Skip to main content

Full text of "Godavarisima Janapada Kalalu Kridalu Vedukalu"

See other formats


2 


JD 





కల. వలు మామకు. అం లు ఇం నలం నా ప రాల దక 









PR! సకల త్య క క. 
ai 


జో 44 
వా. we sm 
బ్లో bie srs ర న 


వు | "nn Mn 1 a 
(1. స్‌ oa rea ట్య | బక | "క 
| du టి ఖై టై శ | లి 
wp శ ern జు" 
yd Dn a fy 
. నవం టో తన్ని స 
య 


య.  . బ్‌ | WARS పా. ళు ధూ. " 
“ఖం I oe SEEDY 
| PLN 





ఇ 1 4 లీ 
రస సు చళ్ళ స షి సని కల! 
సా పే se 4, ల 
స శ Sue? నటల ధో 
oy wy, శ ఈ ల లోలో fot 
en oN ఇట్ట 
స రాం” ఆకా కవన 


wp స్యా శృం 


జ కసటత టల ర ఇ న monn 








గోదావరిసీమ జానవద 
కళలు కృడలు వేతుకలు 
ft ce {co Jo 
ఆంధ. విశ్శ్వకళాపరిషత్తునుండి పి, హెచ్‌.డి. పట్లాపొందిన 


€ 
పరికోొధనాగం౦ంధం 
1991 


ర 





మున్సిపల్‌ కమీషనరు, పెద్దాపురం. 


SY 


క్ర 


పర్యవేక్షకులు 


జాతీయాచార్య డా, యస్వీ. జోగారావుగారు 
ఎంఏ, పి, హెచ్‌,డి గౌరవ డి, లిట్‌ (ఆంధ్రా & అమెరికా) 








వలయు వారు ; 





డా. పడాల రామక్కష్టారెడ్డి 
కొంకుదారు. (వయా పందలపొక పశ 945. 
తూ॥ గో॥ జల్లా. బ్‌ 


ఫోస్‌ : ఫథ4, రాయవరం. 





' తెలుగు యూనివర్సిటీవారి ఆర్థిక సహకారముతో 
ముది9ించబడినది, 


పంవుంఖుల అభిపాంయరా లం 





బహుకళా సురభిళ భావుక పట్టభదు9డు 
వడాల రాముకృష్ణారెడ్ధి 


శ్రే రామకృష్ణారెడ్డి బహుకకొసురభిశహృదయుడై న భావుక పట్ట 
భద్రుడు. వృద్తిలా వరము నాగరీకుడేగాని పవృ క్తిలో వట్టి జానుతెనుగు 
జాతి జానపదుడు. వివిధవిషయాల్లో చొరవగా ప్రవేశిస్తాడు. పా9విజ్యం 
సంపాదిస్తాడు. అవగాహన చేసుకుంటాడు. అనుభవం మూటగట్టుకుం 
టాడు. ఆలోచించి పలుకుతాడు. పలికిన పలుకున అలోచింపచేస్తాడు, 
రెడ్డిగారిగ9ంధంలో యించుమించు మన సర్వ జానపద కళారూపాల గు 
రించీ సంగీహ పరామర్శవుంది. అతని పూనికలో ఒకఏకాగ౦తవుంది. అవ 
గాహనలో సమగఏతవుంది. సకలజానపదసరస్వతి సర్వా 6గీణ పరిష్వం 
గంగా ఒక పరిశోధననిబంధాన్ని వెలయింప సమక వ్రేవారికి మార్గదర్శ 
కంకాగల లక్షణాల గ౦ంధమని ఘంటాపధంగా చెప్పగలను. పలికిన 
పలుకల్లా రంగస్థల ప9వెశం చేసిన పాత్రధారి పలుకులావుందిగాని వట్టి 
నేపధ్య పివచనంలాగునా, ఆక శభాషితంమల్లేనూ-లేదు. అప్పుడప్పుడు 
రెడ్డిగారు చెణుకులు విసురుతాడు, ఆ బ్బ! అవి ఒక్కాక్కప్పుడఢ్లు వల్టీ 
చెణుకులు కావు. గబ్దీచురకల్లాఊంటాయి. చూడ్డానికి సు౭ద్మముఖార 
విందుడేగాని అతని విమర్శనాదృక్పధంమాత9ం మెగ మూ టంలేనిది, 
రచనకూడా సుగమార్థపచనంగానూ, చమత్మ్కారచరణం గానూ ఉంటు6ది, 
మనసార ఇతనికి నా ఆశీస్పహళ్ళ తాభినందనచందనతాంబూలాలు అం 
దిస్తున్నాను. 
- జాతీయాచార్య, శ్రాయంస్‌. వి జోగారావు. 
ఎం. ఏ,పిహెచ్‌డి, డి. లిట్‌ (Hon) ఆంధా9, అమెరికా 
ఆఅంధాియూనివర్చి టీ, 


జానపద కళలకు “ఎన్‌సైక్ట్లో పిడియా” 

వడాల రామకృష్ణారెడ్డిగారి సిద్ధాంతగంధం తెలుగుజానపదకళ 
లపై ఒక “ఎన్‌ సైక్టొపిడియా” అని చెప్పాలి, (విజ్ఞాన సర్వన్వము.) జాన 
పదుల కళలు _ వారి జీవితాలు - సంఘం _ ఆచారాలు _ పండగలు - 


2 


శం 


మందులు _ వృత్తులు - విశ్వాసాలు _ డేవతలు _ ఆటలు ఇలా ఎన్నో 
విషయాలపై పంచి పరిశోధన గావిం చబడిన గంధం. దినిలో శ్‌ల్సం 


డా ఇల 
చిత్రరఖనల, సంగతం, నాట్యం, కవిత్వం మంందలగు లవితకళలుకూడా 
a గ శ లొ 5 స లావ న అ { 
శారయి ముదృుకృథంత పెరిశిలనబజసి చెప్పారు 


తెలుగు సంస్కృతికి, ప౦త్య్యేకించి తెలుగు జోనపదకళలకు ఈ 
విధంగా వీరు చేసిన మహ తరమెన సేవ బహుధా ప్రశంసనీయం. 
గరింధం పాషరంభంనుంచి అంతెంవరకూ ఆసక్తికరంగా నడిపించిన రచనా 
కొశలము నిస్సందేహంగా అభిన కండిలచదగింద్‌, అట్లాంటి ఉ త్రమపరి 


శోఢనచేసి 


| రడ్జెగార్‌సి అవశ్యం మెచ్చు క్‌ రావి, 


శ్రే 
_ డా. పి, వేజంగోపాళలరావు. M. 4. Fhd. 
రీజనల్‌ డై ఇక్టర్‌, అమెరికన్‌ ఇనిస్టిట్యూట్‌ 
ఆఫ్‌ ఇండియన్‌ స్టడీస్‌, మదాగిసు. 


రెడ్డిగారిగంంధం జానపద కళలకు బహుమానం 

ఈగరింధంలోని శివ భాగంలో జానపదకళలు, ఆచారాలు, అలవాట్లు 
విద్య, వైద్యం వగైరా ఎన్నో విషయాలు చక్కగాచెప్పేరు. వ్యాధుల 
నివారణకు వఏకృతిసిద్ధమైన వస్తువులతో నేటిప్‌వె వైద్యం ఎలాచేస్తారో 
చక్కగా సేకరించి చెప్పేరు. నిజంగా ఇది అభినందించదగినంత గొప్పగా 
వుంది. ఆరవచఛాష్ట ర్‌లో జానవదకళలతోపాటు లలితకళలను పోల్ఫి 
చూపించి రచయిత ఇదపక్షాలపై WE: ఆధిక్యతను, అధికారాన్ని, 
శ్ర శ్రీని నిరూపించుకున్నారు. బవ ఛాష్టర్‌లో జానపదుల అలవాట్లు, 
ఆచారాలు వగైరాలు సవిమర్శ తో పరామర్శించి “ఇవన్నీ వారిని సుఖ 
వంతులుగానూ, శాంకివంతులుగానూ చేయడానికి ఏరా ర్చాటుచే' సినవే అనే 
రచయితమాట అక్షరసత్యం. ఈ గంధం చాలా సరళనుందరంగా 
వొాయబడింది. ఇంత సమాచారం సేకరించిన రచయితకృషి అద్భుతతి 
ఇంత పెద్దవిషయాన్ని చేబట్టి ఛే వేధించడం రచయిత పట్టుదలకు ఆస క్తికి 
నిదర్శనం. ఇది జానపద కళారంగానికి ఒక గొప్ప బహు మానదునే 
పాలి, ఒక్కజానపద కళారంగానికేళతదు తెలుగు సాహితీసోంస్క్టతీ 
చ్లీమెడలోచేరిన మరోమంచి మణీపారం, 


- ప్రాఫిసర్‌, డ్రా షేక్‌ మస్తాన్‌ M. A. Phd. 
ఆల్‌ఘర్‌ యూనివర్శిటీ, 





per.) 
eR 
గ Ais 





3 
ఆభినందార్తనై.3 స్త్‌ "౧౦౬౦ రావంక్యృస్హారెడ్డి థిసిస్‌ 


a 


న 
శీ పడాల రామక కృష్ణా రెడ్డిగారు ఆచార య్‌ విం జోగారావుగారి 
వంటి బహుముఖ పరిజ్ఞా జాధురీణు వెక్షణలో నె సాగించిన ఈ పరిశోధన 
చరిత్రలో నిల్చిపోతుంది. ఈ సిద్ధాంతగ్రలధంలోని ఈ కి9ంది అంశాలు 
పిస్తుతించదగినవిగా పేర్కొనాలి. 


ర 


ఎన్నుకొన్న విషయం పండితులకు, సాధారణ పొఠకులకు ఉత్సు 
కఠతను, అభిరుచిని కలిగిహోంది, అంశాలన్నీ అంద6కీ అండికలో ఉండి 
మనసును లంజ పంపచేస్తునా, న్నాయి. ఎన్నుకున్న విషయాన్ని విభజింశన 
తరు ఎంతో బాగుండి, విషయవిశ్తేషణ. వీశంసనీయం. “జానపదుల 
నినర్గ విజ్ఞాన నిధి” అనే క అధ్యాయండో చర్చించిన వివిధఅంశాలు విజ్ఞాన 
దాయకంగా విషయవివరణాత్యకంగా ఉన్నాయి. అదేవిధంగా. 99,10 
అధ్యాయాలు అభిరుచిని పెం పిస్తున్నాయి. విషయసేకరణలో శమ, 
దీక్ష, కన్పిస్తున్నాయి. విషయానికి తగిన సులభ సుందరమైన భాషలో. 
వ్రాయటం. జరిగింది, ఎదలు పెట్టీిండొలగా యతు చివరివరకు విడీవి, 
పెట్టకుండా ఎంతో ఊత్ఫుకతతో చ చదివిస్తున్న ఉత్తమమైన పరిశోధన. 


గ్రంధం. రచయితకు నా అభినందనలు, 


రా ప్రొఫెసర్‌ శావుద్దూరిసుబ్సారెడ్డి M. A. 216 
థ్రీ వెంకటేశ్వరా యూనివర్సిటీ _ తిరుపతి. 


ఆలో చనకు పరణ కలి వ్యక్తి 


రా మళ్ళ ష్ణా రడ 


నాటకకర్తగా, అనేక జానపద కళారూపాల రచయితగా శ్రీ పడాల 
రామకృష్ణారెడ్డి సుప?శిద్ధుడు. రచనతోషాటు నటనలోకూడా సముచిత 
ప్యావీణ్యం ఉండడంవల్ల “ఆయననా టకాలు మరింతర కట్టాయి, ఆలో 
చనకు పేరణకలిగించేవ్య క్తి. తెలుగు జానపద క్రళారంగంలోని అన్ని 
అంగాలగురించి (రంగాలగురించిి, . అంశాలనుగురింభి రషప్రవత్త తఠమైన 
శ్వీలిలో, వాశారు. తెలుగువారికి తెలియని కొన్ని జ జానవదకళలిగురించి 
అటపాటలగురించి. వీరు వ్రాసినగ్రంధం యీ రంగంలో ఎత్తిన. మరో 
మణిదీపం, 


4 


పాటైనా మాటైనా పితిభావంతంగా పలికే రామకృష్ణా రెడ్డికి నా 


_ జ్ఞానపీఠఅవార్డు గ్రహీత, పద్మభూషణ, పద్మశ్రీ, ఆచార్య 
ఢా. సి, నారాయణరెడ్డి 
వైస్‌ ఛాన్సలర్‌, తెలుగు యూనివర్సిటీ, 


ఆభినం ద్యులు రామకృష్ణారెడ్డి 


తెలుగువారి జానపదకళలు, వేడుకలు సంబరాలు, ఆటలు, 
పాటలు, మాటలు మొదలైన వాటిగురించి మీరు చాలాసమాచారం 
సేకరించారు. ఇన్ని టిగురించి ఇంతవరకూ ఎవ్వరూ ఒక్కచోట సంగ 
హించలేదు. మీ కృషి వీశంశాపాతము. మీరభినంద్యులు, నాగరికత 
పెరిగినకొలదీ యీ కళలు మరుగుకుపోతాయి. దీపముండగానే యిల్లు 
చక్కదిద్దుకోవాలి, కొన ఊపిరితోనున్న యీ కళలగురించి భావితరాల 
వారికి తెలియటానికైనా మీ పుస్తకం బాగా ఉపకరిస్తుంది. ఇది గొప్ప 
సిద్ధాంతగంధం, 

ఒకవైపు ఉద్యోగధర్మం నిర్వహిస్తూ, మౌళిక మెన రచనలుచేస్తూ 
కీరికచూసుకొని జానపద కళారూపాలగురించి పరంశోధనాత్మక గ౦౦ధం 
అందించినందుకు మిమ్ము అభినందిస్తున్నా ను. 


- పాఫెసర్‌, డ్రా బిరుదు రావురాజు 
ఎం. ఏ పి, హెచ్‌డి, ఉస్మానియా యూనివర్సిటి, 


పండిత పామర జనరంజకం | 
రామకృష్ణారెడిరచన 


బాధ్యతగల ఉద్యోగం నిర్వహిస్తూ ఇటువంటి పరిశోధనాత్మక 


గృంధం వాియటమనేది సామాన్యమైన పనికాదు, మీరు చెప్పిన చాలా 


విషయాలు ఆయా శళారంగాలలో నిరంతరం పరిశంమవేస్తున్న వారికి 
కూడా సంపూర్ణంగా తెలీయవేమో? న్‌ 


BoE తతః NEE AN A YC ARSC RL Ret wT rer ayes : 
pa Lal య న ms న్‌ తో 
నవ Nn se RI IPN We టల చమట ఫ్‌. de Sew ర్యా రల EE CINE Tura నే హ్‌ es. శః 


|| 


తు ఈ పదత తపక! APN PARA Mirae SOC AGD 
యం ను క్‌ 


చది రేక్‌ 


ప్రత్త ప్రత్రక్రతకః 
RnR In Nn HIN వ 


fh 
వ 1 
వ Be కుం హ్‌ పరం 





| / | ॥ 
" 
॥ 
' 
a . 
॥ 
1. | " ' 1. 
pra / ' oy rf rl, iw ee hme iw wr ya || 
|. /? య. we . క.  . న. hv Fd నాజి సలల తటి ల Mets, 
॥ వసు స్‌ | an , on ట్‌ 1. =. pron | OR ok OE Hor tanh pian i A ల! ( gy 0 on wn సో 5 " wt Te Fe oe ( 
fa | శ నళ నటల ల లూ నం Bre em Pl] mar hye i At, os i we న్‌ గ. 
స ." . mo Nan a " Peoria | య. | ఇ oa Pr iE గ లో స ౧. wD ," wh ౯ fl 
re vm me tr అతున Er rage es Sa wh hoe FD aah es sw ra 
/ 
, 14 
| ' | / / ' 
om ' ॥ , 


tf . yh 
గ. . 
ల్‌ 
ru 
| 1 slr ళ్‌ 
| 









శ్‌ nn 4 S ota my" Ate CTR a A ety, సనన Fr MP న. 


జీ ( ల. స A W | 
se టా లశ గ wp " we 11 wr . wl 
Ea ip యం న te ఈ ॥ 1 
ర. chs FER ME ia |. ‘pee 3 1 సల . 


ప... = si 
NE bre yy 2 తు ET POTN సలా టం తో. 





ల స సం ఫా 


By tt లి యో టో 
ఖీ 1. A. ... ‘ly 
్‌ 






terre, 


gp |. (టో గస | 





॥ ' 
| / wey గజ wv a | 
' ॥ "i శ, న. 
at ' క్‌ గ్‌ 
. 
' ' a 
ws ' / 
? 
' 
| . ' on 
' 
' i ' 
, ' ' ' ' 
, 
/ " ఓ 
|. | 
/ /. ' ' ' 
' ' ' ' “ . 
' " 
॥ 
గ్‌ 
' En nm , / ' ' " 
' ' (1 ' 4 , ల 
11 ' 
| .. | 
/| we ' + " గో ' ' ' " 
' ' ' ' ల్‌ 0 శ 11 1 
| , ' 
' ' ' ' 
/.. | /. 
( ' 
re 1 ' rw | ' 
॥ ౧. we 


విషయసూచిక: 


వ్రస్తావన 
జానపద విజ్ఞానం 
జానపదుల నిసర్గ విజ్ఞాన నిధి 


lt. 
న్‌ 
లీ 
4, 
ఫ్‌, 
6 
7 
8 
9 


16. 


20, « 


నిం 


బీఫ్‌, 


న్‌ 


విద్య 

వైద్యం 
ఆహారం 

విహారం 
వ్యవహారం 
పరిశుభంత 

రచ్చ బరిడ తీర్పులు 
కులాలు 
జాదార్యం 
వృత్తులు 
నిత్యజీవనం 
సంఘజీవనం 
ఇళ్ళు _ వాకిళ్ళు 


* ఆచారాలు 
= చావు _ బతుకులు 


దానధర్మాలు 


* నోములు 


Cua ప 


అవయవాలు అదరడం 
గాంమదెవతలు 


పౌగరతీరజానపదులు _ బెప్టలు. 


ఫ్‌ ఫ్‌ ఫ్‌ | 
ఏ ఆ = అలో 37 


15 
లలల 
... 28 
లు 24 
లు బిఫ్‌ 
లిక 
26 
27 
27 
వీరి. 
....28 
7] 
లలి 
లలి! 
లని. 


ఎంలిఫ్‌ 
తప 
A 
ఉలి. 


90 


. లడి 


లికి... 


ల్‌. 
లట. 
60: 


IV. 


VI. 


VIL. 


29. గిరిజన జానపదులు 


(డి) కో యలు 
జానపదుల విజ్ఞానదాయకమగు పెన్నిధి 


1. జానపద వాజ్మయం 
సీ కళలు 
గి. శేండలు 


ఓ వెడుకలు 
జానపదం _ నాగరికం 


కళలు _ తరగతులు 
1. 2ల్పం 

2. చిత్రలేఖనం 
కీ, నాట్యం 

ఫ. కవిత్వం 
జానపదవాజ్మయం 


జోలపాటలు 
బాలానందం 





l 

వి 

3 

స. దంపుళ్ళ పాటలు 
8. శర్గిమ జీవుల పాటలు 
7. శృంగార గీతాలు 

8. హాస్యం పాటలు 

8. తత్వాలు 

10. పారమార్ధిక గితాలు 
11. వీరగేయాలు 

12. గేయ పురాణ గాధలు 
18, శ్రియ జానవదగాధలు 
14, జానపద వచన కధలు 


21, 


ఊతపదాలు 


VI]. జానపద కళలు 


క్రీం 
2 
లే 
గీ 
ఫ్‌, 
6 
+ 
8. 
9. 


10, 


ll. 
12 

19. 
14. 


15. 


16. 
17, 


18 ఖ్‌ 


19, 
20. 


22, ' 


లి, 
బిల, 


దొమ్మరాట 
గంగిరెడాట 

యా 
మోళీఆట 
గురా9లాట 
మలేలాట 

ma) 
ఎలుగుబంట్ల వేషాలు 
పులివె్షాలు 
బండమీద వేషాలు 
aa) 
గరగాట 
గారడీలు 
తప్పె టఅగుళ్ఫు 
కోయనృత్యం 
కర9సాము 
కోలాటం 
బుటబొమ్మలాట 
టి 

భోగం మేళాలు 


కోలసంబరం 


భె టోభ జన 
పండరిభజన 
చెక్కభజన 
నృత్యతాళభజన 
వీధి భాగవతం 
తోలుబొమ్మలాట 


a3” 


IX 


XI 


డా 


పంబకథ 
తంబురకధ 
జముకుల కధ 


పురాణం 


. హరికథ 
'పగటివేషాలు 
= కోతి ఆట 


ఎలుగుబంట్లాట 
కాశీపట్న౦ చూడరబాబు 


వ9ఖ్యాతప9దర్శ నలు - విత్యేకపరిశీలన 


పగటివేషమాలు 
హరికథ 


' బుర౦కధ 
“యక్షగానాలు 


భోగంమేళాలు 
కోలసంబరం 

వీధి నాటకాలు 
కామిక్‌ పేషాలు 


 జానవదుల అభినూన నాటకాలు 


(ఎ) హరిశ్చంది 

(టొ చింతామణి 

(ప్ర గయోపాఖ్యానం 
జానవదులు _ రామాయణాలు 
రంగనాధ రామాయణం 
జానపదుల క్రీడలు (అటలు 


బువ్వా లాట 





Te 
8. 
లీ 
10, 
ll. 


ఒప్పు లకుప్ప 
తాడు ఆట 
కాళ్ళా గజి 

జు 
ఒకొ్ఫక్యమెతుకు 
వెన్నెల్లో గిలగిచ్చ 


12 నాలుగు స్తంభాలాట 


193. 
14, 
15, 
16, 
కం 


లల. 
34. 
85. 
36. 


దుక్కుడు పుల్లాట 
గట్టూమీదాకోడి 
సరూ టిక్కులాట 
గెచన రాళ్యాట 
ఎన్హ రాళ్ళా 


"విరి పక్కలాట 
త క్కెడాట 


పులి _ మేక ఆట 


ం వైకుంఠపాళీ 

+ వామన గుంటలాట 
+ తొక్కుడు బిళ్ళాట 
+ తుమ్ముండ 

= చాకలిబాన అట 

. కంచిమేక ఆట 

+ దాగుడు మూతలు 
* పంది మురిగిందాట 
+ కుర్చీలాట 


కొక్కో 


"అకు ఆట 


టెంకలాట 

కుప్ప తన్నులాట 
బొంగరాలాట 
గోళీకాయలాట 
గూటీ బిళ్ళాట 
కోతి కొమ్మచ్చి 


87. క ర9లాట 


6 


38. ఉఊప్పట్టి 

లికి. చెడుగుడు 

40. కుండ పగల గొట్టడం 
41. గోనె సంచులాట 

42. ముక్కాలాట 

49. వొంగుదూకుళ్ళు 


X11 జానపదుల వేడుకలు 
1. వివాహ వేడుకలు 
2. ఫంకాాంతి వేడుకలు 
8. వర్వదిన వేడుకలు 

XII[ ఉవ సంహారం 

XV పరిశీలన గంధాలు, 





5 
మీది ప9గాఢ మైన లోతైన సాంస్కృతిక దృష్టిగల రచన. అందు 
నా జానపదకళలను శాస్త్రీయస్థాయికె త్తి వాటికి పండితలో కంలో పొ9మా 
బీకత సాధించడానికి మీగ9ంధం ఎఠితె తెనాజపకరిస్తుంది. 


విషయంచెప్పేతీరు పండిత పొమరులందరిశీ హృదయంగమంగా 
ఉండుట మీరచనలోని మరాకవిశేషం. మీది ప్రతిభా పాండిత్య పరిశీల 
నలు ముప్పిరిగొన్న సాహిత్య వ్యాసంగం, మీకు నా హార్దిక శుభా 
కాంక్షలు, 


శా, ని. వియల్‌. నరసింహారావు 
ఎం. ఏ, పి, హెచ్‌, డ్కి 
డై రెక్టరు, ఆం, ప. పభుత్వ పాంచ్యలిఖిత గంధాలయం. 
హైదరాబాదు. 


శ్రీ రామకృష్ణారెడ్డిగారి పరిశీలనగ్సంధం అనర్హరత Ce 


శ్రీ రెడ్డిగారు జ వానపద కళలగూర్చ, వాని స్వరూప స్వభావాల 
గూర్చి, వానికి ానస్థితినిగూ ర్చి పకిశోధనాత్మకంగా తేటకెల్లంగా యీ 
గృంధంలో ప్రకటించారు. = తెలుగునాటక వికాసం గురించి పౌరాణిక 
నాటకాల దుర్గతి, దుస్థితి గురించి నిరూపించి తమ బాధను వ్యక్తం 
చేశారు. అంతేగాక వివిధ శీర్షికలలో వారు వివరించిన అంశాలు అద్భు 


తాలు, సహజదర్పణాలు, 


థ్రీ రెడ్డిగారి పరిశోధనాసమగ9తకు, విషయవివేచనకు యీ 
9ంధం అనర్హరత్నం అనడంలో సందేహంలేదు ఇట్టీ రచనలు మరిం 
తగా యీ రచయితలేఖినిద్వారా వెలువడాలని ఆశించడంలో అత్యాసలేదు. 


- పొఫెసర్‌, డ్రా యం, ఆర్‌. అప్పారావు నూజివీడు 
అధ్యక్షులు ఆఅంధ9నాటక కళాపరిషత్‌ 


6 
సరగ్యతీవుతుు డు రామర్భృజ్ఞారెడ్డి 


మీ కలంనుండి వెలువడిన పతి అక్షరం, మోనోటినుంచి వచ్చిన 
ఫితి ఉపన్యాసం ఒక కృమపృకారం రూపుదాల్చి శోొతలనాకట్టుకుం 
టాయి, ఇది అందరికీ లభ్యమయేదికాదు, మీరు సరస్వతీ కటాక్షం 
పొందిన మహనీయులు. మీ హృదయం కళాహృదయం. ఆసలు మీ 
రూపమే కళాస్వరూవం. మీఓర్చు, మాటలకూప్ప మరొకరికుండ వేమో 
అనిపిస్తుంది, అస్నికళలూ మీలో యిమిడిపోయాయి. మీ తంబుర 
కధ విని ముగ్భుడనయ్య్యాను. సర్య సమర్థులు మిరని ఆకధ బుజువు 
చేసింది, అంత రిని ఆసక్తిని కలిగించిన కధాగానం నానల థె 
సంవత్సరాల అనుభవంలో తమది మాత్రమే, ప్రదర్శన్మ ఇగ్నో పర్ష్యులేవ 
ముంది. రచనలో రంజకత్వంవుంది, ఈరెండూ సమపాళ్ళలో రంగ 
రించి పోసి సరస్వతీమాత మీలో తన రూవాన్ని చూసుకుంటుందని 
భావిస్తునా నుం 


వ్‌ర్ష 5 రెడికి -డాకరేట్‌ 
Ga (ఎ) 


బక్టరు వడాల రామకృష్డా రెడ్డి మహాశ యులకు డాక్టరేటు రావడం 
అస్మదాదులకు ఆనందదాయకమైన విషయం, పదవిలో ఉంటూ, పలు 
సాంస్కృతికకార్యకృమాల్లో పాల్గొంటూ సాహితీక్తే తంలో కృ షివలునివలె 
లేఖినివల్టి సాహితీసొరభాన్ని సృష్టించడమేగాక పజల ఆదరాభిమానాల 
పాత్ఫుడై న ఉఊ త్రమనబుడు రామకృష్ణా రెడ్డి ధన్యజీవి, అధికారంలో 
ఉండి డాక్టరేటు పొందినవారు మనజిల్లాలో వీరే పీధములని నా భావన. 


కృతజ్ఞతలు: 


1972లో ఎం, వీ, పొసైనా నాలో విద్యాతృష్ట తీరలేదు. కాని 
ఉద్యోగం వదలుకోలేను. పి. హైజ్‌, డి. ప్రియివేటుగా చేద్దామనేది నా 
తపన, మునిసివల్‌ కమీషనరు ఉద్యోగంలో యిది సాధ్యపడేదికాద 
న్నారు అందరూ. రాజమండి9లో ఒకమీటింగులో ఒకసారి పొ9ఫెసరు 
యస్వీ, జోగారావుగారితో యీ ప్రస్తావనతేగా తప్పక యూనివర్శిటీకి 
అసప్త్టయిచేయండి, ఈ సబ్బక్టుకు మీరు ఫిట్‌ కేండిడేటు అన్నారు. అలాగే 
ఆంధాృయూనివర్పిటీ ఎగ్గంప్షన్‌ యిచ్చింది, కాని నేనున్నది నూజివీడు. 
అంతదూరంనుండి దీన్ని సాగించడం అసాధ్యం, నాకోరిక తెఅపగానే 
ప్రభుత్వం దయతొనన్ను ఫీమ్లీ కమీషనరుగా ట్రాన్స్‌ఫర్‌ చేసింది. క్లీమీ 
మంచి వాతావరణం. ఇక్కడికి వచ్చేసానండి అని చెప్పగానే పా9ఫెసర్‌ 
జోగారావుగారు ఎంతో ఆన్యడించి తనదగ్గర అవకాశంకల్పించి ఆరు 
మాసాలలో ప్ర) పి, హెచ్‌డి. పూ ర్రిచేయించి, సంవత రం తిరక్కుండానే 
ఏం హెచ్‌డి, కీ యీధీసెస్‌ నమర్చించేటట్టు చేశారు. వారిచ్చిన ఉత్సా 
హం, ప్రోత్సాహం యీ పరిశోధనలో నేనువడ్డ కష్టాన్ని మరపించేది. 
ఆయన ఉత్తమ గురువు. నన్ను శిష్యుడుగాగాక స్నేహితుడిగా అభి 
మానించారు. వారికీ నా నమస్కృతులు, 

ఈ ధసెస్‌ని మెచ్చి నాకు డాక్టరేట్‌పట్టా యివ్వడానికి సిఫార్సు 
చేసిన అంధా9ియూనివరి టీ తలుగుడిపార్టుమెంటు అధ్యాపకులకూ యీ 
గంంధంపై నాకు డాక్టరేట్‌ యివ్వమనీ అమూల్యాభిపొ్రాయం అందించిన 
యితర యూనివర్శిటీల ఎడ్డుడి కే టరు కూ నా వందనాలు, 

ఈ పరశోధన విజలకు సంబంధించినదికావడంవల్ల యీ పేరుమీద 
ఎందరో వృద్ధ కళాకారులను, అజ్ఞాతమేధావులను కలి సేభాగ్యం కలిగింది. 
ఇది నాకు ఎనలెని శ_్టిని, ఆస్కక్షిని, ఆన్ని కళలపట్ల అవగాహనని. పెం 
పొందించి ప్రజలు పతితో *'సక్తల కళాసాగర”, “లలితకళా భిజ్ఞశేఖర”, 
“జానపదకళాపపూర్ణి” వండి" బిరుదులిచ్చి గౌరవించేటట్టు చేసింది. 
ఆ మేధావులకి, ఆ కళాకారులకి, ఆ అభిమానులకి నేనెంతో బుణపడి 
వున్నాను. వారికి నా అభివాదములు _ 

పు స్తకప9చురణకు ఆర్థికసహాయమందించిన తెలుగు యూనివర్సిటీ 
వారికి నా కృతజ్ఞతలు, 





భవదడీ యు డు 
ణా, పడాల రాముకుషారెడి ఎం. ఏ, పి, హెచ్‌.డి. 
ళ్‌ ee ౮ 





ళీ 
(ల 


శ కల్యా 


లమ 
(గగ) 


కంలో పంక 
తుం ఈ 
శోక పు నోటి టి 





సా! 
3 శ 


(4 
చై 
ms 


(7 Fy 
యు 


ms 


jam 


gp 
daa 


Or 





















॥ ' 
క. 
rey hn 0 wn .* శ / . ॥ కటల WEE 7 సట ఓ 
వ. wy CB pias 1 ఖ / గొ wir try FN on at య. || Per a . శ CE na: 1. pea | ree | iE స CA 5 స్టో 
wy HT + సే i, అ: las స్‌ ల 
సట స త న టం. 





' ॥ Came గ్‌ ee జ Cer (| 
SC eRe TE 
, i / WE తలల తు Ape ba ben 


os i | 
f Vr mie | 0 hea nh ROR TT 





pA 





| ' ' 
|. ww, భం 1 | ఇ! 

. ca Nis oe ' ru ' wr be, ' 
oe fy ' ల్‌ 1 | స we 
"im ir 1 i a! . ళ్‌ . a ' 

' " mw ' | ' | ‘ ' m 
or ee ip ” ' | ' 
/ ' ' స ' a or "t ' a ' 
' 1 mo శ! ' గ్‌ ' ' ' ' 
. . . ' . 
nr rh, in | గ! ' 
| en gt "i Ue ౧. 1 . 1 ' 
a | ' , ( oy ॥ 
. 
| , | rr ' 
rr nr ' ' 
t ' ' 
| | గ |" 
/ mT ; 
" a we . 

| | , mn ' 1%, 

1 "i 11 ల ' 
iu ' 
| 
ఖీ 


(ప నావ 


lL 2A 








శ ఆమా తెలుగు తక్లికే మల్లె పూదండ 
మా కన్న తళ లకే ౩ కుంగళారతులు 
గలగలా గోదారి కదలి పోతుంటేను 
బిరబిరా కృష్ణమ్మ పరుగులిడుతుంటేను 
బంగాద పంటలే వండుతాయా 
మురిపాల ముత్యాలు దొరలు తకాయీ...” 


గోదావరి, కృష్ణా, తుంగభదా9నద:ల పావన జలాలతో పునీతమౌతున్న 
తెలుగునేల ఒకనాడు వెలనాడు, వేంగినాడు, సప్పి నాడు, ములికినాడు, పల్నాడు 
పొకనాడు, పొ త్రపినాడు, కమ్మనాడు మొదలగు నాడులుగా విభజింపబడింది. 
స్వాతం |[తావతరణనాటికి అది వేర్వెద ప్రభుత్వాల |్రీంద ఆం|ధా, తెలంగాణా, 
అని రెండుగా విభజింపబడివుంది, [బిటిషువారి మూసలో చరితశికారులు సర్కా 
రులు, రాయలసీమ, తెలంగాణా అని మూడు ప్రాంతాలుగా విభజించి పరామ 
ర్మించారు. సాహిత్యకారులు తమ కావ్యాలలో రాయలసీమ, పలనాటిసిమ, వెల 
నాటిసీమ, నెల్లూ రుసీము గుంటూరుసీమ్కు దివిసీమ, కోనసీమ, కళింగసీమ 
వగైరా పేర్లతో. ఆయా పాగింతాలను పేర్కొనడంతో ఫీకుల పేరుతో మరొక 
(పాంకీయ. విభజన కనిపిసోంది. ఇంతకీ ఎవరు ఎలావిభజనచేసినా మొత్తంగా 


“ తెలుగు జాతి మనది 
నిండుగ పలుగు జాతి మనది 
తెలంగాణా నాది ' 
రాయలసీమ నాది 

నెల్లూరు నాది 

సర్యారు నాది 

అన్నీ కలిసిన తెలుగునాడు 
నునదే మనదే మనదే.” 


అన్న సి.నా.రె, గీతం యీ జాతికి వేదం, 
అంతా తెలుగుసీమ అనేది యీ పూలదండలో దాగున్న దారం, 





* శంకరంబాడి 'సుందరాచార్యులు 


we a | pe షః జ | న. అన్నా అం | 
అవే ఆరున హటలొ ని కోడాన ఘోష ఆఅ 


hp ww hw 


ఇ 
1 ఖీ శ వో జన్య 

అకాల మటల ల్లా. pr hh, we కాలాల bl 

i శ , wr (౫ 

i Wore me an Aw mv ల! hw wow జా 





* Inthe Map South Asia inthe Age of Ghaznavids, 
Cahamanas., Later Chalukyas and Cholas-C. 975 - 1200 (Page 
32 plate IV - 2) Rajahmundry, the present name is identified 
as ‘Rajamahendri, 

, The Map South Asia in the time of Khalgis and Tuglags, 
6. 1290-1390 is showing Rajahmundry as Rajamahendri Page 
38 plate V 2. 

In the Map South 00612 C, 1390-1485 Rajahmundry is app ar- 

ing as Rajimahendri (page 38 plate V - 3 CC) 

In tie Map South India C. 1485 - 1605, also following the 
suit fats Rajahmundry as Rajamahendri (Page 40 plate V 
Inthe Map Religious and Cultural sites C. 1200 - 1525, 
Rajamahendri, in the place of Rajahmundry, is pointed and 
underlined showing its due imrortance Page 41. plate V-5 {A) 

Th* Map Northern South Asia during the Reign of 
Akbar 1556-165 is also bearing the evidence of Ra jamahendri 
(Page 44 plate VIA 1 CC) 

Inthe Map South Asia during the reigns of Jahangir, 
Shajahanand Aurangaj:b 1605-1707 Rajahmundry could be 
seen as Raja nahz:rdri Page 46. plate VI A-3 (A) 

(A 1150000211 Atlis o? South Asia edited by Joseph E. Sch- 
wartzberg and published bythe University of Chicago and 
London, 1978). 
జెంగుళూరు నుండి రాజక:ండి" చై ల్వేటికెట్లపై యీనాటికీ హింది, కన్నడ 
భాషల నో “రాజవుహేంది? అనే ఊంటుండ్‌. న 


మడాను పవ్యాజియకులో ఉన్న [కీ శ. 1001 నాతి తా్యమశాసనంలో 








“రాజమహే6దపి అని (వాయబడింద్‌, . 
1802 నుండి 1859 వరకు 'రాజమహేంది9 కేంద9ంగా “రాజమహేందికి | 

జిల్లా వుండేది, శీ 
జు లాటి జ్‌ అవ న్‌ ' 
అనంతరకాలంలో ఆంగ్లభాషా సంపర్కంతో ఉచ్చారణ సొలభ్యంకోసం 


రాజమండి*గా మారి ఉంటుంది. 





నా నాసివాతంరయి సం 6ంబకం దగ్గర పుట్టిన గోదావరి ఊరనళ్ళు పరవళ్ళాతో 

లౌ సేం బ్బా విహారం చే మా నుంజిర్హా మానేరు, 

[పాణహిత, ఇం|[దావకి శబక వంటి చెరికతెల జత కూడి జలకాలాడుతూ జల 

పాతారా, సెలయేళ్ళూ, నదీనదాలను చాటుకు 
యానంచేసి నిత్య యవ్వనంతో నయగారాలోలికి 

పరవశంతో సాగర (పి యునిచే యీాపడతిసోయగం అంతశ్వేదివద్ద జక 

కర మధుర మంజుల సుందర దృశ్యం. ప౦జాశిల్చి కాటన్‌దొర క్రి 4.1052 

గంతంలో ధవశేశ్వడుని స సన్ని ర్‌ ధిలో యీ నదీనుతల్లికి ఆనకట్టకష్ట ఆయకట్టలేర్చ 


నేటి తూర్పు పశ భమ గోదావరి జిల్లాలు, కళ ఉభయ గోదావ) జిల్లాలను గోదా 
వ3 సీమగా పరిగణిస్తూ యీ వ .కోధన ఆఅ |పొంతానికి పరమితం చేయడం 
జరగింది. 


దిలో కొండలకో, కోనలతో రాళ్ళతో, రప్ప లతో కికారణ్యంలావుండే 
యీపిదేశం 'ధవశేశ్వర వారధితో దేశానికి గొప్ప ధానా శ్రగారమయ్యింది. 
ఇక్కడ గోదావరి గౌ తమి, వశిష్ట, వునతేయ, తుల్య, ఆతే9య, భరద్వాజ, | కౌశికి 
అవే వమసాయలుగా విడి సప్రసాగరంగా పిలు * వబడు తూ ఇరుజిల్లాలను చుట్టును: ట్టి 


పంట కళువూ, నీటి కరువూ లేకంతా బంగారు సీమ చేసి అన్న పూర్ణలా అందర్నీ 
దుకుంటోండి. (కొపమెొ సే అది వేరే సంగతనుకోండి; అయినా అది తల్లికొ సమే) 


అాజాశీ 


వేషంలో, భాషలో యిక్కడి పజల పీరు సామ్య మైనది, ప9సన్న మైనది, 
ఇక్కడి పకృతి సహజ సాందర్యసుగుణాలరాళి. కళింగసీమలో “ ఎల్టిపొచ్చు ండు” 
అంటే తెలంగాణాలో “వొచ్చిండు” అంటే, యిక్కడ “వచ్చాడు” అని వాడుక. 
అయినా 


“వచ్చి ండన్నా వచ్చాడన్నా 
వరాల తెలుగు జకటేనన్నా” 


ప౦జలో విచార సాధనాలై న సినిమాలూ, వతి9కలూ గోదావరిసిమ భాషనే వాడు 
తున్నారు, గనుక యిదే పామాణిక. భాష అనడం సరికాదుగాన్సిసర్వు లక్షూ అర్ధ 
మయ్యే నుడికారం యిందులో ఉందని ఒప్పుకోక తప్పదు, శ్రీకాకుళం శుంచీ 


4 


వాయకరావుపేటవరకు వచ్చిన మాట తుని దగ్గర ఒక్కసారిగా మారిపోతుంది. రవిక: 


లేని చీరకట్టు, పథాన పెద ద బొట్టు, 2ెవికి ప పోగులు, దక్కు కాడ విడిచి రవిక కొడు 
oy జ్‌ 
కుది చర సింగారించుకొని చిన్న బొట్టుతో చెవికి కమలాలు, ముక్కు పుడకలు ధరించి ' 


శ దడా? - న్న అ= పవహి చే గోదాన 2 మాతలా నిర్మలంగా సాగిపోతుంది ' 
బూారుదమహా. ఏలూరు దాటిన దగ్గర నుంచి కృష్ణావాసుల పడికట్టు వేరు. 

పూటల విసురు, వాడుక మాటల్లో భిన్న త్వం ఖమ తమైన వైవిధ్యాన్ని సు 

సారు, గోదావరి జిలాలో ఊపృట్టి అనే ఆటను యిక్కడ చెఠ్టాట మలా 

aa ర రా 

ఆ పెన గుంటూరు వారిది కారంతీరు. ఇలా జిల్లా జిల్లాకు ఎంతోకొంత భిన్నత్వం 


జాల 


కనిపిసుందిగాని ఉభయ గోదావరి జిల్లాలలో మాత్రం ఆటో , పాటల్లో, మాటల్లో 


చ్చ 


అలాల 


చేష్ట, వేషంలో, భాషలో వీసమెత్తు తేడాకూడా కనిపించకుండడం విశేషం. ఏవో 
గద్దపాటి పట్టణాలు తవ్ప యాప%దేశమంతా పల్లె లమయ వు, ఈ పట్టణాలుకు డా. 
ఎకు కువభాగం పల్లె వాతావరణాన్నే పఠన్స్ఫు టింవజేస్తాయి. పఫస్తుత “విషయమైన . 
జానపదక కలు కండలు, వేడుకలు విజ్ఞానాత్మకములు, వినోదాత;) కములు, ఆరోగ్య 
సంధాయక పలు సంఘ శే౦యఃకావల 2. ఒకనాడు మూడు పువ్వులూ, ఆరుకా' 


జో 


నులుగా జనజీవనంయలో అంభక్యాగంగా అల్లుకు కుపోయి జ్వాజ్యల్యమానంగా వెలు. 
గొందాయి. వీని విలువలు సమౌజంమీద ఎన్ని తరాలై నా తరగనివి చెరగనివి, 7 
అందుకే వేటి నాగరికులు వీనిని ఎంత? నక్క ఎట్టుతున్నా ఏదోలాగ బయటికొస్తూ 
వారికి తెలియకుండానే వారిలో కూణా పరిచే, శ తము ప9ికభోనూ ప9జ్ఞనూ అవి. 


అనాస 
గా ప%కటించుబంటూగె ఉన్నాయి. దీనికి కారణం యీవిజ్ఞానం సమా. 

హ్‌ జి న్న జ షం 

జం మీదవేసుకున్న వరగాథమైన వద, ఇడి విడివడనిది, ముడివిడనిది. 


Ir TT 


AIG, 


తపతి పట్టున 
se aed సి A A ES ED CED 


ERT పట్టగా యాయ 
గ యు చ 


అ: 
DD BE యో 
and) PEC Crore tre as TIN OEY 


Gy 


శస్త్ర సా రట్టు byl యు ద Hy EE యాయ కాం ళం! 
ణా ర రా 


శానా. తపకిలళిటళి, చచ 05 DP BEE 


WO HE COREE SYED మలా మ 
నా! " 

















౯ ౧. > ల ఖీ i ఖో roger ee mon pt ౧. ॥ |. య... a Bas es rte WO pg 0, 
Wee " . |. egy, we [ wg ah rip eid Me ' ,; 
or |; ల్‌ wo yebt Men ae hy a "hy "ag, న్‌ గ్‌ Vhs wu dy Hn DHE we ‘ 

ET చనం SUE IE TT ROTI 
1 1" . ॥ |. సి J /| 1 న. లేల న్యా! స. eit కో wir 
భ 
of ' జ ల + 
3 a + | 
క సి లో సి సఖే తి. బ్రా 
|. గ. ' ల wr, a on ' fae W 
hr ‘ ' "| i |. సు 
| re ॥ | M7 Mm ౮ గ (| న్‌ ॥ a | ॥| ర 
జ! “ ae he | ea hey frame hy, fn (a 5 he 
ty | న... ar pe భై Wal waft 
paren | 
ma ' ' . 
" ళో 
. 
" ' " 
pr Grae Oe ల ర్‌ భ్‌ hie | యస fete on Hoy hig Ah th i, yr Wn Te YOR, " న. /. ae 
RSI న్‌ Tee NLR Me wi wie 3 HS వ... pin tre bie ౧ 
ల MA # గ్‌ os నం. / గళ్ల న. 1 స గ YJ ల గల Crp 
న... Cie స్‌ Wy al 73 a aa న be Ww i న. i స స్‌. om a, ML iy Drie 71 Hat స్త si Y iH a (1 గ్ల wi ce ma న. 
Homo,  . hws Par ire han sat క్ట sy yrs (1 Piet ' Cees 0౧ sr (|. fet nu 7 వ. Was, men (వ. ఫి |... న 


అవు బటల పి భల నవ వని టవ ల జిలగా సిన నన వాల ఉత జ టానా కు దాదా శమము ట TPT TTP 


జానపదమనెడి జనపదశబజనితం,  * జనవదమనగా గె ఘంటి 
కార్థములు గాంమము, దేశము అని, ఇందు సాహిత గా 
మనుఅర్థ మె సాథి అయ్యింది, గాగమమంటే ప 

పల్లే జనులకు సంబంధించింది అని చెప్పుకోవచ్చును. 


మ జో 


జానపదమనగా దేశము [గామము, గాామములనుండి పొందు 
పన్ను మొదలగు అర్జాలుకూడా ఉన్నాయి. అలాగే జానపదుడు అంటే 
మనుష్యుడు అనీ, జానపదులంటే ప్పటూ3వాండు9, మోటువారు అనీ 
నిఘంటువులో చెప్పబడ్జా వ్యవహారంలో జానవదులనగా పల్లెజనులనీ, 
జానపదమనగా పల్లెజనులకు సంబంధించిన విశేషం అనీ మా|త్రమే 


శారపడిండి. 
థి 


21 “జనపదము అనగా పల్లెటూరు. జనపదమున నివసించు జనులు 


£141 “జానపద విజ్ఞానాన్ని ఇంగ్షిమలోని ఫోక్‌లోర్‌కు సమానార్ధ 
కముగా వాడుతున్నారు. ఈ ఫోక్‌లోర్‌ అనే పదాన్ని డబ్ల్యు.జె.ధాంన్‌ 
1846 లో రూపొందించాడు” 

2121! “జానపద విజ్ఞానానికి సంబంధించిన నిర్వచనము బూన్‌ 
వాండ్‌ ఇలా చెప్పాడు”, 


” Those materials in Culture that circulate tradi- 
tionally among members of any group in different 
versions whether in oral form or by means of customary 
example”. 





ఖ్‌ శబ్దార్ధ చండిక | 
£1 నాట్య కళ ఫిబివరి_మార్చి 1570. సంపాదకీయం. పుట ౭ 
21241 అంధుల జానపద విజ్ఞానము, డా॥ ఆర్‌,వి.ఎస్‌,సుందరం 
. పుట 2 
శీత శ! డిటో ట 


6 


శ] “కృత యజ్ఞశ్చ కెధాదీ బ్మధో జానపద శుచిః” 


అని వ్యాసులవా ద జానపదులను యజ్ఞము చేసిన వారితోడను, పండితుల 
తోడను సమానముగా నొనర్చి డె 


ప? గెవినులకు సం? ుంధించిన జ్ఞాన సంపదయే జానపద విజ్ఞానం, 
దీనిని శ్థూలంగా రెం ప రకాలుగా విభజించవచ్చు. 


1) జానవదుల నిసర్గ విజ్ఞాన నిధి. 
2) జానపదులకు విజ్ఞానదాయకమైన పెన్నిధి. 


క వరి వరి వర 0% 








} తెలుగు జానపదగేయ సాహిత్యము. పివేశిక పు. 1 


జా భి, రామరాజు, 
















Fe జ mn oa 
™ , న. 
' a Ta గ ల yr వం ia 
' ॥ ' Me 
“| ' . wou ay met Paste wt ట్టి 
9 ens) . లం క 
గ i 1 ' ' | ' ath ' శ్‌ / 1 ' ఓ గ్‌ యగు 
/ tt ta / or eh ' ' arr me గం sy lg జ 1 
వ. HEN "grt ie an శ Wainy, "hb pe లి ౪ .. ల HW Wp in శ్‌ hi nl 
oo OE “ph ' Vi, ల్‌ యో య. /. ॥ 1 ' jim ల వం a * 0 
Ho or గ్‌ ' ' ' ' న. 
(| Men wg Sg , 
CR re "Sw ie 
3 మ | 
1 శ న Hall or ieee 
గ్గ స నో Hib! fe, w 
ma ' , HH ao తయ 1. | ws 
i a "sh le ఈ " yp అన్న. at . Moar 
| గ ' / గా 0 శ [. , 
ల ఎ Wage wt . + స్త్ర శ. 
గా ళ్‌ జ " © Tm 
వ. wo | fr se wo ey" 
॥ ||. nm a / 
న్‌ శ ఖో 
iP UOT Car ఖ్‌ def? er [a2 Ww 
Bry లీ "nn wy Me hg 
i hah ma ra, ' 
de hy ల , 
ఖీ న. { | 
న! 
/ a 
pi 
' 
Pp గ 






sf ed Mr గ 
zs; || (a ఫా 
సట! శ 1. 
గ ల wire ali" yp | 
bu తే! ల్లో 1/1 ‘ap లి 


గ్‌ క గ్గ 
య. Me ౯. we ys '# 





న. నకు ప లే wr 
గ! గ్‌ 


రం. సో | 
గ న ( 
wom hk ihe 


i 
a 





7 
జానపదుల నిసర్గ విజ్ఞాన నిధి 








జానపదులయెొక సహజ విజ్ఞాన నిధి పరంపరానుగత మెనది, 
1 హూ 
శతాబ్దాల తరబడి వారసత్యడగా ఒకరినుండి మరియెక్రరిక్తి సంకళమిస్తూ 
పవహిస్తున్ను సజీవ స%వంతి. ఇది వారి విద్య, వ దంం. ఆహారం 
J ae ’ ద్వ అడు లి? కి 
విహారం, వ్యవహారం మొదలైన రంగాలలో విశేషంగా కనిపిసుంది, 
అలాటి 


విద్య : 


వీరివి చాలవరకు వానాకాలం చదువులు, పల్గిజనులు సేద్యం 
వృత్తిగా గల రైతులు, రైతుకూలీలు. వీరికి సంవత్సరంలో వానాకాలం 
తీరిక. ఉఊడ్పులు పూర్తయి మరల పంట కోతకొచ్చే వరకూ పనిపాటు 
లుండవు. ఇదే వర్ష బుతువు. ఈ సమయంలో వీధుల్లో అరుగులమీద 
పాఠశాలలు నిర్వహించే పంతుళ్ళవద్ద ఓనమాలు వా?రంభఖించి 
[(ఓ,న,మఃణ శ్వివాయః] శతకాలూ, పద్యాలూ కంఠస్థం చేస్తూ, 
పొలాల్లో స్వేచ్చగా గొంతెత్తి పాడుతూ శృతిలయలు తమంతతాముగా 
తమ్ము వరించేటట్టు చేసుకుంటారు. సంగిత సాహిత్యాలు ఇలా వాది రక్త 
నాళాలలో ప్రవేశిస్తాయి. పెద్ద బాలశిక్ష వీరి పారాయణ గగీంధం. భారత, 
భాగవతాది పూరాణేకి హాసాలు వింటూ, వానిలోని నీతులను జీర్ణించు 
కుంటూ వానిని తవు నిత్యజ్‌వితాల మీదికి అనువ రంప చేసుకొనేవారు, 
రాముడులాటి కొడుకు, సీతలాంటి కూతురు వారు మనసారా కోరుకొనేది, 
“యద్భావ్యం తద్భవతి” అన్నట్లుగా తల్లి కనుసన్నలలో మెలిగే 
కూతుళ్ళ, తండి? అదుపొజ్ఞలలో మెలగే కొడుకులూ వారిసంతానం, 
వృత్తులలో తండి వృత్తే కొడుకు స్వికరించేవాడు, సర్వులకూ వృత్తి 
విద్యలు శిరోధార్యం. కర్షకునిబీడ్డలు కర్షకులేఅయి చెమటోడ్చి పనిచేసి 
ధాన్యరాసులు పండించి అన్న దాతలై అందరినీ ఆదుకొనేవారు. కమ్మరి, 
కుమ్మరి కరణం, కంసాలి, సాలె పురోహిత వృత్తులవారు తమ పిల్లలను 
తమ వృత్తులగోనే ప$వీణులుగా, ప9జ్ఞావంతులుగా తీర్చి దిద్దేవారు. 
“కులవిద్యకు సాటిరాదు గువ్వల చెన్నా” అనేది వారి నరనరాలలో 
నాటుకుపోయిన మాట, అందువల్ల వారికి నిరుద్యోగసమస్య అనేది లేదు, 
ఇది విద్యా విషయకంగా వారి విజ్ఞానసిరి, 





వైద్యం | 


* Folk medicine is the substance of all the tradi- 
tional view points on sickness and the healing methods 
applied against disease which exist among the people”, 


జానపదులవై ద్యం వారికి అనుభవం నేర్పిన విద్య, తమ పూర్వుల 
నుండి అందుకోబడిన నిధి, 


ఇంగ్లీషువై ద్యం రాకముందు పల్లెసేనుల్లో ఆయుర్వేద మైద్యం 
ప౦ిసిద్ధిగా సాగింది. దీనికి ఆద్యుడు ధన్వంతరి”, “వరకసంహితి ప9మాణ 
గ9ంధం,. దీనిలో పేరెన్నికగన్న వై చై ద్యులకు మెడల్స్‌ యిచ్చి, బిరుదు 
లిచ్చి పల్లకీ లమీదకూడా ఊరేగించే వారు. ఆ రోజుల్లో రాజవై ద్యులుకూడా 
వీరే ఇప్పటికి కూడా అల్లోపతి వైద్యానికి లొంగని: దిర్ష రోగాలకూ, 


వెండి వ్యాధులకూ ఇనే "శరణ్యం, తరువాత జర్మనీనుండి దిగుమకి 
కాబడిన హోమియో పె పై ద్యంకూడా బాగా ప9చారం పొందెంది, 


క 


వీజికన్ని టికీముందు సమాజానికి గొప్ప సేవచేసింది జానపదుల 
అనుభవపై ద్యం, ఇది నాటువై వై ద్యమనీ, గచ్చాకు పుచ్చాకు వై వై ద్యమనీ 
కొట్టిపారెయ్యడానికి వీల్లేదు, నాడిచూసి రోగం నిర్ణయించే ప9కింయ 
జానపదుల సొత్తు. వీరు 'శేయిపట్టుకొని నాడిచూసి వాతం, పిత్తం, శ్లేష్మం 
వగై రాల హెచ్చు తగ్గులు గమనించి మందులిసారు, ఈ మందు కూడా 
అతి శ్రేలికగా లభ్యమయ్యేదే. చాలావరకు చిట్కావై ద్యమే, ఉదాహరణకి 
తేలుకుట్టింది అనుకోండి, వెంటనే చింతపిక్క అరగదీసి కుట్టిన చోట అంటి స్త 
టక్కున అతుక్కుపోతుంది. పది నిమిషాలలో ఆ విషా "న్నంతా పీల్చుకొని 
ఆ పిక్క ఊడిపోతుంది. దానితో బాధకూడా పోతుంది, దెబ్బతగిలి రక్తం 
కారుతుంటే దానిపై ముగ్గువేసి కిరసనాయిలు పోస్తారు, పెంటనే రకం 


కట్టడిపోతుంది. గుడ్డ కాల్చి ఆనుసి అంటిస్తారు _ దెబ్బ మాడిపోతుంది. 





శే ౭16 ఉ. రం and Richard Beifle, as quoted 
in Folklore Folk life 1972 P. 193, 194. 


(“అంధుల జొనవద విజ్ఞానము” ను నుండి గ౦హించబడినది) 


తమి బిఇ స్లో ఉప లల సాకు అప నాతి మ్య 3 దమ్‌... డాన్‌ 
గజెకురుపుదలుకు ఆఅటంంటిం. దః నం కఠి రాసారు _ ఎడ కది 
ప్‌ ల 
వాచి ౪ ఆసు జవ అణు ఎవ మాపై ఆ సద జట ప అం ఆ చి జా ఇర fer, అల 
వ తుంది, రురుట్వు మూపహాతు6 డి, కలం దం. చల్‌ de వ ర యం, 


ంజిమీద పొకు కుషులకు మాచపతి9ఆకు పసరురాస్తారు, కాహరటు, చిక్కు 
తాకు రుద్దినా కొబ్బురిపెంకు కాలునుంటే వచే 

ఆని ౧ 
పోతుంది. ఇలా పైద్యం తేలి తగ్గ చేస్తారు. సెగథ్గ్డలకు తెలగపిండి 
పెరుగులో నాన బెట్టి కట్టుకట్టి పక్యానికేవచ్యాక చంద9కాంతం శె టు ఆకును 
ఆముదంతో చిడిచేసి అంటిస్తారు. అది కొపేసి చీము నం తజినీ" వోడ్చేసి 
మానిపోతుంది. వంంఖంమీద షెంటిములకు అల్లంరసం ఆరారా రాస్తారు. 
తగ్గిపోతాయి. చిడుపుడి కాయలకు సనా 6 చాకలి నడా కఠి పిఅం జిసారు_ 


| . 
గ్‌ a 


గీ ఇ ఘా 


న 3 
చెంబపిక్కలు కలిపి అరగదీసి ఆ గంధం పూస్తారు. మాదకు కాకినాడ 


దగ్గరగల పెద్దాడపే చీట్టుయిస్తారు. ఈ చీట్లు తీసుకున్న మనిషి రోగి 
దగ్గరకు సె్ళేవరకూ అల్బాచమానంకూడా చె చెయ్యకూ రాడదు. అంతకరోర 
మెన నియమం. ఆ చీట్లు రోగిదగ్గర చింపుతారు. ఆమాద తగ్గిపోతుంది. 
అయితే చుట్ట పొగ వాసనవంటివి అయిదారు రోజులవరకూ రోగిదగ్గరకు 
రానీయకూడదవే నియమం ఉంది, ఈచీట్లతోపాటు మందుకూడాయిస్తారు. 
అదికూడా వాడాలి, : 


రాలిపోతాయి. సప్పుకి, మాద పవ్ముళ్వు, మియాలా, దాల్‌ చెక్క, 


కవుకుదెబ్బలకు సులగాక్కూ వాపా ఉడికించి కట్టుకడ తారు, 
నడుమునొప్పి కొడుగుడ్డులో ని తల్ల? హ్రూన గుడ్డకి రాసి సెగను కాఫి పట్టు 
వేస్తారు. ఇరుకు నొప్పిక్సీ బెణుకు 'నాప్పికే చింతపండు ఉడికించి ప 
వేసారు. వాతం నొప్పు అకు తెల్ల జిల్లే డుపాలు పొడుస్తారు. ద పో 
నడుంముక్క వండిపెడతారు, కీళ్ళ నొప్పులకి (కొ మెటిజం) ఉడక బెట్టిన 
కిబేజి ముక్కులు ముక్కలుగా తగి రో, కా కాళ్ళకూ చేయులకూ ఇ మర్దనా 
చేస్తారు. కాళ్ళూ చేతులూ తిమ్మిర్లకు నీరుల్ల్‌పాయ మె. త్రగా నూరి మర్దనా 
చేస్తా రు_తగ్గిపో తాయి. కాళ్ళు "వగుళ్ళక ఆముదంలో పసుపు కలిపి 


వగుళ్ళలో 'రాస్తారు- కొంతమంది, నిమ్మకాయ తొక రుద్దుతారు, 


తలలో పేను కొరుకుడుకు ఎ ఎ రమందారపువ్వు రుద్దుతారు, చుంకు9కు 
మెంతులు నాన బెట్టి రుబ్బి. .ఆముద్ద తలకు మర్దనాచేసి 'తలంటు తారు 





10 


అంతే అది పోతుంది. తలనొప్పికి ఆముదం ఆకుగాన్‌, నిమ్మ. ఆకుగుండ్ల 
కొటిగానీ తలపై కడకాల. నొసలుకు మంచిగంధంగాన్స్‌ మి-యాలు 
టి 
ఊడికిండి గాది వటువేసారు-కొ దీనాసవ్యు, హోరతికర్న్పూ రం కలిపి నుదుటికి 
వ 


ప 
మె | యు / చి | అజా సళ 
రాసూరు, జడ్‌ చేడిగి తగి ంచెస్తుండి. తలనొప్పెకీ నక్సిసిచంపి వాసన 
చి 


t 


చూసె కూజా పోతుందంటారు. క కౌంత్రి కణతలకురాసినా తలనొప్పి పోతుంది, 
అజణావో ' 
: చి 
+ పునొప్పికి కుంపనుకాయ నురుగు కొద్దిగా మెచ్చు జెసి రెరిడుముక్కు 
లోనూ వేసొద. కొందరి ముషినిచెక్కగంధం 9 నె సార్లు తాNగిసారు, 
na 2 0 


_వైవిలో పోటుకు రు[దజడాకు ప పసరు పిండుతారు. కొందరు నిమ్మ 
రసం గవాహిదుం పొంగించి చెవిలోపోసారు. గాలిబిళ్ళలు వేస్తే _అవిసాక 
రుబ్బి ఆ పసరు కొబ్బరినూనెలో గాని, సున్న ౦లో గాని కఠిపి వాటికి 
పూసాద. వేడిచేసి కళ్ళు మండుతుంటే చనుబాలు పండముంటా వారు-లేదా 
నందిపర్ధనంపూ లు కట్టు కట్టమంటారు, కండ్లకలకకు నువ్వుల నూనెగాని, 
సేదల్లిపాయరన ఏం గాని-కండ్తలో వేస్తారు. కామెర్లకు నెలఉసిరి ఆకుల్ని 
కాయలతో స ౫ నూరి పసరుకీసి నుజ్జిగతో కలిపి పరగడుపున తా9గిస్తారు, 
ఎక్కు వమందిజెక ప్పే వై ద్యంకుంకుడుకాయ మూడుసార్లు పాలతో సాన పై 
అరగదీసి .గ్లాసెడుపాలలో కలిపి రోజూ- రెండుపూటలా పుచ్చు కుంటి మూడు 
రోజులో తగ్గిపోతుందని, దీనికి మరో గ్యారంటీ పసరు వెద్యం. కూడా వుంది, 
తూర్పు గోదావరిజిల్లాలోని వెల్ల|గామంలో యిది వతి ఆదివారంయిస్తారు 
అకిచౌకగా. దీనికి దేశ సిద్ధి వుంది. జానపదుల్లో కొందరు కామెర్హరోగిని 
గూర్కోదయం ఎండలోనిలిపి సూర్యుని 3 వైపుచూడా గడ్డిప రక లతో మంతి0ం 
చి మాండోరం (నేటిప్‌ మందు) ముందుగా యిస్తారు తెగలో వేసి నాకమని, 
దీనికీ తగ్గిపోవడంఉఊంది. తూ! గో॥ కొంకుదురులో తాడి రామన్న గారు, 
అనంతరం వారి మనునుడు తాడి వెంకటకృష్టా రిడ్డిగారు యీ మం[తం 
వేసి తగ్గించేవారు, ఈ మంతంలో మందు రోగిని కామర్లాచ్చిందా అనీ 
అడుగుతాడు, కామెర్లొచ్చిందంటాడురోగి, ఇలా మూడుసార్లు ప్రశ్నిం 
పెదవులు కదుపుతూ నోటిలో ఆ జబ్బు తగ్గించమని సూర్యదేవుని పౌ 
సాడు. ఇంతకీ యీ తగ్గడం మాండోరం ప9భావమే అంటారు. 


ట్ల 


నోటికి పూతవస్తే పటిక రాయిసారు-లేదా పుల్ల టి మజ్జిగ పుక్కిట 
పట్టమంటారు. ఇగుళ్ళు రక కృంకారుతుంటే (వయోరియా నేహా శ్రంపుల్లకో 
వండ్లు తో మమంటారు. వళ్ల నలుపులకు నీళ్లలో జామిఆకులు వేసి బాగా 


దని ఇ డ్‌ వ URE 
మరిగించి ఆనునువెచ్చని స్‌టితో ప౦తిరోజూ మూడుసార్లు పుక్కికించ 


అరగకన్నా వావ ఉప్పూ 


ల! ము య 5 గ 
పెట్టిస్తారు. అల్లం, ఊప్పు నొట్ల్‌ వేసుకొని బాగానములతూ రసం మింగు 
తుంటే అజీం పోయి ఆకలి పుడుతుంది, 


నా వీం అసలు సిసలు మందు నల్లమందు. 
విరోచనాలుకావాలంటే హీ9ద్దుజే పరగడుపున వేడినిక్ళల్‌. చిట్టాముదం 
2, 8 చెంచాలు వేసి తాగిస్తారు. కొందరు *సునామజి ఆకు చారు కాచుకు 
(కాగుతాయి: నులబద్దకం పోవడానికి ఉసిరికాయ చూర్ణంతో “చేసిన 
కషాయం వేడిపాలలో గిలక్కొట్టి తాగమంటారు, 

బుచేస్తే ఉపశమనానికి నల్లజీలక్యర గుడ్డను కట్టి పీల్చ 
మంటారు. సలసలమరిగే నీటిలో పసుపువేసి, ఇటుకవేసి ముథానీకి ఆవిరి 
పడతారు, ముక్కు దిబ్బడే స్తే ముక్కుల్లో నువ్వు లనూగెగాని, కొబ్బరినూనె 
గాని చుక్కలు వేస్తారు-సర్దుకుంటుండి, దగ్గు వస్తుంటే కరక్కాయ బుగ్గను 
పెట్టుకొని ఊట ఎఏంగుకుండమంటారు, “కోరింత తదగ్గుకు దానినుకాయ 
పెచ్చులు బాగా వేయించి ఆ చూర్ణం చిటికెడు తేసెలొ కలిపి నాళీస్తారు, 
చంటిపిల్లలకు జలుబు చేస్తె తమలపాకు రసం రెండుచుక్కలు పాలల్లో 
పెండి పట్టినారు. 


విరిదృ స్టిల” జి రంవ స్తే అంఖనం పరమౌషధం. జిలకర, వామ్ము 
కషాయం పొంగజె ట్టి తా9గిసారు. నరాల బలహీనతకు మొలకలొచ్చి న 
పెసలు గాని, శనగలు గాని తినమంటారు. శక నష్ట వ్యాధికి నేతితో 
వేసిన సున్నుండలు-తినబెడతారు. నులివురుగుకు (ఎమిబియాసిస్‌) అల్లో 
నేరేడు పండుమందు, చక్కెరవ్యాధికి (డయాబిటీస్‌ నేరేకుచెక్క కషా 
యం తాఫగమంటారు, అంతకంటే సులువు పొద్దుటే పరగడుపున చేప 


జా శర చు! 





దీనికి కాకరకాయ కహారకూడా శే9 ఫష్టం, ఉబ్బసం ఊప 


ల్‌ 
బరుళ్ళు నడం. 
క న సా హా చ ల fa» 
౩ వదిన కలో శేంచేసి తాంగిసాద. 
క అండాల 


సొ మునా బి 


బాలింతలకు చనుబాలు వృద్ధాకావడానికి, దేహాంలొో ' నిటజినిహా-ంన్ర 

డానికి, ద్‌ వాతంనొప్పులు తగ్గిం? కడాదిళీ “కాయం” అవవుందు తయారుచేసి 
నస. 

మెంయాలు, పిపి కక కటుకరొహిణి, 


పెడతాలు. శొంక, పివ త 
సుపుకొముు. కళింగ దుంవరా ష్టం దోరగా 


జేలకరష జూ వి 
వేయించి, స మెతనగానూక5 హం లాణా తయా ా రుచేసి సున్ని 
paar. 
ఊండలలా చుట్టి దాచ బెట్టి ఉపదిహేనురోజులపాటు తిన మంటారు, ఇవన్నీ 
ఇ 


పకి వూళనోనూ వగ 
ళో న న. 


ళ్‌ = 
ఇ 


సౌలు పడకుంటె పెప్పె ఓ కటె టె, మి_యాలు పొలతో నూర్‌ తా9గిసారు, 
రక్తపోటు తగ్గించడా లే = ఒల్లుల్లి ఎక్కువగా జా డిసారు_ అలాగేనీరుల్లికాడా 
ఉల్లిచేపే మేలు తక్షికూతా చేయదని వీరి వాడుకమాట, రక్త "హోటుకు 
కొరతమంది సర్ప సం తత్సంబంధమెన వేళ్ళను జాషధంగా. ఇస్తారు, 
గుండెనొప్పికి లేత కొ జ్భురికాయ నీళ్లు నిత్యం [తాగమంటారు, పక్షవాతా 
నికి గా సుడునీళ్లలో ఇ -౦డుచెంచాల తేన రోజూ 1, 4 సార్లు తాళిగిస్తారు, 
వురంరక్తం పక్షవాతంవచ్చిన భాగంమీద మర్దనా చేస్తారు. -తినేవాళ్ళని 


హోన్సరం మాంచయారా తినమంలారు, లావ ) తగ్గడాని నికి ఉదయంలేవగానే 


పరగడుపున ఒకగ్లాసు గోదవెచ- దినీటిలో సగం నిమృ్బకాయ రసం పిండి 
he 
ఉప్పు, మి2యపుపొడి కలిసి తాంగుతుంటే నానా “కు తగుతుందట, 
అ లు కా ౧ 


వొనసవుత ర ప స్తే వంటనే 1£ బండ్ల బాల: న్‌ పరా తం 150 గ్రాములు 
తాన ₹ స్తే విషం "ి_గిహో తుందట, సాధారణం గా దిసికి వైద్యం కళ్ళకు 
విరియాలగంధం కలకంలట్టి నిదగ"రాకుండా చేసి నాగముషిజి గంధం 
తాగగిసారు. కొంతమంది పైద్యులు పాముకాటుకు వెంటనే కరిచిన చోటికి 
పైన తాగోడు తోబిగించి కట్టి ₹ రక _క[పసారంకాకుండా నిలిపిజేసి కాటువేసిన 
చోట విదై. నా ఆయుధంతో కోపి రక్రంపిండి బయటకు కారేటట్టు చేస్తారు, 
శేలుకుడితే కొంతమంది గడ్డివరకతో క కుట్టిన చోటరాసా మం కం వేసారు. 
చ మంతానికి కాడా తగ్గిందనే నెవారునా రు. వ నుడేు. మంత9ం(మళయాళ 
మంతం, అని మరోచిత) మైన మంత్రము _ వుం ంకతి9ంచ్లి అదికుట్టింది 


ఇటో 


13 


గన్ను కాదు ఆ గోడని అంటారు_.₹ంటనే ఆ గోడ బెల్లు విరగిపడుతుందట- 

తగ్గిపోతుందట. ఇయ్యిగాన్స్‌ కాలుగానీ తెగితే పంటనే 
గుంటకలవరాకు కటుకడతారు _ మానిపోతు6ది, కొండనాలుక పెరిగితే 
ఉప్పు, స పర నొక్కుతారు తగ్గిపోతుంది, వీణాలకు పలాస్త్రి పట్టు 
వేస్తా. పిల్లల అనాసలకు కోనసీమలో ని పుల్లేటికుడు ౧|గామంలో నేటిప్‌ 
మందిసారు. అనాస తగ్గిపోతుంది, 


ఇలాగ ఇంకా ఎన్నో జనులకు పెరట్ల్‌ వ మొక్కల పసర్హ్శతోనూ, ఇంట్లో 
వస్తువులతోనూ ఖరీమలేన్చి వై వైద్యం చేసే పెద్దవాళ్ళు ఆడ్కా మగా గామ 
గాళామాన ఎందరో వుండేవారు, “ఫీజులేని పి0స్కి9ప్లన్‌. వీరి [గామానికి 
శ్రీరామరక్ష. నిజానికి వీళ్ళలో చాలామంది అక్షరజ్ఞానమున్న వాళ్ళుకూడా 
కాదు. వినికిడిద్వారానూ, అనుభవ ద్వారానూ అలవడిందే అంతా. వీళ్లు 
కొన్ని ంటికి ఈ మందుతో పాటు పం0[తంకూడా వేస్తారు. ఈ మంతం 
పూర్తిగా సైకలాజికల్‌ ట్రీట్‌ మెంటు. వాళ్ళు ఉచ్చరించే మంత9మల్లా 
“దేవుడా, పరమెశ్వరా ఇతనికి ఈజబ్బు వెంటనే తగ్గించు తం (డీ- ఈ 
మంత౦౦ంతో ఈ జ స తగ్గుగాకి ఆని పలుసార్లు నోటిలో అంటుంటారు, 
ఆలోచిస్తే ఇది నేటి హిప్పాటిజస్‌ పద్గతికి మూలరూపమే. డాక్టర్లు, 


్‌॥ ఢి 


నల్బులు అక్కరైకుండా ఎరుకులసానులే స్పరళుపోసారు. ఒక్కొసారి 
: యా | డ అవి . 
వాళ్ళలా పెద్దవాళ్తుకూడా పురుకుపోసాద _ ఎరుకలసాని బొడు కొసుంది 
టె. జా G — 


కాలకమంల్‌ లో ఈ అనుభవ మద్యం ఆయుర్వేదిక్‌, హోమియో 
పతిక్‌,. అజ్లోపతిక్‌ల మధ్య మరుగుకుపోయింది. అయినా ఈ నాటికీ 
ముసలమ్మలు ఈ వైద్యాలు చెప్పుతుంటా రు అక్కడక్కడ, పిదలపొలిటి 
పెన్ని ధివంటి ఈ వైద్యం కాలగర్భంలో కలిసి పోకముందే సేకరించి పరి 
రక్షించడం తక్షణక ర్రవ్యం. నకి చిన్న జబ్బుకీ డాక్టర్లు వా9స్తున్న 
మందులజాబితా తట్టుకోలేక అకో9సిస్తున్న సామా న్యుడికి ఇది ఎంతో 
ఉపశమనం, . 1 


జానపదులలో మరో వెద్యం ఉంది. అద్షేభూత వైద్యం, సాధార 
ణంగా పురటాలు బలవంతంగా చచ్చిపోతే డెయ్యనౌతుంది అనినమ్మక6. 


ళ్‌ 


శాం జల్సా 


జీ ఖు న అలాల న ఇ జి చ oe ఇ ఇళ గో తె అది ల క్‌ నను. జరీ, జో, ©. 
అల గ స్‌ వాడట వటి. ల లు పద, కంపం 'పఠలుబలవంహొద లా యి అము న్‌ 
Hoe ww or శ oA 


నవ న py రి ణా, అదం అమ 
 (పుదమలై నానర్చే భూతు పగీత్క పీకాణా అవుతారని విశ్వాసం, ఆ 


Oak 


జ ఖల షో ha Ye 0 
దద. = cE సురా జాసాడ: i 


లస్తుంద్‌ కి కాంతవ-ండి హొంజాడి పొగ వస ఆ దయ త్రం 
Ca , 
ఆవి తీరుస్తా Wie 2 కొంతము డి అనారోగా 
చూసి జదుసుకున్నా రని అక్కడ శక్తి ప 
అడి కారణమని ఖభూతవై ద్యుని దగ్గరకు తి కిన సవల. అతడు. వరి పిండితో 
పిశాచిబొమ్మ వేసి పద్మంవేసి అందులో గోఆరోగిని కూరు ఎండ బెట్టీ ఓర, బా9ం, 
= “డని షా 
Oo wD oN స 
jo అసి గట్టిగా అరుస్తూ పట్టుకున్న న శ్రీని వదలిహిమ్మని ప్లూ 'కె డి పెట్ట 
కావిగోదను క్‌ సిఆరక్త తో రోగికి కిలకం ంపెట్టి, నిమ్మకాయల ౫౨ సగానికికొసి 
ర్‌ తలచుట్టూ దిగదుడు చి పారేస్తాడు, “మంకిరించి వేరముక్క కట్టి 
విభూరే కుంకం ఇస్తాడు నిత్యం బొట్టు పెట్టమని, ఈ ఎ ద్యానికి భూతం 


య 
వ en క్‌ు ళీ గా శే క న్‌ క mw వ 
వచెంని తగ్గిపో యి౭దకే వారూ ఉన్నారు. ఇది. _పెకలాజికల టంట మెంట 
ఖ్‌ or (మ 


లొ ' 
ఇందులో నిజమెంత ఉన్నా జాసవదవై ౧లో దీనికున్న వ%పనిని కొడి 
వు ల యం ౪ యి 7. 
పౌ ౭య్యడానికి వీల్లేమ, ఈ ఇ తవై ద్యుళ్ల కొందరు మాతరూపం౮ె 
మందులిచ్చి విడ్రిపో యిన జంటలను కలపడం ఉంది. మనిషిని వశ 
ఆ 


చేసుకొనడానికి వ మందు పెట్టడం అనేది ఉంది. ఈ మందులు మెడెర 
స్త్రీలు. ఇస్తుంటారు. ఎవైనా ఒక పురుషుడు మరో స పట్ల మరీ 
మక్కువ చూపిస్తుంటే ఆమె ముందో, మాకో పెట్టిందనటం జానపదుల 
రవాజుమాట, భూతవై ద్యానికి కొంతమందిః సుస్షి లలు ఖుర ౦తా%లు 
వాళసిన రక్షశేకులు, తాయెత్తులు కడతారు. దీనికోసం ఫీరుకీ సుకొనే 
డబ్బులుకూడా తక్కువ, పసిపిల్లల జబ్బులకు వై దు సలదగరికి వె శ్ర డానికి 
బదులు ముందుగా వీరిదగ్గరశే పరిగెడతారు. వారు ఊరుదూ లిపిలో న్న 
పుస్తకంలో అడబ్బులు పెట్టించి ఆ డబ్బులు పెట్టిన పేజీలో ఉన్న విషయ 


ముతో ఆ జబ్బునుచెప్పి దాని నివారణకు మంతించిన తాయెత్తును 


అ సాయంకాలం ఎఅ 


వాం బని వటం డో వివా జని జం చర్యా ద్ని 
వ. అవ జ మం ~ ss ఆ సు వదా ఎస్‌ క ల జ ఇ త్య నడిచే రోడు? టి 
గుణ, 00 న దనద బళ ఊరావల నలుగురూనడెచె 5 డ్డ పెపొర 
గ! ra ఓ గజ 
అజాస్ను లో గో 
బొయమంటారు, 


కొందపద  నాలునుబాటలు కలిసినచోట దిగదుడిచిన బల్యన్న౦ 
తో, 


పోయిస్రారు. ఈ భూతపై ద్యంతోబాటు ఇంటిదగర మామూలుగా గచ్చాకు 
పుచ్చాకు వై వై లళంరారా ణ్‌ = చేయిస్తుంటా రారు. దేనికి తగ్గుతుందో తెలియదు 


కాని ముత మీద ఇ కె వై ద్యానికికు డా గిరాకీ ఎక్కువే. దిర్హ రోగాలకు 
నల్లకో డ్డి పెట్టను డిగదుడిచి కోస్తారు. ఇంకా రోగం బలీయేమైనదై తే 
పండితోనూ, డప్పు లతోనూ మట్టమధ్యాహ్న ౦వెళ దిగదుడు పు పెడుతుం 
టారు. వీధిలో అది తీసుకెళ్లేటప్పుడు ఎవరైనా చూస్తే ఆ భూతం 
ఆరోగిని వదలి చూసినవారిని పట్టుకుంటుందని దిగదుడుపు తమ విధి 
దాటేవరకూ అందరూ తలుపులు మూ సీసుకుంటారు. అయినా జా్యగత్త 
కోసం ముందుగా ఒక మనిషి దిగదుడువు వస్తుందని వీధిలో చెప్పుకుంటూ 
ముండదు ఇళతారు, కాకినాడదగ్గర పెదపూడిలోనూ, గొల్ల లమామిడాడలో 
నున్న నూ బట్టు టుషెడ్‌ లనూ వతి ఆదివారం, లక్షి వారం ఒక ముళ్చిం 
రా భూతకె దుం చనాడు. చాలమందికి అతనిమాట నమ్మకం. 


చేపే కూడా జనవదులు తను నటే పద్యంతోనే 
“ఎలు, వాతం నొప్పులకు గురు? తెయి సి స్తారు. 
న వాతరేస్తార. ఆకలిపెంచణానికి ఉప్పు, నళ్లేరు కలిపి 
న్‌ళ్ళతో గొంతులే గొట్టంతో పోస్తారు. దొమ్మరోగానికి కొబ్బగంజి 

పోస్తారు. ఆవులు, గేదెలు ఈనినపుడు బాలింతరాలికి పాతబియ్యం అన్నం 
లాగే పొతవడ్లు, ఉలవలు ఉడకిసి పెడతారు. పతువులకు సాధారణంగా 
వచ్చె పొరుడురోగం, కాళ్ళకుగాళ్ళు తగలడం, గొంతువాప్తు గురకరోగం 
మాద, కురము, వాతం ఇలాంటి జబ్బులుకూడా వీరు తమ నాటువెద్యం 
తోనే తగ్గింపచేసారు, 


| 


ఆహారం: 


చేలో పండించుకున్న వడ్లు దంచుకుని చక్కగా బియ్యం చేసుకుని 
వండుకుంటారు. ఇది తవుడుతో కలిసివుంటుంది, *“బివిటమిన్‌ సంపూర్ణంగా 


16 


మినప కొట్టె, పెసల! ఒసరపప్పు, కందులతో కందిపప్పు వండుకు 
కొంటారు. అంటి వారికి కావలసిన ఆహారం వారిచేతిలో ఉన్న ల్లీ, 
కొందరు ఉదయం చోడిఅంబలిలో మజ్జిగ, ఉప్పు కలుపుకు తాగుతారు 
ఇడికారి ఉదయం టిఫిస్‌ అన్న మాటి, చాలామంది చద్దన్నం తింటారు. 


సాయంఠత్కం6 ఉప్పుకలిపన ఉఊడుకుగంజి తాగుతారు, చెడి వారి 
హయంత%ం కాఫీ.' ఇవి చవకగా లభ్యంకావడ మ కాకుండా దేహోనికి 
తుష్టినీ పుష్టినీ కలిగించే బకీష్టమైన ఆహారం. వీనిలో విటమినుల విలువ 
ఎక్కువ, అందుకే వారిలో నగరజీవులలాగ నరాల బలహీనతలు, రక్తహీన 
తలు తక్కువ. వారు పండించే వంటకు. ఎరువు హారి యింటి పెంటి, 
* “కుక్కపిల్ల, సబ్బు బిళ్ళ, అగ్గిపుల్ల, కాదేదీ కవిజాకనర్హం” అన్నట్టు 
పీకి పనికిరాని వస్తువులేదు. పైగా ఈ పెంటతో పెంచబడ్డ పంట 
ఆరోగ్యానికి మంచిదంట, వీరు వంటకు కాల్చిన మట్టి కుండలువాడతారు. 
ఇది ఖరీదు తక్కు వేకాకుండా యితర పా|త్రలలోలాగ వేడి తగిలినప్పుడు 
వంటవడార్థంలో మరో రసాయనిక సంయోగం జరగదు, అందువల్ల 
ఆరో గ్యాని క్రేహానీ ఉండదు. వంటకే కాకుండా నీళ్ళు తెచ్చు కోవడానికీ 
చల్లకూ మద్టికడ వలనే జాడశతారు. ఖరీదైన పాత9లుకాదు గనుక వొంగ 
తనాల జెడద ఉండదు, వేదంలోకూడా “మృణ్యయం దేవవా తం 
అనివుంది. “నాధుడు పక్ష ముకేగి భుజింపకున్క్మి భరితంబయి అట్టుక 
నట్టుకట్టి రమెంప్పనో దనంబొసగె తదాజ్ఞనం శారావమూ కటక్‌” (పాండు 
రంగమహాత్యం) అటకలోని అన్నంను మట్టిషూ కట (చిప్పల తెచ్చి 
వడ్డించెనని అర్థం, ఈ మట్టికుండల వినియోగం అంతపురాతన మనది. 
జానవదులలో పాడి సమృగ్ధి _ ఇంటికొచ్చిన అతిధికి మజ్జిగ దాహం 
యిచ్చి మర్యాదచేస్తారు. వ్యవసాయానికి ఎద్దులూ పోతులూ పాడికి 
ఆవులూ గేడెలూ వారి జీవిత భాగస్వాములు, కాఫీ, తీల కంటే మజ్జిగ 
సేవనం మనిషికి ఆరోగ్యం. . 


ఇక కావలిసిన కూరా నారా యింటి పెరట్లోనే పండించుకుంటారు. 
ఈ జానవదుల పెరటితోట నిజానికి ఆరోగ్య ఐశ్వర్యాల మూట. 





haat 





* మహా ప్రస్థానం = శ్రీతీ , 


పరపెందుంటికీ పరటిలి తోట వల్లెటూక్ళలో కనుపించే ఒక సుందర 
దృశ్యం. ఇవి ఆహార వి: భాలకే కాకుంకా ఆదా యాన్ని కూతా సమకూరు 
సాయి. అందులే నాటిన ప్శ3మొక్కా ఆరీగ్యరిత్యానో బాషధపరంగానో 
ఏదో ఒక పరమార్ధం కలిగివున్న దే. ముఖ్యంగా తులసి, ములగ, పసుస్క 
ఊసిరిక్క కళివేపొక్కు బొప్పాయి, నిమ్మ, అరటి, కొబ్బరి చెప్పుకోదగ్గ 
పట్లు _ అలాగే దొండ, కాకర్ల వీర, ఆనబ, పొ ట్‌, గుమ్మడి, వంకాయ, 
ఇండకాయలాంది హరగాయలు, బచ్చలి, తోటకూర ర్త గోంగూర, పొన్న 
గంటికూర వంటి ఆకుకూరలు విసారంగా పెంచుతారు, 


ని పూశి స్తే పుణ్యం పురుజార్థం వస్తుందనేది ఒక అలౌకిక దృషి. 
సెన్ఫుదృబ్దా యిది దోమల నివారిణి. దీని ఆకు జర్ణకారి, పైత్య 
వికారం తగ్గిస్తుంది. డజను తులసాకులూ రెండు మిరియపుగింజలూ 
కలిపి తింటే పడిశం తగ్గుతుంది. తులసిఆకు వసరు చర్మ మీది కెన్లిమచ్చ 


లకు, కురుపులకు దివా కషధం, 


6 894 


జూరాణికంగా యా దళానికి ఒక విలువుండ్‌, కృష్ణ తులాఖా రంలో 
దీనిహొత%? అపూర 6, శ్రీకృష్ణు సుని బరువు తూయడానికి సత్యభామ 


తో యలు 
నగలన్నీ వాలతెదట-_ ఒకు తులసిదళంతో సతూగాడట. రామదాసు 
త్రం రావును థి “దారు తులసదళశథామి అంటాడు. చిలకమ ర్తవారి “గణపతి 


కి అరం “డవారులో తులసిదళంవేసుకొని తాషగడంి అని చెప్పినప్పుడు 
ధి కానీ పైత్యవికారం ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు తులసాకు 
న తిన్నా పైత్యాన్ని తగడిసు6ది, 

cy DD 


వుంలగ 


పూ cf ల 
ర్‌ వ వో 
(ఉం 
నీ 
[రోం 


ర్‌ 
0 
(న్ని 


ములగకాడలో విటమిన్‌ “ఎి ఎక్కువ. ఖనిజలవణాలు మాంస 
కృత్తులు సకృత్తుగా గల బలవర్ధకాహా హారం. అమ్మవారికి నై చేద్యం పెట్టే 
టప్పుడు ములగాకు, తెలగపిండి కూరవండి. పెడతారు ఆపేరుమీద వై నా 
ప9సాదంగా అది తిని. బలవంతులవుతారని. రాలిపోయిన ములగపువ్వు 
ఏరి, పప్పులో వేసుకు వండుకుంటారు. ములగచెట్టు బెరడు. గుండకొట్టి.. 


ణ్‌ ని ల ది అల -ది ww 
గుడలో కఠి జలుపుబేసనవు-, డు నకుషుదగ్గర పెట్టుకు ఎలి ని ఊపశెమనం 

' డ్డ ల రద్ద దర అలయం రో రాగ ట్‌ ఆం 
ఈ ee నో అన శ గ న జ చ అన నః yy మ ను. అయం స్యా 
కయాగితుండి, నడు. సళ rer నొ స ల ci గ, a యిం ర్థీ 

ఇ న ద అద 
గొప్పగా పనిఇసు6 టె, 
అణి 
శ 
అ అ ఓక 
ఆ ౦ ఇల్లి 
ళ్‌ అపు “దద = డి ద చి ad ఆస క = Ef 
ఇది కీరిమినం హరిణి. ఆన్‌ t= అక్యంతావశ్యకం. సెబ్బంను 
శ pn అనాను | కొఖ్ళ్య శ. సై Pal ఇ 
కోదిసుండి.  పూరికాలంలో మగవాళ్ళు పొముకొళ్తు, పొదరనగలు 
నక లు శ్వ ధా 

” ఆబ్బ శి మ. 4 ర్‌ గ 

ధరెంచినట్లుంది గాని స్రీలు ధరెంచినట్లు లేడు, అందువల్ల కాలికి ఏదై నా 
ఏటి. 

అహ అసల సల్ల 
దెబ్బ తగిలినా సెస్టిక్‌ కాకు ుండా ముందుజాగి త్తగా పాదాలకు పసుపు 


పారాణిరాసేవారు. లివర్‌ జబ్బులకు మంచిమందు. స్త్రీలకు రోవునివారిజి, 
జానపద స్త్రీలు ముఖానికి నిండుగా పసుప రాసుకుంటారు. నాగరికులు 
పాడర మూ జు” దిన్నె విస్మరించడంతో శాలామంది స్రీలకు మీసాలు 
ళా ఛ్‌ 

చూస్తున్నాం. ఇది మంచి జిర్ణకారికూడా - అందుకే పతికూరలొనూ 
వేస్తారు. దీనికి మలేరియా నిరోధక శ_ివుంది, ఇళ్ళల్లో పస సుపునీళ్లు చల్ల 
డంలో శుభం మాట ఎలావున్నా కరములనుచంపే శక్తిగా వినియో 
గించడం దీని పనుకవున్న రహస్యం. 


సిరిక 


దీన్ని అమృతఫలం అంటారు, దినినిండా “సి” విటమిడే. పొత 
ఉసిరికాయ పచ్చడి పత్యాన3 మంచిది. మనకు (పౌథఢభాషలో “కరత 
లామలకంి అనే మాటవుంది. దీనర్గం “అరచదేకిలో ఉఊసిరికాయి అని, 
పతి యింటిలినూ యివి పెంచుతారు. కనుక సులువుగా లభ్యమరయే్యడది, 


“సి విటమిను సరిపడా లేకుంటే దేహంలో వ్యాధినిరోధక శ క్తి 
తగ్గిపోయి ఏవ్యాధి అయినా యిళ్లసో కే పీమాదముంది. నేటి “ఎయిడ్స్‌? 
వ్యాధికి దినినుండి ఏదై. నా మందు కని పెట్టవచ్చే మో. ఆయుర్వేదపరి. 
శోధకులు ఆలోచించడం వ మంచిది, పచ్చిఉసిరికాయు. దాప హాన్ని. తగ్గిస్తుంధి. 


అందుక్రే మండుటెండలో ' ద్రయాణంచేసివారు రాచఉసిరకాయ | వెంట” 
తీసుకొని పోతుంటారు, 


ad 


న కా హాం అ ఇ కి ఇగ అద అయనను ఇ న్‌ చా న అడు డ్నా వ 
area విటది థె రలలిగ్ర Se వ ఈ hens టు అ జ్జ వె శ 
—_—_—_ isd 
ద ఇప అవ వారా, Mw చి 2 అమ న Wo న చె ల వ చె డి జూప 
ఆ పవ టు రుద Htc వుందా వం మాది. rar ree 
on | "న్‌ లా 
అన అల అరు అన ది లన అప్నా ట్‌ 2 ధి దా దై ల అన అం పం యె -ల య గాన 
poe ణం OC ఎదుకు జ యు అంకుల ఉట ఉఅ-పవాొాఠ్థ6సొరు. అందు 
na) (oe) Mar.) 
క జ ఆప అస ఎ అ ఇదో అలో శాల, న న ల ఆప ఒం ర Ca న్న 
ఆమం నా అవసరపుంను పృదు వాడుకుని సవముయాకిని మూఠరంనా 
య ae) ow) 
we నాన్‌ అలో వ (2 సో ఉల త మ 
par కా నా న * wn ఈ » జ. జ 
*ంటచవనుంటి వాడిది వావం కవికేపాళ్లి [బలుకురా. అంహండడం 
వాదు 
శన ఆటు WY నూ రా ళా 
క్ర స క జ్‌ అల = 


యణ చై మాం రాం టా వ చి రాత ఆ ముకం 
అసలు ౩ “ంకటెశ్వ రస్‌ టిం జా నపదకథలె డినికి చాలా (వె పంంఖ్య 
చాటు ణో శా ఇ” మి వ! కాజా 
జంంందడి, అవివేలువ మంగ వు సారెకో కంకేపాతు కేలేదనేగదా ఇంకన్న 


య్‌ 


జాబు అమెను ఏలుకోను కొ మ్మ నా డు! 
టూ 
౭ SA O93 


ఈ పండులో మాంసకృత్తులు మెండు. 2 
తొందరగా మె త్తగా ఉడికించాలంటే రెండు ప 
వసి ఉడికిస్తే చాలు, ఇటే మెత్తగై'పోకుండి, 

వాంధినె తగ్గిస్తుంది. 


ని వ 


ఈ పంను విటమిన్‌ 'సికి విలయం. వేడిచేసే కూరలన్నీ టిలోనూ 
ఇడి వాడతారు చలవకొసం. [:.మ్మురసం జంటికిరుగై కొంత పేషయ్య్యాక 
స్నానంచే సే వొంటికి నుంచి ఛాయనిస్తుంది, ౧మ్యుకాయ డిప్పలు 
ఎండబెట్టి నలుగుపిండి? "కలిపి రా సె శరీరానికి కాంతివస్తుంది. వేడిచేసి 
నప్పుడు నిమ్మ “రసంలో పంచదార "వేసుకొని నీళ్ళలో కలిపి తాగితే చల్ల 
బరుస్తుంది ఉదయం పరగడుపున ఒక కాయ. నిమ్మరసం చెంచాడు 
స్త్ర లో కలిపి తాగితే ఒళ్ళు తగ్గుతుంది. _ధాతుపుష్టి కలిగిస్తుంది, 


మొక్కలన్ని టిలో కి యీమొక్క నీరెక్కువ తాగుతుంది. ఎన్ని 
నీళ్ళుపోసినా ప్రో సినట్టు కనిపించదు. అందుకే ఎవరై. నా గుంభనంగా 
ఉఊలుకువలుకు లేకుండా ఉంటే నిమ్మ కున్‌ రె శ్రీనట్టు అలాగున్నా డేమిటీరా 
అంటుంటారు, 





అకధుల్కు బంభుపులు వీవేక్యాట్ళునా కంగాటవడకుండా అర్జం గా 
అవూూనకానికి ఇంటిని అరటిజెట్టు పెద్ద అండ, చెట్టునున్న గెలనుంవి 
వయులుకొసి కూరవండి తృప్తిగా పెట్టవా. అరటిపుప్వు కడుపులోని 
అల్యర్‌ కీ మండా, అరటిదువ్వ తింటే చలువవెస్తుంది్‌, అరటిపండు 
సుఖవిరేచనకారి. అరజిపందడులోనిగింజలపవాడర తింటే మసూచిని దరికి 


రానివ్వదు, అరటి అకులు అన్న 6, దిసినూ అనడానికి చాలా ఉప 

రిసాయి, అరటిపువ్వు వరిచాక చివరనమిగికిన లింగం నమిలితే కడుపులో 
అబద 

నులిపురుగు చ ఎపోతుండి. (ఎమీజి స్‌ స్‌ నోజిపూతకూడా పోతుంది 


రొ బ్బ రి 

ఈ కాయను నాంకేళఫలం అంటారు, కొబ్బరినీరు నీరుడు దోషాన్ని 
తొలగిస్తుంది. చలువచెస్తుంది. ఎండాకాలంలో దీని ప9జిభ అద్భుతం, 
లని గుంజు మంచి బలవర్థకాహో రం, గాంధిగారు (మహాత్మాగాంధీ) 
దిన్న ఎక్కువ భుజించేవాట్‌. దురదలు కొబ్బరిపాలు రుద్దితే పోతాయి, 
కొబ్బ5పాలతో తల రుద్దుకుంటే అశాలస్తతల ₹రవడంరాదు. సెంటు9కలు 
ఊడిపో వడా కాగ ఆపుచేస్తుంది. కొబ్బరిడొక్ళు ఫా పొయ్యిలో కి ఉపయో 
గిస్తుండి, కొబ్బరిపీచు తాషడు గా ఉపయోగపడుతుంది. కొబ్బరి అకు 
చాపలకు పనికొస్తుంది. కాయ అన్నుకానికి విలుపై.నడి, అందుకే 
కొబ్బర౭చెట్టును కొంగుబంగారమన్నారు, 


= భాం లం uw ఫ్ర “కాటు నా 
ఈ చెట్ల వల్ల యిన్ని ల భాలుండబల్టే సస్య త్రీ గారు చెట్ట న్‌ 
జట్టు” అన్నారు కవితారూపంల 


ఇ 


కూరగాయలు 


దొండకాయ చక్కెరవ్యాధి. మీద చక్కగా వ పనిచేస్తుంది. కడుపు 
లోని కల్మషం పోవడానికి చిన్నప్పుడు డొండాకుపసరు ఉగ్గు పెడతారు, 
అందుకే వీదైనా తగువొచ్చినప్పుడు, ' శతు9వుని కసిగా ' ఖ్రల్దేటప్పుడు 
“దొండాకుపసరు కక్కిసా” :అంటుండడం. వింటుంటాం. అంటే దాని 


రసం కడుపులో ను౭పు:ం.గుల్న చం: తుంద్‌, ఉక్కెరవ్యాధికి కూడా యిది 
మందే. ఆనపకాయ బీరకాయ, కొట్లకాయలలో విటమిన్లు పుష్టిగా 
ఉండడము గా సులువగా జేర్ణమూతాయి, అందుకే పత్యానికి 
రబాకూరలు వాడతారు. వంకాయ ఆగాగ్యరత్య్యా పంచి చెడ్డ లెలా ఊన్నా 
ఇది ఆది రాజము. “వంకాయ వంటి కూరయు, లంకాపతిపు వంటి 
రాజులు కలవి అంటా జీ  కొండకాయు పందరకుండా ఉంటి మంచి 


లే 
అహారం. ముదిరితే మాతం క ముతక సామెతుం౭డి. “డెండకాయ ము 
డికినా బ9హ్మ బారి ముదిరినా పిమాదంి అని. ఆందుశే కొ సటప్ఫుడు 


యాకాయలు ముచ్చికలు వించి చూసుకుంటారు. 
లో 


బూడిద గుమ్మడికాయ వడియాలు పెట్టుకొని వేపుకుతింటే బలే 
రుచిగా ఉంటాయి. దీని గింజలు కడుపులి పాములున్న వాళ్ళకి 


న 


పాములమందేి. 
ఆకంకా రలు 


గోంగూర పచ్చడి తెలుగువారి పుత్త్యేకతను కెలిపే వంటకం, 

దినినిండా ఖనిజ లవణాలుంటా 

కూర, మెంతుకూర, సుఖవిరేచన కారులు, మలబద్దాన్ని తొలగిసాయి. 

సంస తంలో 'జనార్భ వి అంటారు, "దీనిలో 

బంగారు ఖనిజం ఉందట. తమిళంలో “హెన్న అంటే బంగారం అని 

అర్ధం. దీన్ని ౦డా “ఎి విటమినే, అందువల్ల కంటిజబ్బులకు ఇది 
ఉపయోగకారి 


మామూలుగా యివికడుపు నింపుకోవడానికి తింటున్నా మనుకున్నా 
మనిషి జీవితానికి కావలసిన పోషక వదార్థాలు నిండిజాండడంతో అవి 
అందుబాటులో ఉండేలాగ ఆలోచించి జానపదులు పెరళ్ళలో పెంచేవారు, 
ఈ పౌష్టికాహారంతో ఆరోగ్యంగా నూరేళ్ళు బ్రతికేవారు, ఇప్పుడు చెట్లను 
పెంచడం మాని కొట్టేయడం [ప్రారంభించాం పతి గజం స్థలంలో నూ 
యిల్లు కట్రిసి అద్దెలకిచ్చేసి ఆదాయం సంపాదించే యాలని, ఇది పల్లెలకు 
కూడా (పాకిపోయింది. అందుకే “సుజలాం, సుఫలాం, మలయజ 
శీతలాం, స సస్యశ్యామలాం” పా9ర్ధనకే పరిమితమైపోయింది. . చెట్లులేక 


22 


సంచిగాలి కటవు - వర్షాభావం ఏర్పడి మంచినీళ్ళు కరుప్ప_ 
e డడం వల పంటలకరువు. అందుకే మరల పెరట్లో చెట్టులు 
3 ల్ల 

చడం, కనీసం మనిషిక్‌కచెట్టు నాటడం యీనాడు అందరూ చేపట్ట 


నిహారం 


“ ఆడనే చుక్కాని ఈడనే గడవేసి 
పడ పక్కి భదా9ది9 పోదామా 
చలి గంగస్నానాలు చేదామా ” 


జానపదులైన |కొత్తజంటల విహారయాత్రలు ఇవి. వీరివిహార 
యాత౦లలో మ.ఖ్యమైన తీర్ధయాత్రలు, అంతర్వేది, పొన్నాడ్క,చొల్లంగి, 
కోరుకొండ, కోటిపల్లి, వాడపల్లి మొదలగు తీరాలకు యెడ్లబళ్ళు కట్టుకొని 
వమూటకూళ్కు వట్టుకొని కుటుంబాలకు కుటుంబాలు తరలి వెళతారు. “దగ్గర 
తీరాలకు కాలినడకనే వెళతారు _ ఇరుగు పొరుగు వారితో జట్టుజట్లుగా 
కూడి, దూరపాగోంతాలై న తిరుపతి, సింహాచలం, అన్న వరం వగైరా 
పుణ్యక్షే తాగలకు మొక్కుబడు ల పేర్లతో ర లులో వెళతారు. ఈ పరయా 
ణాలలో అటుకులు మూటకట్టుకొనిపోయి పయాణం మధ్యలో అన్నా నికి 
బదులు అవి నీళ్ళలో నానజెట్టుకు తింటారు, జాతర్హలో, తీర్థాలలో వీరు 
స్వేచ్చ గావిహరిసూ మంచం పకోడీలు, జీళ్ళు కరకజ్జం, కడ్డీలు కొనుక్కు 
తినడం, లక్క పిడతలు, కొయ్య బొమ్మలుకొని తెచ్చు కోవడం, 
రకాల గాజులు తొడిగించుకోవడ్లం చేసూ ఎంతో ము 
రంగులరాట్నం సరదా. విపఠితం. పురుషులు రంగుల: రాట్న౦లో 
గురారిల్కు ఏనుగులు సింహాలమీద ఎక థగౌ, స్రీలు ఉయా్యాళ్ళలో కూర్చుం 
టారు, రంగులరాట్నం గి|రున తిరుగుతుంటే వాళ్ళ కళ్లు. గిరు9న 
తిరిగిపోయి, . గాలిలో ' శ్రేలిపోయి ఏదో లోకంలోకి ఎగిరిపోతున్న ట్లు 
మధురానుభూతిని పొందుతారు... ఈ రంగులరాట్నం సాహిత్యరలో 
అనాదికాలం నుంచీ కనిపి ] 


ఏన్వింది,. చంద్రశేఖర శతకంలో" దీని వ౦స్తావన 


స్రీలు రక 
చ్చ టగా తిరుగుతారు, 


బరవురి దెల్చు మీంకొక పభటావవను 
రంకులరా టమెక్కె న వై 
తికిగిన సాటిరాదని నుతించును” 


చా 
ల 


ఎ పరివర్రన ఖ్‌ ఏమణంబు గూర్చి 
కీలు వాందించి యాకి9ియ రా రాటనముల 
నాలి యాడించు నా వడ౦ంగియతడు” 


ఈ విహారాలు పెళ్ళికాని పిల్లల పెళ్ళిచూపులకు ఒక సాధనం 
అవుతాయి. ఇలా ఇతర (వాంతాలకు వెళ్ళడంలో దేశంలోని మంచి 
చెడులు, పజల సాధక బాధకాలు అవగత మవుతాయి. ఇలా కొన్ని 
కుటుంబాలు కలిసిపెళ్లి ఒకరి కష్టసుఖాలు ఒకరు :పంచుకొనడం వల్ల వారిలో 
ఒకరి పై. ఒకరికి [పేమానురాగాలు. పెరుగుతాయి. "పల్లెలలో సాధార 
ణంగా = స్రీ. పురుషులు హొ పొలాల్లో వనివొట్లు సాగించుకొంటూ పైరగాలి 
శ్వాదిస్తుంటారు నిత్యమూను, ఇదే నిజంగా ఆరోగ్యకరమైన విహారం, 


(0 


వ్య వ హారం 
1. మర్యాదలు ; 
అతిధులువ స్తే ముందుగా కాళ్ళుకడుక్కోవడానికి నీళ్ళు ఇస్తారు, 
వీధిలోనే వాళ్లు కాళ్ళు కడుక్కొని లోనికి [ప వేశించాలి. దీనివల్ల సూక్ష్మ 
క్రిములు వారీ కాలిదూళితో ఇంటిలోనికి రాకుండా నిరోధిరిచబడు తుంది, 
ఆ కడుక్కొనేటప్పుడు చిన్న హొ డికూణా ఉండకుండా కడుక్కోవాలి, 
ఈ పొడిగానీ ఉంటే అందులో శని ని విచేశిస్తుందట. దానికి జానపదులు 
నలదమయంతుల కథ ఊహీహరిస్తుంటా రు. నలుడు. అన్నిట పరిశుద్దుడె 
గాని జకరోజు కాళ్ళు కడుక్కొ నే టప్పుడు మడమపై చిన్న పొడిభాగం 
ఉండిపోయిందట, - ఎప్పుడెప్పుడా. అని ఎదురుచూస్తున్న శని 'దీనితో 
అవకాశం చికి: ఆవహించి అష్టకష్టాలూ పెట్టాడట. 





24 


తరువాత ఉప్పు కలిపిన చల్లని మజ్జిగ దాహం ఇస్తారు, ఆపైన వాక 
మంచం వేస్తారు, చాలామంది ఎంతదూరం అయినా నడిచే? ళతాద. 
అందువల అలసి ఉంటారు వార ఆ మంచంమీద కూర్చొనిగ్యా 
డుకొనిగా? సేద తీర్చుకుంటారు, ఇందులో రాజుల మర్యాద వేర, 
వెలమలు, రాజులు చాపవేసి తవురు దయచేయండంటే తమరు ధర 
చెయ్యండంటూ అందరూ చాపచుట్టూ నేలమీదే కూర్చో వడం విచితిం, 


2. పెళ్ళిభద9త ! 

పిల్లల పెళ్ళి పెద్దలే నిర్ణయిస్తారు. అందువల్ల వారి నిత్యజీవితంలో 
వచ్చే హొరపొచ్చా లకు పెద్దలు బాధ్యత తీసుకొని సరిచేసారు. అయీ 
పెళ్ళికి ఇలా సాంఘిక భద9త కల్పి ంచబడిందన్న మాట. 


ల. సెక్పు విజ్ఞానం : : 
ఇది అక సులువుగా అందరికీ బోధపడేటటు దేవాలయాలపై బూత్చ 


sa) 


బొమ్మలు వేయించడం ఒక పద్ధతి పెద్దవాళ్ళు పెళ్లయి వయసొచ్చిన 
బిడ్డల దగ్గర అప్పుడప్పుడు మర్శ గర్భికంగా ₹ సెక్సు “విషయాలు మార్గా. 
డటం మక 'కపద్ధకశి, శోభనం డివాన పెద్దము తై దః వులు రతి విషయాన్ని 
కా స్యంగా వివరించి చెబుతారు స్త్రీకి, పురుషుడికి మగవారిలో ఒకరు 
ఎసరు... ఆ దంపతుల్ని అత్యంచ సన్నాహితులను చేయడానికి 
ఒకటి ఎంగిలి చేసన పాలు వుడొకరతో తాగించడం వగైరా చేయిస్తారు, 


ల్‌! నో 
గ 
ex 
Ce 
fy 
x 


శీ పరిశీ భీత : : 
. ఊదయం కేవగానే (పతివారూ వారి వీధి తుడిచి పేడతో కళ్ళా 

చల్లి దానిపై పె ము గులు పెట్టడం మొదటి. చర్య. దీనివల్ల పరసర కాలు. 
ష్యం నివారంచబడుతుంద.. ముగ్గువ ల్ల రీధికి అందం రావడమేకాక 
సూక్ష్మ కిమిసంహారం జరుగుతుంది. పండుగ పేరుచెప్పి తరుచు ఇల్ల. 
అలుకుట. కూడ ఇందుకోసమే, 


ష్‌. మైల పట్టడం: 


"ఇంట్లో “ఎవరికైనా: బిడ్డ. పుట్టినపుడు పదిరోజులు మైల పాటించి. 
పదవ రోజున పృరిటీ స్నానం చేయిస్తారు: అప్ప టి వరకూ ఆ పురికి” 
ఇంట్లోకి ఎవ్వరూ వెళ్లరు, ' వెళ్లి శ్లినవారు వెంటనే ఆ బట్టలు విడిచి తల -- 


స్నానం చేస్తారు. ఆ పురిజిగదిలోని సూక్ష్మకి)ములు బయట (పపంచం. 


25 


లోనికి రాకుండా ఏర్పరచిన కట్టుబాటు ఇది. ఈపురిటినీళ్ళనాడు ఇరుగు 
హాదగువారు బంధుమి[తులు ఒక్కొక్క ఇంటినుంచి ఒకొక్క బిందె 
నీళ్ళు, నలుగుపిండి, పసుప్తుము' ద్ద పంపుతారు. అంటే ఈ పదిరోజుల 
మురికి వ రవభ9తకు నీళ్ళు, నలుగుపిండి విశేషంగా అవసరం అవుతాయి. 
కావున ఒరే ఇంట్లో అన్ని నీళ్లు లభ్యోంకా కహీో వ్వా - అందువల్లనే ఈ 
సహకారాన్ని సంప9దాయం పేరుతో యిలా అండ్‌సారు. 


అలాగే ఎవ౭ నా చనిపోతే ఆ నంశంవారు పదిరోజులు మెల 
పడతారు. పదవరోజున దిన కార్యక్రమానికి వంశంలో ఇంటికి ఒకరు 
హాజం ఊరిచివర ఇ రువులో గాని కాలువలోగాని అందరూకలిసి స్నానం 
చేసి, ౩ శుద్ది కార్యకన:ం= పాగొంటారు. అ రోజు దినకార్యానికి వారం 
కీ భోజనం పెట్టాలి. . కారణం _ అందుళో 'ఇతర గా9మాలనుంచి 
వచ్చి నవాళ్లుంటారు* దీనిని ' తట్టుకొనుటకు సహాయంగా. ఆ వంశం వారు 
ప్రతి ఇంటినుంచి బియ్యం, ఉప్పు, పప్పు, చింతపండు .పెరుగు తమ 
మనిషికి సరిపడగా ఒక కావిడిలో వేపి పతి ఊరునుంచి, ప౦9కియింటి 
నుంచీ పంపిస్తారు. ఇది ఒక సానుభూతి పశికియగానే కాకుండా 


ఆర్థికంగా ఆ యింటివారిని ఇబ్బంది పడకుండా చెస్తుంది. 


6. రచ్చబండ తీర్పులు ; 

కుటుంబ తగువులు, ఇంటి తగువులు, పొలం తగువులు, వ్యక్తుల 
మధ్యతగువులు వారిలో వారే పెద్దలను గిర్భయించుకొని వారిద్వారా 
రచ్చ బండమీద పరిష్కశించుకుంటారుం దీనినే రచ్చబండ తీర్పులు 
అంటారు. అన్ని కులాలవారూ ఒకరినొకరు అన్నా, బావా, మామా, 
అక్కా వదినా. అతా అని వరసలు పెట్టీ పిలుచుకుంటూ కలసి మెలసి 
బతుకుతారు, పెద్దలు, వీరి తగు వులలోని లోతులు తెలుసుకొని నిష 
పటంగా తీర్పులు చెపుతారు. అందుకే అవి అందరికీ శిరోధార్యం - 
ఖరిదులేనివి, * “నిరక్షరాస్యులు అజ్ఞానులుకారు. జ్ఞానాన్ని సంపాదించు 
కోడానికి. అక్షరాస్యత ఒక అవకాశం 'మాగతమే, . కనుకనే జానపదులు 


అజ్ఞానులు కారు.అనుభవజ్ఞలు. | అనుభవం మనిషికి జ్ఞానాన్ని యిస్తుంది. 


ఖు, 


= ఆంధల జానపద విజ్ఞానం లోని 'శాలిపలుకు _ 
డా॥ ఇరువెంటి. కృష్ణమూర్తి ల 


om 








26 


తమ అనుభవాలవల్ల ' తమకు అందిన సంస్కారంతో ఏన్నో శారీర, 
సాంఘిక, మానసిక సమస్యలకు .పరిష్కారాలు కనుగొని తరతరాలుగా 
తమకు ఎదురౌతున్న ఇక్కట్లను ఎదుర్గొంటు౭ బారు” 


{Te కులాలు. 
జానపదులలో కులాలు ఉన్నాయి గాని కుల వైషమ్యం మా [తం 
తక్కువ. కుల కట్టుబాట్లు, ఆచారాలు ఎవరికి వారివి వేరుగా ఉంటాయి, 
పెద్ద కులాలలో పాతివిత్యం విధిగా పొటించాలి, పరపురుషసాంగత్యం 
భార్యను భర్త విడిచి పెట్టేదాకా పోతుంది, భ ర చనిపోతే ఆమె విధవ 
రాలుగా జీవితాంతం బీతకవలసింనే, వ్యభిచార నేరానికి సంఘంలో 
వెలివేయడం కూడా కద్దు. ఇక 'మగాడిస్తంగతికి . వస్తే . ఏకపత్నీ వితం 
వ9ిశంసనీయం - వా పిల్లలు పుట్టనప్పు డు బహువత్నీ న్రతం నిషేధంకాదు, 
ఒక కాలంలో ఊంపుడుకత్తె లను ఉంచుకోవడం ఆ చ్యరక్తి గొవృతనానికి 
నిదర్శనంగా ఉండేది, కొన్ని కులాలలో భార్యాభర్తలకు సరివడకుంటే 
పెద్దలు విచారణచేసి కులతప్పులు వేసి. విడాకులు ఇప్పి స్తారు, వారు 
పునర్వివాహం: చేసుకోవడాన్ని. అనుమతిస్తారు, కొన్ని కులాలలో స్త్రీలు 
అలా ఏడు మనువులు వరకూ వెళ్ళవచ్చు 


కెదార్యం: : 

పెద్ద “తులు తమ పొలాలలో పండే పంటను వారిదగ్గర పనిచేసే 
పాలికాపులకు, కమతం మనుషులకు ఉదారంగా పంచి పెడతారు. అందు 
వలన వారు తమరై తులకు లాభాలు ఎక్కువ రావాలని ఎంతో శర్పిద్ధగా 
పొలాల ఆలనా పాలనా చు నాసి పంట ఎక్కువ వండేటట్లు వేస్తారు, నిజానికీ 
వాళ్ళ స్వంతపి లా€ ౫ చూసుకుంటారు, రైతులు “పాలికాపులకు 
ముహ్బిద్దులా భోజనం పెట్టి తమ న్వ ంతబిడ్డలుగా చూసుకుంటారు, 
అందుకే విచ్చలవిడిగా వదిలేసినా పొలాలలో వే దొంగతనాలు ఉండవు. 
ఒకసారి ఒకరై తుచేలో పక్కరై తుతాలూకుపాలేరు పచ్చగడ్డి. దొంగ 
తనంగా కోపేస్తే ఈరైపపాలేరు అతనికో. పోట్లాడి ఆ గడ్డిమోపు. 
విడిపించుకొని ౮ కీసి శమన "దేహంతో ఆ: గడ్డిమోపు తన రెతు దగ్గరకు 


అనుకొచ్చాడు . అదీ వారి స్వామిభః జ దొ ంగతనం. వేసినవారిని పో లీఫ్‌ 





ey (| 


న్‌ పముటఖిఘీద విచారించి. 
శిక్షినె స్తారు. ఇలాంటి న. విధానాలతో జానపదులు? తమకు 





27 


తామే సరి దిద్దుకుంటారు, వ్యవసాయం చేయడంలో కొన్ని కమతాలు 
కలిసి సమిష్టిగా తమహాలాలు దున్ను కోవడం, కప్పనూర్చులు చేసుకోవ 
డం చేస్తారు, హొలాలలో పంట బాగా పండినప్పుడు దానికి ది తగల 
కుండా గడ్డితో మనిషిబొమ్మచేసి దానికి దుస్తులుతొ డిగి చేనుమధ్య కరా 
పాత కొందరు మట్టీముంతకు సున్న పంత్‌ బొట్లు 2 ట్టి వ వమునిషినుుఖం లా చేసి 


నిలజెడతారు, ఇందులో దిష్టి తగలకుండా "చేయుట ఒక ఆలోచన 
అయితే, రా్యతులు దొంగలకు ఎవడో మనిషికాపలా ఉన్నాడనే భా9ంతి 
కలిగించడం ఒక ఆలోచ అక9మంగా పశువులు ఇతరుల పొలాలలో 


మెస్తూ ఉంటే దానిని అరికల్లే కట్టుబాటు బంచెలద్‌ దొడ్డిలో పెట్టడం. 
“ గట్టిగా పెంపదక్షతలేక నూరూర 
బండెల పడిపోయె వశుగణంబూ”  _. (మనుచరితం 
దీనినిబట్టి ఈ బందెల 'దొడ్డి అనేది 16వ శ తాబ్టినాటికే ఉందన్న మాట, 


9. వృతులు: 

మెదదలు బుట్టలు, తట్టలు అల్లుతారు, తాపీపనివారు. ఇళ్ళు 
కడతారు. కరణాలు రెక్కలు వాస్తారు. పురోహితులు. గా9మంలో 
ఇంటింటికేనళ్ళి తభాశుభాలు చెపుతుంటారు, కమ్మరులు రైతుకు కావల 


సిన నాగళ్ళు, కొడవళ్ళు, గునసా లు పొరలు న 'గిరాశయాదచేసారు. 
కంచరులుు చెంబులు, బిందెలు, డేగిశాలు వగైరా తయారు చేస్తారు. 
కంసాలి వెండి బంగారు ఆభరణాలు తయారుచేసాడు. చాకళ్ళు బట్టలు 
ఉతుకుతారు, మంగళ్ళు కుర కర్య చేస్తారు. మాదిగలు - చెప్పులు 
కుడతారు. దేవాంగులు 'బట్టలునేస్తారు. కోమట్లు అంగళ్ళు నడుపుతారు, 
ఇలా (పతి గాామంళలో రైతులతో పాటు ఈ వృత్తులవారు ఉండుట 
వలన ఏగా9మానికాగా9మం స్వయం పోషకం అయ్యేది. 


10. నిత్య జీవనం : 


ఎండకూ, వానకూ' తలపై గొడుగులు చేసుకొని. తిరుగుతారు. ఇన 


౧. 


వాడతారు. గాలికోనం.. జాటియాకు విననకరం రలు. , కార్చా నుటకు తుంగ 
చావలు జానవధుల వ్యవహార.సామా[గ. 





28 


11 సంఘ జీవనం 
కలిగిన వాళ్ళలో స్రీలు కాళ్ళకు కడియాలు, నడుముకు వడ్డాణం 


స్‌ , లో శ” _ లా , 
దేండకు కడియం, చేతులకు. మురుగులు, మెడలో కాసులపేరు, నాన 


wr Dar” వ పు ' : గ. శశ చా సాగ వా 2 « 8 
పద్దీడ వడ రా. వెండి బంగారు అభరణాలు ధ.స్తారు. వివాహిత ప్రీ 


మెడలో బంగారంతో. చేసిన ముంగళసూడా9బ కట్టుకుంటా. నిర్ధనుః 
/ లో | టో జ చి జో oy ead 

పసుపుకొమ్ము కట్టుకుంటారు. భర్తయే యర్రా సర్వస్వం, దీనివ్య 

'గృహాజీవికం నిరజాయం; విరిడి సమిష్టి కుటుంబ పద్ధతి, కలిసి శరి్సి, 


ఖీ " | ' ర్‌ 
చడం కలిపి జీవించడం ౧౮ జీవన సరళి, 


12. ఇళ్ళూ వాకిళ్ళు : 

వీగ్రి ఇళ్లు మందువా లోగిళ్లు, వీడిది సమిషి కుటుంబవద్ధతి, ఒరే 
గర్భాన పుట్టిన సోదరులు పెరిగి. పెద్దవాశ్చై వివాహము చేసికొని పిల్లల్ని 
కంటున్నా, ఆని పంచుకొని వేరేకాప్పరాలు పెట్టక, కలిసిమెలిసి ఆ ఇంటీ 
లోనే కాపురం ఊంటూ జ్యేస్టసోదరుని పెత్తనం మీదనే నడుచుకుంటారు, 
మనుమలు మునిమనుమలు పుట్టినా చాలా కుటుంబాలలో ఏకకుండ కూడే, 
ఇంటిముందు అరుగులు, ప౦క్కనవాకిలి వెనకవై పు పెరడు సాధారణంగా 
వీనిలో తీర్చిదిద్దబడతాయి. సామానులు దాచుకోవడానికి అటకలు, 
మిద్దెలు వేసుకుంటారు, బట్టలు ఆరబెట్టుకొనడానీకి దండెం కడతారు, 
పతి ఇంటికి కోళ్ళగూడు, ' దాలిగుంట, పతశాల ఉంటాయి. ఆకోడి 
గుండ్లు, మాంసము వీరికి ఇంటసిద్ధంగానుండే కూరపదార్దాలు, చాలిగుంటలో 
పాలు కాచుకుంటారు, అంటే ఎండుపిడకలు గుండ9ంగా పేర్చి, దాని! 
అగ్నెముట్టించి. దానిపై పాలు కాయడం, పప్పు. వండడం పరిపాఠీ, 
హాయ్యిమీద వంటయితే పిడకలు, పుల్లలు వాడతారు, ఇలా అన్నీ 
అందుభాటులో ఉంచుకొని తృప్తిగా జీవనం ఫాగిస్తాడే జానపదులు, 


ఉట 


.18, ఆచారాలు; . 
నిత్యజీవితంలో అలవాటుగా చేపే పనులు తరతరాలుగా అచరించ 
బడటంవల్ల ఆచారాలుగా పలవబడుతున్నాయి; జానపదులది కర్మ. 
బద్ధాంతం. చెట్టుల్నీ ,. పుట్టిల్నీ , రొళ్ళనీ, రప్ఫల్నీ; సూర్యుజ్జీ; విగ్రహాల్నీ. 
అత్యంత భక్తితో పూజిస్తారు. .౧ఠావిచెటుక్సు వేపచెట్టుకు పెళ్ళిచేసి పుణ్య: 
కార్యంచేపినట్లు" భావిసారు. =" చు. న షు 
నవికదా! ఆ విశిష్టతను గుర్తింప చెయ్యడానికే . యిలాంటి క్రతువు. 


0 
సంహారాలే, ఇక రావిఆకు _ దానిమీచ వదికకిపినా రసాయరిక 

అందువట్ల జాషధ పేవనంలోే 
అనుపానాలతో భస్తాలసు ఈ ఆకులవేశే కకిపి నాకుతారు. సురుషులు 
లపైవాగా మూతి కిపీసం, కా: నకు కి అచ వులు ధ-సారు, పాగా తలకు 
గా తలకు వీడెణా బ్యాతగ్గలక ండౌ చేస్తుంది. 


నిచలబరిస సు డ్‌, పొలాలలో పొషు-లు 
గా Pd 


త్తి 
గ్ర 
లో 
రి 
లై 
కనన 
ORs 


౧చెప్పుల శబానిక తప్పుకుని దూరంగా పోతాయి. 
అందుకని వా లాల్ల్‌ తిరిగేవారు ఈ కరు9చెప్పు లుతొడుక్కొని తిరుగుతారు. 
స్రీలు ముఖానికి వ 3 కళ్ళకు కాటుక, కాళ్ళకు పారాణి రాసుకుంటారు. 
పసుపు ముఖానికి మెదగుఖ్నీ రోమాల్ని హరిస్తుంది. కాటుక కంటికి 
అందా న్ని కూర్చు బేకాకుండా కంటిరోగాలను కూడా "చేరకుండా చూస్తుంది, 

పారాణి సూక్ష్మకి9ములను దూరంచెష్తూ ఇనుపముక్క వగైరా గుచ్చు 

కున్నప్పుడు సెప్టిక్‌ కా కాకుంజా కాస్తుంది, ఈ ఆచారాలలో అంతర్గతంగా 
కొన్ని ఆరోగ్యసూ తా9లు ఇమిడి ఉన్నాయి, 


క్‌ 


ముత్తైదువలెవ రై నా తమ ఇంటికి వస్తే వెళ్తే శ్లేటప్పడు. పుజ్యస్ర్రీ 
అయిన ఆ శేంటామె కుంకుమతో తాను ముందు బొట్టు పెట్టుకొని తరువాత 
ఆమెకు బొట్టు పెడుతుంది “దిర్హ సుమంగళి భవ” అని, అక్కడ అతిధికి 
బొట్టు పెడితే చాలదా, తనుమ.6దు బొట్టు పెట్టుకోవడం దేనికీ అనే [పశ్న 
రావణు. బిధవరాండు బొట్టు పెట్టుకొరాదు, వారు ఇతరులకు బొటు 


(Me ట్‌ 
ఉటడం కూజా అమంగళం, అందువల్ల తాను మఠం దు బొట్టు వెట్టుకొపడం 
యు 
ఎదుటివారికి తానుకూడా పుణ్యస్త్రై స్త్రీనే అని తెలియచప్పడవున్న మాట, 


1. చావు బతుకులు : 

మనిషి మంచం మీద చనిపోడం అరిష్టమని జానపదులు మనిషి 
చచ్చి పో తాడనుకొన్న ప్పుడు మంచం మీదనుంచి (క్రిందికి డించి ఎండు 
గడ్డిలో స్‌ బదతారు. ఈ. గడ్డిలో పడుకో జెట్టడం వల్ల చల్లబడ్డ 
దేహం డెక్కి మరల సా9ణం పృంజుకొనే అవకాశం ఉంటుందేమో" అన్‌ 
ఆశ, తో [పా పొణంపోయే ముందు తులసాకు పసరు పిండి 


నోట్లో పోస్తారు, ఇది ఆఖరి మందుగా వయోగించడమన్న మాట, 


30 
తులసాకు శక్తివంతమైన ఓషధికదా! నునిషి చచ్చి పోయినపుడు మరి 
వృద్దుడె కే శృళానానికి ఊరేగింపుగా తీసుకెళతారు. ఈ ఊరేగింపులో 
బోజాబజంతీ9లు రూడా పెడతారు _పెళ్ళి ఊరేగింపులాగ _ కానీ, పెళ్ళి 
బాజా వేరు, చావు బాజా వేరు, చావుబాజాకు వీరణంమీద “టమకటట్టమక 
టముకటటమక” అని ఒకేలా వాయిసారు, ఇంకే వరసలూ వాయించరు, 
దిన్ని బబ శావుబొజా అసి తెలుసుక వచ్చు చూడక్కర లేకుండానే, 
వివాహం కానీ వారిని తాటీయాక చాపరో చుట్ట జెట్టి ఏక కరకు కశ్టి 
శ్మవానానికి మోసు కిళారు. వివాహితులై తే కటుకుకట్టి, దాన్‌ ప్రై. పరుండ 
బెట్టీ చిన ఏడు కట్టులు బిగించి మోసుకెళతారు. కటుకు అంటే కెండు 
ఎదురుగడలు రెండు అడుగుల. దూరంలో ఎదురెదురుగా పెట్టి ఏడు చోట్ల 
కెండేసి వదురుముక్కలు కతెరలా పెట్టి ఆకెండు గడలనూ కలుపుతూ 
కట్టబడే శయ్యు.. దీనినే పాడై అనికూడా పిలుస్తారు. ఇలా తీసి కెళ్ళే 
టప్పుడు దారిలో అక్కడక్కడ. మూడు చోట్ల దింపి, కాసేపు ఉంచి, 
మరల. భుజానికి ఎత్తుకొని మోసుకెళారు. ఈ .|పడేశాలనే దింపుడు 
కళ్లాలంటారు, ఇలా అక్కడక్కడ. "దించడంతో ఒక ఉఊద్దేశం ఇమిడి 
ఉంది. ఆమోసుకురావంలోని ఊప్తళో మరల గుండె కదిలి కొట్టుకోవడం 
పా9రంభిస్తుందేమోననే ఆశ, దీనినే దింపుడు కళ్ళం ఆశ 'అంటారు, 
శవాన్ని రీసికెశ్ళేటప్పు డు. సానుభూత్రీగా బంధువులు, మితు9లు, ఇరుగు 
వార్కు హిఠగువారు అందరూ రూశామెళ తారు, శవంమీద పూలూ, 
బుక్కా డబ్బులు చల్లుతుం టారు, ఈ, ఎడు కట్ల కొయ్యల సవారికి 
కోన్ని. కులాల లో వేరేవద్దతి ౩ బర్చా ట చేసి మో సుకెళా( రు, విశబా9హ లణులు, 
దేవాంగులు రెండు కరలమీద గుడిలా: కట్టి, గుడ్డతో వరూడు వైపులా 
మూసేసి, ఎదుటవై పు కనిపించేలా అందులో శవాస్నీ కూర్చో బెడ తారు. 
గుడి పె ఇ క్రడిచెంబు పెడతారు. డానినే. “అనంతశయనం” అని పిలు 
స్తారు. నలుగురూ నాలుగువై ష వై పులా భుజాలమీద ఈ కర 
మోసుకొని తీస స్‌ కళ్ళి పాతి పెడతారు. ఈ శవాన్ని కూడా ఊరేగింపుగా 
తీసికెళతారు. కుదుపుకి అనంతశయనంలోని శవం తలకాయ అటు 
యిటూ ఊగుతుంటే. వీరణం: వాయిద్యం “తట్టాం గొయ్యి తియ్యి, 
నొడబ్బు నాకియ్యి” అన్నట్టు వినబడుతోందని అ వాయిద్యాన్ని అలా 
వాగూ9వంలో ఏ ఎల్లలు అమకరిస్తుంటారు. క్షత్రియుల. విషయానికొచ్చే 
నరికి వారిచావులో. ఒక. విశేషం ఇ చెబుత్తారు, “రాచషీనుగ తోడు లేకుండా 


ఏలు పెట్టుకొని 





31 
చావదటి. ఈ మాట ఎలాపుట్టిందొ పరిశోధించ వలసివుంది, ముస్షింలు, 


వా ను వానా ణా 
కై సవులు శవాలను ఉదెలళలొ పెటి మూసుకిళ్లి పొతిపెడతారు. తురకల 
— రు రు లా 


శశానంలో హిందువులను పాలిపెట్ట్టయరు. డిని మీద తూర్పు గోదావరి 
జలావే జక చిత9మెన జానపద గాధ కూడా వెపతుంటారు దోమాడ 
గా ర 
{ 


కరణం చలి సాధించాడు ల గాధించాడ అని. అఆకరణం బతికి 

న్నస్వ చాల పేరుతోనూ ఆగాగమ 
స్తన కాల్చుకు కివేవా డట. అయితే చచ్చి పోయేముందు ఊరి వారంద 
రిని పిలిచి తోను చేసిన పనికి వక్యాత్రాన పడుతున్నానని కళ్ళనీళ్ళు 
పెట్టి తన చివరికోరిక ఒకటి కీర్చమని దీనంగా కోరాడట - ఏమంటేి- 
తురకల శ్మశానం దగ్గర తనను ఖననం చేయనుని, ఓ స్‌ ఇంతేగదా 
అనివారు తీసికెళ్లిఆ శవాన్ని అక్కడ పాలి పెట్టారట. దానితో తురక 
అంతా తిరగబడి వీళ్ళమీదికి కత్తులు దూస్తే అదోపెద్ద యుద్దరంగంగా 
మారిందట. పైగా చబట్టప9కారం న్యాయస్థానం ఆ కప్పెట్టినవారికి 
శిక్షలు వేసిందట. 


మిగిలిన జాతులు శవాన్ని కచ్చెలతో కాల్చి బూడిద చెస్తారు — 
పెండ్లికానివారిని మూ తం యిలా దహనం చేయక ఖననం చేస్తారు. 
మూడనరో జున “చిన్న దినమని ఆరోజు ఆన్న ౦, పాయసం వగైరా 
మృతునికి ఇష్టమైన పిండివంటలుచేసి ఆకులో ఉంచి మదురు మీద: 
పెడతారు, 


ct గృధ్ర) వాయసా ట్రే మూక ణ ఊపభుం3 క్ష” అంటే చనిపోయిన 
వారు కాకిరూవంలోనో గ౦ద్దరూ కాపంలో నో వచ్చి తింటారని అర్థం, 
అవికాకులు ముట్టుకోకపొతే మృతునికి కావలసినది ఇంకా ఏదో మిగలి 
పోయిందని భావిస్తారు. 


౬ 
5, 


15, దాన ధర్మాలు : 

ఇంటికి భిక్షానికి వచ్చిన ముష్టి వారిని పొమ్మనకుండా దోసెడు 
బియ్యం వేస్తారు. రాత్రులు 'మూదాకబలంి బాబయ్యా + అంటూ వచ్చే 
గంగిరెడ్లవారు వగ్నెరాలకు గిన్నెతో తెచ్చి అన్న. ముద్దలువేస్తారు, 
చారు కూరలు, మజ్జిగకూడా పోసారు, లేదుపో అనడం ఎక్కడో గాని 
ఉండదు, అలాగే పంట కాలంలో భిక్షుకులకు పొలాల్లో వరిమోపులు, 


డై ఆల ఖః అటి 

డీవై పడి ఎ అఘా 
యిత్య 6౧ అయినా చెయ్యువచ్చు. హొలాలభె వంటయి6 టికి బరకహోవచ్చు 
కూడా. తమ మీద వ్యతి రెక భాజాలు వాళళొ కలగకుంజౌ యిలా 


ససుంచాయించడం అనే విజ్ఞానం ఈవానాలర దాగి ఉందనిపిస్తుంది, 


16. నోములు: 


* “ మాంగల్య సంరక్షణ, మూసిన ముత్తెం వలె అ త్రవారెంట 


రెంచగలుగుట అనే లక్ష్య సాధనపై ఎన్నియో నోములు ఆచరణ 
లోనికి వ వచ్చినవి, బాలికలను ముద్దియలును, పెరిగి పెద్దవారగు లేత 
వయస్సునందు వారికి సొశీల్యము, -మితభాషిత్వము, పులుగడిగిన 
ముత్ర ౦ వలె నుండుట మొదలగు ప౦9శంసనీయ మైన లసణవుంలు నేర్పుట 
కివి ఎంతయో తోడ్పడుననుట నిర్వివాదాంశము”, 


జ 


సం 


శశ 61 ఆడపిల్లలు ఎప్పటికైనను తాను జన్మించిన చోట ఉండక 
మరియొక చోటకి 'సోవలసినవారే కదా! కొంత్తవారి నడుమ కొత్త కొత త్ర 
గృహ మర్యాదలతో మెలగవలసిన కొ త్రడి ఎంత మెలకువతో అణకువతో 
మెలగవలసి యుండునో? అట్టు కొత ఇంట మెలగనలసిన నడవగులు 


అనాలి 
నెర్పవలసిన బాధ్యత ఎవ్వ6ది? తరిగే. అయితే ఆ పద్దతులు అన్నియు 
థి 
జా న నజ నాయి ని చ ని 4 స 
కాతపరుపి వాసి వశ్లెకెయించిన చాలిక అటి మర్యాదలు నేరు కొన 
, Ca ళా | (on) - (a భం 
గలవా? అది శిక్షణ మాగ్గపుగునా? కాదు. అందు ఆకగ్గణ లేదు. ఊ క్యా 
మాం లెదు. . ఆనందం లెదు, ఒక పొటగనో, పద్యము: గనో, కథగానొ, 
[వతషముగానో ఉన్న ఆడి చిత్రా రర్షకను ఎగా ఉండగలచు. ఇతరుల ఇంట, 
క 4 EE ' 
అణకువతో మెలగవలసిన బాలలకు సదాచార సంప &ఓియందు Rn 
0 | 


మొసగుటకే మన పొ9చీనులు ఆడబిడ్డలకు చిన్న తన ముననే. నోములు 
పట్టించు ఆచారఘు  వీర్చ రచిరి.” ] 


_* ఆంధు9ల చరత సంస్క సట 88 ఆచార్య ఖ ఖండవిలి 


ల : లక్ష్మీ నిరంజనం). 
విజ్ఞాన సర్వస్వము, తెలుగు సంస్కృతి 








1. ఉఊదయ కుంకుమ న జు 

బాలికకు వివాహ మన సంవత్సరమున మాఘ మాసంలో రధస 
గాడు తులసికోట వద్ద ఏరు పిడకలతో పాలు పొంగించి సూర్యునకు ప్రతి 
కరంగా పొంగలి తయారుచేసి, ఆపైన గౌరి పూజచేయించి నివేదన 
దెటి మొందటిదిగా ఈ నోడు వడిసార, ఈ నోము పట్టిన బాలిక (పతి 


చు రి ౨ 
రోజూ ఉదయమే లేచి ముఖం కడుక్కుని బొట్టు పెట్టుకుని, మరొక 
కుత దువకు భొటుపెటాలి, ఇలా సంవతారం వరకూచేసి ఆఖరున ఒక 
= ఎ ల ఆ 


య 
వబుత్రైదువకు తలంటి నీళ్ళు పోసి సకల భి గో జ్యుసుంలతో భోజనం పెట్టి 
నిండిన బరిణె, దక్షిణ తాంబూలాదులతో 
పన చేసుకోవాలి. ఈ నోముతో పొటు చిట్టిటొట్టు 


తాంబూలం నోము మొదలగు నోములు పటిసారు, 


(రు 
ఈ నోము పట్టిన జాల ఉదయమే లేచి కాలకృత్యాలు తీర్చుకుని 


తలదువ్వి జడవేనుకుని, స్నానంచేసి ఉతికి ఆరవేసిన నుడిబట్టలు 
(3 
కట్టుః స్‌, బొట్టూ కాటుకా పెట్టుకు పసుపూ గంధంపూసుపుని, అక్షతలు 
పటుకుని _ 
రు 


౦ చిట్టిబొట్టు పట్టవలె సిరిగల ఇంట పుట్టవలె 
పట్టుపుట్టను ౫ కట్టవలె పసెడినగలు పెట్టవలె 
ఏడుగురన్న లతో పుట్టవలె ఏక చక౦ం. ఏలవలె 
పదుగురన్న లతో పుట్టవలె పట్టభదు9న్స చేవట్టవలె” 


అనికధ ఇ చెప్పుకొని అక్షతలు పైన వేసుకోవాలి. తరువాత అయిదుగురు 
ముత్తె దువలకు పసుపరాసఫి, కుంకం బొట్టు పెట్టి, గంధంరాసి, బొట్టుకు 
క9ంచుగా గంధంచుక్క పెట్టి, దాన్‌ పై రెండు అక్షింతలు అంటించి, అక్షతలు 
వారి చేతిలొ పెట్టి, పాదాలకు మొక్కి అక్షతలు తలపై చేయించుకొని 
వారి పిన వాందు తారు, 


చిహ్నా లైన న హారి (ద, కుంకుమల 


డీినివలన బాలికలకు సాభాగ్య 
చాన 


నాడ శదా భ కులు పదల ౫డ వినయవిధియతలు ఏర్పడతాయి, 
కకక | న క. అ 


ఇడి పెండ్లికాగి బారికలు ఆచరిస్తారు, హింద్దుటే లెచి స్నా నంచేసి, 

తులసము దగ్గర ముగ్గులు పెటి ఐదు ఒత్తులు వెలిగించి శివరా తినాడు 

పారరంభించి చిణాడివాటు [పతిరోజూ ఇలాచేస్తారు, ఆఖరున ఒక 
గడ జప ష్‌మెం ఇ 


ఉద్యాపన అంటే [వతసమా ప్తె, ఆరోజునపూజించి అమెకు భోజనం 
పెట్టి దాన ధర్మాలు చేసారు. దానితో ఆ చిన్న వయసులోనే వాడలో జక 
Et నాలొ 
క%మశేక్షణ, దానబుగ్జ్‌ అలవడతాయి. వివాహం ఆలస్యమెన కట్న లకు 
నాహంలే సాభాగ్యంకలిగించునని కొందరి విశ్వాసం, 


ఘా 
ఇం 


త్య శృంగార నోము : 

పఆరోజూ సాయంకాలం ఒక ముత్తైదువకాళ్ళకు పసుపురాసి, 
పారాణి పూసి, నమస్కరించి, తాంబూలం ఇచ్చి, దువ్వెనతో తలసవరించి, 
అద్దం చూపడం దీని విధానం, ముగ్గలకు అందంగా అలంకరించుట 
అంతర్లీనంగా ఇది నేర్పుతుంది. 


దిపావ?9ి 7::దలు కారిక శుద్ధ పూర్ణిమ వరకూ బాలికలు దినిని 
నౌస్తారు, నాజీ యమక వారికి అలవరుచుట దీని ఊద్దేశం, జాన 
లవి సమిషి కుటుంబాలు కదా?! సమిష్టి కుటుంబాలలీ వెలగవలసి న పడ 
లికి ఇది ల పోషకం. ఇలాంటివే శారవణ మంగళవారం నోము, 
బొమ్మల నోము వగైరా ఎన్నో నోములు దాలికలను, యువతులను తీర్చి 
దిద్దు విజ్ఞానంతో కల్పించబడి అనాదిగా జానపదులలో అజరామరంగా 
నిసర్గ విజ్ఞాన నిధిగా సాగివస్తున్నాయి. నోముఅంటే నియమం. శారీరక, 
మానసిక [(కమశిగ్రణ యీ నోముల్లో కనిపిస్తుంది. వీనిలో కొన్ని ఆరో 
గ్యానికి సంబంధించినవి కూడా ఉన్నాయి. సూర్యునకు సంబంధించినవి, 
పససుప్కు కుంకుమలకు సంబంధించినవి తులసి చెట్టు రావి చెట్లు, వెపచె 
లకు సంబంధించినవి యీ బాపతే; కొన్ని శాస్రీయమైనవి _ కవ 


నుంగళవారంనాడు, పసు న కొమ్మును పూజించి దా దాగి కర్న్చూ రంతో అరగ 
దీసె గౌరీ ప్రసాదంగా స్యాకరించి, దీగెతో సె స్నానం చేయడం ఒక వ9తనియ 
ర 


నుం. దీనివల్ల తరుణవయసు పిల్లకు శరీ దుర్గంధం, రోవుములు లు, 
aa 
బుతుజాధలు పరిహరించబడతాయని శాస్ర్తాలు జెబుతున్నాయి, 


భః _“వినిని కన్యకలు అయిదవతనము నిమి తృమును, ఐశ్వర్యం 
నిమిత్త: మం ను, సవతి పోరు లెకుండు నిమిత్తము: 3 ముఖ్యముగా నోచు 
కొనుచూ వచ్చిననూ, వీని ఆచరణలవలన "సవాభ్యాసములు, దె దై వభక్కి, 
ఆస్టిక భావములు, పావశీతి, ధర్యానుర కి కలిగి దాళికలకు చక్కని శిక్షణ 
వ్‌ర్ప డెడిద. వీనిలో కి కొన్ని ప్రీలనేకులు కలిసి నోచుకొనునవి, ఆచకించున వి 
అగుటచేత ముందు ముందు సమిష్టికుటుంబంలో భాగస్వామినియగు జాలి 
కకు సరస్పర సహకారము, పేమ, మైతి9 - మొదలగు గుణములు ఖీజ 
“లుగా నాటి ఆమెలో ఉత్సాహమును పెంపొందించుచు: వచ్చినవి.” 


ఈ నోములనేవి పదకొండవ శతాబ్ద నాటికే ఉన్నవి అనేది 
నన్నయగారి మహాభారతంలో శకుంతలో పాథ్యానంలోని ఈ కింది 
పద్యం వల్ల తెలుస్తోంది. 


“ నుడువులు వేయు నింకేల యిప్పా టి 
నోముల దొల్లి కడగి నోచికతిని గా కేమి ” 


పృ తాలం 


ఆర్హ జనులకు అభయ మాసాలు జ 

మానవ జీవితం సహజంగా కష్టైలపుట్ట. కొందరికి ఆకలి బాధ_ 
కొందర కి ఆకో "గ్య బాధ-కొంద 3కి వ సం 

ఇలా ప పకివ మనిషేక్ష ఏవోబాధలే, శ్లేష్మ ల్‌ పడ్డ ఈగలాగ యోప4పం 

చంలో కొ ట్లుమిట్లాడే మనిషికి దుఃఖోపశమనం కోసం ఏదో ఒక ఓదార్పు 

కావాలి, ఆ ఓదార్పులే యీవితాలు, ఈ వ్రతాలకు ఆరాధ్యుడు దేవుడు, 

ఆ డేప్రని అను|గహానికి పెద్దవాళ్లు చెప్పిన. యమనియమాసన పా9ణా 


యామ ప9త్యాహార ధ్యానధారణ సమాధివంటి పద్ధతులను ఆచరించడం 





% విజ్ఞాన సర్వస్వము, తెలుగు సంస్కృతి ౧ 


36 


ము a ల జూ ఇ ఫూ శ 
సామాన్యుడికి సాధ్యంకాదు. అందువల్ల సూక్ష్మ లో మోక్షంగా యా 


[వతాలు అవత3౦ంచాయి. దిణకి విశ్వాసం [(పధానం, జానవదులు 


ఎంతో భై పిన్వాసాలతో వీనిని ఆవరించి మనస్సును కేలిక 


అమి అం 
పరుతుకుంటారు ఆము భారం దేవడిమీద పడేసి, నిజానికి యీోీదేవుడనే 
అదృశ్యశ కే సృకాంవః 'డకుంటే రకా కష్టాల కడలిలో మనిషి మను 
అ క క 
గడ ఎంతజాధాకరం |! అందుకే దేవుడే కంటే దేవుఖ్జి సృష్టంచిన 
వాజి మెచ్చుకోవాలి, 
శ 


సహజంగా జానపదులు కులమత వర్గ వివక్షతలేకుండా ఆరాధించే 
దేవుడు తిరుపతి వేంకటేశ్వరుడు. ఆపద వంంక్కులవాడు*, కొండ 
కొస్తానని, తలనీలాలిస్తానని మొక్కుకుంటే చాలు ఆపనిజరిగి పోతుం 
దనేది పీతి, “తట్టుడి _ తెరువబడున్సు పిలువుడి _ పలుకబడును” 
అన్న౦తకెలీక, అందుకే నిత్యం వేలాదిమంది ఆదేవుణ్ణి దర్శిస్తూ 


క కొస 5 సనంనాగా మం 
మొక్కులు చెల్లిస్తుంటారు. అట్లాంటి దేవుడే సత్యనారాయణ స్వామి 
కూడా, ' 





ఫ్రీ 
తూర్పు గోదావరి జిల్లాలో వషిత్తిపాడు దగ్గర అన్నవరంలో 
పంపానది తీరాన రత్నగిరిపై వెలిశాడు శ్రీ వీరవెంఠట సత్యనారాయణ 
స్వామి. దందర9జాధలు తీరడానికి యీస్వామి వంతం దివ్యాషధంగా 


భావిసారు. ఈ విత సందర్నంకళోే 
ఆబాల! జో క 

వింపులు చూస్తుంటే లౌకిక్ష పరంగా జా రాణ్‌ యంది దిజమేం అనిపసుండి, 
అలాల 


బంధుమి కుల కట్నాలు, చది 


(ఈ మధ్య అధికారులు, డాక్టర్లు లాయర్లు, అధిక సంపొదనకు అది. 
సాధనంగా కూడావాడుకుంటున్నా రనుకో డి, ఈ స్వామి సన్నిధిలో 


మెంక్య్టకున్న పెళ్ళిళ్ళెట్కువ. ఖర తక్కువ. ఈ దేవని వంతం 
వరాను?సి వొలిట కల్పవృక్షం, సాగినవాళ్ళు కొండ 8 కెళ్ళి చేసుకుంటారు, 1 


కేన వాళ్లు యింటి దగ్గకే చేసుకుంటారు. ఇందులో 


ప9తి భాగానికీ + 
దషత్రేక విశేషము. ంది, వ9తఫలంలో 


(సిక్‌కుడిక కూడా భథాగస్వా మ్యం : 
వుంది కథా సా9రంభంనుంచి ప౦సాదం తీసుకొని భుజించేవరకూ. కధా 
[పారంభం అయ్యాక మధ్య స రేచిపొశె కీడు జ 


wt 


| 
రుగుకుందట.. ఆఖరున. 
వ9సాదం భుజించకుండా పోయినా అపరాధం చేసిన బే కాబట్టి అడిగై నా. 


37 


యబాపసాదం తినమన్నాద, సాహిత్య సభలకి సత్యనారాయణ సామి 
వం 
వ౦తానికి ఆహ్వానం అక్కరలదంటారు, 


య + 
న 


ఇడి మాఘ మాసంబోగాని, వైశాఖ మాసంలోగాని, కారిక 
అజో 


నూసంలోగాని సణ్యదినాలలో చేస్తారు, ఒఖ్యంగా. ఏకాదశి, పౌర్ణమి 
డినాలచభో ఎక్కువ. ఈ వంతం స్కాందపురాణంలో చెప్ప బడింది, ఈ 


మహోముని సచెప్పి నట్లు వొంరంభమౌతాయి. నారదుడు భూలోకంలో 


అన 
అతను వతం చెయ్యడానికి సంకల్పించు కున్నాడు, ఆనాడు ఎక్కువ 
టో చా వ్‌ లా 
బియ్యం డొకకాయట. దానిత్‌ వతం చేసుంటే ఒక కట్టెలను కునే 
ta] | 
నాడొచి అంతా చూస ఆ ప%సాదం తన్నాడట. ఆరోజు అతనికి రోజూ 


కంటే వరాడింతలు ఎకువ అ-బుడుపోయాయట. 


ఉల్మాముబఖుడనే రాజు, భద9శీల అనే భార్యతో ఎటిజడ్డున యా 
ప9తం చేస్తుండగా సాధువు పేరుగల వైశ్యుడు చూసె యీవ9ితం ఎందుకు 
చేస్తున్నా రని అడిగితే సంతానంకోసం అన్నాడట, ఆ వై బ్యనికి కూడా 
సంతానం లేదు. (పసాదం తీసికొని తిని తనకు సంతానం కలిగితే 
(వతం చేస్తానని సంకల్పించాడట. అంతే _ భార్య లీలావతి గర్భం 
ధరించింది. అందాల భరిణ అమ్మాయిపుట్టింది. కళావతి అని పేరు 
పెట్టారు. అయితే తీరికలేని పనులో [వతాన్ని వాయిదా. వేసుకున్నాడు 
ఆమె పెళ్ళయ్యాక చేద్దామని, ఆమెకు రత్నా కరుడనే వైశ్య (శేష్టునితో 
వివాహం జరిగింది. మామా అల్లుళ్ళిద్దరూ వ్యాపారం నిమిత్తం సింధు 
నది తీరంలోని రత్న సానుపురం వెళ్ళేరు, అక్కడ వ్యాపారం 
జోరయ్యింది, ఆ ఆనందంలో సాధువు సంకల్సి ంచిన | వతంసంగతే 
మరిచిపోయేడు. స్వామికి కోపం వచ్చింది. ఒక రోజు రాతి దొంగలు 
ఆదెశపు రాజైన చం|దకేతు మహారాజు గారింట్లో దొంగతనం చేసి 
భటులు తరుముకొస్తుంటే భయంతో ఆ వస్తువులు (పక్కనున్న యీవై వ్యు 
లున్న అరుగుమీద పడేసి పారిపోయేరు, రాజభటులు యీషావుకార్లను 


పడేశారు. అక్కడ యింటిదగ్గర 
కొంగలు పడి సర్వం దోచేకారు. తల్లి కూతుళ్ళు అన్న వస్తా, లకు కూడా. 
కరువు అడుక్కోవడం మెద ఎల్టేరు. ఒకనాడు కళావతి భిక్షాటన చేస్తా 
ఒక (ాహ్మాబ యింట యా (వతం చేయడం చూసి తట్లకి చెప్పింది' 
అమెకు వంటనే గతం జ్ఞాపకం వచ్చి వక్చాత్తావం పొంది ఆ [వత్రం 
చేస్తానని సంకల్పించి భర్తను, అల్లుజి క్షమించమని పాషిర్ధించింది, అక్కడ 
చంద కేతు వుహారాజు కలలో సత్యనారాయణస్వామి కనబడి వీరు చోరులు 
కారని, తెల్ల వారిసరికి విడిచి పెట్టమనీ చెప్పేడు, ఆరాజు విడిచి పెట్టడమె 
గాక సిరులిచ్చి మరీ సాగనంపేడు. వారు పీడలో ఆధనరాసులు వేసుకు 
వసుంటే సామి వారని పరిక్షింపదలచి ముసలి _బాహ్మణుడుగా వచ్చి 
సత్యనారాయణవితం చెయ్యబోతున్నానని ధథనసాయం చెయ్యమని 
అడిగాడు. వైశ్యుడు తమ దగ్గర ధనంలేదు పొమ్మన్నాడు. బాంహ్మణుడు 
ఓడలో ఊందిగదా అన్నాడు. పైవ్యడు కీడలోనివి తీగలు, అకులు 
అన్నాడు. అట్లిఅగు గాక అగి |వాహ్మణుడు వెళ్ళిపోయాక చూసుకుంటే 
తీగలూ ఆకులే ఉన్నాయి, వెంటనే పరుగు పరుగునకెళ్ళి అతని పాదాల 
పట్టుకుంటే అతను సత్యదేస్తని (వతం గుర్తుచేకాడ, సాధువు ఇంపలేసు 
కుని ఇంటికి పెశ్ళగానే [వతం చేస్తానని సంకల్పించాడు, తీగలూ, 
ఆకులూ రత్న రాసులుగా మారాయి, పడ రత్నసరానికి వచ్చి డి, 

ఆసమయంలే పై త్యని యింట కళావతి సత్యనారాయిణ వతం చేస్తోంది, 

భర్తా అల్లుడూ వచ్చారని తెలియగానే లీలావతి కుమార్తిను విత 

పూరచేసుకురమ్మని తాను ఏటిఒడ్శకు ఎదురెళ్ళింది. కుమార్తె కళావతి భర్త 
ఆగమునానికి అనందపడివోతూ ప్రసాదం తినకుండా పరుగెత్తింది, 
అంతే _ అక్కడ ఓడ నీటిలో మునీగిపోయింది. కళావతి భ ర్రకూగణౌ 

అందులో మునిగిపోయెడు. కళావతి. దుఃఖంతో భ రను అనుసరించబోగా 
ఆకాశవాణి వతపిసాదం భుజించకుండా వచ్చిన ఆమె తప్పిదానికి 
యో పమాదం జరిగిందని. చెప్పగా ఆమె వెనుకకు కెళ్ళి పసాదం తి 
తీసుకొచ్చింది. ఓడు భర్త తేలీపై కొచ్చేరు.. : 


ఒకసారి అంగధ్య జుడనేరాజు అడవిలో మృగముల వేటాడుతూ. 


ఒక చోటికి వెశ్లేసరిక్సి అక్కడ కొందరు గొల్లలు సత్యన్నారాయణ 


ప్రంవారి. (వతం చేన్తున్నా,రట, వాళు |వసాదం:యివ్యబోగా' శ్రాజు 
తూస్ట్‌థావంతో. తిరస్కరించాడు, వెంటనే తన వందమంది కొడుకులూ 








39 


మరణించిన వార్త వచ్చిండి. ఇది సత్యదేవుని మహతే అని తెలిసికొని 
[వతం చేసుకుంటాను అ్భ సంకల్ప్‌ ంచాడు_వాళ్లు (బతికారు. 


య్‌ 

ఈ (వతానికి ఎర గోధుమరవ్వ, కొల్లం కలిపి చేసే (ప్రసాదం 
వత్య్యేకత, ఖర్చు యిలా యీ పసాదంఖరీదూ, |వతంచేయించిన 
పృరోహితునకిచ్చే సంభావనా మా|తవే:, అందంకీ అందుబాటులో 
ఉండే (వతం _ జానపదులలో బాధామయ జీవితాలకు సేద తీర్చే 
వతం, 


[తనాథ వృతం 

ఇదికూడా దరిద9 నివారణకు చేసే వ౦9తమే, బ9హ్మ 
మహేశ్వరుల పూజ వారికి (పతీకలుగా మూడు కలకా 
స్తారు. ఈ వుతాన్ని “మేళ” అని కూడా అంటారు. ఇది సాయం 
తం పూజ, తిరిమూర్తు లకు గంజాయి ధూపం యీవ9త ప్రత్యేకత, 


F 


§ 
రీ 
85 
ఠా 
ణీ 


పూర్వం ఉజ్జయినీ నగరంలో ఒక బా9హ్మణుడు కటికదరిద్రంతో 
బాధపడుతూ జీవిస్తున్నాడు భార్యతో, ఒక కురరవాడు పుట్టే డు, 
తికి పొలులేవు. ఎలాగో తంటాలుపడి భిక్షమె క్రి ఒక అవును కొన్నాడు 
పాలకోసం. ఒక రోజు అది తప్పి పోయింది, దానిని వెదకడానికి 
ుయలుడేకిన ఆ పేద వాంహృణుడు దూరతీరాలు కూడా గాలెంచాడు, 
నరకలేదు, ఇంటి! స్టితిని తలుచుకుంటే పొలులేక పిల్లవాడి ఏడుపు- 
దాయించలేక తల్లి ఏడుపు.ఇదంతా ఆకోచిన్తూ భగవంతుడా! 
మిలీ నాకీ నరకం "అని దుఃఖస్తుంటే జాలితలని "దివ్యశ్రేజస పన్ను 
లై న ముగ్గురు మూర్తులు వచ్చి డినాథ వతం చేస్తే దరిద్రం తొల 
గిపోతుందని చెప్పి వెళ్ళిపోయారు, వారి బ్రహ్మ, విష్ణు, మహేశ 
రులు. అలాగే చేస్తానని సంకల్పించి ఇంటికి బయలుదేరేసరకి దారిలో 
ఆవదొరికింది. భార్యతో కలిసి వతం చేశాడు. అష్షయిశ్వ ర్యా లూ 
వచ్చాయి. ఇది. తెలుసుకొని ఆ రాజ్యంలో యితరులు కూడా చేసి 
శ్రీమంతులవుతు న్నా రు. 


ft cs 


హూ 3 
Ph 


ఆ పట్టణ రాజుకు. అందరూ అలా: శ్రీమరతులు: కోవడం యిష్టం 
లెదు, అందుకని తన రాజ్యంలో యీవగితం: చేస్తె శిక్రిస్తౌననో శాసన్స 


(0 కాస్‌ అద కా రాగ వు = య లది 
చేశాడు, రా్యతులు మాటవేషంలో తిరగి ఎవరైనా చేస్తున్నట్టు తెలిసే 
యె ర) రు వావి 
జు అకస్యా 


గ ది [| > mS 

కాడని మరునాడు దండించెవాడు. ఒకరి 
నొ 
చ 


లో తళ భం 
జ3గిందని టు ౧హావ%తం౦ కాను సానని మనఃపూర్వకంగా 
నమస్కరించాడు, పెంటనే కోట మారూాలుణా కనిపించసాగింది. 
భార్యాబిడ్డలు ఎదుకెచ్వారు. 


ఇది ఏపురాణాల్లో నూ ఉన్న ట్టులెదు, ఇది పూర్తిగా జానపదులు 


కల్పించుకున్న కధ, aren గంజాయి ఖర్ఫూ, చూడవచ్చిన వారికి 


పరిసాడంగా పంచడానికి కొబ్బర్‌ కోరు వంచదార ఖర్చూ తప్ప మరే 
ఖర్చూ లేనిదిది.. జానపదులు దీనిని కూడా చాలా భరి శదలతో 


ధి 
చేసారు. ఈ [వతం మనకు ఉత్కళ దేశంనుండి దిగుమతయింది, 


న అశ రు a ee] 
అడ్‌ పురాణాంతర్షత మైనది. భవిష్యత్‌ కరాణజంలె ఇప్ప జడింది, 
ద 4 అడ వరాలను డాని య 
ఇషా ర్జు కచ్చు (వతం అని, అనాధలు, కాగపహుులు పలా 


రు 
యన చౌ త్రా యని దుష్ట [గహహ 6 ౦ టారో తాయని స ప్‌; డాద 


యె ధి 

యని యీ [వతం చేసా. బడ్‌ డో శుక్ల [తయోదశినాడు 
సారు. వీలుంటే పంపానదీ కీకాన చేసాడ. ఇతర చోటచేసే 

అయా na) అనాలి 


ళు 


పాఠంతజాతాం) వంటి పురాణ మం ంతాలచేత పంసానది 
ాజచేసి తరువాత హనుమద్‌ వ9తానికువక9మిస్తారు. 


చేతికి వదమూడు ముడులతోరం కట్టుకుని “ఓం నమోభగవతే 
వాయునందనాయి అనే మంత9ం జపిస్తూ అక్షతలతో హోడకోపచార 
పూజచేసి 18 అప్పాలు (నేయి, గోదుమ పిండితో చేసినవి దక్షిణ తాంబూ 
లాచులతో పురోహితునకు వాయినం యిస్తారు, 


అలా చే? ునవారకి అంజ 
నేయుడు సహకారిగా 


ఉంటాడట. మూల మంత్రంతో సొంగో పొంగంగా 
వతం ప్తూ ర్తిచేసి సూడు సార్లు గంధం అభిమంతి9ంచి చేతులకు పూసు 
న్నా, అలాటాన ధరించినా జనవ శీకరణ వస్తుందట. ' 


ఈ వితం కూడా వైమిశారణ్యంలో. శౌనకాదిమునులకు సూతుడు 
చెప్పిందే, పాండవులు ద్వ్యైతవనంలో ఉండగా వ్యాసుడు పరామర్శించ 


41 


డానికి. వెళ్ళాడు. ధర్మరాజు వ్యాసుని తామిలా రాజ్యభష్టులగుటకు 
కారణమేమని అడిగాడట. పూర్వం శ్రీకృష్ణుడు చెప్పగా జయము 
కోరి |దౌపది యీవీతం చేస్తుండగా అర్జునుడు చూసి నాజెండామీది 
మృగమును పూజించుట నాకవమాన మని కోపంతో ఆమెచేత తోరమును 
తెరించి వేయమని ఆజ్ఞాపంచాడట. పతివ్రత యగు దౌంపది భర్ష 
ఆడేశాను సారం వ్రితతోరం తెంచివేసి దీక్షను విరమించింది. పదమూడు 
ముళ్రుగల తోరం తెంపివేసినందున పదమూడు సంవత్సరాలు అరణ్య 
వాసం వచ్చింది అనిచెప్పేడు. తరువాత యీవితంచేసి ధర్మరాజు 
రాజ్యం పొందాడని కథాభాగం. విద్యార్థులు విద్యలో విజయం పొందా 
అని యిది చేస్తారు. 


i 
1 


108 అపా ఏలు. హనుమంతుని మెడలో దండగుచ్చి వేస్తారు. 
తేత తమలపాకులతో పూజ చేస్తారు. ఆ అకులు భక కులో స్తారు, వ9సాదంగా 


అరి కాడకూణా పారెయ్యకుంచా నమిలి మింంగాలి. "అడే దిని విశిష్టత. 
అంత నిష్టతో చేస్తారు జానపదులు, 


వరలక్ష్మవంతం 


బది ముఖ్యంగా ఐశః వ్రర్యాభివృద్ధి కొసం చేసే సీ|వతం. స్త్రీలే చేస్తారు. 
కారివణ పౌర్ణమికి ముందు వచ్చే వ|కవారం దినికి నిరిష్ట మైన రోజు. 
సాకం సహకుటుంబానాం కను స్టయిర్య విజయా యురారోగ్య ఐశ్వ 
నరం. ధర్మార్థకామమోక్ష చతుర్వి ధఫల పురుషార్థ సిద్ధ్యర్థం, 
సత్సంతాన సౌభాగ్య ఫల (వా వ్యర్థం" అని సంకల్పం చెప్పుకుని చంపుకు 
గంధం అద్ది, కుంకుమ బ్‌ రొట్టు పెట్టి, నీటితో నింపి, గంధపుష్పాక్షతలు పే పసి 
మ।|రిచిగుళ్ళు, మామిడి చిగుళ్ళు మొదలగు వంచవల్ల వములు, తామర 
పువ్వు, కొబ్బరికాయ ఆపాత పై నిలిపి దానిపై వరలక్ష్మీదేవి రూపు 
ఉంచి, (చిన్న బంగారు బొమ్మ కుడిచేత్తో ఆ కలశం పట్టుకొని వరలక్ష్మీ 
దేవిని నర్వ మంగళ. మాంగళ్య విష్ణువక్షస్థలాలయే, “తవాహయామి 
డేవీత్వం' సుపుతాభవసర్వదా, థ్రీ “వరలక్ష్మీ మావాహయామి" అని 
అవాహన చేసి “పద్మాసనే పద్మ కలే సర్వలోకైక పూజితే నారాయణ 
పీయేడేవి సు[పీతాభవ సర్వదా అనే శ్లోకంతో ఆర ర్హృపాద్యాదుల 
అష్టోత్తర శతనామాలతో షోడకోవ, చార పూజచేసి, (పదక్షిణ నమస్కారాలతో 


42 
పూజిస్తూ క్యూ తొమ్మిది ముడులుగల రెండు తోరాలు అమ్మ వారివద్ద వంశి, 
“బధ్నామి దక్షిణ హస్తే నవస్తూ తం, శుభవ9దం పు(తహికాభివృద్ధ్యం 
భ్రేహిమేరమే? అని తోరపూజవే? పే ఒర, తోరంతీసి కుడిచేతికి కట్టుకు ంటారు, 


తరువాత నానా విధభక్ష్యు భోజనముల నివేదన చేసి ముమ్మారు. పదక 
చేస్తారు. 


దీనికి _కూడా ఒక. _కధవుంది, 


ఈ కధ చెప్పే సందు అందీ 
అక్షతలు యిస్తారు. 


కధానంతరం అందరూ అవి దేవి మీద చల్లి తమ 
"తలలమీద చల్లుకుంటారు. _పూజాన6తరం పురోహితుని గంధపుష్పొక్షశ 
లతో, పూజించి 12 కుడుములు వాయనమిచ్చి, దక్షిణ తాంబూలాదులతో 
సత్కరించి నమస్కరించి ఆశీర్వాదం పొందుతారు. 
ససాదం అందరికీ పంచి పెడతారు. 
.శౌనకాది మునులకు వెప్పిండే. 


_ అ 'తరువాత 
ఈ [వత౦కూడా సూతుడు 
ఒకనాడు 'పార్యతీదేవి వీంచేస్తే స్త్రీలు 
పుతహౌతా9ది సంపత్తితో సర్వ సొఖా సలా కలిగి సుఖంగా 'ఊంటారో 
'చెవ్పమంటే వరమేశ్వరుడ్డు యూవితం చెప్పీ డట, మగధ దేశంలో 
కుండిన మహానగరంలో చారుమతి అనే [బాహ్మణస్త్రి వుంది. ఆమె మహా 
పతివతు ఆమెయందు లక్ష్మీదేవికి అనుగ్రహం కలిగి కలలో కనిపించి 
(శావణచుక్ష పౌర్ణమికి వందు వచ్చే పరకారం తనను పూజిస్తే కోరిన 
వకారిస్తొనని చెప్పిందట. ఆరోజురానేవచ్చి 
వరలక్షీ, దేవిని' పూజించి, తొలి (దక్షిణ చే 

'రవళి వినిపించిందట. 


ద్‌ ఆమె బంధుమి క్రులకో 
సరికి వారికాళ్ళల్లో షువ్వలి 


చూస్తుక్షురిలే రౌళ ల్ధకు బంగారు గజ్జెలు, న్‌ కత 
దక్షిణ చేసే సరికీ చేత్సులకు నవరత్న. ఇచిళమెన ఆభరణాలు వచా 


(యట. మూ డవ (వేదక్షిణ అయ్యేసరికి అందరూ సరః ్వభావణాలంకప్‌ 


' లయ్యారట.. ఈ వితాలు | చేసే వాళ్ళశేగాక. విన్న హరీ, చదివిన వాణీ. 


కూడా “యిష్టకామ్యమఘేలు సిద్ధిస్తాయని ఆఖరున ఫలశృతి ౩ చెవ్నపడుుంన 


ఇలాంటిదే యిష్టకామ్యార్థసిద్థ కోసంచేసే మరోక వ్రతం “వినాయక. 
వతం” క . 


వీనిలో, పుణ్యంపుడ్డుపద్ధాల మాట ఎలావున్నా. 
ఖర్చుతో. జంధభుమి రోల. స సమాగమం, త 


అత్యల్ప మై మెన్‌ 
మమత, అనురాగం, ఆఖిమానం అభివృద్ధి 


తన్మూలంగా సమాజంలో సమక 
ధి జరిగే, అవకాశముంది, పైగా. 








43 
ళో 
కీని నిర్యా హబలో మనిషికి నీయమనిష్టలు, కవ 


కడతాయి. సంతానంకొోసం, సంపదల కో 


గ 
జ్‌ 

శ్‌ 
మ. 
13 

రం 

g 

eh 

eh 


పుతకామేష్టి, రాజసూయం, అశ్వ మేధం వంటి కితు 


తో 


'యాగాదులకు యివి వ9కిరూపాలు. సామాను 


కోరికుంటు6ది గదా! అందుకని. అవి అతని. స్దాయి: సంపడగా సరళం 
చేయబడి, యిలా వరితాల రూపంలో అందించబడ్డాయి. ఈ అణు 
యుగంలో కూడా యిప్పటికీ జానపదులు పళ్లైలల" యా వుతాలను 
ఎంతో వెడుకగా చేసుకుంటూ ఆయాదేవతల . ఆశీర్వాదం హందుతున్నట్టు 


అనుభూతిని పొందుతుండడం గమనార్హం, ర 


* ర్మ _వుతములందు నిగూఢమైన న మొదటి ధర్మము" వితరణ. 
వం తంపేర కలిగినంతలో పండో, వ [కమా వస్తువో, “వ సమో, 
ధనమూ, ధాన్యమో భోజనమో ఇతరులకు అందజేయుట అనునది 
ఖం అక్రణముగా కనిపించుట. దానములేని వితము లేనేలేదు. 


[గి 
లి 
డవ పయో జనము భగవద్భ్శ ో సార్ధనా శీలత”, అందుకే 


cc 
వంతకథలలో ఎత్తిమరీ చెబుతారు _ “శై లోప మైనను భ_కిలోవహు 
ళ్‌ న జో ల 
కారాదు. కధలో పమెనా వంతలోప పము కారాదూ అని. 
మా 
ఉసి (0 నోములు, వతాలవలన కఠ గే లాభాలు ఏమిటి అని ఆలిచి స్తే 


వీజవముునందు వృక్ష గుణధర్మములన్ని యు గర్భాత మాలే లె ఉన్నట్లు చః 
[వతములందు దయ, సత్యం, శౌచం, నీతి, ఆరోగ్యం,మోక్షం మొదలగు 
నంప్రదాయములన్ని యు గర్భిత మై యు ఎన్న వి”, 


వొందట నలుగురూ చేరి సంతోషముగా కాలం గడుప్పట అని చే ప్ప వచ్చు 


నల ఉం? 


చందుడి దగ్గరగుడికదితే దూరపు వానలనీ, దూరంగా గుడి 
కడితే దగరవానలుపడతాయనీ జానపదుల విశ్వాసం. గుడి అంటే 


చం|దబింబానికి కొంత దూరంలో అప్పుడప్పుడు చుట్టూ చకరింలా 
కనబడే ' కాంతివలయం, 








| "విజ్ఞాన సర్వస్వము, సంస్కృతి పుట. 009 910. 
క్ష! అంధు9ల జానపద విజ్ఞానము పుట 415, డాక్టర్‌ ఆర్‌.వి, ఎస్‌ 
సుందరం. 





44 


ఫలిమాయ.. దొరికితే అది ఇంటిలో పాతిపెడితే ఆ ఇంటిలో 
జంగారం తులతూగుతుందట, | 

ఇంటీమీద తీతువు పిట్ట అరిస్తే ఆ ఇంటికి అరిష్టమట. ఆ ఇంట్లో 
చావు (బతుకుల్లో ఊన్న రోగి ఎవరై నాఊంటీ ఖాయంగా చచ్చి పోశా 
రని దాని అర్థమట. అలాగే వీధుల్లో కుక్కలు చేరి 'మొయో్యమని 
మార పెశెత్తుకొని అరుస్తుంటే కూడా ఆ వీధిని ఎవరింల్లోనెనా చావు (బక 
కులలో మనిషి ఉంటే ఇక చచ్చిపోతాడని నిర్జారణ చేసుకొంటారు, 


అతని (ప్రాణాలు తీసుకెళ్ళడానికి దేచ్చి న యమకింకరులు అ కుక్కల 
కనిపించి అలా అరుస్తుంటాయని వారి భావన. 


ఆకాశంలో తోకచుక్క పొడిస్తే దేశంలో గొప్పవాళ్ళు ఎవరో 
చచ్చి ఫోవడముగానీ, ఏదై నా ఉప దవం రావడంగానీ జరుగుతుందట, 


(ప్రయాణం పెళ్ళుటప్పు డు ఒక తుమ్ము తుమ్మితే కార్య నాశనం, 
"రెండు శుమ్ములు తుమ్మితే విజయం . అని విశ్వాసం. అలాగే వెనక. 
తుమ్ము ముందుకు మంచిది అంటారు, (ఈ ఎనక అనేది బయలుదేరిన 


తరువాతవా లేకపెశ్ళీవారి - వెనకనా అనేది పరిస్థితిని బట్టీ సరిపెట్టు 
కుంటారు. ' 


[గ్రహణ కాలంలో వీమైనా. తింటే కడుపులో శూలపోట్లు వస్తాయని. 
[గ్రహణ సమయానికి ముందుగానే భోజనాలు. పూర్తిచేస్తారు. 
సమయంలో గర్భవతులు కదిలితే పెల్లలు గహణం మొ |రుతో 
పుడతారట. దేవుడుగుడికి పెళ్లి దైవదర్శనం చేసిన తర్వాత సతాసరి 
వచ్చేయక కాసేపు ఆలయంలో కూర్చో వాలట,. 


(గ్రహణ. 


మనిషి నెత్తి మీద పిట్టగెట్ట చేస్తే మేలు జరుగుతుందంటారు. 
వరియాణ వాహనము మీద కుక్క మూత విసర్జన చేస్తే ఆ ప్రయాణం. 
విజయం అంటారు, 


చావు, పరామర్శకు వెళ్లినప్పుడు వరామర్శించి నేరుగా తిరిగి. 
ఇంటికి వచ్చేయాలిగాని మధ్యలో ఎవరి ఇంటికీ వెళ్లరాదంటారు. కాళ్ళు. 
బారచాపుకు కూర్చున్నవాళ్ల కాళ్ళు దాటితే మళీ ఇటువై పుకు దాట. 
మంటారు, ఇలా. చేయకుంటే ఎవరికాళ్ళు అయితేదాటారో వారు స్త్రీ 
అయితే భర్త పురుషుడయికే భార్య చనిపోతారనేది ఒక వాడుక. 


ఏపని కెనా ముగ్గురు బయలుదే5 ఆది ముక్కలై పోతుందట, 
(కార్య నాశనం). కాకి అరి స్తే బంధువులు వస్తాళంకాగ,  గడనమీద 
తుమ్మితే వారి తలమీద,  గడవమీద పసుపునీళ్ళు చలుతూ చిరంజీవి 
అంటారు, ' 


ఇంట్లో మొండిచేయి మొంలిస్తే (పట్టుగాడుగు మొండి చేయిలా 
చలి స్తే ఆ యింటికి అరెష్టమంటారు, 


వీనిలో నిజమెంకున్నా, అబద్ధమెంతున్నా “వా ర జీవిత గమనానికి 
జానపదులు ఏర్పా టుచేసుకున్న లశ్మోణరేఖలు అవి, 


క 


వర్షాలు కురవకుంటి ఒక బాదురుకప్పను - పట్టుకొని పసుపురాసి 
బొట్టెట్టి పసుపు గుడ్డలో కట్టి రోకలి 'కికట్టి ఆ రోకల్ని - యిద్దరు పిల్లలు 
మోస్తూ యింటింటీకీ ఊరేగింపగాకీ సుకిశికే గడపగడపకూ పళ్లాలతో 
పసుపు కుంకుమ, పువ్వులు పెట్టి పంపిస్తారు. దీసికూడా పిల్లలు 
పులలతో కోలమీ వాయిస్తూ, 
ct కప్పల తల్లీ సీళ్లాడే 


కడవల నిండౌ జానాకురసే” 
హ్‌ 


అని పొడుతూ ప9తి గుమ్మానీకి కీసికెళతారు. ఇలా కప్పను 
పూజి సె వాన వస్తుందనేది జానవదుల విశాఃసాల లో-జకటి. 


ఈ వర్ణాల కోసం ఊరంతా శివాలయంలో. హోమాలు చేయించి 
ఆఖరున శివుని తలమీద వేలాది బిండెలనీళ్లు గుమ్మ రించి గుడిని పేస్తారు. 
వెంటనే వర్షం పడుతుందని వారి విశ్వాసం. దిని కోసం దేవుని ముందర 
వందలాది కొబ్బరికాయలు కూడా కొట్టి ఆ నీళ్లతో అభిషేకిస్తారు. ఈ 
కొబ్బరికాయ కొట్టడంలో ఒక జానపద విజ్ఞాని" చెప్పిన మాటయిది. 
కుద దేవతలకు నోరున్న జంతువుని బలియిస్తారట. - సాత్విక దేవతలకు 
నోరులేని జంతువుని బలి యివ్వడమట యిది. కొబ్బరికాయ మొక్క 
వస్తుందిగనక అది పా9జే. ఆ కాయలోని.నీరు శరిరంలో ర క్తంలాంటిదని, 
గుంజు మాంసంలాంటిదని, పై పెంకు. ' చర్మంలాంటిదని, అందువల్ల ఒక 
కొబ్బరికాయ వగలగొట్టడమం టే ఒకజంతువును' బర్‌వ్వ డమే అని. భావమట 


46. 


చంద9వం కలో ఉత్తరం కొమ్ము ఎక్కువుంటే ఉప్పు ధర పెరుగుతుందని, 
దక్షిణంకొమ్ము పెచ్చుంటే ధాన్యంధర పెరుగుతుందని భావిస్తారు, 
కొ త్తయింటికి దృష్టి దోషం తగలకుండా బూడిదిగుమ్మడికాయ . "ఇంటీ 

ముందు వేంలాడచీస్తారు. దెయ్యాలు మీదపడకుండా పిల్లుల మొర 
క తోలుము:క్కు కడతారు. ఎక్కడికైనా వెళ్లేటప్పుడు. ఎక్కడిక్షనీ 
ఎవరైనా అడిగితే వెళ్లేవని జరగదంటారు.. తలమీద చేతులు పెట్టుక్కూ 
ర్చుంటే దరెదమట 


పసిపిల్లలకు అద్దం చూపి స్తే మీద పళ్య్ళాసాయట, మీదపళ్ళొస్తే 
చేనమామలకు కీడని నూగె మండిగలో అవబిడ్డ ముఖం నీడచూపించి 
చాకుతో ఆబిడ్డ బొట్టునీడ పై పొడిపించి రోలుమీద కొబ్బరికాయలు, వెల 
క్కాయాలు కొద్దీస్తాద. తెల్లవారుజామున. వచ్చిన కలలు జగుగుతా. 
యంటారు. దీపొలు పెట్టాక ఇల్లు తుడిస్తే లక్షి పోతుందట, ఎకాదశి, 
హాశివరాతి9, సంకా9ంతి భోగి, మకర సంక) మణ ౦ రోజుల్లో చనిపోతే. 
పుణ్యలోకాలు వస్తాయంటాడి, ఒంటిమీద సాలెపురుగు పాకితే కొత్త | 
బట్టలుతొడుగుతారంటారు.. పిడుగు వడేటస్పుడ డు అర్జున, ఫల్గుణ, పార్ట, 
కిరీటి, శ్వేతవాహన, సవ్యసాచి, భీభత్స, కృష్ణ, విజయ, ధనుంజయ 
ద్‌పిర్లూ చదివితే పిడాగు దగ్గరకు రాదట. ఇంటిలో 
'కుడుచెట్టు, ఉసి ఒచెట్టు ఊరడరాదంటా రుం హణ. 
ఆహరవదార్థాలమీదా, ఊరగాయలమీదా దర్శ హుక్కులు 
. వాలంజారు- లేకుంటే వానిలో పామువిషం కరిక్కుతుందట. 
ల్లలకు దృష్టిదోషం తగిలిందనుకున్న పుడు శ ఎండు మిరపకాయలు, 


oN కల్‌ పిదిష్టి తీపి మండుతున్న పొయ్యిలో వేస్తారు, ఆ మిరప. 
కాయలుకాలి ఘాటు రాకుంటే దిష్టితగి లిన ట్టు లెక్కట. 


న 
రు 
కుం 


0%, 


వేసు 
లల 


. గ౦ద్దగాన్సి తీతువుగాని యింటిమీద వాలిత్తే అశుభం. ఆంజనేయ 
దండకం చదివితే దెయ్యాలు దగ్గరకు రావట: చెప్పులూ, బీపుర్లూ ' 
తలదగ్గర పెట్టుకు పడుకుంటే: “దెయ్యాలు మీదపడవట, అరటిగెల కోసేసిన 
వెంటే ఆచెట్టును కొట్టీయాలటు 'అలా.. కొద్చ్టెయ్యకృుండా ఉంచికే చూసిన ళ్ళ 
పుణ్య స్త్రీలకు. ప వైధవ్యం, వస ఘ్రుందట, ' _సాయంశాలం.. ;పసిపిల్లల్ని వాకిళ్లలో:' | 
వడు కోబెట్టీన పిట్టరూపు | వస్తుందని, అలా వచ్చినవాళ్ళకి' ఆరూ" 
మార్చడంకోనం ఆబిడ్డని శూములో. వివేశ పెద్ది :వెలికి:శీస్తారు.. . 





47 
- దడర్యాలు — చూతాలు 


జానపదులు చేలకు నీరు కట్టడానికీ పంటలు దొంగలవరం కాకుండా 
చూసుకోవడానికి రాతులు పొలాల్లో చ్‌ తిరుగుతు టా నారు, రాతి9 తమకు 
కొరివిదయ్యం కనిపించింది అంటుంటారు. ఈ కొరివిదయ్యాలు మండు 


తున్న కొరివిలాగ, లాంతర్లు పట్టుకు నద స్తున్న మనుషుల్లాగ దూరంగా 
కనిపిస్తూ గాలిలో తేలియాడుతుంబాయి. 


తూర్పు గోదావరీ జిల్లా కొంకుదురులో వీనిని గురించి ఆసకి కి దాయక 
మెన ఒక కథ చెబుతారు అది నిజంగా జరేగిందంటూ, రెండు. “తరాల 
కింతం కవళయ్య గారనే ఒక పెద మనిషి వీధిలో 'మంచంవేనుకు పడుకొని 
నిద్రపోతుంటే కొరివిదయ్యాలు ఆయన్ని మంచంతో ' పాటే. ళవోం వోం 
కవళాబొజ్టా” అంటూ మోసుకుపోయి ఊరవతల ఆ మరిచంతో బాబీ 'నక్కల 
పొటి ర రావిచెట్టుదగ్గర రావిచెట్టుపేన పెట్టాయట, అలాకీసుకు వె వెళ్ళేటప్పుడు ఆ 
అర్ధరా త్రం ఆమాటలు వినబడుతున్నా" అవి దయా్యలని భయపడి ఎవ్వరూ 
ఇళ్ళలో నుంచి బయటకి రాలేదట, మంచ6మీద మనిషికి మెలుకువ వచ్చి 
కూడా మా ట్లాడితే వంచేస్తాయో అని నొరు మూసుకుని పడుకున్నాడట. 
తెల్లవారాక. చెట్టు డగొచా డట, 


ఈ దయా్యలూ భూతాల మీద అక్కడే పురొక కధ కూడా చెప్పు 
తారు నిజంగా జెగి౭దని. పవి _ఖవళ్ళకి9తం ఆవూ3 దేవాలయం దగ్గర 
ఒక బాిహ్మణ కుటుంబం ఉండేదట, ఆ బా9హ శ్ర కుటుంబంలో 
అన్నగారు మంత) తం [తాలు ఎరిగినవాడు, తమ్ముడు నూనూగు మీసాల 
నూతన యవ్వనంలో మిసమిసలాడుతున్న గొప్ప అందగాడు. పెగా 
బ9హ్మచారి. వారికి వ్యవసాయముంది, అందువల్ల తమ్ముడు ప) తీ రాతీ9 
పొలంలో పంట కాపలాకు అరప వేసుకొని దాని వ పడుకునేవాడట. ఒక 
అర్ధరాతి? జక అపురూప సౌందర్యరాశి అయిన "సుందర వచ్చి అతనిని 
నిదలేపి సంభోగానికి (పోత్సహించిందట. ఆమె సౌందర్యానికి ముగ్గు 
డైన అతను ఆమెను రమించాడట, తెల్లవారక ముందే ఆమె వెళ్ళి 
పోయింది. ఇలాగే పితీరోజూ జరుగుతుండేదట, పదిరోజులు పోయె 
సరికి అతను చాలా నీరసపడిపోయి పది లంఖణాలు చేసిన. మనిషిలాగ 
అయిపోయడట. ఇలాగ పీడ ముఖం పడిపోయిన తమ్ముణ్ణి "గమనించిన 





48 


అన్న గారు తమ్ముళ్ణీ వ9శ్ళి ఇస్తే జరుగుతున్న వ్యవహారం చెప్పా శ్ల, 

రాతి9 తమ్ముని = శం ాలప్తవే సె స్త అర్ధరాతి9 ఆమెవచ్చి తలుపు కొద్దీందః 
అన్న గారు లేచివచ్చి తన మం త శాకో ఆమెను నిజరూపంలోకి మా 

ఆమె కామపికాచి ' అని శ్రేలింది, ' పెంటనే ఆ భూతాన్ని తరిమికొట్దాడ 
అలాగ తమ్ముని రక్షించుకోగలిగా డనీ, లేకుంటే మరో పదిరో జులకి ఆవె 
రాక్రస రతిమూలంగా లతను చచ్చిపోయి ఉఊండేవాడని ౪ చెప్పు తుంటారు 
(కాశీమజిలీ కధలతో మౌదిరి సుబ్బన్న దీక్షితకవి.- గొల్లభామ కధల్లాంటికి 
ఇలాంటి వానిని వినే వారిస్తుంటారు. దయ్యం వట్టుకున్న వాళ్ళనుంచి 
దయ్యాల్ని .వదిలించడానికి భూతవైద్యులు పేకటెత్తంతో దయ్యం 
పట్టిన మనిషని కొట్టడం, అతని తలనెంటు9క నొకదాన్ని తీసి సీసాలో 
పెట్టి 1 సిసామూత బిరణాతో బిగించి లోపలిగాలి బయటకు రాకుండొచేసి 
ఊరికిదూరంగా భూమిలో పాతి పెట్టడం చేస్తారు, అంటే ఆభూతం భూగ్థా 
పితంఆయిపోయి బయటకి రాలేదన్న మాట, ఈ భూతాన్నె గాలిపట్టడం 
అంటారు _ గాలిలా దీనికి కూడా రూపం లేనందువల్లనేమో! దయ్యాల 


మూతులు ఎరగా ఉంటాయని, పాదాలు వెనక్కి తిరిగి ఉంటాయని 
వంక్రీతి, బానవదులు ఈ భూతాల తృప్రికొసం బలులు ఇస్తుంటాద, 


చైతులు వంటకో సేముందు కోడిని కోసి ఆ రక్తం అన్నంలో కలిపి 


మూడువ ర? ద్దలు చేతో వేసి భూత కాంతి చేస్తారు, కొన్ని ఊళ్ళల్లో గా9మ 


స్ట్థులంతా సహకారంగా ఊరుమ్మడి డబ్బుతో మేకను కొని అమ్మవారి 
దీడికంందు తలనరికి ఆ రక కం అన్నంలో కలిపి ఆ ముద్దలు ఆకుల్లో చేసి 


యులు 


తీసుకెళ్ళి తమ తమ హిలొల్లోచల్లి కోత ప్రారంభిస్తారు. దీనినే" పంట 
దేవత జాతర అంటారు, 


ఇంతకీ కారే శ్ర త్రలు కొరివిదయ్య్యాల గురించి చెపే ప సిద్ధాంతం 
వేరు. చనిపోయినవారి. ఎముకలలోని భాస్వరం గాలిలో లిసినప్పుడు 


వంచుతూ గాలివాటాన్ని బట్టి అటూ ఇటూ రాడు కుందుందీటు 
ఆందుకే అవి ఎక్కువ ' శ్యశానాలలోను. 'ఆపరిసర - పారంతాలలో నే 
కనిపిస్తాయి. ఇక భూ తా వేశాన్ని గురించి వారు చెప్పేది: ఇది' మాన 


సికమైన ఒక రుగ్మత అనీ, భూతాలతో- . సంచరించామనే . మాటలు 
కట్టుకధలనీను.. కక సక న 


49 
చేతబడి 


జానవదులలో దినిమీద నిశ్వాసమెక్కువ. ఇడి తంత% విద 


లు ? 


జో 
ంధించింది. తంత వీద్యంటే భూతాలు, దయ్యాల పిశాచా 


మ. 


రబ 

బంధించిన విద్య. శతు9వును సాధించాలనుకన్న ప్పుడు అతన్‌ 

శనాన్ని కోరుకుంటారు. ఆ నాశనానికి అబజ్షాతంగా చేసే పరయ 
౮ 


నా 

న్య 
చేతబడి లేక ప్రయోగం. ఈతం ౦త శశ్నిగలవారు చాలా అరుదుగా 
ఉంటారు. అవి కొండదొరలు కూడా చేస్తారు, 


ఎవరి కైతే కీడు తలపెడతారో అతని తలపంటు9)కగాని, గోడుగాగి, 
మూత9ంగాని దొరికితే చాలు, దానితో ' ఈ ప్రయోగం చేస్తారు. ఆ 
మనిషి రూపుతో ఒక బొమ్మను చేసి “అబ9కద En “వంటి మంతాగలతో 
దాని తలమీదా, కాశ్ళమీదా ముళ్ళుగుచ్చి అతని నుండి సంపొదించగలిగిన 
తలవెంటు9కగాని మూత9ంగాని, గోరుగాని, మూ త్రంకలిసిన మట్టిగాని 
దానికి కట్టి ఇంతకాలంలో ఆ వ్యకి, చనిపోవాలని నిర్తేశించి దూరంగా 
శుకానంలో పొకిపెడతారు. పంటనే అకారణంగా, “అకసా గత్తుగా ఆ 


వ్యకి తలనొప్ప, కిళ్ళనొప్పి లాంటివి - | పవేశించి (కమంగా 


గ్‌ 0} 
చ పలా! & _ క చ అ న భౌ 
అనా! గ్యానికి తెర పడకా ఖం వడి అ నిరశ్‌ంచిన సమయానికి చని 
మ 


పోతాడు. అలా బడసుూఖం పడుతుండడం గంహెంచిన కొందరు పెద్ద 
వాళ్ళు అది చేతబడి అని భావించి ఒక తంత౦గాడిని ఆ|శయిసారు: 

తను రోగి స్టితి గ్రహించి అది చేతబడే అని నిర్ణయించి: “ఆరోగిని గాని, 
కోడికి నమ్మకమైన వ్య శీనిగాని అమావాస్యనాడు “అర్థరాతి? చీకట్లో ఒక్క 
రన్ముని, బొమ్మ పాతిజెట్టబడ్డ చోటికి తీసుకెళ్ళి వివస స్స9ంగా [తవ్వ 
ముంటాడు. అలా (తవ్వగా ముళ్ళు గుచ్చ బడి మం|కింపబడిన బొమ్మ 
కనిపిస్తుంది, దానిని పైకి తీసి ఆముళ్ళు వగైరాలు తొలగించి, 
మంతం జపించి, కొబ్బరికాయకొట్ట ఆబామ్మను నాశనం ేసేసి, 
రోగి సోమతను బట్టి సొమ్ము వసూలు చేసుకుంటాడు. క్రమంగా ఆ 
వ్యక్తికి ఆ జబ్బు తగ్గిపోతుంది. చేతబడి ప్రీయడమనేది : ఎక్కువగా 
ముస్లింలే చేస్తారు. తూర్పు గోదావరి జిల్లాలో దుళ్ళ గాగిమంలో _ఒక 
ముస్లిం ఈ "విద్యలో ఆరితేరిన వానిగా ప్రసిద్ధి పొందాడు, దీర్ద 


కాయిలా రోగులు చెతబడి అనుమానమొ స్తే ఒక. కొబ్బరికాయ. తీసుకొని 
అతని యింటికి వెళ్ళితే అతను ఆకొబ్బరకాయ మన ఎదురుగానే. ఒక 


50 


ఖాళీ చెంబు పె పెడతాడు. రెంధు నిమిషాలకు ఆ చెంపునుండి “రుమ్‌” 
అని శబ్దం వస్తుం డి, దానితో అతను మనకు తెలియని పిశాచి భాషల్లో 
మాట్లాడతాడు, తరువాత మాట్లాడిన విషయం. మనకు చెబుతాడు, 
కొంతమందికి అది చేతబడికాదని- సమాధాన మొచ్చి ందనీ, ఎక్కడో 
జడుసుకున్నా డని, అక్కడ ' ఒక పిశాచి వెంటబడిందని చెప్పి దానిని 
వదిలించడానికి పదిరూపాయలు తీసుకొని వేరుముక్క కట్టి పంపిచేస్తాడు, 
కొందరికి చేతబడి ప్రయోగం జరిగిందని దానిని తీయడానికి డబ్బు 
మాటాడుకొని అమావాస్య అర్థరాతీ9 అతనిని" ' రమ్మని, శ్మశానంలో 
తవ్వించి, ఆ ప్రయోగం చేసిన బొమ్మని పై పై కీతీయిస్తాడు, ఆప9యోగం 
చేసినవాళ్ళనిమా త౦ం.బె చివ్నరు. ఆది ఆ రోగి అరోగి బంధువులు ఊహించు 
కోవలసిందే శతృవు లెవ్వరో . ఇలా తీసేసిన తరువాత అతనికి ఆజబ్బు 
నయమయిపోతు6ది. " ఆశ్వ రgc: చెతబడులనేవి అసలు . రినేలేవని 
అనేవారు దీనికి చెప్పీ దేమిటింటే రోగి తనను కలిసాక ఆతంతిగాడే 
ఒక బొమ్మ గనుచేసి, దానికి వెంటు9కలు చుట్టి ముళ్ళుగుచ్చి ఒక 
స ్యశానంలో ఒకచోట పాఠిపెట్టి వచ్చి, ఆతరువాత అమావాస్యనాడు . 
అక్థరాకి9 అతనిని అక్కడకు “శీనుకెళ్ళి తవ్వించి దానిని తీయిస్తాడని, 
మరి రోగమెలా తగ్గుతుందయ్యా అంటే ఇది సెకిలాజికల్‌ ట్‌ ట్‌ మంటని 
అంటారు. పచ్చని చెట్లకు కూడె ఈ వరయోగం చే స్తే ఆ చేటు ఆకులు 
రాలి మాడిపోయి చచ్చిపోతాయని జానవదులు చెబుతుంటారు. ఈ 


జిల్లానే లొల్లలోనూ, వడిశలేరులోనూ, కోనపీమల్‌ 


సిమలోను ఈ చేతబడులు 
వీసేవారు ఉన్నారు. ఇలాంటివే వెడుపు, చిల్లంగి “అనేవికూడ, 


గృహవాస్తు 


జానపదులు యిండ్లు - నిర్మాణంలో యా కి9ంది నియమాలు. పోటిస్తారు- 


ఆగ్నేయం పెరకం' / (పెరిగి) ఉండ. కూడదట - అలా ఊంటి. అయింటిలో 
వారికి దరిధిమట. 


దక్షిణం, పడమర మెఠకగా.- ఉండాలి. 
తూర్చు, ఉత తరం పల్లంగా ఉండాలి 
అలా ఊంచే ఆ 'ఆయింటీలోల వారు" వృద్ధి పొందుతారు, 


ఆగ్నేయంలో పొయ్యి,- ఈకాన్యంలో ' నుయ్యి, ఉండాలంటారు :. అలా 
ఊంటే తభం. సింహద్వారాని 





కి. ఎదురుగా * 'నుయ్యిగాన్మి గొయ్యిగాని 





ఉండకూడదు -ఉఊంటే అవష్ట్రమట అలాగే వీధి తాల కూడదంటారు. 
విధి జూలంటే విధిలో రోడ్ల ఆద్యంతాలకు అభిముఖంగా గుమ 
ఉండరాదు _ ఇది వినాశ హేతువటం వాడకంనీరు తూర్పు భాగాన 
తూములోంచి -పో వాలి, అలాచేసే స్తే ధనాభివృద్ధి అవుతుంది. నురుగుడొ 
దక్షిణ చె టై రుతీ భాగాల మధ్యగాని, అగ్నేయ దక్షణ భాగాల. పుధ్యగా 
ఉండాలి, అలా ఉంటే సర్వతా9 శేయస్సు, ఈశాల్యం తెరిపి వుండ్తాలి_ 
అంటే ఈశాన్యమూ © కప్పు లెకుండా. ఉండాలన్న మాట, మూ త వేస్తె అ 
కుటుంబఠ మసి అయిపోతుందట, ఇంటి నానుకొని థాశీస్టలం : వదలడంలో 
దక్షిణం కంటే. ఉత్తరం ఎక్కువుండాటి. వడమరో కంటే తూర్పు 
ఎక్కువుండాలి. సింహద్వా రంతో మూడు వరుస గుమ్మాలుంటే శివదృష్టి- 
సర్వనాశనం అంటారు. గర్భంలో గుమ్మాలు ఎనిమిడిగాని, పన్నెండు 
గాని ఉంటేటట్లు చెసారు, "మొత్తంమీద స్వరూపాలు సరిసంఖ్యలో 
ఉఊండాలంటాడ.. 


'గ్రహస్టీతి కంటే గృహస్థికి గొప్పది _ గ్రహస్థితి సరలేకుంటే 
నష్టపో ర్‌మెది ఆ ఒక్క వ్య కే. గృ హస్థితి సరిలేకుంటే ఆయ్లింట్లో ఉన్న 
వారందరికీ నష్టంకలుగుతుందని వారి భావం, గృహనిర్మాణంలో 


“విష్ణు స్పష్టం, సవదృష్టి పనికి రావంటారు. _ అంటే విష్ణాలయాగికి 
నుక, వాలయా లకే పందు ఉండే యిండ్లు కోభించవని, గృహ 


చ్చి చాలు దరిద9ంవంటి వానితో సర్వనాశనం అవుతాయని అంటారు, 
అలాగే ధ్వ జ స్తంభం నీడ డపడ్డ యిళ్క్యుకూడా వ్య ద్ధినాందవని చెబుతారు. 
వీరు నాగరకుల్లాగ ఫేషన్‌కోసం కాకుండా గృహ లను ఉపయోగం కోసమే 
కడతారు, ఖర్చు తక్కువగా ఊండేటట్టు మట్టి, సున్నం, ఇటుక 
(వచ్చి యిటుక కూడా వాడి ఎక్కువగా పెంకోటిళ్ళే కడతారు. మరీ 
పేదలు పూరి గుడిశలు .తాటాకుతో నిర్మిం? చుకుంటారు.. 


* “Folk Architecture may be said to be tradi- 
tional Architecture... It is concerned with ‘all tradi- 
tional aspects of building, the shapes, sizes and 
Lay outs of buildings all-kinds”. ee 


Roel 


* Warren E. Roberts, “Folk Lolorer Folk life” 


(Ed. Richard: M. Dorsa) 281. 
(ఆంధు9ల జానపద: విజ్ఞానం పు 404 నుండి' గ్రహించబడింది.) 











ఏ2 
శకునాలు 


జానపదులు ఎక్కడికైనా ప్రయాణం బయలుదే౨ వెళ్ళేటప్పుడు 
ఒంటిబాంహ్మణుడు, పిచ్చివాడు, గుడ్డివాడు, కురూపి, పొదితో మంగలి 


మురికిబట్టలమూటతో చాకలి, తెలుకల మనిషి, గచ్భణిస్త్రీ, విధవరాలు, 


| ళు, బొగ్గులు, ఉప్పు, నూ, నువ్వులు, 
మినుములు, దూది, కట్టెలు, కొత్తకుండ, ఊక్క మలం, మజ్జిగ ఇనుము, 


జ 
పిడకలు, పిల్లి, పంది ఎదురా స్తే దుశ్శకునములు గా భావిస్తారు, దీనికి 


పొంయశ్చితంగా పయాణం ముందుకు మాని వెనక్కి నచ్చి కాళ్ళూ 


చేతులూ ముఖమూ కడుక్కొని కాసేపు కూర్చుని అప్పుడు ప9యాణం 
బయలుదేరతారు. oo FF 


ta 


తల విరబోసుకున్న స్త్రీ తో 


లోపులో వస్తేనే వంర్తిసాయనేది ఒక 


బల్‌ చాలా కంగారు కీటకం. ఇళ్ళల్లో అస్తమానూ గోడలమీద 
పురుగుల వేటలో తిరుగుతూ ఉంటుంది, అప్పుడప్పుడు అటూ యిటూ ' 
తిరగడంలో అప్రయత్నంగా మనిషిమీద పడుకుంటుంది. బల్లి కొన్ని 
అవయవాలమీద పడితే కీడు, కొని 


కీడులు:_ నడిగెక్తిమీద _ రోగం . 
ముంగురుల మీద _ హాని 
జడమీద, తల ముసుగుమీద _ వై ధవ్యం 
చెవిమీద _ దుర్వా ర్రవినుు "= 





ఎటో 


53 
ముక్కు మీద _ _కార్యహా[ బి 
గడ్డం మీద _ అసన్చుత్యువు 
మెడ మీద - మరణ భయం 
నడుం మీద _ బుద్ది నాశం 
గుండె మీద - అధెర్యం 
బొడ్డు మీద _ భయం 
బొడ్డుకు దిగువన _ రోగం 
కుడి చేతి మీద - సహాయ నాశనం. 
మణీకట్టున ల గర్వభంగం 
వెన్నున - శతు భయం _ 
తొడ వెనుక _ విష భయం 
స్రీకి తొడ మీద - వ్యభిచారం 
మోకాలిసందులో _ వాహన భషత్వం 


మోకాలికి9ంద య వైద్యం మూలంగా ధనవ్యయం 


కాలివేళ్ళ మీద -_ రోగం 


పొలభాగాన, కనుబొమ్మలమీద _ ధనలాభం 
చెంపల మీద _ శుభం 

ముక్కు “ప్రక్క వా మితషిలాభం 
మీసం మీద _ అధికార లాభం 
తొమ్యుల మీద _ జయం 
కడుపు మీద - పుత9 లాభం 


కనుప్ప్యుపక్కన _ ఆరోగ్యం 


భుజాల మీద _ సహాయం 
అరచేతి మీద _ దీవ్యలాభం 
నడుము వెనుక _ వ సలాభం 
NY 
పిరుదల మీద -శ య్యా సౌఖ్యం 
సుుందుతొడ మీద - సౌఖ్యం 


మోకాలిమీద _ వాహనలాభం 


పర్కల్‌ - కార్యలాభం. : 
మోకాలి కింది లప ముకమీద _ వ్యాసారలాభం 
పాదం మీద _ కళ్యాణం - 


54 
ఆవయువాలు అదరడం 


అప్పుడప్పుడు అవయవాలు అదరడం అనేది పశుప క్ష్యాదులలోనూ, 
పునుషుులవోను కనిపిసుంది.. మనుష్యులలో కనిపించే 60౮ అద్య 
న అ అలాని . , 
డానికి అదిర పదేశాన్ని బట్టి యిలాగ వభాతుభాలు చెప్పు తుంటారు, 


ల pa > “ ed అద << ౧ ఆట | 
కుడిపక్క అదిరిన మెల్కు ఎడము [పక్క మధ్యమ ఫలం, 
నడి? ఏన మృష్షాన్న ౦, నొసట మలు, కుడిచెంప రాజభయం, ఎడము. 
చి యట న్న ల | 
చేయి ఉద్యోగం, రెండు కన్నాలూ అదిరిన మెలు, ముక్కు రోగం, 
పై పెదవి కలహం, (కింద పెదవి భోజన సొఖ్యం, గడ్డం లాభం, కుడి. 
చెక్కిలి ధనలాభం, ఎడమ చెక్కిలి దొంగల భయం, కుడి భుజం 
సంభోగం, ఎడమ భజం కీడు రొమ్ము ధనలాభం, చేతులు వాహన 
లాభం, అరచేయి సంతానం, కుడితొడ రాజభయం, మోకాళ్ళు జాడ్యం, 
మీగాళ్ళు థాన్య లాభం, అంకాళ్లు సౌఖ్యం, 


ఆడ వాళ్ళకు కుడికన్న దరినా, మగవారికి ఎడమకన్ను దకినా అతక్ర | 
మంటారు, మగవారికి డికన్ను, ఆడవారికి ఎడమకన్ను. అదరడం. 
శుభం, . . 


ఈ అవయవాలు అదరడాగ్న వదం శాస జులు పెత్యం ఎక్కు 
" గ్‌ డా లి Da 
వవడంవర్ణి, నరాల బలబానతవల్ల జాగా వని మా తమె అని చెబుతా? 


ఆంధ%దేశంలో వైపా లయంగాని శివాలయంగాని లేని ఊరు అరుదు, / 
జక వేళ అవిలేకున్నా (గ్రామదేవత లేని ఊరు వుండదు, ఊరిలోని గామ 
దేవకే వారి ఊరును రోగాలనుండి, కామాలనుండీ కాపాడుతుందని, ఇష్ట. 
కామ్యాలు చెరవేరుస్తుందనీ జానపదుల విశ్వాసం. అందుకే ఆమెక 
మొక్కుకుంటూ విటేట్రా ఫెళ్ళుమని ఉత్ప్సవాలు జరిపిస్తుంటారు. ఈ: 
ఊత్సవాలనే జాతర్లంటారు, ఈ అమ్మవార్ల. ఆరాధనా పద్ధతేవేరు,. 
తృిమూర్తులలో శావవశాన బ్రహ్మకు ఎలాగు పూజలేదు. ఇక శివకేశవుల 
ఆరాధన సాత్వి కారాధన, వీరిక్రి టై వేద్యం. పళ్ళూ, ఫలహారాలు చాలు, ! 


వాన్‌ యీ గ్రామదేవతల ఆరాధన. కుద)దేవతారాధన, నరుని దగ్గరనుంచి. 
కోడివరకూ బలికోరతాయి, i [, 


55 
ఆదిమ మానవుడు వరిక్యతి శకులతోపాటు చెటునీ, భల 
7) ౬ ట్‌ 3 ర బ 


రాయినీ రప్పనీ కూడా అరాధించేవాడు, భూగర్భంలోనూ, జలగర్భం 
లోనూ దొరికిన కొన్ని. ౮ రాళ్ళు: గా9మదేవతల: గా ౫లకౌయి,. ఈ యోగం 


కూణా అన్ని రాళ్ళతో పట్టదు ఆ! కొన్ని రాళ్ళకే. అందుకే స్థలభోగం 
శిలాభోగం అంటుంటారు. పెద్దలు, ఆంధిదేశ రే ఎక్కడచూసినా 
పోతురాజులూ, పోలేరమ్మలూ, కోకొల్లలు (ఇవి మన మంతులు పాతిన 
శంకుస్థాపన రాళ్ళంటా రనుకోండి కొందరు రాచకీయ చతుకులు). 


ఇంతకీ యీగారమదేవతలు ఎవరూ "అనేది ఆలోచిస్తే వతి చిన్న 
దేవత వెనుకా కూడా ఒక పెద్ద కధ ఉంటుంది. సాధారణంగా: ఆ 
వూరికోసం ఏదైనా త్యాగం చేసిన. పేరంటాలో, బ9తికుండగా ఏవైనా 
అతీత శక్తులు. (పదర్శించిన ప్రీయో 9, అత్తమామల 'ఆరళ్ళతోనో 9 భర్త 
పోరుతోనో, బలవంతాన చనిపోయిన పడుచో అయివుంటుంది, 


ఇలాంటిదే రాయలసీమలో అనంతపురం జిల్లాలో. బుక్కరాయ 
సముద్రం దగ్గర ముసలమ్మ, బుక్కరాయ చెరువు. కట్టతెగింది.. “ఊరు 
మునిగిపోయే" పమాద మొచ్చి ది. ఆవూరిలోని ముసలమ్మ అనే 
వనితను బలియి 7 స్తే తన్ని వారణ జరుగుతుందని ఊరి పోలేరమ్మ పూని 
పలికిందట. [గామ శేంయస్సుకోసం నవయమవ్యనవతి, సుందరాంగి 
రైన ముసలమ్మ పా9ణప౦0దులైన భర్తను, అత మామలను విడిచి 
అంచులో దుమికి ఆత్మార్పణ చేసింది. కట్టవ మంచి ౪ రామలింగా రెడ్డిగారి 
ముసలమ్మ మరణంి. కావ్యం యిదే. ఈ ముసలము మ్మ అందాన్ని వగ్గిన్తూ 
పసుపు పూసుకు స్నానమాడేటప్పుడు “తలమీద చెట్లు కురిసిన లలితసుమ 
పరాగపున వెలయు అతికి వలె ఊన్న, దంటా రుం ఆత్మబలిదానం 
యివ్వడానికి జల పవెశం చేసే సటప్పుడు _ 


“జ్య లదగ్ని శిఖల పి చెలనవ వ్యుతోబోవు 
ధాతీ9 మహాదేవి తనయయన గా” 


అని వరించి తెలుగు సాహితీ చరిత)లో ఆమెస్థా నాన్ని అజరామరం 
చేశాడు. ఇలా గాంమాన్ని కాపాడిన తలి గా, అక్కడ గా9మదేవతగా 
వెలసి పూజలందుకొంటుంది. 


భయఖా96తుల్ని చేహోండి. పరజలు రాతు9లు వీధులో తిరగడమే 
మానివేశారు. ఒకరోజు తిరపతినుండి ఒక బాటసారి ఆవూర మీదనుండి 
- కెళుతూ చీకటి పడడంతో ఆవూళ్ళో ఆగిపోయాడు. అతడు బాహ్య ణుడు 
ఊర్‌ వాళ్ళు స్వయంపాకం చేసుకోవడానికి ఉప్పులూ, 
పప్పులూ, బియ్యం యిచ్చారు. భోజనమయ్యాక అతను వీధిలో 
రచ్చబండమీద పడుకోబోతుంటే ఆవూళ్లో రాతు9లు శక్షి తిరుగుతుందని, 
బయట పరుండడం పగిమాదమనీ, తమ యింటిలోకి వచ్చి పండుకోమనీ 
ఆహ్వానించారు. అయితే ఆ సంగకేదోతను చూస్తానని ఆ రచ్చబండ 
చుట్టూ మంతి9ంచి అక్షతలు చల్లి అర్థరాతి)వరకూ అలాగ మెలకువగా 
చూస్తూనే వున్నాడు. అనుకున్నట్టు అర్థరాత్రి పెద్దరాక్ష సి అట్టహాసం 
చెస్తూ వచ్చింది. కాని రచ్చబండను సమీపిం చలేకపోతోంది. అప్పుడా 
బాంహ్మణుడు తన నుంతిశకితో ఆమెను నిజరూపంలోకి మార్చివేసి 
పొద్దుట అందరికీ చూపించాడు, ఆమె గంగమ్మ. ఆమెను తిరుపతి 
తీసుకువచ్చాడు. యవ్వనవతియై భ_ర్తకావాలంటే ఊరిలో జకాయనకు 
పెళ్ళిచేశాడు, గర్భాదానంగదిలో ఆమె తన అసలు పిశాచరూపంలో 


రరికువకఏంమెంచగా ఇర భయవడె సారపోయాడు. అమె అతన్ని 
జో 


కు 
వెంటాడి ఎంతవటప2నా దొరక్క ఆ బాోస్నాలుని దగ్గరకొచ్చి 
తీరడానికి వరో పెళ్ళి చేయనుది అడిగంది. అతను అలాగే చేస్తానని 
రాయిచేసి చేకాడట. నాటినుండి అమె డివతశా వెలిసింది తిరుపతిలో 
తమంలాడదావలు అమె చలగా చూడాలని తిటపతి పరసరాలల్‌ని పల్లె 
ప9జలు (వతియెటా ఆమెకు వారంరోజులు జాతర చేస్తారు, ఈ వారం 
రోజులూ కొండద యువకులు ప్రీ వేషాలు ధరించి తిరువతి వీధులో 
తిరుగుతుంటార. ఇవి గంగమ్మ వేషాలు (ఈ జాతర రోజుల్లో ఎవ రెనా 
తిరువకి వళిక్రే వీళ్లు కౌజ్జాలే వా అనుకుంటాం). కొందరు మగరాక్షసుల్లాగ 
వొళ్ళంతా మసి పూసుకుని చేషంవేసుకుని వేవరొట చేతపటుకుని ఒకో 
యట అ 
గంగమ్మనూ ఒక్కొక్కరు చొప్పున పెంటనంటి తిరుగుతుంటారు. రోగాలూ, 
కష్టాలూ వచ్చినపుడు యిలా వేషాలు వేసి జాతరలో పాల్గొంటామని 
మొక్కుకుంటారట అక్కడివారు. వచ్చి బూతులు యీమెకు సమారాధన, 
(కామంతో తపించిపోయిందిగామరి.) . 





తూర్పు గోదావరి జిల్లాలే ఏలేశ్వ “౦ దగ్గర గా ల్లా వు . చరిత) 
కూడా విచిితంగా ఉంటుంది, పెద్దాపరం పిమ్ముజగపతి మహారాజు 


అక్కడ చెరువు తవ్వించాడు. అయితే లింగంపర్రిపై పు గట్టు ఎప్పుడూ 
తెగిపోతుండేదట. య్‌ మట్టివేసి ఏనుగులచేత తొక్కించి గట్టు 


వ mi లో ఇ 
బైగించినా కొట్టుకుపోరయిదట, అప్పుడు రాజాకు కలలో దేవత కనిపించి 


శ 


| ny మచ చె = చ 
అక్కడికి నిత్యం వాలు తెచ్చె గ్‌ ల్లాలవ 3] అనే వముసలిదాన్ని అక్కడ 
నివిపి అమెపె గటువేసేసె ఆగటు. నిలుసుందని చెప్పిందట. గామ 
యు రు చి ల ది rd 
రక్షణార్ధం ఆ అవ్య అందుకు సిద్దపడిందట. అలాగే ఆమెను నిలబెట్టి 


మట్టితో కప్పెసి గట్టు వేశారు, గట్టు నిలిచి పోయిందట. నాథినుండీ 
ఆమెను దేవతగా కొలుస్తారు. ఆమెకు మదుం కట్టించారు. అదే 
గొల్లాలమ్మ మదుం. ఆ మదుందగ్గర గొల్లాలమ్మా! అని పిలిస్తే ఓయని 
స్తితి శబ్దం వస్తుందట. ఆమె జాతర రోజున మొక్కుబళ్ళు కోళ్ళు, మేకలు 
విషంగా కోస్తారు. మొక్కుకుంటే కోరిక తీరుస్తుందట. ఈ జాతరకీ 
చు ద్దు వకుల [గామాల (ప్రజలు తండోప "తండాలుగా వస్తారు. 
విశేషమేమంటే ఉదయం నుంచి మంచి జోంగా వచ్చే జనం సహార్టును క 


వ న న వ ff న ఎం లు ఇ | ని రంత MD క. 
అవా దిక్‌ ఒకరు దూడా కనబడలా, రా్య8౨ అదంత ఉఊందరాపను అమ్ము 
| 


“లీ (ా రొ 
వాం ఆదేశపుట. అది, అసలే అడవి ప్రాంతం, పాదులు మం్యడ 
గబ్బులు విశేషం. ఆ మ్మవారి పేరు తరి సే అవి ఏమీ కరవవని అక్కడి 
Ma) 
వాళ్ళ్యనమ్మకం, 


ఇలాంటి వానిలో తూర్చు గోదావం జిల్లాలో కాండ%కోట నూకాలమ్మ, 
పెద్దాపురం మరిడమ్మ, రాజమండ సోమాలమ్మ, కొప్ప వరం బబ తాల మ్మ 


మారేడుబాక మావుళ్ళమ తుని దగ్గర తలుపులను, రాయవరం 
పోలమ్మ, వానవల్లి పేల్లాలమ్మ, కొంకుదురు గంగాలమ్మ, చింతలూరు 


నూకాలమ్మ, పెద్దాపురం పరదేశమ్మ, నిడదవోలు కోటస త్తెమ్మ, ఏలేటి 
పొడు ముత్యాలమ్మ, ముల్లప్ప దిబ్బ పెద్దింటమ్మ, మండపాక ఎల్లారమ్మ, 
బోడసకు [రు పెళ్ళమ్మ, అమలాపురం సుబ్బాలప్ము, రఘుదేవపురం 
దుర్గమ శి యిలా ఊరూరికి ఉన్నాయి. నిత్య .నెవేద్యాలందుకుంటు 
న్నాయి. ఈ (గామ దేవతల పేర్లు స్త్రీలకే కాకుండా పురుషులకు కూడా 
పెడతారు పోలయ్యని, పల్లయ్యని, ముత్యాలయ్యని, మావుశ్ళయ్య ని, 
మరిడయ్యని యిలాగ, అంటే జానపదులు |[గామదేవతలని అంత భక్షితో 


న || న లాం ఎ pin ఆ జల ఇ ఖ్‌ యస్యా ఖు తనను లొ 
దాబునాలత. అవి దుర్గా దెవి ఆటరమ్లూప లం, ఆ అటవి పటాల (_౧ద 
ఆమో లా) 


pan 


ఏవతలకు వంంక్కుకుంటారు వారకల్లు గండదీపం, 


క 
మహిషాసురుని ది డైస్తానా, _ామస్టులకు కబ్బాలు వచ్చినపుడు. యీ 
కా 


అలానే 
మని, వారకలు అంటే తాటికల్లు జరతలతో కచ్చి అమ్మవారికి యివః 
ఇట్‌, శా . ఎ 
డం. గండదిప6 అంబే మండిగలో మనూ౧పొోసై వకి వేసి వెలిగించి గతి 
' Po 
మీద పెటుకొని ఊడేిగంపుగా పెళ్ళి అమ్మవారి గుడిలోకి యివ్వడం. 
ద 


కావడికోళ్లు అంటే ఒక కరకు ఇరు వైపులా రెండు కోళ్లు 
కట్టుకుని ఆ కరరిను భుజంమీద కావిడిలా పెట్టుకొని ఊరేగింపుగా తెచ్చి 
అమ్మవారి గుడికివ్వడం (ఇవన్నీ ఆసాదుల వరం) 


సాధారణంగా కోడినిగాన్తి మే కనుగాని, గొజైనుగాని బలిసామని 
మొక్కుతారు. ఆ కష్టాలు తొలిగిపోత్రే ఆ విశ్వా సంతో ఆ అమ్మవారి జ జాతర 


సమయంలో వానిని "కోస్తారు, (వీనిని అమ్మవారి పేరు ' చెప్పి కోసి 
. తినేది వీళ్ళే అనుకోండి.) 


కాండ%కోట నూకాలమ్మకు పూర్ణం ఎనుబోతును బలి లియిచ్చే వారట, 

అలాగే కొండదేవతలకు నరబలులుకూడా యిచ్చెవారట, పెద్దాపురం 

నుండమ్ము తీరం చెల్లాక్యు చేసాట. ఆ చెలాళ్తులో పకి ఆదివారం 
క థి గా రాక + 


వ చరం 


ఇటో ఇ అగా _” fms ™ లో జ న a ఇ 5 oS వా 
బంకు అ/బలంగా సుంటుంద్‌ి, ఈ ఉతావానికి బండమీద మాలు 
స గా 


| aa రాజహుండ్రాష వారి కాల్‌. లాంచి టట యయళుడ నాగతెకంగా 
న ఈ శ పజ జ Che ॥ (9 oe SE ౬ అరక తి య ఎఎ & ( కం + 
చ 
whe 


= య లోని తలుప్ప లమ్మకు (తఖుపులమ్మ) 
ముబలులు జలునుత్తునే ఉన్నాయి, ముఖ్యంగా కొ9 త్త తగా 
కర్ణా, కొన్న వాళ్ళు తప్పనిసరిగా అక్కడికి తీసి కెళ్ళి 
ఆమెకు మెకనుగాని, కోడినిగాని బలియిచ్చి ఎవ9మాదాలూ రాకుండా 
కాపొడవుని వా9స్టంచుకుంటారు. రాయవరం వంతనదగ్గర పోలమ్మ 
ఒకి చెట్టుకిరిందవుండి. ప్రతి వ్‌టా బహ్మాండమెన జాతర చేస్తారు 
దాణా సంచాతో, పూర్వం భి రోగం మేళాలతో కూడా జాతర జరిపేవా రు. 
కొప్ప వరం ముత్యాలమ్మజాతర ఉగాదిముందు చేసారు. అద్‌ పిల్లల 
అర్ధం. ఈ తీర్ధంనాడు తలిదండు9లు తమపిల్లల్ని ప్రస కెళ్లి అమ్మవారికి 
పళ్ళిష్పె సార, ఆమె పెళ్షల ఆరోగ్యాన్ని కాపొడ్తి రక్షించే తల్లి అని 


షా. 


క 


," 


(ఈ లౌ అ శల 
జక ర ర సు క్రి గ (; 4 ES Pa 
ప9ిలైద౬ిం ఈయ అలలను అం గంగా ఉండెడి, జకల జు. హితవు డాం 
చి | ల్‌ న్‌ ల్‌ 
ఇ వ 4 గౌ అప నలల పలా en mr కా మన > 
షం బుక చక్కం పదాయగా యాన విధిళోపోల న్వ్‌ గాజులవాలాణ 
జ టో మడా 
©, మ జం ణి ఇ ల ల వ. ౨. ఎట చయం బల్‌ 
పిలిచి గాజులయించుకుని ఒక యింటిలెత పోయిందట అంబు దాక 
న తామ 
ఇ జ్‌ ఆడు లాయి దాం య ర వ గడు ల క దా లాలి గా ౧ వ re 
ఆమె ఎప్ప టికీ రాకపోయేసరికి అతను ఆయింటివా6 బల అలగా డట, 


తో 


వాక్కు ఆమె వుుకతా పలమ్మ అని ఏకా త ఆ డం లి 
ఇలాగే మకరిణమ్మ మీదకూజా గాజుల కడవ 
వేయించుకు వెళ్ళిపోతే గాజులు మల్లయ్య నాడబ్బులో నాడబు౫లో అని 
కేకలు పెడుతుంటే అతన్ని అక్కడ రాయిని చేసేసిందట. ' దానిని 


గాజుల మలారం రాయి అంటారు. 


ఇక కొంకుదురు గంగాలమ్మ అక్కడి శెరువులో దొరికి గట్టున 
గుడి కట్టిం? చారు. పంటలు ఎక్కువ వండాలని, గా9మంలో మస 
కలరావంటి వ్యాధులు రాకుండా కాపాడాలని యా అము వారికి కొళ్ళూ 
మెకలూ కోసి ఏటేటా జాతర చేసి తిర్దంచేస్తారు. ఆవదల్లో ఆమెకు 
మొక్కుకుంటారు. ఊళ్ళో ఎవరు పెళ్ళి చేసుకున్నా తప్ప నిస రగా ముందు 
యీఅమ్మ వారికి చలివిడి పానకాలు పోసారు. ఈ అమ్మవార్ల తీర్దాలకు 
గారెలు బూరెలు వగైరా పిండివంటలువేసి అవ్వ వారికి పై చేద్యాలు 


గ్‌ వ. 
శి ౭m 


పడతారు, పొదగూరి. బంధువులను కూడా పిలుచుకుని పండుగలా 
జదప్తుకుంటారు. ఈ అమ్మవార్ల ప9కిరూపాలు గరగలు, జాతరలో 


అఆసాదులు (పూజారులు) వనముగవాళ్ళు పరికిణీ వేసుకొని, ఒక పంచి పెట 
న మ్‌ 
. & లో నూ 
జరగులా. వేసుకొని (అమ్మవారు. స్త్రీ గదా, అందుకని స్త్రీ వేషాలు 
గరగలు చె కజెమిద పెట్టుకుని డప్పుల మోతకు అనుగుణంగా ఎగురుతూ 
(ఈ మధ్య దినిని కూడా నాట్యం అనేస్తున్నా రనుకోండ్రి చేతిలో వేపాకుతో 
శీరృదిస్తుంటారు. ఇంటింటా కాళ్ళమీద బిండెలతో స్‌ళ్ల పోసి ఓయ్యం, 


ఆ క 
పసుపు, కుంకుమ, ఫలహారం పశ్లెంలో పెట్టి యిచ్చి హారకియిస్తారు, 


తీర్ధంనాడు రాతి9 గుడిదగ్గర మొక్కుకున్న వాళ్లు మేకలూ, కోళ్ళూ 
కొసారు. ఈ గంగాలమ్మకు క కూడా ఒక గాధవుంది. ఈమె పడాలవారి 
ఆడబడుచు అనీ, మరణం సంభవించినా మనుకారం చావక అక్కడ 
గాంమదేవతగా వెలిసి ఆవూరిని కాపాడుతుందనీను, అందుకే జాతర 
సమయంలో యీనాటికీ కూడా ఆమెకు పడాలవారు మొదట చీర, రవికల 


గుడ్డ పెట్టి గరగ ల్తితేగాని జాతర లేవదీయరు. 


60 


మరో గా9మదేవత్ర నేరేళ్ల మ్మ కధ నుంచి ఆసక్తికరంగా వుంటుంది, 

ఆమె ఆగా9మంలో ఒక రైతు యింటప్పట్టింది. బాలికగా ఉండగా తల్లి 
ఎంత తిండి పెట్టినా సాయంతరం శ్రమపడి యింటికొచ్చిన తండి?కి తల్లి 
కూడు పెట్టలేదని ఫిర్యాదు చేశ సెదట. అన్నం కుండెడువార్చి పెట్టినా 
&ినేసి పెట్టలేదని గో లపెబ్టెడట. ఒకరోజు తండ పరీక్షిద్దామని మిద్దెక్కి 
దాక్కుని తల్లి కుండెడు కూడు పెట్టడం చూసడట, సాయంత్రం ఆపిల్ల 
మామూలుగానే తల్లి తిండి పెట్టలేదని & ఫీర్యాదు చేసిందట. వెంటనే తం డి 
అది ఏదో పిశాచి అని పట్టరాని కోపంతో పలుపుతాడు తీసికొని కొట్టడానికి 
వస్తుంటే ఆపిల్ల పారిపోవడం మొదతకెట్టింది. వెంటబడి తరుము తుంటే 


కొంతదూరం "వళ్ళి మూయువమయిపో యిందట. తరువాత ఆ గా౦ను 
దేవతగా పలీసిందట,. 


ఏపిగ్గా.సేకంస్తే పతిగా9మదేవత వెనకా ఒకగాధ దొరుకుతుంది. 
కాలక9నుంలో యీడేవతలకు ఆదరణ తగ్గుతో ంది. ఈగాగమదేవతలకు 
బదులు ఇప్పుడు ఉఃరూరా ౯9 త గాంమదేవతలు వలిశారు. వారే 
ఊంపో ను ఊం 


oi 
' u 
౧ 
ఫు 


మనిషి ఒవికం వారసిన డైరీ అంటారు. ఆ డెరీళో ఏ 
తెలుసుక్‌ వా వాలనే కుతూహలం పలివ్య క కీ వుంటుంది ఈ కో 
సొమ్ము చేసుకుంటారు జ్యోతిష ష్కులు, జానపదులలో ఈ జోస్యాలపట్ల 
మక్కువ మరీ ఎక్కువ, ఈ జోతిష్యులు అనేక రకాలు, ముఖ్యంగా 
అనాదినుంచీ మనకు కనిపించేవాళ్ళు కొండదొరలు, చిలకజోస్యులు, శివ 
న. ఎరుకుల సానులు, సోదె కత్తైెలుు సాముది)కులు, చక9ం 
చేసేవా ఉపాసకులు, బాబాలు, దేవుడమ్మలు, సిద్దాంతులు వగైరా 
వగైరా వగైరా. వీరు చెప్పే దానిలోని నిజానిజాల జోలికిపోకుండా 


గుడ్డిగా నమ్మి పరికి సై స వీవో అద్భు తాలుగా కనిపిసాయి, 


కొండదొర 
“శ్రీరాముడు, కొండదేవర, పోశేలమ్మ, చిడితల్లి, దారాలమ్మ, 
సుంకులమ్మ, కొండమారెమ్మ ఆజ్ఞ, అయ్యగారి ఆలోసన గొప్పది 





6! 


“చం. అవుకంటున య. దాలు క దును దున ఇ 
కునసపు= అనులురలటుణ్బ్యు పగి షటాస్త లల అయిబా జ్ఞ, తానం 
మంచిది_ముందు కెళ్ళాల్సిన చైనుండి కొండదేవర ఆ ఆజ్ఞ” అని కొండ 
చి ॥ 
యాసతో మాటలు పట్టిపట్టి గుమ్మంలో కనిపించిన వావష్యాను ఉద్రేశించి 
ద 


పలుకుతుంటారు కొండదొరలు, నుదుట కులకం ఒట్టు. వుక్కుమీద 
పసుప్కు చెవికి రాగి రింగులు, తలపై సిగ, సిగపై పక్షిఈకలు్కుు మణీ 
కటుకు రాగి ముదగ్తు మెడలో పులిగోరు తాడు, పూసలదండలూ, 
విపుమీద అమ్ములపొది, పొదిలో బాణాలు, కరకు తగిలించిన మూట 
వెనక్కి వేలేసుకొని జ్యోతిష్యం చపుతామంటూ అప్పుడప్పుడు వస్తుంటారు, 
వ్‌ళ్ళు నామక। చెయ్యి చూపమంటారే తప్ప చెప్పే దంతా ముఖం చూసి, 


చెప్పేవాటిలో నివి చాలావరకు సామాన్యంగా అందరికీ వర్తించే 
పెపై. పడికట్టు మాటలే, “ఆకర్షణ గొప్పది, కపటంలేని జల్మ, కడుపులో 
ఆలోసన గల మరు లచ్చిమి కుదురు లేదు, అమ్మ “జారు గొప్పది, నీ 
నసిబు పెద్దడి, కాని నరదృష్టి కొట్టేసి అంతా సున్నా. అయిపోతు6ది, 
ఈ నరఘోష తొల౫పోయి పెద్దమెట్టులో కెళ్ళుడౌని" ఒక్కు వ. క్యు ఎత” 
అని కాగితం ముక్క మీద కలంతో కొన్ని గీతలు గీసి అందులో పసుపూ 
కుంకుమా వేసి హాట్లం కట్టీ మంకి9ంచి ఇస్తాడు. ఎదుటివాడి లొంగు 
జాటు చూసి ఏమీ ఇవ్వనక్కరలేదంటూ నే తాపీదు కట్టి పొతచొక్కా, పాత 
పంచి ఐదు సోలల బియ్యం, అయిదు రూపాయలు ఇలా వారి వకరణను 
బట్టి వ లు చేస్తుంటారు, వీళ్ల చెప్పే దానిళో ఏదో ఒక మాట బలంగా 
క సో దయానికి ప బ్రేసి చెప్పి చుక దేవాళ్లు ఆక్నతులవుతు ంటారు, 
అందులో ముఖ్యంగా పై మెట్టు కెళతావనగా? పొంగిపోయి లొంగి 
పోతారు, తావీదు ఇచ్చే టస్ప డు కూడా ఒక తమాషా షా చేస్తారు. సంచిలోంచి 
అమ్మ నారి ర ఫోటోతీసి తాధనీదు దానిమీద పెట్టి ఒక అయుగు "దూరంలో దోసిలి 
పట్టి “రా అనమంటారు. అలా “రా” అనగానే అది ఎగిరివచ్చి దోసిట్లో 
పడుతుంది, దాని వెనుక మంత9మేఉఊందో, తంఠత౦మె ఉందో అర్థం కాదు, 
వీళ్ళు అక్కినేని నా గేశ? వ్ర రరావు, ఎస్‌, టి. రామారావు, కృష్ణ, శోభన్‌బాబు 
జన, జయసుధ, 'జయవ9ద వంటి మేటి సినీనటులతో నూ, నె|హా 
మొరార్జీ, ఇందిరాగాంధీ, సంజీవ? డ్డ గిరి జెల్‌ సింగ్‌వంటి పెద్దపెద్ద 
రాజకీయ నాయకులతో నూ కీయించుకున్న ఫొటోలు చూపుతారు, దానితో 
మనకు వాళ్ళమీద మరింత గట్టీ నమ్మకం కుదురుతుంది, వీళ్ళ పేర్లు 
కత్తుల కృష్ణా డ్డి, కృష్ణమరా జు, రామళాజు యిలాగ చివర రాజు, రెడ్డ 


అస జూ! ల. న్నీ j Pat 

పేరతోనే ఉంటాయి ఎక్కువగా. వచ్చి పెళ్ళేలొగా అల్లూరి శీతారాక 
లి ల 

రాజు పేరు అరడజను సారయినా ఉచ్చ రసాయ, విలు చింతవ 


గక ణే " 
గొ యి - లలల నీ, 
సీలేరు భదాాచలం మొద లేన కొండ హొ9ింతాలనుంచి వస్తుంటాల, 
ర 4 
యు 
చిలఏ జొ సం 


ముఖాన రూపొయివీళ్ళంత కుంకంవౌట్టు, ముంజేతులకు మురుగులుః 
నెక్తిమీద గొడుగు, కాలికి కడియం, ఇవులకు పోగులు, చంకన చిలక 
పంజరం పెట్టుకొని వీధులపంట జోస్యం చెబుతామంటూ తిరుగుతుంటారు 
కొంతమంది. ఆసక్తి కలవారు పిలిచి చెప పృమంటే పంజరం కిరంద 
పెట్టి, బిచా జాపరచ్కీ దానిమీద పది పన్నెండు కవర్లు వరుసగా పేర్ని 
పావలా పుచ్చు కొని విశ అడిగేవారిపేద ఉచ్చరిసూ పంజరం తలుపు 
సి చిలుకను బయటకు పిలుస్తాడు * ఆ చిలుర వయ్యారంగా బయటకు 
వచ్చి ఓరగా, యజమాస్‌ని "చూస్తూ కవర్లలో ఒక్కొక్కటే ముక్కుతో 
సి పక్కన పెడుతూ ఎక్కడో ఒక కవరు" దగ్గర ఆగి దాన్ని కరచి పెట్టి 
తెచ్చి అతనికి ఇస్తుంది ఆ కవరులోని కార్డుల పై నెంక టీశ్య రని ఏమి, 
సత్యన్నారాయణమూ ర్తి ఆంజనేయస్వామి, పార్వతీ పరమేశ్వరులు: 
సీతారామలక్ష్మణులు, దుర్గ వగైరా దేవతల బొమ్మలజో ఏదో ఒకటి 


ఈ 
జ షట సి ఫొ న్‌ f || Pa ల pan, 
ఉంటుంద, మరొ కాడితం మిద “మీద అనుకుంటున* వని ఆరురైల 


గ్‌ 


లి 


బజారు ణం. న సాం భా 
కాడ” వంది వెవరకె నా నర్రంచేటటువంటి మూడు నాలుగు వాక్యాలు 


వుంటాయి. ఆతడు అవి చదివి వృచ్చ కుని కోరికకు 


అన్వయించి చెప్పి ఆందులో ని బొమ్మలు అతనిపై ఎలా అనుగ9హం 
పుతున్నాయో నప్పించి చెబుతాడు. ఈ వవ్పడంలోని నేర్చి 
,మనల్ని సంభ9మాశ్చర్యాలలో ముంచెత్తుతుంది, ఆపైన ఆఅ జ్యోతి 


ష్యుని వ్యాఖ్యానపూర్వ క మైన వాక్కు సమ్మోహితులను చేస్తుంది. ఈ 


చిలక బోస్యాలకు రాజమండి9 జంతర్‌ మంతర్‌ రోడ్డు మంచి ప$ిసిది, 
(మునిసివల్‌ ఆఫీసు ముందు రోడ్డు) గ 


రివ 
వరల్లెటూళ్ళలోన్యూ పట్టణాలలోను 
గడ్జెలని ఉంటాయి, 





9. అక్కడక్కడ వీరభదుడు 
చచ్చిపోయిన 'తమ బిడ్డ విరభదు9డయ్యాాడని 


1/1 


శ్‌ 
63 


- *డెల పె సలుపుతుంటారుకొందట తకిడదండ లు, ఇకా డ్‌ 
యా గలం య యో ) ఇక్కడ [ర 
త - Co ల ్న అప గొ వద ou గ 
భదు9) డగా ఒర ౯ పెద్ద విభూతివండు, అతని భార్య భదకాళిగా ఒకలక్క 
బొమ్మ పెడతారు. ఇలా ఒకొ గడ్డిమీద 40, 50 దాకా 6 భదుిిలుంటారు. 
కీని నిత్య పూజాదికాలు ఆ గద్దె గ క పిన గణాచారె చస్తుంటు6ది, 
= చొ SA pa క 
ఇళ్ళ = ఎవర తనా నలతగా అ మ 1. 3 దర గాలు వదలకునా 
లా డు చా యై దం లీ 
(ఇ నాని నన 
ద్రషా లే అరుక్కుపోయినా, బతబడి అనుమానాలుస్నా, : అర్ధరు పొయి దిగ 
లు sa) 


సః (మొన క్త వరస ాకుఈ గణా చారి 
వదకు వళ్ళి ఇచి? ఎదురు గా కూ న్‌ సాంబారణి కూ వెయ్యగానే 
ద్‌ మ్‌. 


గణాచారి పెద్దగా నాలు గై దునార్లు అవులించి, మూడు నాలు గుసొర్లు తెరని 


కల విరబోసుకొని శివం చెప్పడం _వొ౦రంభిస్తుంది గోవిందాగో విందా 
అంటూ. శివంటే పూనకం, ఆ వచ్చిన వాళ్ళ తాలూకు వీరభదు9డు గానీ, 


Eg 
శ్‌ 
ప్‌ 


శ తాలూకు చచ్చి పోయిన పెద్దలుగాని, వెంకటరమణమూరర్తి గానీ, 


రి 


సత్యనారాయణస్వామి గాలీ, ఆ గణాచారిని ఆవేశించి వీళ్ళ ప్రశ్నలకు 
జవాబులు చెబుతారు. ఈ శివంకి వెళ్ళినవారిముందువ రచయంలి నే 


* వచిన విషయం గహించేసి శివంలో వాళ్లడకు ంణానే సమా 
వారు J / 


థానాలు చెప్పి స్తుంది, అలా రానప్పుడు వెళ్ళినహాష్ళ ఆ ఆవెశీంచిన 
శ నిస సూటిగానే (ప గుల చి సమాహానాలు రాజ ట్ల కుంటారు. ఈ శవంలో 

చ్చిపో పోయినవాళ్యూూ, దెషళ్ళూ వచ్చి మాట్లాడడం 0, వాళ్ళతో పెళ్ళినవాళ్ళు 
మూటాడడం చూస్తే బలే గమ్మకుగా ఉంటుంది, ఇందులో మాటమీద 
నము గణా చారి వాగ్గాటి మా శ్రమే, ఏడుకొండలవాడో, 
మరోదేవుడో వంకర చేసారనెది న. వీళ్ళు సాధారణంగా చెప్పేది, వంకర 
అంటే వీళ్ళు ఏదో అపచారం చేయడంవల్ల ఆదేవుళ్ళు ఆ గ్రబాంచి కీడు 
కలిగించడం, చివరన గణాచారి ఆ కీడు తొలగిపోవడానికి, రోగం 
నయంకావడానికి విభూది మం (తించి యిస్తుంది వాళ్లకి బొట్టు పెట్టమని, 

పల్లెల నక యో శివంమీద [ప్రజలకు చాలా విశ్వాసం. ఈ గద్దెలకు తూర్పు 
గోదావరిలో కుతుకులూరు, కొంకుదురుు, (ప్రత్తిపాడు రాయవరం 


(ప్రసిద్ధం 


EN 


౨ఎ ఈర 


ఆది దేవుడు. పరమేశ్వరుడు ఎరుకలసాని వేషం వేసుకొని పార్వతికి 
ఎలుక చెప్పి నట్టు, వెంకటేశ్వరస్వామి ఎజుకత వేషంతో వెళ్లి పద్మావతికి 


64 


జోస్యం చెప్పినట్లు పురాణగాధలున్నాయి, అంటే ఎజుక అంతపురాతన 
మెనదన్న మాట. 

పల్లెటూళ్లల్లో “ఎలుకలు” అని ఒక జాతి ఉంది. పభుత్వం వీరిని 
షెడ్యూల్డ్‌ తెగల జాబితాలో చేర్చి ఆది, వీరు పందులను మేపుతుంటారు. 
అంతేగాక మగవాళ్లు ఉండెలు బద్దలతోనూ, నాటుతుపొకీలతోనూ పిట్టలను 
కొట్టి అమ్ముతుంటారు, ఆడవాళ్లు పురుళ్లు పోస్తారు మంతిసానుల్లాగ, 
కొందరు ఎలుక చెబుతారు, 

తలపై కొప్పు, ముక్కున ముక్కెర, నెత్సిన ఎజుకలబుట్ట, బుట్టలో 
పసుపు రాసిన చిన్న చేట ఇవీ ఆమె సామాగి9. ఇంటిలో ఎవరికైనా 
అనారోగ్యంగాఉన్నా, పిల్లలకు బాలగహలు పట్టుకున్నా ఈమెను పిలి 
పెంచి ఆడవా శ్లందరూ చుట్టూ చెరి మూడు దోసిళ్ళ బియ్యం ఆమె చేటలో 
పోసి సోదె చెప్పమంటారు. ఆమె పెద్దాపురం మరిడమ్మ, కాండ9కోట నూకా 
లమ్మ బెజవాడ కనకదుర్గమ్మ వగైరా దేవతల పేర్లు తలచి సోదె చెప్పడం 
పా9రంభిస్తుంది. ఎందుకు పిలిపించారో, అనారోగ్యం ఎవరికో వారి మాటల 
వల్ల ఆమె ముందే తెలుసుకుంటుంది. దానికి చిలవలు పలవలుబేర్చి 
చిత్రమైన బాజీలో పూనకం వచ్చినట్లు పితివాక్యం గడగడా చెప్పుకు 
పోతుంటే అందరూ నిశ్చ ష్టులెవింటూ ప9శ్నలువేస్తూ, చెప్పేతీరునుబట్టి ఆ 
సమాధానాలు నమ్మి ఆమె ఆదేశించినట్లు చేస్తాను. రోగనివారణకు సాధార 
జంగా కోడితో గాని పందితోగాని దిగదుడపు పెట్టాలంటుంది. దిగదుడు 
పంటి మూరు తవ్వల బియ్యం అన్నం వడ్డించి బుట్టలో పెట్టి ములగ 
కూర, సెలగపిండి కలపి వండిన కూర దానిలో కలిప్క కొంచెం అన్నం 
పిసికి చిన్న విమిదలా చేసి దానిలో నూనె పోస దూది వత్తువేసి వె 
గించి, నల్ల కోడి పెట్ట పీకకోసి ఆ రక్కంతో రోగినుదుట బొట్టు పెట్టి, ఆకోడినీ 
ఆ అన్నం బుట్టనీ రోగి తలచుట్టూ మూడుసార్లు తి9ప్పి ఆ బుట్ట ఊరవతల 
పొరేయిస్తుంది. కోడిని ఎజుకత తీసుకుపోతుంది. రోగ తీ వతను బట్టి 
ఆ తుడవం డవ్వులతో కూడా పోయిస్తుంది. అంటే ఆ బుట తీసుకు 
వెళ్ళేటప్పుడు డప్పులు వాయిస్తూ తీసుకువెడ తారన్న మాట. “ వందితో 
దిగదుడుపంటే వంది యొక్క పీశ కాకుండా దాని కాలివేలి చివర రక్తం 
వచ్చేలాకోస్తి ఆ రక్తం అన్నంలో కలుపుతుంది. ఆపంది ఆమెడె, 
దాన్నలా వినియోగించి నందుకు కొంతడబ్బు వసూలు చేస్తుంది. రోగం 


సూ 


65 


చిన్న దయితే రంగుదారాలతో వ్రేరునుక్కకట్టి ౨౦డురూపాయలు పుచ్చు 
కుంటుంది. ఈ వేరుముక్కలకీ, దిగదుడుపులకి ఆ జబ్బులు తగ్గిపోతా 
యని చాలామంది నమ్మకం, 

సోది 


“సోదోయమ్మ సోది సోదడగరండమ్మా సోది” అని మిట్ట మధ్యా 
హ్నం వేళ చిన్న ఏక్‌తార తంబుర నొకదాన్ని చేతో మీటుతూ ఆశృతిలో 
గాంతుకలిపి పాటలా మాటలు పలుకుతూ సోడిక త్తెలు వీధుల్లో తిరుగు 
తుంటారు. సోది చెప్పి ంచుకునే ఆమె చేటలో [మూడు సోలల బియ్యం 
పోసి ఎదురుగా కూర్చొని చెయ్యి చాపుతుంది. సోదికత్తె ఆమె చేయి 
స్పృశిస్తూ, అమెకు సంతానం, పిల్లలు, పెళ్ళిళ్ళు, పయాశణాలు, భార్యా 
భర్తల సంబంధం, ఆర్థిక పరిస్థితులు, వగైరా ఎన్నో విషయాలు 
ఎడతెగని వాగ్గోరణితో చెప్పుకు పోతుంటుంది. మగవాళ్ళని పుంజనీ, 
ఆడవాళ్ళని పెట్టనీ, పుంజంటే గడ్డం, పెట్టంటే బొట్టు అని పలికే సంజ్ఞా 
పరిభాష వీళ్లదే; ఆమె ఆ చెప్పడంలోనే చెప్పి ంచుకునేవాళ్లనుండి తనకు 
కావలసిన సమాచారం రాబట్టుకు ఇబుతుందనేది ప్రకీతి, ఏమైనా వీళ్ళు 
కూడా ఆడవాళ్లని బాగా ఆకట్టుకొని బియ్యం శేర్లకొద్ది దండుకు పోతుంటారు. 
ఇందులో ఎక్కువగా పనిచేసేది పరేంగిత జ్ఞానం. 


జాతక చకాాలు 


ఈపద్ధతి కాళిదాసు కాలం నుంచీ కనిపిస్రోంది. గుహ్తరాజుల స్వర్ణ 
కాలంలో వరాహమిహురుడు దీనిపై ఒక సిద్ధాంతమే ప్రతిపాదించాడు. 
పట్టిన తేదీ, నక్షత9ం ఆధారంగా రాశి చక్రం వేసి లగ్నం కట్టి గ్రహ 
స్థానాలు నిర్ణయించి, ఆగహల అగహానుగహాల ననుసరించి ఏతేదికి 
ఏది కలిసొస్తుందో, ఏసమయానికి ఎచెడు జరుగుతుందో, తభాశుభాలు, 
ఉద్యోగాలూ, పెళ్ళిళ్ళూ ఒకటేమిటి సమస్తమూ చెబుతారు. అవిజరగటం 
జరగకపోవటం అటుంచితే యిది ఒకసిద్ధాంతం పాతివదికగా చెప్పబడే 


శా సం అని తెలుసోంది, 
జాత? అన 


ఇది సంస్కృతం నుండీ తెలుగులోకి వచ్చింది. పుట్టిన సమయపు 
నక్షతా9న్ని బట్టి చక9ంవేసి దశాశేషం కట్టి గంహచలనాన్ని రవి6 సం, 


చంద 10 సం. అంగారక 7 సం. బుధ 17 సం, గురు [డి సం, 
శకం 20 సం, శని 18 సం, రాహువు 18 సం, కేతువు 7 సంవత్సరాలుగా 
మొత్తం పురుషాయ *ప9మాణం 120 సంవత్సరాలు లెక్కించి ఈ దశల్లో 
మరల అంతర్దశలు విభజించి వాని డభావాల ఫలితాలు చెబుతారు, 
ఇది శాప్రియిమన అన్నా చెప్పినవన్నీ జరుగుతున్నాయా అనేది 
సందేహస్ప దమ, వివాహాలకు అగ్నాలూ, శుభకార్యాలకు ముహూరాలూ 
దీన్ని ఆధారం చేసుకొనే పెడుతుంటారు. చెప్పింది జరగకపోతే అది 
పార్వతీదేవి శాపమంటారు, 
నా ను దంకం 

జీవితరేఖ, హృదయరేఖ, శిరోరేఖ, అదృష్టరేఖ, విద్యారేఖ, 
కుజరేఖ్య, వివాహరేఖ, గుర్కు శని రవ్కి బుధ, చంద్ర శక, కుజ 
స్థానములు, బొటనవేలు, అరిచేతిరంగు వగైరా ఆధారంగా. హస్త 
-.. ఎలక్టాగీనిక్‌ ఆటమిక్‌ శక్తులతో పురోగమిస్తున్న అమెరికావంటి 
పాశ్చాత్య దేశాలలో కూడా దీని! గొప్ప గిరాకీవుంది, ఇంగ్రషులో షీరో, 
బెన్టమ్‌ అవే పండితులు పామిప్పీ! [గంధాలు (కారు. తెలుగులో వీని 


| లు 
కనువాడాలేగాక సూర్యసాము।|డికం వంటి స్వతం|త [గంధాలు కూడా 
ఉన్నాయి. కాకపొతే ఇంగ్షషు పదకిక్తి శెలుగు పదికి ముఖ్య మెన 
న థ్‌ ౬ 
అయ్యకా a అసో అ | గజం లీ ళీ న 2 
తేనా _ నాళ్ళు క దయరేఖ అనేరాన్ని పన వాళ్ళు బవితర్కే అంటారు. 
చ్‌ we ఖో బాల 


వం న వ దనయ. లమ న. - 

లి చపా వివాహం సంతానం, విదేశయానం, 
గంజొలు, లా. Te య. ల కం. 
క, 'లొటరీలు, అయో డిగుళ్ళు వ గెరా విషయాలు భవిషంతు లో 


న. | ళీ న ఇల రొ + 
అం గ్‌ అగు బి 
| రై వింటుంటారు, కూతు 


దః షాని చు మురసిషో 3 
అదృష్టాన్ని తలచుకుంటూ యురసిపోతూ ర్రూప్రాయ్పు వెలించేస్‌' 


పోత్తు న్‌ రాజోలా 
౦టారు, ౮ జమండి) జంతర్‌ మంటర్‌ రోడ్డులో ఇంగిషు తెలుగులి 
wren worm, న , + ” ' గ ' , |] wry 
(వి వాహంలారటి సాంకేతిక వదోచ్చా రణతో సై [వక్క నిలబడి వపా 
" గ ల " Mug A wre a . . ॥ న్‌ ల నే. ల గ ~ 6 
సావు. ఢిరికుల'చుతూ ఏళ్లు దుం. Es క 
యు 9 ay జై ఎప్పు డూ జనమే, , స 


పింటో దేవీ ఉపొసకులు, హనుమపుపొసకులు, క్షుద%దేననా 

రాధకులు అనేక రకాలు; దేవి ఉపాసకులు కాళికా దేవీనిగాని, లకి తాడే విని 
పొసిసారు 'మదుహిొ రీడాంజనేర 

గాని, దుర్గనుగాని హా ౧ + హాను సక కులు DOCH 
త 0 రా రాం గ కం లా రమూం షం 

పూ జి చేస్తారు. త్‌ (క్‌ శ దెవతారాధకతులు నేతా? కు oa 29 ఎ|[ర 2} కమ్మ వ్ర 


జో 


ల 


కర్తపికాచి వంతి క్షు[దదేవతలను మద్యం, మాంసం. రక్తం నివేదన 


| 


చేసి ఆరాధిస్తారు. కొందరు ఆక్షరా [3 స్పశానాలలో కపా లాలవుధ్యా 
అలాకోడినో, కుక్కనొ కొసి ఆ కాధించినంతకాలం వాళ్ళ (ప్రభ మం 
ఫేలించేస్తాయల. నివేదన ఏలో జున. చెయ్యికలితే ఆరో జాన వాళ్ళనే 
తినెస్తాయట అన్నా డు మాతాత ఒకసారి.. బది విన్న మాఅన్న “అయితే, 
రాజకీయ నాయకులు కూడా ' క్షు[దదేవతలే” అన్నాడు. కారణం, నళ 
కూడా న. భజనచే క్షా గ తిరిగినంతకాలం. పై కెత్తేస్తారట. ఎప్పుడు. 
మానె స్తే అప్పుడు తాక్కేస్తారట, 


పూడ్చి పెట్టీన శవాలమీవా కూ; తని జవెలు చెస్తారు. చ కు|దదేవతలు 
z న 





ఇంతకీ వీరంతా ఉపాసనాబలంతో జోస్యం చెబుతారు. ఇందులో 
వాక్సుద్ద్ధి ముఖ్యం. కరు కునిషిది చూసి అతని గతం, భవిష్యత్తు 
కళ్త కుకట్టినట్టు చెబుతులటాద. చెప్పేవాటిలో ఒకటి లండు గట్టిగా 

బాయి. దానితో చెపి ప్పించుకునేవాడు చాసో హమనే సాడు, వీరిది 
[పవానంగా “ఇస్‌ట్యూషన్‌* అంటారు. ఇళ్ళలొ చిన్నా పెద్దా దొంగతనాలు 
జరిగినస్ప డు దొంగలవరో తెలుసుకోవడానికి పోలీసుస్థిషను కంటే 
చయందు స్‌ళ్ళ దగ్గరకే పరుగు ఎడుతుంటారు చాలాముండి. కొంతమంది 
ఎదుటవారి జేబులో డబ్బు లెన్నో కూణొ లెక్కచెప్పే స్తారు, (దీనికి 
బిక్కవోలు అక ఏల సత్యనారాయణ మంచి సిద్ధి పొందేడు) ఈమధ్య 
పటణా లలో లాడ్జింగుల్లోకూ జా వీళ్ళు వ మకాం పెట్టీ జోస్యాలు చెబుతున్నారు. 
ల్‌ళ్ళు చెప్పే రాజకీయ జోస్యాలు ప । కికలో కూడా (పము ఖంగానే 


జే 


పస్తునా యిం పెద్ద పె పెద్ద దేశనాయకులే వీళ్ల వెంటబడుతున్నా రు, 


మ్‌ 
bE 
గ్ర 
౮ 
లి 


ఒకసారి ఓ కాళీ ఉపాసకుడు ఒకరని మీ ఇంట్లో ఈశాన్యభాగంలో 
మూడునిలువుల లోతులో లంకెలబిందులున్నాయి జపహోమాలకు వెయ్యి 
రూపాయలు తెస్తే కీసిసానన్నా డట. ఇతను పంటనే ఆవెయ్యో మీరే 


68 


పెట్టేసుకుని బిందెలు మీరే తీసుకు వట్టుకుపోండన్నాడట, అంతే ఆయన 
యిక ఆ(పసక్షితెస్తై బట్టు, 


సాధారణంగా కష్టాల్లో ఊన్న వాళ్లూ జీవితంలో నిరాశా, నిస్నృ 
హలకు లోనైన వాళ్లే యీ జోస్యాలకు వెళుతుంటారు. ఈ జోస్యులు 
వాళ్లకి భవిషత్తులో బంగారు జీవితాన్ని చూపి వాళ్లలో నూతనో త్తేజాన్నీ, 
ఉత్పాహాన్నీ కలుగజేస్తున్నారు. ఇంతవరకూ వీళ్లు చేస్తున్న ది మేలేకాని 
యీ పేరుమీద కొందరు అమాయకుల్ని దోపిడీ చేస్తుండడం మాతం 
దారుణం. 


ఇక బాబాలు, దేవుడమ్మలు, సిద్దాంతులు కూడా ఉపాసకులేకాని 
కొంచెం కాలజ్ఞానులుకూడా; భక్షి |వబోధం వీళ్ల పరమార్ధం, పోతులూరి 
వీరబహ్మంగారి దగ్గర నుంచీ మనకు యీ బావతు కని 
వీళ్లల్లో నేడు ముఖ్యంగా సత్యసాయిబాబా, బోనుమద్ది రామలింగ సిద్ధాంతి 
వంటివారలు తమ భక్తులనుండి విరాళాలు రాబట్టి ధర్మకార్యాలకు వినియో 
గిస్తూ పంజా పేవకు పూనుకోవడం శభపరిణామం, 


© ఇల 
ఎస్తున్నారు, 


వ వక్‌ వది వరి పం 


గం 
సాగరతీర జానపదులు 


గోదావరి సీమలో సము (దతీరాన్ని ఆనుకొని యున్న ఉప్పాడ, 
చొల్లంగి, కోరంగి మొదలగు తీరంవెంబడి ఉన్న అన్నీ పల్లెలలోనూ 
కనిపించే గంగసు|తులే యీ సాగరతీర జానపదులు, విరి ఆచార వ్యవ 
ఆరాలు, సాంఘిక జీవనం ఇతర జానపదులకంటే కొంచెం భిన్నంగా కని 
పిసాయి. 

అనాది కాలంలో భారతంలో శంతన మహోరాజు మత్ళ్యగంధిని 
చూసి మోహించి వివాహం చేసుకున్న సంగతి మొదటగా మత్స్యకారుల 
ఉనికిని మనకు (పత్యక్షం చేస్తుంది. అంటే: అంత [పొచినత, పా9చు 
ర్యము కలిగిన జాతి ఇది. వీరిలో జాలారులని, అగ్నికుల క్షతి9యులని, 
బెస్తలని, బల్జీలని, వల్లెవారని అనేక తెగలున్నాయి. అయితే ఈ తెగ 
లన్ని టికీ వృతి ఒకటి. ఏథిళో చేపలవేట. వీరి ఆచార వ్యవహారాలు కూడౌ 
ఇంచుమించు ఒకటి. పురుషులు సముద9ంలో చేపలు పట్టి తెస్తే స్రీలు 
వాటిని తట్టలతో పట్టు కెళ్ళి మార్కెట్‌లో అమ్ముతారు. వీరి చేపలవేట 
ఏటి మీదైతే మోచేకో వలలు విసురుతారు. సముద్రంలో నై తే ఒడ్డువలలు 
(పెద్దవలలు వేస్తారు. వీరు చేపల్ని పట్టి కేవడం “పొటు” అంటారు, 
ఈ పాటు సముద౦౦ ఆటుపోటుల్ని బట్టి ఉంటుంది, “ఆటు అంటే 
సముద9ం కీతలో ఉందన్న మాట, “ఫోటు? అంటే సముద్రం గట్టుకు 
పొడుస్తుందన్న మాట. ఆటులోనే చేపలు పుష్కలంగా దొరికేది. అందు 
వల్ల ఆటులోనే వలలు చేసుకుని నావలలో సముద్రంలో కెళతారు, 
అయిదారుగురు జట్టుగా. వలవిసిరేముందు “తాతలనాడు తల్లి, కాలంనాడు 
కర్త, ' పెద్దలనాడు పెట్టె, 'పన్నెండు యోజనాల పాతాళపుట్ట,. ఏడు 
యోజనాల ఇలగోలపుట్ట, పాములాడివేతి పారిజాతమ్మ, ఉత్తమా 
జలగంధీ ముద్దుకోడలా, కదలిరావమ్మా-_ మేము వేసిన వల మా జాతికి_ 
జాలారి కులంలో వన్నె కెక్కిన వాడకులంలో అందరికంటే ఎక్కువైన 
చేపలు నా వలలో పడాలి” అని మొక్కుకుని వల విసురుతారు. 

వీరి జీవితాలు సముద్రంలో నిత్యపీమాద సంభరితాలు, తుఫాను 
తాకిళ్ళక్కి సముద్రపు పోకళ్లకీ ఒక్కోసారి అతీగతీకూడా లేకుండా 
పోతుంటారు. అందుకే సముద్రం మీద కెశ్మేటప్పుడు వారి భార్యలు, 
పిల్లలు సముద్రపు ఒడ్గుకువచ్చి వారికి బరువెక్కిన గుండెలతో వీడ్కోలు 


70 


CE 


చూస్తూనే ఉంటారు కన్నీ కళ్లలో గు9కు్క[కులటూ. అవును తిః 
రాకకు గ్యారంటీలేని పయనం అది, అందుకే మనసుల్ని 
చేసుకోవడం కోసం వీరు కుదదేవతల్ని మూథింగానూ, గాఢంగానూ 
కొలుస్తూ తమ భ రృలకి మేలు చేయమని వేడాకుంబాద. 
పైడితల్లో, యల్లమ్మో, సతెమా, కాలమో, కరి ఎవరో 
ఒక దేవతను నిలిపి పూజిస్తారు, ఇవి వారి ఇలవేలుసలు, ఇక పేటంతటికీ 
మరొక దేవతను పతిష్టిస్తాడు, ఆమె కులవేలుపు, పతి సంవత్సరం 
సముద9పు ఒడ్డుకి వళ్ళి సామూహికంగా గంగపూజ చేసారు. ఆ తల్లేగదా 
వారికి రక్ష (వారిని భక్షించినా రక్షింబినాా.. 


చెప్పే, వెళుతున్న నావ కగపిస్తున్న కళ వరకూ ఆ గటున అలా [౬౩ 
చో "ఇల్‌ ఫ్‌ 


వారి వాటులో ఇన్నోవంతు అని అమ్మవారికి వా టా పెడతారు, 
సంవత్సరమంతా అలాకీసి ఆ డబ్బుతో ఉగాదికి అమ. వారి “జాతర 
చేసారు. వారు ఇలవేల్పును నిలిపే విధం బహు చోద్యంగా ఉంటుంది. 
ముందురోజు ఒక పుట్ట దగ్గరకు వెళ్ళి పుట్ట శుభ9ంచేసి ఉపాసన చెప్పి 
వస్తారు. మరసటి రోజు ల్‌ డప్పులు 15 మంది పోతురాజులు 
(ఆటగాళ్ళు), 5 గురు నంబులతో ఊరేగింపుగా పెళ్ళి (వీళ్ళంతా వాళ్ళ 
కులంవాశళ్ళ్ర ఆ పుట్టమట్టి తీసి జంగిడిలో చేసి ఆ ఇంటామె నెత్తిమీద. 
పెట్టీ ఊరేగింపుగా కీసుకొచ్చి ఇంటిలో ప$తిష్యృస్తారు, ఈ అమ్మవార్ల. 
పూనకాలు బలే రంగ ఉంటాయి. వీరిలో . పిక దాసుడుంటా కాడు, 


ఆమె, చెప్పేది వారు వాస న్తవంగా నమ్ముతారు. ఇలా” ఎక్కువగా నమ్మ. 
కాలఘీద సాగిపోతుంది వీఢిశీవవయానం.. ఏదైనా జబ్బు చేస్తే వీరు. 
డాక్టరు దగ్గరకు బధులుగా దాసుడు దగ్గరికి వదగెడతారు అమ్మవారి 


లాడే మాయామర, మెరుగని సంతృప్త జీవులు, 


పొట్టనిండా తిని, లేనీ రోజున కడుపులో కౌళ్ళు పెట్టుకుని పడుకోవడమే 
తవ దొంగతనాలు దేవురించడాల్సు చూడం... 


వీళ్లలో కొందరు దశావతారాలు, 


అమ్మ వార్హ' “కథలు. చెబుతారు. 
గరిడీలు, వాయిస్తూ 


కోలలు తిప్పుతూ. వీరి గరిజీలనేవి పెద్ద ఇతడి. 


7 


తాళం చిప్పలు. ఈ కథలు పాట రూపంలో ఉంటాయి. ఈ చెప వాళు 


దశః వదపొండవతారాలూ అంతా ఎందుక కే డంటే ఆని దాం 
అట ఇల bn అదు ఇఇ చ జ చి అం a _ "శ సల శాం ' 
భిస్తుంటె పంచపొండపులు మంచపుంలకొళక్ళలా నలుగురు అనే జోక్‌ గురు 


కొస్తుంది, యల్లమ్మ కథ చాలా చక్కగా చెబుతారు, పూర్వం ఏడుగురు 
అంతకాసురులు, ఏడుగురు తారాకాసుదలు ఒకరెపై ఒకరు యుద్దం 
చేసుకుంటున్నారట, అంతకాసులులు బహు కూడలు, వార భార్యలు 
మహా వతి|వ్రతలు. వీ పొత్యవత్య మహిమవల్ల అంతకాసుటలు ఓటమి 
న్యాయంగా మరణిస్తు 
న్నారు. అందుకని విష్టుమూ రి మారురూవంలో వచ్చి అంతకాసురులు 


అణాల 


యుద్ధంలో పురణించారని, ఆ దగ్గరున్న మ20చెట్టును చూపి వారి 
భార్యలు దానిని కౌగిలించుకుంటే వారు తిరగి బితుకుతారని చెప్పి సరకీ 


వారు విదుగురూ ఆ చెట్టును కొగలించుకున్నా రట. ఆచెట్టు ౫ విష్ణుమూ ర 
ప$వేశించి వారిని రమించేడట. వారు ఏడు గడియల్లో గర్భందాల్ని 
ఏడుగురు శివవుల్ని ప9సపించారట. అయితే ఆ పిల్లల్ని చూసి 
భర్తలు సందెహిసారని వారు ఆ పిల్లల్ని అక్కడే వదలి వెళ్ళిపో యే రట. 
అ బాలలు కేర్‌ కేరి మని ఏడుస్తుంటే పొర్వతీ పరమేశ్వరులు భూమి 
పరిపాలించడానికి వచ్చి వాళ్ళని చూసేరట. పార్వతి వారిని లాలించి 
పెంచిందట. వారి నూకాలమ్మ, పరదేశమ్మ, పెడమ్మ వగైరా దేవతలు. 
వారిలో ఆఖరిపిల్ల యల్లమ్మ అనిచెప్పి ఆమె మహిమలు, తన్ను నమ్మి 
మొక్కుకున్న వాళ్ళను ఎలా అనుగ9హించేదీ చెబుతుంటే ఆ కథ విని 
పకినారూ అక్కడికక్కడే మొక్కులు మొక్కేసుకుంటుంటారు, 


ల 
ae) 
లెకుండా పోరాడుతున్నారు. తారకాసురులు అ 


rr 


ఇక పెళ్లిళ్ల దగ్గరకొస్తే వీరు మంగళ సూతా9లకు బదులు పసుపు 
తాడు కడతారు. ఆ పేటవారికి పెళ్ళికి ముందు భోజనాలు పెడతారు, 
దీనిని వారు *“ధూళిఆమెతి అంటారు. ఊరేగింపుకు వాడేది పల్లకీ కాదు 
అశ్వం, పెళ్లికొడుకునీ, పెళ్లికూతుర్నీ గురంమీద ఎక్కించి సాయం తం 
4 గంటలనుండి వీధుల్లో ఊరేగిస్తారు, 


వీరికి కులపెద్ద ఉంటాడు - అతని ఆజ్ఞ సుగీవాజ్ఞ, కుల పెద్ద 
అనేది ఎన్నిక ద్వారాకాదు, వంశపారంపర్యంగా వస్తుంది, వ్యభిచారంలో 
స్త్రీ, పురుషులలో ఎవరు పట్టుబడ్డా కుల పెద్ద తప్పు వేస్తాడు, ఆ డబ్బుతో 
సారా తాగేసి ఖుషీ చేసుకుంటారు, 


72 


తమ వలలు తామే అల్లుకుంటూ, వచ్చిన, కొద్ది ఆదాయం కల్లు, 
సారాలకు పో సేసి నిర్భాగ్యులు గా సాగరతీరాల పూరిగుడిశల్లో జీవనం 
సాగించే ఈ సాహసవిరుల జీవనగతిలో కొత్తజ్యోతులు వెలిగించాల్సిన 
అవసరం ఎంతైనా ఉంది, అప్పుడే దేశం నిజంగా పురోగమించినట్టు, 


773 
గిరిజన వొనవదుళలు 


గిరిజన జానపదుల తీరుతెన్నులు వేరు. గోదావరిసీమ గిరి 
జనులలో వాల్మీకులు, కొండ శిడ్లు, లంబాడీలు కోయలు ఎక్కువ. వాల్మీ 
కులు హరిజన కుటుంబాల వారు, ఈ అడవి వల్లెలకు “ముఠాలని పేరు, 
ఈ ముఠాలకు అధిపతులను ముఠాదారులంటారు, వీటికి. ముఠా 
గుమస్తాలు కూడా ఉండేవారు, వీరు మన మునసబు కరణాల వంటివారు. 
ముఠాదారుని మాట ముఠావాసులకు సు గీవాజ్ఞ. ఎవరైనా అధికారులు 
వెళితే ఆ ముఠాదారునే కలవాలి. అతనికి కావలసిన సదుపాయాలు చేసి, 
మరో ముఠాకి వెళ్ళవలసి ఉంటే భదత కోసం మనుషులను ఇచ్చి 
అవతలి సుఠాదారు దగ్గరకు పంపేవారు, అడవిలో కాలిదార్లు తప్పి స్తై 
బండిబాటలు కూడా కనబడవు, దట్టమైన అడవి, భయంకర జంతువుల 
అరుపులు _ వీనిమధ్య ఒంటరి (ప్రయాణం -వితుకుబితుకు మంటుంటుంది. 
అందువల్ల ముఠాదార్లు మనుషులను తోడిచ్చి పంపుతుండేవారు. ఈ 
మనుషులు మన సామానులు కూడా భుజాన వేసుకొని మోసుకు వస్తారు 
ఉచితంగానే, ఇక్కడ వారి నిజాయితీకి దేశం గర్వపడాలి. ఆ అడవి 
మధ్యలో నాలుగుతన్ని మనలను దోచుకుంటే అక్కడ దిక్కూ మొక్క 
ఉండదు. కాని వారికి ఆతలంపే ఉండదు, విల్లు, బాణాలు ధరించి 
దారిలో ఏజంతువునుంచెనా ప్రమాదం కనిపిస్తే వాటిని చీల్చి చెండాడి 
మార్గం సుకరం చేస్తారు. 


వాల్మీ కులం = కొండరెడ్డు 


తూర్పు గోదావరిలో రంపచోడవరం దగ్గరనుండి కుటివాడ, పాము 
లేరు వరకు రెడ్ల ఆధిపత్యం (కొండ రెడ్లు, పొములేరుఆవల చెట్లవాడ 
నుండి వాల్మీకుల ఆధిపత్యం, పొములేటికి ఈవల ముఠాదార్లు రెడ్లు. 
వాల్మీకులు నౌకర్లు. ఇక్కడ వాల్మీకులు, రెడ్డిగారు రెడ్డిగారు అని 
రెడ్లను కొలుస్తారు. పాములేరు ఆవల వాల్మీకులుది అగ్రకులం, ఇక్కడ 
వాల్మీకులు ముఠాదార్లు. రెడ్లు వారి నౌకర్లు. ఇక్కడ వాల్మీకులు “ఒరే 
రెడ్డీ” అని పిలుస్తారు. ఏటికి ఇవతల, అవతల ఫర్షాంగుదూరం త్రెడాలో 
ఈ భేదం బలే ఆశ్చర్యంగా ఉంటుంది, వీళ్ళ ఆహారం పిట్టమాంసం, 
జీలుగుకల్లు. పిల్లా, పాపలతో అందరూ ఉదయం జీలుగుచెట్ల దగ్గరకు 


74 


ను ఎ, § త G2 Er ns దానా 2 ~ చిక శ ఆస లం లం 
హాయి ఆ చెట్ల కల్లు తిసి తాగ, క్‌ ట్టు ని తెచ్చిన పెట్టమాంసం కాల్చుకు 


8ని అమత్తులో సాయంత90 వరకూ అక్కడే నిద్రపోతారు. సాయం[తం 


ఇళ్ళకు వస్తారు. ఇల్లు అనేది కట్ట ముక్కలతో ను, ఆకులతో ను వేసుకున్న . 


(1 


gr 


అల్ప మైన చిన్న గుడిశ. సాయంత్రం కాగానే చలి విపరీతం. *లగిడి 
వేసుకొని క్లీదాగిచుట్టూ పడుకుంటారు. “లగిడి అంటే ఒక లావుపొఠి 
దుంగకు నిప్పు ముట్టించి అది కాలుతుంటే ఆ మంటచుట్టూ పడుకుంటారు, 
వీళ్ళు ఆవులను, గుజ్జాలను, మేకలను పెంచుతారు. వీరి ఆతిధ్యం. 
మేకపాలు కారుకోడి మాంసం. కారుకోళ్లు, నెమళ్ళు ఆ ఇళ్ళచుట్టూ. 


చెట్లమీద తిరుగుతునే . ఉంటాయి, ఆశ్చ ర్యం! పులులు, సివంగులు 
వంటి కూరజంతువులు కూడా ఆ పారింతాలలో . తిరుగుతూనే ఉంటాయి, 
కాని వారి ఇళ్ళల్లోకిరావు. దానికి వాళ్ళు ఏదో మంత్ర9ం వేసారంటారు, 
వీరు దారాలమ్మ, పోలేరమ్మ. వంటి వనదేవతల "జాతరలు దివిటీల 
వెలుగులో ఎంతో కోలాహలంగా చేసారు. కౌజు, అడవిదున్న లవంటిీ 
పెద్ద జంతువులను బలిఇచ్చి తిని, తాగి వేడుక చేసుకుంటారు... వీళ్ళ 
మంత9ళ అపూర్వం. ఎవరికైనా నముండిగప్ప కుడితే వీరిలో 
మంత్రగాడు ఆ కుట్టిన ప్రదేశంలో నొక్కి మంత9ం చదువుతాడు, 
వెంటనే తగ్గిపోతుంది. ఆ మంతగాడు చెతిలో అకుపసరు ఉంటుందని 
ఆ పసదవల్లే అది తగ్గుతుందని - కొందరంటారు. పాము కరిచినా కూడా 


ఆలాగే తగ్గించుకుంటారు. అక్కడ గారికి ఆధునిక వె ద్య సౌకర్యాలు 


ఏవి? వారి రోగాలకు అక్కడి పసర్లతోనే వైద్యం చేసుకొని రోగ నిర్మూ 
లన చేనుకుంజారు. ఈ పసరుల పై ద్యం వీరిలో చాలామందికి తెలుసు. 
వీరు చాలా అమాయకులు. అరసోలెడు ఉప్పు కోసం అరపైమె ళ్ళ 
దూరం నడిచి వచ్చి (పుల్లంగినుంచి మారేడుమిల్లి సంతకు అడవిలో 
తాము సేకరించిన మడపాకుల్కు సీకాయ, కుంకుడులు, చీపుళు తెచ్చి 
| ఇ శ యు 
"ఇచ్చి ఉప్పు, పొతబట్టలు, కరకజ్జం, జీళ్ళు కొనుక్కొని తింటూపో తారు, 
వీరిది డబ్బులకొ జేరం కాదు _ వస్తువులతో బేరం. (బార్రరు సిస్టమ్‌), 
ఇందులో పాపం వీరు పూర్తిగా దోచుకోబడతారు, “9 


వీరు వస్త్రధారణ నామమాత్రం, _ స్త్రీలు ఒకచిన్న _ గుడ్డను 
ee a 

మానం కాపాడుకోవడానికి మొలకు చుట్టుకొని, స్తనాలు కనబడకుండా 

కి రా వ 

మరో గుడ్డపీలిక పెటలాగ వేసుకుంటారు. 





75 


ఉంటుండి. మగవాళ్ళు చిన్న గుడ్డ 'గోచీలాగ పెట్టుకుంటారు. కొందర 
సంతలో కొనితెచ్చుకొన్న పొతచొక్కాలు తొదుక్కుంటారు. తలలు 
కొబ్బరినూనె సంస్కారము ఎరగవు,. వారి మంచితనం, అమాయకత, 
సంతృప్పి చూస్తే వీళ్ళే నిజమైన మానవులనిపిస్తుంది, 


న్నీ 


న్నీ 


అంబాడీలం 


ఈ గిరిజన జానపదులలో అంభాడీ తెగ ఒకడి. . పశ్చిమగోదావరి 
జిల్లాలో జంగా రెడ్డిగూడెం బుట్టాయిగూ రాడెంలలో వీరి తండాలునా షుయి 
వరి జనపదాలను “తంణాి అంటారు. తాడేపల్లిగూడెం సంతలో ప్రతి 


ఆదివారం కనిపిస్తుంటారు. వీరి అభరణాలు, ఆచార వ్యవహారాలు బహు 
చోద్యంగా ఉంటాయి, 


అద్దాలు పొదిగిన రంగు రంగుల పరికిణీలు, విపులేని దళసరి 
కా కెట్లు, చేశినిండా దంతపు గాజులు, తలనుండి ముందుకు వేళ్ళాడే 
కాలు వెనక్కి వేలాడే బుతకదాప్ప ది=సుగు ధరించే యీ 
సీ లనుచూస్తుంటే నాగరకత వీళ్ళకి ఎన్ని ఆమడలదూరంలో ఉందో 
డి. బహుళ పారిచుర్యంహొ దిన “లఅంబాడోళ్ళ రావుదాసు” 
ంటుంటే ఆజాతి అమాయకత, అర్థీత, డ్‌న సహాయత హృదయాన్ని 


ఇంతశీ మీరె రెవరమ్మా అని తొంబది ఎండ్ల ముదుసలి అయిన 

Sy బాడీ స్త్రీ బాణా వతు దుర్గమ్మను - ప౦శ్నించగా ఆమె చెప్పిన సమా 
భానం చాలా ఆస కరంగావుంది. ఆదిలో మార్యాడీలూ తామూ ఒరే 
తండి? బిర్ణలమని, "ఆ తండి) మొదటి భార్య సంతతి లంభాడీలనీీ రెండవ 
భార్య ఒ బిడ్డలు మార్యా డీలని 'ఇెప్పింది. అయితే మార్వాడీలకా మహ ర్థశ 
ఏమిటి మీకు యా దుర్దశ ఏమిటి అని పశ్ని స్తే సే -చెప్పి నకధ యిదో లా 
ఆ తండి? ఆస్తి పంపకాలస్పుడు బంగారమం.తా పెంటకుప్ప ల్లోనూ, శే పేడ 
కువ్చల్లోనూ "దాచి వానిని ఒక వాటాగాన్సు గొడ్డు గోద - "వగైరా పశు 
సంతతి ఒక వాటాగాను పెట్టి కావలసిన వాటాతీసుకోషంటే మర్మ మెరుగని 
వీపు పెంటకు ఎప్ప లు, పేడకుప్పలు తమకువద్దని పజవుల్ని తీసుకున్నా రట. 
నాటీనుంచీ వీరు. అడవి పొ9ంతాలలో పపవుల్ని మేకల్నీ. "మేపుకుంటూ 


'అడవి భూముల్లో:జొన్న, సజ్జ వ గైరాలు పండిసూ వానిని తీసుకొచ్చి 


76 


పరిసర గా9మాల్లి అమ్ముకుంటూ చాలీ చాలని ఆదాయంతో పిల్లా 
జెల్లా పోషించుకుంటూ జీవనయాత సాగిస్తున్నారు. వీరు కొండపా౦ 
తాలలో అక్కడక్కడ గుంపులు గుంపులుగా ఉంటుంటారు, ఈ గుంప్ప 
లనే తండాలంటారు. 


వీరి ఆచారాలు చాలా విచిత్రంగా ఉంటాయి. వీళ్ళలో భర్త చచ్చి 

పోతే మరిదిని పెళ్ళిచేసుకుంటారట. ఈ సంప9దాయమెక్కడిదని అడిగికే 
తమది వాలి సుగీ9వ వంశమని చెప్పింది. (అవును,వాలి చనిపోతే తార 
_ మరిది సుగ్రివుజ్ణి పెళ్లి చేసుకుందిగా ఆంజనేయుడు వీరికి మేనల్లుడట, 
వీళ్లు ఆరాధ్య దై వాల్లో ఆంజనేయుడిది పెద్ద పీట, వీళ్ళల్లో కులాలు లేవ్ల- 
గోతాలు మాతం కోకొల్లలు-బాణావత్తు, భూక్యా, ధరావత్తు, భరోతు, 
వాంకుడోతు, పాల్ళియా, జర్పలా, అంగోతు, కొత్త కిడతు యిలాగ 
ఎన్నో గోతాలున్నాయట. కాని సగోతీ9కుణ్ణి పెళ్ళిచేసుకోకూడదనేది 


వీళ్ళ కఠోర నియమం. ఇలాగ స్వకులస్తుల్ని పెళ్ళిచేసుకోగూడదని 


మనవాళ్ళుకూడా ఒక శాననం పెట్టిస్తే దేశానికి కులాల బెడదే లేకుండా 
పోను. 


వీళ్ళ పెళ్ళిళ్ళలో మరో విచిత9ం పెళ్ళి రోజంతా వీళ్లు ఏడుస్తారు, 
కారణం, తమ అమ్మాయి ఆరోజు తమనువీడి అ తవారింటికి వెళ్ళిపోతుం 
దనట, దానికి అంతగా ఏడవాలా అంటే వీరిలో అత్త వారింటికి వెళ్ళిన 
అమ్మాయి తిరిగి పుట్టింటికి రావడం అరుదట, అప్పుడప్పుడు బజార్లలో 
మనం చూస్తుంటాం లంబాడీ స్త్రీలు ఒకరినొకరు కావలించుకు వీడుసుండడం 
అలా ఏడుస్తూ కనిపించారంటే అక్కడ. అను కోకుండా ఎంతో కాలం 
తరువాత ఆ తల్లీ కూతుళ్లుగాని ఆత్మబంధువులుగాని కలిసేరన్న మాట, 
ఇది సంచార జాతిగదా! వీళ్ళ పెళ్ళితంతులో ముఖ్య మైనది పెళ్ళికూతుర్ని 
ఎద్దుపె నిలబెట్టి “బోరాయేతోతో, హనహనకరతో” “*ద్రియా........ ర, 


'రి........మా........... రీ... అన్‌ వో_ _ శే జి 
ఇందా వే. డి 








అని విషాదంగా పొటపాడుతూ అందరూ ఏడుసుంటారు, _అప్పుడు 
ఆ ఎద్దుకూడా వీడుస్తుందట. అంత కరుణ రసాత్మకంగా పాడతారన్న 
మాట. అది మన అప్పగింతలపాటలాటిది, ఈ భాష బాగా పరిశీలి సే 


77 


అక్కడక్కడ హిందికీ, కొన్ని చోట్ల వంంలదా$విడ భాషకూ కొంత చేరువుగా 
కనిపిస్తోంది. అన్నను “మియా” అంటారు, (హిందీలో a భయ్యా) 
తండి9ని “బా” అంటారు (ద్రావిడ భాషా జన్య మైన తెలుగులో జాన 
పదులు తండి9ని బాబా అనీ పిలవడం కద్దు, 


పెళ్ళినాడు మరదలువరసపిల్ల పెళ్లికొడుకు చెవులు చిల్ల పెంకులతో 
గట్టిగా నొక్కుతుంది. అప్పుడు ఎంత భాధకలిగినా అతడు అబ్బా! 
అనడానికి వీల్లేదు. అంతేకాకుండా పెళ్ళికి కట్టుకునే కొత్తపంచి నీతిలో 
తడిపి మరదలుపిల్ల పెళ్ళికొడుకు మెడమీదవేసి దానిపై రోకలిబండతో 
కుడివైపు మూడుదెబ్బలు, ఎడమవైపు 4 దెబ్బలూ కొడుతుంది. ఎంత 
గట్టిగా కొట్టినా అబ్బా! అనకూడదు. ఈ బావా మరదళ్ళ మోటు 
సరసం పెళ్లికొడుకు సహనానికి పరీక్షలాంటిది. మరో విచిత9౦ పెళ్లి 
పందిరికి మనం మామిడాకుల తోరణాలు కడతాంకదా! వీరు పందిరికి 
జిల్లేడుమడమలు కడతారట _ దీని పాంశస్య మేమిటోమరి! 


ఇక వీరివి వరకట్నాలు కావు _ కన్యా శుల్కాలు, పెండ్లికొడుకు 
ఆడపిల్ల తండి9కి శ గిత్తలు యివ్వాలి (ఎద్దులు) -వోలిగా 50 రూపాయలు 
యిన్వాలి, ఆడ పెళ్ళివారు తమ పిల్లకు తమస్థాయిని బట్టి ఇత్తడి 
జూకాలు, వెండీ కుచ్చులు, ముక్కుపోగు వగైరా లంబాడీ ఆభరణాలు 
పెడతారు. పెళ్లి పెళ్ళీకూతురింటి దగ్గరే చెయ్యాలి, గర్భాధానం 
,మాత?ం పెళ్లికొడుకు ఇంట చేస్తారు. పెళ్ళిలో మొదటితంతు పెళ్లి 
రూకురుదండకు ఆడబడుచులు దంతపుగాజులు తొడగడమట, ఇది మన 
నుంగళసూత9ధారణ లాంటిది, కాళ్ళకు వాంకిణి (కడియాలు తొడుగు 
తారు. తలవెంటు9కలకు జూకాలు తగిలిస్తారు. ఇవి ఉంటే ఆస్ట్రీకి 
పెళ్ళయి భర్య ఉన్నట్టు లెక్క, భర్త చనిపోయినప్పుడు యివి 
తీసేస్తారు. 


వీళ్ళలో స్త్రీవ్యభిచారం నేరం. ఇతర జాతుల వారితో వ్యభిచరి స్తే 
ఆమెను వెలేస్తారు. స్వజాతి వారితో అయితే తండా పెద్ద తప్పు వేస్తారు. 
వీరిలో బహుభార్యాత్వం తప్పు కాదు. బహుభర్హృత్వమే తప్పు, ఈజాతిలో 
ఒకరికొకరు సాధారణంగా పిల్లల్ని పెంపకం యివ్వరు. అందువల్ల 
పిల్లలు లేనివాళ్లు యానాది వగైరా యితర కులాల పిల్లల్ని పెంచు 


78 


కుంటారు. కాని ఏ తరాల వరకూ వాని తమ జాతిలో కలుపుకోరబ్ర, 
మరి అప్పటి వరకూ వాళ్ల పెళ్లిళ్లు ఎవరితో జరుపుతారు అంటే అలాగే 
పెంచబడిన పిల్లల్ని వెతికి చేసారట. ఆమూడోతరం పిల్లల్ని కంచు 
కంచంలో చెయ్యి, పరమాన్నం కలిపి తండౌనాయకులు తిని ఆ ఎంగిలిని 
ఆపిల్లల చేత తినిపించి జాతిలో కలుపుకుంటారట, వివాహ భోజనాలలో 


వీరికి చేట మాంసం (మేకమాంసం) ముఖ్యం. దానిలోనికి మంచి 
నీరు మద్యం. 


రంగ స్థలం మీద. ఈ నాటి జానపద నృత్యాలలో లంబాడీ 
డాన్స్‌కు మంచి పిసిద్ధి వుంది. (కాకపోతే కొందరు లంబాడీ డాన్స్‌ 
అని కోయడాన్సు వేస్తున్నా రనుకోండి అవగాహన లేకు తండాలో మగ 
వాళ్ళు డప్పులు వాయిస్తుంటే ఆడవాళ్లు కాళ్లకు గజ్జలు కట్టుకొని జట్టులు 
జట్టులుగా లయాను గుణంగా రమ్యంగా నృత్యం చేస్తారు, ఇది చూడ 
డానికి చాలా ముచ్చటగా వుంటుంది. ఈ నృత్యానికి కూడా ఒక పద్దతి 
వుంది. ఇది వాళ్ళ సంప9దాయ పద్ధతి. పెద్దవాళ్ళు చిన్న వాళ్లకి నేర్చు 
తారు. (పత్యేకంగా హోలీ పండుగనాడు *చ్రారబెజారతే హోలీ అయా” 
అని పాడుతూ ఆనందోత్సాహాలతో వీరు చేసే యీ నృత్యం చూసి తీరవల 
సిందే. మందు హుషారులో మగవాళ్ళూ, స్వేచ్చగా పురి, విప్పిన 
చెమళ్ళలా ఆడవాళ్ళూ తారస్థాయితో యీ విదర్శన చేస్తున్న ప్పుడు చూసే 
వాళ్ళ మెను పులకరించి హోతుంది, అలాగే దీపావళి రోజున వీర డివిజీల 
(ప్రదర్శన కూడా మనోహరద్భృశ్యం, 


పగటి వేషగాళ్ళు దీర శేషా 
అంటే వీళ్ళ వేషంలో భాషల 


దీ ఇలవేల్పు “తులజా యాడి”, పిల్లలకు పుట్టువెంటు9కలు త్రీ స్పి 
ల ల రు 
టప్పుడు యీమెకు జోడు మెకపోతులు బలియిచ్చి సారాతో జాతర 
చేసుకు తింటారు. ఇతర గిరిజనుల లాగే మారెమ్మ, గంగమ్మ, దుర్గమ్మా, 
జంతు బలులతో ఆరాధిసారు, 
- బాలాజీ (వెంకటేశ్వరస్వామి 
చ. అలాగే ఎన్నో వ్యయప్రయాసలకోర్చి 
భక్షి (శద్ధలతో స్వామికి చొంక్నులు 
చెల్లించుకుంటారు, క ర్స్‌ ఎ మొక్కులు 





గ 
1 
' 
a 
శీ 
శ్‌ 
| 
[a 
శ 
1 
Ay 
ib 
4 
| 
|. 
స 
i 
Pia 
శ 
| 
స 
: 
, 
a 
ta 





79 


వీరు పశ్చిమగోదావరిలో గొల్లమందల, చింతలపూడి వగె రా పోడ్రే 
శాలలో ఎక్కువగా కనిపిస్తుంటారు. వీరినే సుగాలీలంటారు. స్వాతంతం 
వచ్చాక వీరిలో కూడా చైతన్యం వస్తోంది. కొద్ది కొద్దిగా నాగరిక 
వవంచంలో (పవేశించి నాగరికుల పద్ధతుల లోనికి మారుతున్నారు, 
ఇప్పుడిప్పుడే కొంతమంది విద్యాధికులై (పభుత్వంలో ఉద్యోగాలు, పద 
వులూ చేబడుతూ ముందుకొస్తున్నా రు, ఇది దేశానికి శుభ పరిణామం. 


కోయు ల 


గిరిజన జానపదులలో కోయలు కూడా ముఖ్యులు, వీరిలో అనేక 

తెగలున్నాయి, డోలీలు ఒక తెగ, వీరు నృత్యాలకు డోలువా 

యిసొరు. కొమ్ములవారు మరొకతెగ, వారు కొమ్ము ఊదుతారు _ 

ఇలా చేసే పనినిబట్టి వీరి . శాఖలేర్చడ్డాయి. ఆదిలో కులాలు కూడాయిలా 

ఏర్పడ్డ వేగా! . 
_భూమిపండుగ 


వీరికి 'భూమివండుగ* ప్రధానమైనది. ఈ వండుగ కాలంలో 
కోయమహిళలు పొటలుపాడుతూ పయాజీకుల్ని ఆపుచేసి మరీ కానుకలు 
తీసుకుంటారు. సరిగా చెప్పా అంటే మీదబడి జేబులో. చెయ్య బెట్టి 
తీసేసుకుంటారు.. వీళ్ళు అలామీద పడడం వీళ్ళకి సరదా _ వీరుపాడే 
పతి పొటళోనూ “రేలా రేలా అనేపదం ఉంటుంది. ఈ రేలా పదానికి 
అర్ధమమిటని జక కొయపడుచునడిగితే ఫక్కున నవ్వి పారిపోయింది. 
వయసుమీరిన కోయసీతమ్మనడిగి తే ముసిముసిగా నవ్వి ఓకధ చెప్పంది. 
భారతకాలంలో ఫీముడు గిరిజనకన్య హిడింబితో ఆడవుల్లో ప్రేమాయణం 
సాగించినప్పుడు వాళ్ళిద్దరూ వెదురు పొదలమాటున, రెల్లుదుబ్బులు 
చాటునచస్తున్న రతికి]ియచూసి కైపెక్కిన సాటి గిరిజన కన్యలుతాపంతో 
“రేల్కా రేలా అని పాడేరట. ఆనాటినుంచీ వారు యితరులకో శృంగార 
పరిహాస మాడదలుచుకున్న ప్పుడు ఇలా “రేలా, రేలా? అంటూ పొటలు 
పాడతారట _ ఇంతకీ “రేలా రేలా? అంటే వాళ్ళ భాషలో రతికార్యక9మం 
తాలూకు కవ్వింపు బూతుమాట ' ఇది యీ జాతికి ఆనందం. -అయినా 
సెక్సు విషయం ఏజాతికానందంకాదుః! 





80 
పె ళ్ళ ళ్ళ 


వీళ్ళ పెళ్ళిళ్ళ వ్యవహారం _చాలా చిత9ం గా ఉంటు6ది, ఆడా, 
మగా పెద్దా, చిన్నా అంతా సంతలకీ, తీర్ధాలకీ వెళుతుంటారు, ఆదారిలో 
యువతీ యువకులు పే)మించుకోవణాలు, యువతిని యువకుడు ఎత్తుకు 
పోవడం ఆ తరువాత ఆపైపు పెద్దలూ, యీ వైపు పెద్దలూ చేరి సఖ్య 
పరచి పెళ్ళి చెయ్యడం_ఇదీ వదతి, వీళ్ళు ఓలిగా గాడిదల్నీ, పందుల్నీ 
యిస్తారు-ఇదేగా వారి సంపద మరి! వీదిలో వ్యభిచారం తప్పు కాదు_ 
అందుకే వీరిలో హత్యలుండవు. విడిపోవాలనుకుంటే గూడెం నాయకుడి 
దగ్గర తగువెట్టుకుంటే చాలు, అతను తషే 


వాళ్ళు తమకిష్టమెనవాళ్ళను. పెళ 


ఇది సంచారజాతి, అందుకని వాళ్ళ సామాన్లు మొయ్యశానికి 
గాడిదల్నీ, తినడానికి వందుల్నీ పెంచుతారు, తాగడానికి మంచినీళ్ళు 
సొరకాయగుల్లలో పట్టుకుని కూడా తీసుకుపోతుంట్రారు. (అవి మోసు కెళ్ళ 
డానికి కేలిగా ఉంటాయి గనుక్ఫవీరిది దివామెధునం _ వీరి దృష్టిలో 
రాతి మైధునం శవసంభోగం వీరి దేవత కొండమ్మ. నాలుగుపుల్లలు 
నిలబెట్టి పైన నాలుగుప్పుల్లలు పెట్టి కిరంద కొండదేవతను నిలిపి జాతర 
చేసారు. ఆ జాతరలో ఆడామగా న 


ఫత్యంచేస్తూ పాడే పాటలలో “రేలా, 
రేలా” ఆనే మాట ప9ముఖంగా చోటు చేసుకుంటుంది, 


వీరు చేస్పే నృత్యాలకు సహక్రా 
ద్యాలు. తలపై కొందరు కొమ్ములు కట్టుకు 
మన్న మాట, జంతువు ఎ 


అలాగే వీళ్లు జంతువుల్ని వేటాడే విధంకూడా 
కనిపిస్తుంది. మగవాళ్లు డోళ్ళువాయిస 


గుంటారు. 





81 


ఈ మధ్య వీరి *ధింసా” నృత్యం దేశ పగఖ్యాకి పొందింది. ఇందు 
ఆడా మగా జకరినడుములొకరు పట్టుకుని వలయంగా నిలుచుని లయతో 
అడుగులు వేస్తూ ముందుకీ వెనక్కి. నడుస్తూ జట్టులు జట్టలుగా విడుతూ 
రకరకాల విన్యాసాలతో నృత్యాభినయంఈ చేస్తుంటే మొన్న ఢిల్లీయే 
దిమ్మెరి పోయిందట రిపబ్లిక్‌ దినోత్సవాలలో, ఇంతకీ వీరిది ఒక కళగా 
గుర్చి ఆచి గొరవించడం అనందింవదగిన విషయం. మారుతున్న 
వ9వంచంతో వీరుకూడా మారుతూ వేడు విధ్యాథికులై ఉన్న తోద్యోగాల 
లోకి వస్తున్నారు. ఉన్న త్‌ పదవుల నధిష్టిస్తునా ఎరు ఇది దేశప రగ తికి 
చిహ్నం. 


కోయలు పశ్చి మగోదావరిజిల్లాల న 
కొయ్యలగూడెం, జీలుగుమిల్లి, జంగా రెడ్డిగూ 
ఉన్నారు. 


వోలవరం, బుట్టాయగూడెం, 
డెం మండలాలలో విశేషంగా 


జానాతి నలు అన్యా నన Tyg CSP Te. Nu pe ay Wry Wry COR Tee: aly”: aly ur: ae” ధట నా. క ఎనో న్‌ 
టీ 
sf 
కా a a లి అ శక కా! అ ల. లల అట సథ ము త అన అబ రాతలు అలి అ Co సహానా... కోన అహ... ౫ టా re ar: ప్రజల TE a, We టం RP es, అజ! లే 
‘ oe 





ఇన అనీ న్‌ు Ee అవల st mn లన బు పి. PS a aa అబలా అల సాలలు am A wane చో ara me UP ern అదా sme nin అరి wre లో Ee ల నుల 












. 8 
| a 
క్ల ఇ ots ॥ tt NN et లు! శ అననా, అఆ ఇటు, ey నే rr ae hu dle we ' సో 
Yh ప్రి p ' i, 
PE శ గ 
సమన ్ర నన యయ య యు మ యు యయ యు యు నంట యు హు క 
శే 


జానపదుల విజ్ఞావదాయకముగు పెన్నిధి 





mer Sigs 


on wad 


Agios och Bry i wn న. . ' 






















గ్‌ 7 ల mm "rn ' 1, 
, he iy igh ah ae Re tg, , పు las ౯ ళా న. లన ' 
+ ౭ pe" oi | | గ గ met mn 
Vg dhs tr ME a Behl సీ ణ్‌. శ ట్టు Wy nO శ ty + . ye గ్య 
|. rig | య. hye ay 
. | శు య. Be i, 
" 


/ ps 


dd 
Ty 








స్‌ (| స 
Lh 
టు, 


' (౧. . . on ॥ రం ఖ్‌ 
1 | గ్‌ ' | ' ఓ Tn ' క్‌! 3 1 I 
| Tr i ll /. . ' 1 ల్‌ | ' | 1 a 
Rr Fr ' mp rer, on . 
rn . / or ॥ లల్ల 
.. i rer ' a ౩ గ. 
" ' 111 1 1 , ' , ' a ' , 12 Me wep (టే wiry గ ' 


oe ol 
Ai 







Spe Waa 
[ Wath 


or 1 ' ' 
" అ, 
. , ' 
nr , | ' 
er we ౧. 
mt 4. mer 
ష్‌ Thy, ఓ 
|. | ot ' 
tn) i fg tt 








Vin Fs 






యం. 


' w* 


శశ 
|| గ. " | we 
pee TG (| 






83 


ఈ పెన్నిధి అనేది ఓర జానపద వాజ్ముయము, కళలు, కే9ిడ్రలు, 
చేడుకలలో ఉన్నది. మధస్పంపన్న మైన నేర్పు, ప$జ్ఞ, పుష్కలంగా 
కలిగి పదర్శసీయమైనవి కళలు, వాస్తవానికి వాజాియము కూడ 
ఒక కశేగాని ఇది ప్రత్యేకించి రచనా సౌలభ్యం కూడా కలిగి యుండుట 
వల్లా, అతర కళలవలె పీదర్శ నాత్మ కప కాకుండుటవల్లా విడిగా చర్చి౦ 


చడం జరిగింది. 


క్రీడలుకూడా కళలలోని భాగమే అయినా సూక్ష్మంగా పరిశీలిస్తే 
దీనిలో కళాస్పర్శ ఉన్నప్పటికీ బుర్ధ్థిగతంకన్నా అధిక శాతం భౌతిక 
శక్సి కే ప్రాముఖ్యత యివ్వ బడినందువల్ల క్రీడల్ని పిశ్రేకంగా విడదీసి 
చెప్పడం. జరిగింది, ఇక వెడుకలకు నేర్పుతో. సంబంధంలేదు, కళాత్మ 
కాలు కావచ్చు గాని వీనిలో. కళకంటే కౌటుంబిక. సామాజిక. విషయాలు 
తాలూకు ..ముచ్చట్లు మురిపాల పర్వమే హెచ్చుగాన వీనినికూడా 
విడిగా. వరామర్శించడం. జరిగింది. 


నపద వాజ్మయ రం 

సాహతవ సారస్వ తమ) వాజ్మయము అనుపదములు 
మూడును కొంచెము ఇంచుమించుగా 'నమానార్ధకములు గానే వాడబడు 
చున్నవి. “కాని సూక్ష్మముగా పరిశీలించినచో వాని, అర్థ విస్ఫృతిలో 
కొంత భేదము కన్సించును, "ఈ మూడు పదములలో" వాజ్యుయము 
అనునది మిగిలిన వానికంటే కొంత విసృత తరమైనది. వాగూ9వమైన 
"సర్వమును ఈ జాతికి ' చెందునని చెప్పవచ్చును. సారస్వతము అను 
పదమంత' విశాలమైనది కాదు. ..లిఖితమైన 'లేక ముదిత మైన గ్రంధ 
జాలమంతయు ఈజాతికిచెందును. దినిన్రి బట్టీ ' "శాస్త్ర గంధములను 
సైతము సారథ్వతము అని పిలునవచ్చును. 'సాహిత్యమను పదము 








జా 


* ఆంధ్ర - వాజ్మయ వంత (వివేశకము) - ఇవార్య 'దివాళర్ల 
ల్‌ 'వంకటావధాని 


84 


వై శాల్యమున _పై లండింటికందెను సంకుచిత మైనది, 


చలా 


రస ప౦ధానము 
లును అనందపం9దములునగు కావ్యములను మాత9మే ఈ నామముతో 
పిలువవచ్చు నూ, 


జానపదులది అనుసృృతంగాను, అనుశఏతంగాను ఒకరినుండి 
ఒకరికి అందిన సంపద, గీంథమాలుగాగాని, లిఖితములుగాగాని ఇది 
లేదు. అంతా వాక్‌మయమేగనుక దీనిని వాజ్మయమనవచ్చును, 
ఇందు ఆనంద రససిద్దులు కూడా కలవు గనుక దీనిని సాహిత్యమని కూడా 
పిలువదగును. .ఇది పేరు పకిష్టలు ఆశించని అజ్ఞాత కవుల సాహిత్య 
సంపద. ఇదే జానపద సాహిత్య విలక్షణత, 


రథ లం 

ఇవి మానసిక ప$జ్ఞకు సంబంధించినవి. ఇందులో కొన్ని వినో 
దాత్మకాలు, కొన్ని విజ్ఞానాత్మకాలు, కొన్ని విజ్ఞాన వినోదాత్మకాలు, 
గోదావరి జిల్లాలో జానపద కళాకారులు ఎందరో ఉన్నారు. వారు వారి 
పిదర్శనల ద్వారా నిత్యం జనాన్ని మెప్పిస్తూ ఉదర పోషణ జరుపు 
కుంటూ తమ కళలద్వారా వ౦జలకి విజ్ఞాన వినోదాల నందిస్తున్నా రు, 
ఇతర పా9ంతాల జానపద కళాకారులు కూడా వచ్చి ఈ జిల్లాలలో సెలల 
తరబడి పర్యటించి తమ (పదర్శనలతో జానపదుల్ని మెప్పించి విజ్ఞాన 
సిరులందించి, సౌభాగ్య సిరులు స్వీకరించి వెళుతుంటారు. 


ఈ కళానంపద ఎన్నో రూపొలలో సాక్షాత్కరిస్తుంది, వీనిలో 
ముఖ్యంగా తోలుబొమ్మలాట, యక్షగానం, వీధి నాటకం, హరికధ, 
బురళ్గికధ్క జముకుల కధ్క్య తంబుర కధ, పంబకధ వంటివి పజల మీద 
ప$9త్యక్ష [పభావం కలిగినటువంటివి. విద్యా గంధం పండితులకే పరిమిత 
మైపోయిన రోజుల్లో జానవదులను విజ్ఞాన వంతుల్ని చేసిన వ9కి9యలు 
ఈ కళారూపాలే. ఇవి విజ్ఞానాన్ని విరజిమ్మడమే గాక ఆనందవీచికల 
విహరింవచెస్తూ వ్రజల్లో శౌర్యసాహసాల్ని నూరిపోస్తూ అవసరసందర్భాల్లో 
కార్యోన్ముఖుల్ని చేయగలిగిన అత్యంత శక్తివంతమైన సాధనాలు. 
అందుకే ఇప్పటికే ఇవి చిరంజీవులుగా నిలుచున్నాయి. దొమ్మరాట, 
గంగి రెజ్లాట వంటివి వినోదాత్మకాలు, 


పురాణం విజ్ఞానాత్మక కళకు 
ఉదాహరణ, 





85 
[కీ డ అశ 


జానవడదుల క్రీడలు (ఆటలు) స్వాభావికమైనవి, ఖర్చు లేనివి. 
ఆరోగ్య ఆనందాలకు ఆట పట్టులు. ఇవి మానసికంగానే కాక దేహికంగా 
కూడా ఆరోగ్య పిదాయినులు. మనిషికి తెలియకుండానే దేహ వరిశరమ 
చేయిసొయి. - బాలలనుండి పృదులవరకూ చిరునవ్వులు చిందింవ చేస్తూ 
అనీ es థు య జ 
ఈ ఆటలలో పొోనేటట్టు చేసే ఆకర్షణ కలిగిన అయస్కాంతశ కి వీనిలో 


ఉండి. అంచ.కే ఇవి నేటికీ సాగివస్తున్నా యి. 


వేడుక అం 
ఈ చేడుకలు వం" గులలోనూ, పెళ్ళిళ్ళలోనూ, వర్వదినాల్లోనూ 
విశేషంగా చూసాం. వికి హృదయం పులకరించవలసిందే. ఏ ముఖం 
చూసినా ఆనందోత్సాహాల సుందర మందిరమే. మాటల్లో, చేష్టల్లొ, చూపుల్లో 
చమత్మారాలో కీని సందడి సామాన్యుల దగ్గర నుండి అసమాన్యుల 


వరకూ మరో లోకంలో విసారింవ జేసాయి, కాబట్టే నాగరికత ఎంత 
పెరిగి పోయినా ఈ వేడుకల కుషారం పన్నీ టి జల్లుల్లా బానపదుల 


ఇ ణా ఇ చి . 
హృదయాల్ని కమ్మి స్తూన ఊంటుందడి 








ల Cy WEY VERY PY 7. CT. oat” tela ela. ey =" lag" .s Wap. ug 
న శి . 
/ { H 
న యం. యు Ath AR A యయ య et et మ మెను అసమ మిము ము 
” “ty mn 
' గ్‌ 






WN 


[me 












fe న! ల్‌? 
' " oe QD on! , rm Ta ॥ ॥ ' గ్‌" గ. 
. , ' | . wa rhe ne 11 |. 
నం ' ' ॥ ' ॥ wr " ra PT 
we (| ॥ “ ॥ | ॥ i ' , ॥ 1 ei ne 
mn i er ey, ' ॥ / ॥ ॥ ॥ ॥ , ॥ ॥ 127 ॥ స, mee ' ॥ 
Oe గ 1 rn rs | " / re | ' ॥ | i స! ' rr టు * | న. 
ree ' pe | ' ha ye ' . 4 ౧. [౧ .. on nin isp od ' ' 
a oe , గ . . | on an on ta en క. [| న లే Carn ॥ 
' | ౧. | ' u wr 1. / 1 ' గ hr క ye ॥ 1 న. | Hore 2 ౧ 3 | 
hen ry ' /| ' Ee) , ల్‌ rw a rpm rd Tig We fry near TN Wa mr 
ere me ॥ , ee On | ' rr 1, ut |. 0 om " wi |. 
Ty ue , ' ; ' | | me mn ayn , u |. 
. ॥ ' | ॥ ' ey 11 11 ' ' . య! శ 
| |. , ' " rt ' ' /. ' ie oye rer 
(| క aE, go 
OY శ fri, 
[ “mr, per " 
i - ళ్ళ వ... 
: ల? 1 re rq! 
గ్ర వ pon 
Fran నం. ,! 
, ri ' " 
' ' " | CR / | న. . | . ౧. 1 re Ir 
" / టి ner, 1 Pen ల On i ౮ | 7 గ్‌ 
. | nm Pr " ie | On Fr r rt, md il |. / సళ క. 
rer ॥ ' ir ape Th a ee శ. . |. న... Fare Oo ' 
' , ॥ ' ' ' ' ' ' On " ' 111 fir 1 Ain! We 


8 
జానపదం -- నౌగరికం 


జనపదపునగా వల్లెటూరు _ వర్గెటూరు జనులకు సంబంధించిన 
ఆచార వ్యవహారాలు, అలవాట్లు మొదలగు. పద్ధతులూ, విశేషాలు 
జానపదాలని నిర్వచించుకోవడం జరిగింది. ఇంక నగరంలో నివశించు 
జనులు నాగరికులు అని నిర్వచించుకుంటే నగరవాసుల జీవితానికి సంబం 


ధించిన విశేషం నాగరికం అని చెప్పు కోవచ్చు, దీనినే “నాగ౭కతి అని 
కూడా పిలుస్తారు, 


* “ఈనాడు మనము “సివిలిజేషన్‌' అన్న మాటకు నమానార్ధ 
కముగా నాగరికత అన్న వదం వాడుతున్నాం. నగరవాసి నాగరికుడు, 
తక్‌భావం నాగరికత, ఆ దృష్టిలో నయితే జనపదబహుంళ మైన 
భారతదేశంలో నాగరికత తక్కువనే చెప్పాలి. కాని నాగరికత అంటే 
ఏదో మేడ మిద్దెలమీది బాబుల డాబుల్తు వేడుకలు, వేడబములు చీని 
చీనాంబరాడంబరాలు అనిగాక మానవత్యాల్ని సుపితిస్టితం చేసి దాన్ని 


తరతరాలుగా సంరక్షించేటటు వంటి, జాతిని జా గృహంటేసి దానిని సత్యా 
ర్యాచరణాభిము ఖంగా నడిపించేటటువంటి, నిరాడంబరమైన చిత్తశుద్ధికి 
నికషోవలమైనటువంటి, ఒక వంక జాతియొక్క పా9ిభవ ప9క్యేకతలను 
నిరూపిస్తూనే మరౌకవంకదాన్ని విశ్వమానవ నమాడై కతాన మయిన 
భావనకు సన్ని హి ా తంచే సేటటువంటి ఒక ఉన్నతమైన మనస్తత్వాన్ని 
కలిగించే పరిస్థితిగా గంహి స్తే అలాంటి ఉత్తమస ంస్కృతికి ఉనికి 
పట్టులు మనదేశంలోని పా9చీన తపోవనాలు జనపదాలు” అన్నారు 
_జాతీయాచార్య శ్రీ యస్‌, వి, జోగారావుగారు, 


ఐతే' ఆంగ్లేయులు మన' దేశమందు: చెలకొల్సి న విద్య, వారి 
దుస్తులు, ఆచారాలు ప్రజల్ని ఆకర్షించాయి... పలువురు పాశ్చాత్య 
విద్య నభ్యసించి ఉన్నత పదవులు. పొందారు: . విభుత్వం వారికి 


_ * నేదునూరి గంగాధరంగారి చానవదగేయ సాహిత్య వ్యాసావళి. 





87 


గౌరవ మర్యాదలు అందించింది, ఈ రకమైన: విద్యాగౌవారలు 
పొందినవారు నాగరక సంపన్నులుగా పరిగణించబడ్డారు. పొశ్చాత్యు 
లతో ఏర్పడిన సన్నిహితం వల్ల చేర్చుకున్న ఆచారవ్యవహారాలే చేడు 
నాగరికతగా చలామణి అవుతున్నాయి, 


ఇక చరితరకొ.స్తే మనకు అనాదినుండీ వాడుకలోనున్న పదములు 
పల్లె, గాఫమము, పురము, పట్టణము, నగరము అనేవి, పళ్లి, 
గోరిమము' పల్లెటూరుకు సమానార్థకాలు, పస్తుతం పురము, పట్టణము, 
నగరము నగర శబానికి పర్యాయ పదాలుగా వాడుతున్నారు. కాని 
చరిత పరికిస్తే ఆదిలో జనజీవనం నదీ కీరాల వెంబడి సాగింది, 
కారణం -_ మానవుడికి గాలి ఎంత ముఖ్యమో నీరు కూడా అంతే ముఖ్యం 
గనుక, ఈ పా9ముఖ్యాన్ని సుమతీ శతకకారుడు ఇలా చెప్పా డుం 


“అప్పిచ్చువాడు, :వ్వైద్యుడు, 

నెప్పుడు చెడతెగకపారు నేజును, 'ద్విజుడున్‌ 
జొప్పడిన యూరనుండుము 
జొప్పుడ కున్న ట్టి యూరజొ రకుము సుమతి, 


నదులు కొండలగుండా కోనలగుండా ప్రవహిసు . హార 
కూడా ఆకొండకోనల్లో నున్న చెట్ల నుండి పశుప క్ష్య్యాదులనుండి సులువుగా 
లభ్యమవుతుంది, అందువల్ల కొంతమంది గుంపుగా నదీతీరం వెంబడి 
ఒక్కోచోట వేరి స్థావరాలు. ఏర్పాటు చేసుకొనేవారు _ అవే పల్లెల, 
గాగిమాలు గా పిలువబడు తుంేవి. ఇవి సంఖ్యకు ఎక్కువ _ జనసంఖ్య 
తక్కువ. ఇక సముద్ర తీర పాంతాల వెలసిన ఊళ్ళు పట్టణాలుగా 
పిలువబడుతుండేవి. ఉదాహరణకు ఈశింగపట్టణం, ఫీముసివట్టణం, 
కాకినాడ పట్టణం, విశాఖపట్టణం, మచిలీపట్టణం, చెన్న పట్టణం వగైరా. 
ఈ ఊళ్ళు" పెరిగి పెద్దవై. 'శివువట్టణాలుగా' తయారై దేశ విదేశీయుల 
రాకపోకలతో నాగరిక స్వభావాన్ని సంతరించుకున్నాయి. 


రాచరికపు వ్యవస్థలో సాధారణంగా సంస్థానాధీశులు గాని, సామంత 
రాజులుగాని ఉండే ఊొళ్ళకి ఎక్కువగా పురము "అని వాడారు, ఊదా 
హరణికి రామచంది)పురం, పెద్దాపురం, అమలాపురం, పిఠాపురం, 
రాజమహేాండ9వరపురం, హేలాపురం, చేంగిపురం వగైరా, ఐతే 





ఈ పురమనేదానికి నిఘంటువులో. స్త్రీలుండే గృహభ్రాగంగా 
చెప్పబడింది. దీనినుంచే అంతఃపురమనే మాటవచ్చింది. నగరమన గా 
రాజులు (పాలకులు ఉండే ఊరు. ' అదే రాజధాని, ఉదాహరణకు 
భాగ్యనగరం, విజయనగరం మొదలగునవి, దీనికి పాలనా సంబంధ 
మెన విషయాలపైన, వ్యాపార వ్యవహారాది విషయాలపెనా 
దేశవిదేశీయులూ, వివిధ _పా౦ంతాలవార్హూ. వివిధ -జాతులపారూ 
రావడం పోవడం జరుగుతుండేది. వీరివల్ల అక్కడ నిసర్గ్షజాతి ఆచార 
వ్యవహారాలూ, సంస్కృతి పీభావితమై కొత పుంతలు తొంక్కాయి అదే 
నాగరికత 'అనిపించుకుంటూ, మొత్తంమీద గాంమాలూ ప ల్లెలూ తాలూకు 
విశేషాలు జానపదము కిందా. పురమూ పట్టణమూ నగరముల 
తాలూకు విశేషాలు నాగరికము కిందాలెక్కించబడ్డాయి, సమైక్యం, 
అభిమానం, సహకారం, కట్టుబాట్లు, నియమాలు, జానవదుల అమూల్య 
సంపదలు. ఇవి లిఖితం కాలేదు. వార్‌" నిబద్ధతతో జీవిస్తున్నాయి, 
నిర్మలత్వం, నిష్మాపట్యం, నిరాడంబరత్వం, .-జనహితం-నిండుగా గూడు 
కట్టుకున్న గుండెలువీరివి, తిండిలేని ప్రక్కవాళి చూస్టిభరించలేని దాక్షి 
ణ్యం వీరి నహజ ప్రకృతి. ఇంట్లో వతి చిన్న వభ్ల్యానికి వదిమందినీ 
పిలిచివేడుకగా జరుపుకోవడం -వీరిముచ్చట. వీరి దృష్టిలో అన్నం పర 
బంసహ్మస్వరూపం, తాముయింత తింటూ పక్కవారికి యింత పెడుత్తూ 
మమతాను రాగాలతో మనసులు పండించుకుంటారు. 


"Love thy neighbour” అనే భావం అంతరాంతరాల్లో 
జీర్ణించుకున్న 'మానవతామూర్తులు జానపదులు, 


పోర్చుగీసువారు, డచ్చి వారు, "ఆంగ్లేయులు మనదేశానికి వచ్చిన 
తరువాత మన నగరాలు, పట్టణాలు, పురములలోని :మనజాతీ సంస్కృతి 
సంకరమై నాగరికత పేరుతో కృతిమ ,రూవంలోనికి మారిపోయింది. 
వీరి.నీవాసాలు ఆ పట్టణాలకే పరిమితమైనందున అక్కడే నవ్యత “పేరుతో 
ఈ నాగరికత .పర్లిశ్రవిల్లి జాతి సహజ సంస్కృళిని - పరిహసించటం 
పాఠంభించింది, నాగరికులలో పరస్పర విశ్వాసం కరువు = మనిషిని 
మనిషి నమ్మడు _ అన్నీ రాతకోతలమీదే .వ్యవహారం = "ళోర్టులే. చరి 
ష్మారం. ఒకరి అవసరానికి ఒకరు సాయపడరు. ఎవరికీ వారే యమునా 
తీరే అన్న ట్లు, 


89 


జానపదులలో ఒకరింట ఎవరైనా చనిపోతే ఊరంతా పెళ్ళి సాన్ట 
భూతి చూపుతూ ఆ శవం శ్మశానానికి పెశ్ళేవరకూ ఎవరింటా పొర్టిర్భుళో 
నిప్పు కూడా వయ్యురి - అంటే అన్న కూడా వండుకోరన్న మాట, రే 
వట్టిణా లలి అయితే. నాగకకులు పిక్కువాటాలో మనిషి చచ్చిపోక్టే 
కూడా పట్టించు చుకోరు. తనకు సంబంధం లేనల్లే వ్యవహరిస్తారు, ళ్ళి 

త్రింక క జీవితం. తల్లీ పల్లలుగాసి తండీ9 బిడ్డలుగాని మనసు 
మాట్లాడు డుకోవడం అరుదు. ఎవరి దారి వారిది. ఎవరిష్టం వారిది, 


లో 


ఖరు్న 3 కోవడం. పే పేద 'హౌదలకు. దానధర్మాలు అనేది కంచుకాగడాకే 


పెలికినా. కనిపించదు. పేరుప పరతిష్టలు వస్తాయనుకుంటే నాయకత్వ 


గురించి ఇచ్చే. చందాలు మాత్రమే. కనిపిస్తాయి. ఇవి దానధర్మాల 


అనుకుంటే. అధర్మం. పంతిఫలాపే పేక్షకలిగినవి దానధర్యా లు ఎట్లా. 
అవుతాయి? నాగరిక ప౦పంచంలో . వంచన, మోసం ఎక్కువ, ఏమాత$0 
అవకాశం ' చిక్కినా పక్కవాని. సొమ్ము. అన్యాయంగా బొక్కడానికి. 


ఏమా రాత స సం కోచించరు. 


జానవదులది నేటిని గురించే ఆలోచన _ నాగరికులది 'రెపటిగురంచి 


ఆలోచన, అయితే నాగరికుల పత్యేక విశేషం అందరూ విద్యారంగంలో 1 


నిమ్మగ్నులు కావడం, తార్కికవాదంతో సైన్స్‌పై దృష్టి నిలిపి మానవ. 
జీవితం యొక్క భౌికసుఖభ్‌ గాలను సమకూర్చు . కొనుటకు నిరంతరం 


మైనది. నడవడి సహజ సిద్ధమైనది. 
పరాయి అనుకరశే, నాగరికులు పకీపూటా కూరలు, 


పెరుగు, అన్నం టిబిల్‌ మీద పళ్ళాలలో పేరుకొని స్పూనులతోనూ, 
ఫోర్కులతోనూ ఎవరికివారే వగ్జించుకొని తింటా కొంతకొంత. వది 


లేస్తూ, కొం౮తకొంతకతింటూ అదొక ఫెషన్‌లాగ. 'జొనపదులలో తల్లి గాని 
భార్యగాని అన్నం వడ్డించగా అచ్చట్లూ, ముచ్చట్లూ చెప్పు కుంటూ “భోజన 
సమయాన్ని తమ కలబోసిన ఆలోచనల వేదికగా చేసుకుంటారు. తాము 


తినేది కడుగు పులుసుతో నై నా అది _అల్బంగా భావించరు. 


పచ్చడి 
కూడే వరమాన్న రగా భుజిస్తారు. శ్‌ 


_ నాగరికుల నడవడి పూర్తిగా ా! 
పచ్చడి రసం 1 


ret 
fr 
స 





90 


నాగరికులలో పండగలకి, పబ్బాలకి పా9ముఖ్యం నామమాత0 _ 
భ కికూడా అంతంత మాకం. వారి చూపు మానవచేతనమీదే, ఏదో 
సాధించాలన్న తపన - దానికై నిత్యాన్వేషణ - విజ్ఞాన పురోగతి కై 
ఆలోచన. ఇవీ నాగ-కుల జీవనగతులు, సంఘ కట్టుబాట్లు, కుల కట్టు 
బాట్లు, మత కట్టుబాట్లు వంటివానికి వీరు కట్టుబడరు,. మన సంస్కృతిపై 
చిన్నచూపు. పాశ్చాత్య సంస్కృతిపై పెద్దమోజు, జానపదులది కలీ 
తేనిమాట _ సూటిగా మాట్లాడడం అనేది నాగరికులకు దూరం. అద్‌ 
గొప్ప తెలివిక9ంద లెక్క. నాగరికులలో ఇంటికి ఎవ్వరైనా బంధువులు 
వసే తొందరగా పంపిపీేయడం ఎలాగ అనేదే ఆలోచన _ జానపదులు 
బంధువులు వస్తే పదిరోజులుండమని బలవంతం చేసి పెద్ద పెద్ద వించులతో 
ఆనందింపచేస్తారు. జానపదుల సంస్కారం హృదయగతం. నాగరికుల 
సంస్కారం బుద్ధిగతం. నాగరికులు మేధా సంపన్నులు, జానపదులు 
హృదయ సంపన్నులు, నాగరికులు బండ్లమీదో, రిశాలమీదో, కారుల 
మీదో, మోటారు సై కిళ్ళమీదో తిరగడం తప్పి స్తే కాలినడక ఆనాగరికంగా 
భావిస్తారు. అందువల్ల వారికి శరీర పరిశంమ తక్కువ, రోగా వెక్కువ, 
ప౦9తిచిన్న జబ్బుకూ' సూదిమందులు, బిళ్ళలు వీరి వాడకం. (అల్లోపతి 
వైద్యం). జానపదులు కాలినడక కే పా9ధాన్యత ఇస్తారు. కొందరు వంద 
లాది మెళ్ళు కూడా కాలినడకనేపియాణంచేస్తారు. అందువల్ల దేహపరి 
శమ జరుగుతుంది - దీర్ధాయువు కలుగుతుంది. నాగరికులు కాఫీ,టీ 
లకు దాసులు, వీరి అతిధి మర్యాదలలో మొదటిది “టి యిచ్చి 
మాట్లాడడం, (భోజనం చేయమనడం తక్కువ). జానపదులు. అతిధులకి 
చల్లని మజ్జిగ ఇచ్చి మాట్లాడతారు, భోజనం చేస్తేనేగాని వదలరు, 
నాగరికులది ఉదయం ఖరీదైన బడా హోటళ్ళలో ట్రిఫిన్‌ కాఫీలు మధ్యా 
హ్నం రాతి? భోజనం - జానవదులది ముప్పొద్దు భోజనం. ఉదయం 
చద్దన్నం. (చాలామంది తరవాణీ పోసుకుని ఉల్లిపాయనంజుకుని 
చద్దన్న ంతింటారు.) నాగ౭కులు కనీసం పిక్కవారితో కూడా మనను 
విప్పే మాల్లాడరు, వారికి స్నెహితులు'టింవిలు, రేడియోలు, సినిమాలు 
మా|తమే _ ఇక జానపదుల .దగ్గరకువస్తే_ ఊరి ముందర గలగల పారే 
సెలయేరు, ఏటిగట్టు చెట్టుమీద కూర్చున్న పశువులుకావే పిల్లవాని పిల్లన 
(గోవి సాదరంగా స్వాగతం పలుకుతాయి. నగరంలో అయితే స్వాగతం 
పలికేది యం[తాల రణగొణధ్వని మా|తమే. నాగరికులు విద్యుత్‌ 
కాంతుల్లో గాని విహరించలేరు. జానపదులు అరికెన్‌ - లాంతర్లు కిరన 


91 


సాయులుబుడ్డు, ఇలాయి దీవపొలలో కూడా పనులు చక్క బెట్టుకుంటారు, 
నగరాల వో అద్ది ఇండ్ల కాపురాలు. అందుకే వారిలో కీమలాటలు ఎక్కువ? 
అన్ని టికీ యింటి యిజమానుల అమపుల్లు ఆంక్షలు _ వినిమధ్య ఎప్పుడు 
ఇల్లు మార వలసి వస్తుందో అని"నిరంతర ఆందోళన. జానపదులు పాకల్ణో 
నివః ఏంచినా స్వంతకొంపల్లో స్వేచ్చా జీవితం వారిది. నాగరికుల ప౦భుత్య 
కుళాయిల దగ్గర కీచు లౌటలు పట్టణ = వీథులలో ప%భాత. దృశ్యం, 
జానపదులు కోవేదికో, కాలువకో పెళ్లి నీలాటి రేవుల్లో నీరు ముంచుకొని 
గుంపులు గుంపులుగా కబుర్హాడుకుంటూ సరదాగా జలకాలాడి బిండెలతో 
మంచినీళ్ళు తెచ్చుకుంటారు - .ఎండుగతో నీరు తభ9పరుచుకుంటారు, 
ఎండుగ అంటే _ ఎండుపుకాయ ' గంధంకీసి నీటిలో కలిపితే ఆనీటిలో 
ఉన్న మలినం పోతుంది. పూజలు, పుణ్య కార్యాలంటే జానపదలకు 
మక్కువ ఎక్కువ, నాగరికులు. అదొక 'అనాచారం క్రంద చూస్తారు 
నగరంలో అన్నీ రాచకార్యాలే. -. పల్లెలలో అన్నీ. ప9జాకార్యాలే, 


J 
పొద్దుపో తే వట్టణం తొందరగా ని|దపోతుంది, వల్లెలలో పొద్దుపోయినా 


నీదో సందడే. మరల కోడికూతతో పల్లె మేలుకుంటుంది. మః “సలివాళ్ళు 
ఏవో తత్వాలు పాడుతుంటారు. యువకులు బయలుదేరి పొలాలకు 
వెళతారు. స్త్రీలు వీధులలో పొచితుడిచి, కళ్లాపిచల్లి ముగ్గులలో నిమగ్ను 
లవుతారు. పట్టణం తెల్లవారి బారెడు పొద్దెక్కిన తరువాత లేస్తుంది, 
పనిమనిషి వచ్చిలెపాలి లేదా పాలవాడు లేపాలి. అక్కడనుండి అంతా 
అడావిడే. వల్లీయులు తాపీగా పనులు సాగిస్తారు, తొందర దేనిలోనూ 
ఉండదు. పల్లెలలో ,వశు సంతకి ఎక్కువ - పట్టణాలలో జనసంతతి 
,ఎక్కువం జానవదులు తమ పనులు తాము స్వయంగా చేసుకుంటారా 
నాగరికులకు పనిమనుషులు రావలసిందే. వాళ్ళు లెనిదే పనులు 
“జరగవు. వాళ్లు రానిరోజు వీళ్ళ ఇళ్ళల్లో వొళ్ళువంగక అన్నీ డసరుసలు, 
బుసబుసలే మనకు దర్శనమిస్తాయి. నీళ్లు కజువు, పాడి కజువ్కు గాలి 
కజువు; ఇది నగరజీవితం _ ఇవి పుష్కలం వల్లె జీవితంలో, పట్టణాల్లో 
అంతా చదువులు, సినిమాలు, పరిశ9మలు, ఆసీసులు, వ్యాపారాలు, 
రాజకీయాలు, (రాచకయ్యాలు) సందడి తప్ప మరే కళాభిరుచి కన 
బడదు, ఇక్కడ ప్రతి హృదయం అలజడి, ఆందోళనలతో నిండి 
ఉంటుంది -_ పల్లె నిర్మలంగా నిద్రపోతుంది. కళలు కధలు, సహకారం, 


సౌజన్యం, సొథా గ్యాలతో ఆనంద సందోహంతో చిందులు వేస్తుంది. 
వచ్చని ప్రైరుపాలాలతో చిగురించే తరులతలతో ప ప్రకృతి హౌంద 
ర్యం పరవశిస్తూ ఉంటుంది _ మరి నగరాల్లో అంతస్థులమీద అంతస్థుల 





కో ఆకారాగ్ను అందుకో వాలే తాపతియం అఆగికంగా కని 


శే 
(ఆ 
(a 


Pree 2 

పిస్తుంది, వనావాలు, ఉద్యమాలు అనుడిన దర్శనాలు. యజమానుల 
కూలీల దారాటాలు పట్టణ ల“ కనిపిస్త చైతు కూలీల సామరస్యం 
పల్లెలలో కనిపిస్తుంది. ఎంత కూరిచ్చినా తృప్పిలెదంటాడు మిల్లు యజ 
మాని, మూ కండలు కరిగించిన శ్రమంతా యజమానిదోచుకుంటున్నా డం 
బ్రాడుకూలీ. ఇది పట్టణాలలో సిపించే అనుదిన పోరాటం, ఇది నాగరకత, 


నాగ-కుల జీవితాలు జీతనాతల పై బతుకులు - జానపదులు వారి 
స్థిరచరాస్టులపై వచ్చే ఆదాయంతో రెక్కల కష్టంచేసి బ్రతుకుతారు, 
జానపదస్త్రీలు వంటినిండా చిర, పొడుగుచేతుల రవికెలు ధరిస్తారు, 
నాగరిక స్రీలు గౌనులు, స్టేవ్‌లెస్‌ జాకెట్‌లు వగైరా పాశ్చాత్య వస్త్ర 
ధారణతో మురిసిపోతారు, జానపదులలో పురుషులు పంచె, జుబ్బా, 
తలపాగ ధరిస్తారు. నాగరికులు ధరించేవి ఫ్యాంట్‌, షర్ట్‌, వీనితో 
విదేశీ ప్రభావంతో వచ్చే రకరకాల మోడల్సు, జానపదులు మూతిమీద 
మీసం రోషానికి చిహ్నంగా పెంచుతారు. మీసం మీద నిమ్మకాయ 
నిలజెట్టడం వారి పౌరుష చిహ్నం _ నాగరీకులు అసలు మీసాలే ఉంచరు. 
అడి నాగరికత, చాకలి బట్టలుతకడం, మంగలి క్షవరం చేయడం, 
మాదిగ చెప్పులు కుట్టడం, కోమట్లు వ్యాపారం చేయడం, మేదరి తట్టలు 
అల్లటం, బాంహ్మణులు పౌరోహిత్యం చేయడం, రైతులు పంటలు 
పండించి ఆ పంటసు వాంరీ పంచటం జానపదుల ఓవన సరళి, ఇకుడ 
ఊరంతా ఒక్క కుటుంబం _ పట్టణం అంతా యంతాలమీదే నడక, 
వృక్సికి కలం నిమిత్తం లేదు, నేర్పరితనం పధానం. సంపొదనే 
ముఖ్యం. నాగరికులు మార్గకవితను అభిమాగిస్తారు. జానపదులు దేశ 
కవితను ఆరాధిస్తారు. జానపదులు నిష్కపటంగా ఉన్న విషయాన్ని 
కుండబద్దలుకొట్టినట్లు మాట్లాడతారు - కుతంతా)లతో మనిషిని పడ 
గొట్టడం మెధావంతుడైన నాగరికుడు చేసే పని, నాగరికులది వ్యష్టి 
శీవితం _ జానపదులది సమిష్టి జీవితం. నాగరికులు బుద్ధిజీవులు, 
జానపదులు అమాయకులు. 


ఇది ఒకనాటిమాట. ఈనాడు నాగరికత పల్లెలలో కూడాపాకి 
జానపదులు నాగరికలక్షణాలు అలవాటు చేసుకుంటున్నారు. ఇప్పుడు 
నాగరికులు జానపదులు అనే భేదం లేదు, జానపదం నశిస్తోంది - నాగ 
రికం సర్వతా9 నాట్యం చేసోంది. 





' ' 1 
" 11 ' ' bu 

fy gta iin న్‌ “ Gen |. ట్‌ శ ' . ip || Yr a ॥ 
en Ph ff Hie, pu # Wl Mo “hg క. ‘ee గ గ ane Fn hoe ల ఇ ప వ. jo; i) య A నే లీ 
| "i త్‌ i of Hom Br, BED Tit న యహ... న... 4 Hr ple (| క్‌ ' Cee 

గ ల య స. రసన మ Es py rsh lege wh Phy ps den 
1. శ... ౯ స EEE Car స్‌ " నే! ny ల , Me rh A ee స 

¥ og గ Phy ™ ఇ Aer hi hs cf fe det ide Cll Wed Wh WRI) Fa Ry E 
Wily te ల తా సళ్లు au A I A స్య పట : 





' Ark టి OF LAT ey [| గ. న. 
. అట్‌, ty సోను bin He Wy త స్త 





, i ar a wo lH mw 0 | స. 
1! ' ' " ॥ ' oy గ్‌ . . * ' i 
గ. 1. un! nr |. ne ం ॥ ne | 
i |. |. aD ' 1 orn re 
ల ' on ' bay , " 
Ee | ల . 


. a Fe 
pee mn py /. . 


pr శ శ / | i i ( wi 
Sa aa ఇల సధ స ॥॥ జ Cr 













ల 1. 






; "3 / గ్‌ 1 
.. aan hay i గ క. క... er oy, by ml FA 








య 1 hg శి i గ 
4 ha hey: a గ్గ RUE క iy స సాపు * pi, ng ap hry qh (eu 
వ్య టో . + స apy mn + స వ. pe wi Al oy OW OH iE i nil ల ay oat 
/ లోగో » స్తన? | 3 స్‌ fis | ల టీ ap en ల ye మ wp ry . స్‌ ప్‌ oy ప వ. 
hep, a Mon te ౬ ey BA, hte ed age [1 Tl by, Mr 
™ జ గ oer We pi Je hy “ vt Ng ta) Wd FH pre న iia hy o 
| Te “gs ' 7 





93 


కళలు = వానిలోన తరగతులు 


“యోగః కర్మసు కేశలమ్‌” 
గత. 

ఏ విద్యయందైనా సరే పందరక్శంపబడే కౌశలాన్ని కళ 
అంటారు _ ఇక్కడ కౌశలమనగా నైపుణ్యం. ఈ నై పుణ్యం వ్యక్తి 
మేధాశక్సి నుండి ఉద్భవిస్తుంది. బది సృష్టికీ పృకిసృష్ణ చేయడంలో 
కావచ్చు, లేదా సృష్టికి మించిన సృష్టి చేయడంలో కావచ్చు - కళల 
గురించి కొందరు పండితులు Cబాకిభొంది రీతి నిర్వచించారు. 


T “కళ అన్నది మాన వబుద్ధి జన్య మై, చాతురీ. 
మహితమై, సృష్టికి ప౦తిరూపమై భాసించే రూప 
విశేషం, అంటి పితి కకలోనూ మనుష్యుని పని 

_ తనం, బుద్ది వై శద్యం వెల్లడి కావలసివుంది. 
అట్లా ఉంటేనే అది కళ అనిపించుకుంటుంది 


TT * సృష్టియందతర్నిహితమైయున్న _సంపూర్ణశ్వ 
మును సౌందర్య సునిశిత సత్యరూపమును అభి 
వ్య క్రపరచు సాధన సంవత్తియె కళలు” 


“ Art is imitation” 
(కళ అనుకరణ 
ఇక్కడ అనుకరణ అంటే ప౦కృ త్యానుకరణ 
“అరిష్టాటిల్‌” 
“Art isan interpretation, not ar imitation” 
"(కళ అనుకరణ కాదు, వివరణ) _ “ఆర్థర్‌ డేవింగ్‌' 
అనుకరణ కళ అయితే ఛాయాగహణం ఉత్తమ కళ కావలసి 
ఉంటుంది. కారణం ఇది యధాతధంగా గ్రహిస్తుంది గనుక. కాని దీని 
ఇవ్వరూ కళగా భావించలేదు గనుక అనుకరణే కళకాదని వీరి మతం, 





T జానపదగేయాలు _ సాంఘికచక£ిత9 (పీఠికనుండి 
డా. బిరుదురామరాజు డౌ. నాయని కి౦ష్టకుమారి. 
TT “నాట్యకళ” ఫిబ్రవరి _ మార్చి 1970 సంచిక సంపాదకీయం 


నుండి గంహి ాంపబడిన 


94 


ఆరిస్టాటిల్‌ కళలను Fine Arts అన్‌, 
Useful Aris అనీ రెంశుగా విభజించాడు, 
ఆయన దృష్టి Fine Arts అంటి యివి _ 
l. Musi 

2. Drama 

3. poetry 

4. Sclupture 

5. Agriculture 


Useful Arts - అంటే ఇంజనీరింగు, వడ్రంగం, కమ్మరం, 
కుమ్మరం వగైరాలు, Fine Artss ఆనందాన్న ందించడం ప9ధాన 
గుణం, useful Arts ఆనంద జనకము కూడా కావచ్చు. ఉదాహర 
ణకు కుమ్మరం, వడ్రంగం వంటి వానిలో వారు తయారుచేసిన వస్తువుల పై 
చెక్కు నగిషీలు ఆనంద జనకములే గదా! ఫైన్‌ ఆస్ట ముఖ్యంగా 
ఆనంద జనకములే. వీనిలో జీవితోపయోగం కూడా ఉండవచ్చు + ఉదా 
హరణకు ఒక శిల్చి చక్కని శిల్పాన్ని చెక్కుతాడు. చూపరులకు ఆనందం 
కలిగించడం దాని పరమ ప్రయోజనం, అది అమ్ముడుపోయే అవకాశం 
కూడా ఉంది. అయినా ఈ అమ్ముడుపో వడనవ్న నది పచారికం, 
భారతీయ వండితులు కళలు $4 అన్నారు. ఇకక9మందలి 
జల్‌ ష్య కళా వివరణమును యో కంద ఊదహరించుచున్నా ను. 
(త్ర సుండిచర్ల ఆంజనెయకాపి బర చారి అనువాదము) 


1, గీతము _ ఇది స్వర పధానమ:గ్యా వద విధానపు: గా లయ 
ప9ధానేమ: Ia మనస్సు డ్‌ సుక్క అవధానము ప9థా 
నముగా లే ల్‌ "వల గానక చేయబ- “నదిగానుండును, 

2 


= వాద్యము:._ ఇది తత - ఘన._ అవనద్ధ సుషిరఖభిదనుంలచే నాలుగు 
విధములు, 


$. నృత్యము '_ భావాభినయము 

4. ఆలేఖ్యము _ - చిత9లేఖనము 

విశేషకచ్చే ధ్యము _ తిలక _ పతిభంగాది రచన 

తండుల కుసుమ బలి వికారములు_బియ్య పు పిండితో, పూలతో భూత 


తృప్తి కొరకు పెద్టెడి ముగ్గులు, 
rT * నాట్యశాస్త్రము అనువాదము” పు, 820-701. డా॥ పోణింగి 


శ్రీరామ అప్పా రావు, 





95 


“మి స రణము - పూల శయ్యులను, అపనపబలను ఏర్ప దచుట. 
దశ నాంగరాగము _. దంతపు లక్కు వస్త్రపములకు రంగులు 
అద్దుట, 
మణిభూమి కాకర్మ _ మణులతో బొమ్మలను నిర్మించుట. 
శయనరచనను _ బుతువులను శీతో ప్ల ప-సితులను అనున3ంచి 
శయ్యలను కూర్వూట, 


ఉఊదక వాద్యము = జలతరంగిణి,” 


ఉదకాఘాతము _ పిచికారుతో నీరు చిమ్ముట (వసంత కేశియందు 
చితయో గములు _ రకరకముల చేషములతో సంచరించుట. 
మాల్యగ9దన వికల్పములు :. చితవిచితములై న పూలమాలి 
కలను me 
శేఖరకీ పీడయోజనము 1. పూలతో కిరీటమును, తలచుట్టును 
అలంకరించుకొగె డి పూలనగషిని కూర్చు టం 


నేవద్యయో గపములు _ అలంకరణ విధానములు, | 
ర 


కరపత) భంగములు - ఏనుగు దంతముతోను, ' శంఖములతోను 
చెవులకు అలంకారములను కలి ఏ ఉచ కొనుట, 
గంధయు క ₹_ అత కరువులు మొదలగునవి చెసెడు నేర్పు, 
షణదోకా “జనము * - సొమ్ములు షెట్టుక్‌ ను విధానపు 
ఇందరిదా అకు: లు _ చూపరుల కనులను భరమింపజే యుట 
కీయమారయోగము ; _ సుభగం కరణాది యోగములు, 
హస్తలాఘవమ.. :_ చేతులలో ఉన్న వస్తువులను మాయంచెయుట 
విచిత9శాఖ యూషభక్ష క్‌ వికారక9వజలు; *_ రకరకసుల తినుబండౌ 
“యు నల వండుట. 
పొనకరసరాగ స్వయోజనపు::_. పానకములు, మద్యములు చేయుట 
సూబీవానకర్శ్మ:_ గుడ్డలు కుట్టుట 
సూత)ిక్రీడ;_ దారములను ముక్కలుచేసి, కాల్చి, మరల మామూ 
లుగా చూపుట. 
కీణాడమరుక వాద్య ములు? ఈ వాద్యహులందు మంచినేర్చు. 
ప్రి హిళికలు_ సామాన్యార్థవ ఏ మాత9ము పైకి కనబడునట్లును, 
గంభీరమైన అర్థము గర్భితమగునట్లును కవిత్వము ' 


చెప్పుట. 


29, 


80.. 


లది. 


96 


ప9తిమాల:._ కట్టుపద్యములు చదువుట. 
దుర్వా చక యోగములు: _ విలాసముకొరకు గ స్ప రచనలను చదువృట 
పుస్తకవాచనము;_ అర్ధవం ముగా చదివెడు' సేర్పు. 
నాటకాఖ్యాయికాదర్శనము: _ నాటకములకు, కధలకు సంబంధించిన 
జ్ఞానము. 
కావ్యసమస్యాపూరణము;_ పద్యములతో సమస్యలను పూరించుట, 
పద్దీకానే తివాసవి కల్ప ములు;_ పేముతో కుర్చీలు, మంచములు 
అల్లుట. 
తక్షకర్శ:_ విలాసముకొరకు బొమ్మలు మొదలగునవి చేయుట 
తక్షణ ము కరివనియందలి నేర్పు 
వాస్తువి ద్య:ః_ గృ హాదినిర్మాబశాస్త్రము, 
రూప్యరత్న పరీక్ష. రూపాయలలోను, రత్న ములలోను మంచి 
చెడుగులను వెరిశీలించగల్లుట 

ధాతువాదముః.. లోహములుండెడి సందేశములను కనుగొనుట, 
మణిరాగాకరజ్ఞానము:_ మణుల గనులను కని పెట్టుట 
వృక్షాయుశ్వేద యోగములు? చెట్లవై ద్యము 
మేషకుక్కుటలావక యుద్ద విధిః. పొల్టేళ్ళు, కోళ్ళులావకపక్షులు 

మొదలగువానితో పందెములాడుట 
శుకశారికా పలావనము:._ చిలుకలకుు, గోరువంకలకు మాటలు 

| నేర్పుట 

ఉత్పాదన సంవాహన కేశమర్దనమునందలి కౌశలము?_. ఒళ్ళు 


పట్టుట, పాదములొత్తుట, తల అంటుట మొదలగు వాని 
యందలి నెర్పు 


అక్ష రముష్టికాకధనము:_ అక్షరములను మధ్య మధ్య గుర్రించుచూ 


కవిత్వము చెప్పుట. 


మైచ్చి త కవికల్ప ములు!_ సాధుశబ్దమును కూడ అక్షరపంత్యయము 


వేసి అసాధువని భ9మిం. పజియుట. 
దేశభాషావిజ్ఞానము ౩. బహుదేశ భాషలను నేర్చి యుండుట, 


పుష్ప శఠటిక:_ పూలతో రధము, వల్లకి మొ॥ నవి కట్టుట. 
నిమితజ్ఞానము _ శుభ _ అశుభ శకునములను తెలిసి యుండుట. 
యంత$మాతృక : కూ యం,తనిర్మాణాదులు, 


స్ట్‌, 


97 


ల భి గ్‌ స అటి ఒడ వ 

“కాత*క = ఎకసంభా గంహణవు-, 

ధారణజరెత్ళ5. ఎకసం భు గవ ణం 

సంపొఠషవవు వలా ఒకడు పఠించుచుండగా వానినిగు రించి పలువురు 


c 
న్‌. 
మానసిక్రఆయ :-_ _ కావ్యములను రచించుట 


అభిధాన కోశఛందో విజ్ఞానము : = నిఘంటు. ఛందళ్ళా స్త పరిజ్ఞానము 
, కావ్యకి కి9యా యాకల్పము': కావ్యములను రచించ ట 
కియా కల్పము :. కావ్యాలంకార శాస స్త్ర పరిజ్ఞానము, 
ఛలికిక యోగములు ;_ మారు వేషముతో ఇంకొక వ్య ₹వలే చలా 
మణి అగుట, 
వస్త) గోపనము :-_ వస్త్రములను మాయజియ:ట మొదలగు 
పనులు, 
ద్యూత విశేషములు :_ జూదమునందలి విశేషములను తెలిసికొని 
యుండుట 
. ఆకర్ష కండలు '_. జూదము నందలి ఖేదసుంలు, 


బాలక్రీడనకములు: ల పిల్లల ఆటలయందలి నేర్చు 


వై నయికీజ్ఞా నము: _ గజ, అశ్యశాస్త్ర పరిజ్ఞానము 


. వ జయకేవిద్యలు: _ విజయసాధనోపాయములను. తెలిసియుండుట 


వ్యాయా మశీజ్ఞానము;_ వ్యాయమ పరిజ్ఞానము 
వీనిలో విశిష్టమైన ఈకి కింది నాలుగింటీని లలితకళలన్నారు. 
1. సంగీతం. mw 


2 కవిత్వం 
4. చిత9లేఖనం 
4 శి ల్పం౦ 


కొందరు నాట్యం కూడా లలిత కళలలో చేర్చారు. నాట్యం గురించి 


యిలా చెప్ప బడింది. “నృత్త తం. తాశలయాశ9యమ్‌, ఆద్యమ్‌ భావా 
శీయమ్‌నృ త్తమ్‌ నాట్యం రసాశయ"” దీనిని బట్టి మూడు కళల సమా 
హెరంగా - కనిపిస్తోంది, వాడుకలో నాట్యం కూడా లలితకళలలో 
అయిదవదిగా వ్యవహరింపబడుతోంది, 


ఈ లలితకళల్ని చిత9కళలు విలాస కళలు, అని కూడౌ పిలుస్తారు. 


లాలిత్యం ప్రధానమైనవి గాన. అలితకళలనీ రూప చితణగాని, రస 


98 


చితిణగాని భావచిత9ణగాని కలవి గాన చిత9కళలనీ, ఆనందం ప౦9ధానర్ర 
గాన విలాసకళలనీ అన్నారు, 


కాళిదాసు రఘువంశంలో లలితకళాశబ్దమే వాజేడు. జయదేవుడు 
గీత గోవిందంలో విలాస కళాశద్దాన్ని వాడేడు, 


రలితకళ అనేది మూడు అంశపులతో ముడిపడివుందిం 
"సృష్ట 
ర అనుకరణ 
లే శే ర్పు 
ప్రతిభ వ్యుత్ప తి, అభ్యాసము ,కావ్యహేశువులని చెప్పబడింది, 
కవిత్వ ౦కూడా లలితకళలలో ఒకటి కనుక పైన న చెప్పబడిన హితువులు 
కళ లన్ని టికి వరిస్తాయి. 


పంతి భ్‌ 


T “వ9కిభను” గూర్చి అభినవగుప్తుడు _ 

“ప౦ిజ్ఞా అపూర్వవస్తు నిర్మాణక్షమా” అన్నాడు. అంటే _ కోత్త 
కోత్త వస్తువులు నిర్మించునేర్పు అని అర్థం, 
భామహుడు _“విజ్ఞానవనవోన్నే షశాలినీ పంతిభామతీ” అన్నాడు, 


ఈ ప్రతిభనే ఆధునికులు భావనాశక్తి అనీ, ఇంగ్లీమలో “పవరాఫ్‌ 
ఇమెజినేషన్‌ అనీ వ్యవహరిస్తున్నారు. 


వ్యుత్పత్తి 
“నిసణతో లోకశాస్త్ర £కావ్యాద్యక్షణా క్ర” అని పండితులు చెప్పా రు, 


స్యుత్పర్తి లోకశాస్త్ర కావ్యాద్రివేక్షణ వలన ఏర్పడుతుంది. అనగా 
సర్వతో ముఖ మైన పాండిత్య విశేషము వ్యుత్పత్తి అని అర్థం, వ9తిభ 
చ్రైసర్గికం _ వ్యుత్చ కి 8 సంపాదిత్రం, 


Gamera 2 
ae 
a ల ్‌ 


వ 


T కావ్యాలంకార సంగ9హము పు, 119. 





99 
అ భ్యా సం 


అభ్యాసం గురించి రాజశేఖరుడు “నిరంతర కృత్య వస్తు పరిశీలన మే 
అభ్యాసమని, దీనివలన అనన్య సామాన్యమైన నేర్పు కలుగుతుందని 


వివరించాడు, - 


“ఆభ్యాసోహి కర్మణాం కౌశల మావకంతి”’, అంటే నిరంతరమగు 
అభ్యాసము వలన కౌశలము కలుగును అని, సామాన్య భాషలో దీనిని 
చెప్పాలంటే అనగననగరాగ మతిశయిల్లుచునుండు” అని - 


పైన చె ప్ప బడిన “సృష్టికి? ప9తిభ ముఖ్యం. ఇందు ఆపూర్వత 
స్వతంత9త నిండి ఉంటుంది. “అనుకరణ” అనేది ప్రకృతి అనుకరణి- 
సృష్టికి పితిసృష్టి”. దీనికి ప్రపంచ విజ్ఞానం చాలా అవసరం. కనుక 
వ్యుత్ప క్రి జి'పె ఆధారపడి ఊన్న ట్టీదిది, 


“నేర్పు” అభ్యాసంవల్ల అలవడుతుంది. అందుబా టులో ఉన్న 
సామాగి9తో ఆనందకరంగా కూర్చగల శక్తియే నేర్చు, 


ఈ లలితకళలు మరల శీవ్యము, దృశ్యము అనిరేండు రకాలుగా 
విభజించబడ్డాయి. ** రమ్యాణిఖీక్ష్య మధురాంశ్చ _ నిశమ్య శద్దాన్‌ “ 
అను క్లోకంలో కాళిదాసు ఈ విభజన సూచించాడు. శవజేందిియ 
ములద్వారా ఆనందం కలుగజేసేవి శంవ్యకళలు. ఇలామోసినప్ప డు 
శిల్పం, చిత్రలేఖనం దృశ్య కళలు: సంగీతం, కవిత్వం శ9వ్య కళలు, 


శ్‌. ల్ప ౦ :- 

ఇది రూపపధాన మైనది, ఒక వస్తువుయొక్క రూపొన్ని చెక్కడం, 
రాగి రాయి మట్టి, కర9 _ మొదలైన విగ్రహ విశేషాలన్నీ ఇందులోకి 
వసాయి, 


చితలేఖనం స .. 
ఇదికూడా శిల్పంవలె దృశ్యమానమే,' దీనిలో రంగులు, కుంచె, 

గోడ మొదలగునవి ముఖ్య పదార్థాలు, శిల్ప ౦లో, చూవలేని పకృతి 

వెవిధ్యంకూడా ఇది చూపగలదు. 





100 


ts CC త్త ఈ గ 
సంగితం ఆపొత మధురం కానీ కంటికి కనిపించదు. నిరాకారం, 
హణ ష్‌. 

కవి త్గ ౦: క (త 


కవిత్వం కేవలం అభ్‌రీరూవం, శిల్పం, చివులేఖనం దృశ్య 
మానవులు, చూసి ఆనండించేవి. అందువలన వీనిని దృశ్య కళలన్నా రు, 
సంగీతం, కవిత్వం శ్రవ్య (గోచరాలు గాన వానిని శ9వ్య కళలన్నారు, 
నాటకం, నాట్యం వంటివి సమాజ =ర కళలు, వీనిలో దృశ్యం, శ9వ్యం 


కూడొ వుంటాయి. 


కళలను గురించి :_ 
“ఆర్ట్‌ ఫర్‌ ఆర్ట్‌ పేక్‌” అనేది ఒక వాదం, “ఆర్ట్‌ ఫర్‌ ది పీపుల్‌” 
అనేది ఒక వాదం అనాదిగా అనంతంగా సాగివస్తున్నాయి. 


“ఆర్ట్‌ ఫర్‌ ఆర్ట్‌ సేక్‌* (కళ కళకోసమే) అనేది వైయరికం: 
దీనికి ఆత్మానందం పధానంగా చెప్పుతుంటారు. కాని వాస్తవానికి కళా 
కారుడు ఎటువంటి పిలోభాలకీ లొంగక తాను దర్శించిన సత్యాన్ని 
వ9ిదర్శించడమనేది దీనిలోని భావం, 

“ఆర్ట్‌ ఫర్‌ డి పీపుల్‌” అనే వాదంలో కళ ప్రజలను చైతన్య 
వంతులుగా చేసే ఉపకరణంగా ఉవయోగవడాలనేది వీరి వాదం, 


కళ భావాత్మక మైన మానవసృష్టి. సృష్టిలో నున్న దానిని యధా 
తధంగా అనుకరించుట, ఉన్నది ఊన్న దున్న ట్టుగాక తన మనో నేతా9నికి 
గోచరించినట్లుగా చితి9ంచుట్క సృష్టిలో పొందలేకపోయిన దానిని తన 


భావనతో ఊత శమమెన, ఉన్నతమైన జగత్తును సృష్టించుట అనునవి 
కళారూవ కారకాలు, 


లలితకళశల వయోజనాల గుకించి వలువురు పండితులు ఈ కిరంది 
విధంగా అభిపా9యాలు వెలిబుచ్చారు 


(*) “కళ మానవుని జీవితమును మాధురీ మహితపు:ను, 
సమరస సుందరమును నొనర్చును. 


() శ్రే మారేమళ్ళ్య నాగేశ్వరరావు న; 
“కలాకారుడు _ సమాజము” వ్యాసంనుండి. 








“101 


కష్టసుఖాదికా త్మక మైన ద్వంద్వ పకృతి నుంచి. 
తట్టుకొనలేని హృదయమునకు గిలిగింతలు పెట్టి 

కశ మానవుని లాలించి, పాలించును. తన 

సృజనాశ క్తి యాధారముగా జీవితమును 
మానవుడు లలిత మధురంగా చేసుకొను అం? 
యత్నము నందే | కళ్త ఊద్భవించినది”, 


“మానవుడు ఆర్థిక, సాంఘిక, వైజ్ఞానిక రంగాలలో మాత్రమే 
రికాసం చెందితే ఆర్థికసష్టి, సాంఘిక గౌరవం, విజ్ఞాన ప్ప అభివృద్ధి 
శెందుకాయేమోగానీ వీవీతంలో ఒక శుష్కత్వ౦, జక నీరస భావం, జం 
నిరానందం మాత్రం తొంగి చూస్తూనే వుంటాయి. కళారంగం ఈ 


లోటు తొలగిసుంది. 
బుజాల లు క 
- సంజివడేని 


(**) అందమివ్వడమే కళకు ఉద్దేశం. కళలో పాతా, కొత్తా, ముందూ, 
పేనుకా ఇవేమీ లేవు. ఇంకా దినీ పయో జన మేమిటని అడగడం గుడ్డి 
శనం అంత పయో జన కారి ఇంక ఉండదు, గంతలు కట్టుకొని నువ్వు 
వాంఛినీ ,వ్రయోజనాన్ని నెరవేర్చ అదు కనుక దానివలన 'పంయోజనం 
రేదనడం చాలా సంకుచితం”. 


“కవి, గాయకుడు, ఫిలాసఫర్‌. వీళ్ళకి స్వేచ్చ లేని దేశం, కాలం, 
ఘోరం, చాలా త్వరలో మనుషులు మరలు, కీలుబొమ్మలు, రాక్షసులు, 
రాబర్జులుగా తయారవుతారు,” 


“ఒకదిశ జాన్న త్యాన్ని ఎక్కిచూపే వి కళలు మాతిమే, - గింికు, 
రోము దేశాలు హోమరు, వర్గ ల్‌ క వ్యాలవళ్లే సీరుపొందాయి. కాళిదాసు, 
భవభూతి వంటి కవులవల్లా, “అజంతా, ఎల్లో రా శిల్పా లవల్లా, తాజ్‌ మహల్‌ 
వంటి కళాఖండాలవల్లా, 'శాన్‌శే సెన్‌, త్యాగరాజులవంటి సంగీత వేత్తలవల్లనే 
భారతదేశం జగత్‌ ప్రసిద్ది పొందింది. అలాగే రఫేల్‌, బెతోవన్‌, షేక్స్‌ 
పియర్‌ వంటివారు జన్మించడం వల్లే ఆయాదేశాలు నలుగురు  నోళ్ళళ్ళోను 
ఘనంగా కీ నించబడుతున్నాయి. i 


ము 


(ై) శ్రీ గుడిపాటి వెంకటచలం “చలం - కళ నుండి. 





102 


కళ సంస్కారాన్ని, .సంకమింవ జేస్తుంది. సంస్కారం. నూక 
లిగిస్తుంది. విజ్ఞానాన్ని వంచడం, వివేకాన్ని పెంచడం, 


ఆనందాన్ని అందించడం, లలితకళల పరమావధి. ' జీవితర.అట: పోట 
లను అధిగమించి ఆఅనంధంగా జీవించడానికి కళ్లలు తోడ్పడుతాయి, 
కళకు కులమత భేదాలు లేవు. పా?ంతీయ విభేదాలు లేవు _, 


దృషని కలిగి 
ళు 


ఆడామగా వివక్షత లేదు, ॥ అన్ని టికీ ఆకతీతం కళ. 
“శిల ౨ 


“శిలలపై శిల్చాలు చెక్కినార్హూ. మనవాళ్ళు సృష్టికే అందాల 
తెచ్చినారూ...లె ల. 


ఒక జాతి చరిత సంస్కృతులను తెలియజెప్పి వి ఆకాలంలో 
వెలసిన కళలే, అందులో శిల్పకళ [పత్యేకత మరింత, వా9త కందని 
చరితను కూడా యీరాతి ప$£ిమలందిస్తున్నాయి, ఏ కళ అయినా 
ఆదిలో (పకృతి అనుకరణ తోనే పొ9రంభమయ్యింది. శిల్చి కూడా తాను 
చూసింది రాయిలో చెక్కేడు. అవే వన్యమృగాలై న ఏనుగులు, జింకలు 
లతలు, పక్షులు, వృక్షములు వగైరా; తరువాత మత ప౦9భావంతో. దేవతా 
ప9తిమలు సృష్టించాడు, తరువాత సొందర్యారాధనలో మధుర మంజుల 
మనోహర మోహనాకృళకులైన ఊహా సుందర సుందరీ ' మణుల సజీవ 
మూర్తులుగా సృష్టించి చరితకే విశిష్టతను చేకూర్చా డుం 


(వకృతిలోని ఎన ఖై నాలుగు లక్షిల జీవరాసులను ఒకదానికొకటి 
పోలికలేని కోట్లాదిరూపాలకో సృష్టించిన మహాశిల్చి |బహ్మ అనుకుంటే 
పాణం దక్క మిగిలినదంతా పతి సృష్టి చేసిన మహా మేధావి మానవ 
శిల్పి. పురాణకాలంలో పే₹ెన్నికగన్న గొవ్న శిల్సి “మయుడు.” ఉన్నది 
లేనట్లుగానూ లేనిదిజాన్న బ్లుగానూ సృజించి దుర్యోధనసాఠ్యభౌముడంతటి 
వాడినే సంభ9మాశ్చ ర్యాలలో ములవెత్తేడు. వాస విక వ౦పంచంలో 
యిప్ప టివరకూ నేలతల్లి ఒడిలో దాగి బయల్పడిన శిలా పతిమల ఆధా 
రంగా వరిశోధి స్తే ఈజిప్టు, వైనా గీ9స్‌- రోమ్‌, ఇండియా ,.వగెరా దేశా 
లలో కేస్తుపూర్వం ఎన్నో శతాబ్దాలకు ముందే అద్భుత శిల్ప కళా సంపద 
పెంచి పోషింవ బడినదని తెలుస్తోంది. ఇండియాలో. కి, పూ. మూడు 





“103 


వందల సంవత్సరాలనాటి కబుహంజొదారో, హరప్పా శిధిలాలలో బయ 
ల్పడిన శిధిల శిల్పాలు (పొచిన భారతీయ నాగరకతకు [పతిబింబాలు. 


తెలుగు సీమలో యీ శిల్పకళా పాంభవాన్ని వేనోళ్ళ - చాటే 
అమూల్య సంపద పుణ్యక్షీతాాలను, ఆరామాలను అంటిపెట్టుకొని విదేశీ 
యువి ల్ని సహితం వి|ఖభాంతుల్ని చేస్తోంది వీనిలో ముఖ్యంగా అవముథా 
నతి, నాగార్జున కొండ, హనుమకొండ, ఓరుగల్లు, ౮ రామప్ప గుడి, . అల్తం 
పురం, కాళహస్తి , శ్రీం శైలం, సింహాచలం, ద్రొక్షారాము లేపాక్షి, ఆంధ 
శిల్ప కళా వై భవానికి నివాళ కులర్చి స్తున్న చోట్లు, 


భారతీయ. శిల్పాలకు ఎక్కువగా గుహలూ, “కొండలూ , దేవాల 
యాలూ, కోటలూ, స్థూపాలూ ్ధె సావరాలు. అజంతా, "ఎల్లోరా రో, ఎల్బెంట్లా 
గుహల శిల్ప సొందఠ్యం ప9పరచ శిల్ప సంవదశే తలమానికం, 
గ9స్‌లో “వ “పయిడీస్‌ చెక్కిన ఏడు నిలువుల ఎత్తుగల “జుపిటర్‌? విగ్రహం 
ప్రపంచ వింతలలో ఒకటనుకుం టే, రోమ్‌లోని ఫే సీజర్‌. విగంహ6,. అమెరికా 
లోని వాషింగ్‌టన్‌, లింకన్‌ విగ౦హాలు నిడివిలో. గొప్పతనాన్ని చాట్లు 
కుంటుంటే, (బక్కాక్కుదాని హిడవు 465 అడుగులు - మాస్కోల్లో ని లెనిన్‌ 
పాలరాతి విగిహం సహజత్వానికి దర్శనీయమనుకుంటే, మన్న అజంతా 
సుందరి జగదేక సౌందర్యానికి విశ్వ విఖ్యాతి పొందింది, పారిఛీన కాలం 
లో భారతీయ. శిల్బం రాజుల. ఆదరణలోనూ, మతాల పర్షిపోషణలోనూ 

మూడువువ్వు లూ ఆరుకాయలుగా వికసించింది. ఆశోకుడు, కనిష్కుడు, 
హర్షవర్డ వర్షనుడు యిచ్చిన చేయూత అనల్ప౦._ గుష్తరాజులకాలము దీనికి 
స్వర్ణ ముగమే. ఆనాడు హిందూ బౌద్ద శిల్పాలు 0 రెండూ శరవేగంతో 
ప్రరోగమించాయి. అశోకుని కాలంళోని “సాంథీ, బుద్ద గయ సూపాలూ, 


కనిష్కుని కాలంలోని తక్షశిల సూపాలూ, గుప్తుల అజంతా శిల్చాలూ 
వారి కళాఖిరుచికి పకీకలు. 


ర్వి 


గీరికుల దండయాతిలో కనిమ్ముని కాలంల్‌ శ్రీల * 1వ. శతావ్దీల్లో 
దౌర్దశిల్చం, గీ9కుశిల్చు ౦ _ కలిసి" గాంధార ' శిల్ప నునే స రూపాన్ని 
ధరించింది. ప౦9తిమలో., వాస్తవికత ప్రతిబింబించడం దీని ప9ధాన 


లక్షణం. కట్టుకున్న బట్ట మడతలుకూడా యధాతధంగా చెక్కబడతాయి, 
భారతీయ శిల్ప ౦లో. “తెలుగు శిల్పుల బాణీ “ఆర (ధ శిల్ప” మని | ఒక 
(ప్రత్యేకత. గడించుకున్న ది, అదే అమకావతి శిల్పం. 


ఆవంరావతి 
“అమరా వళే గుహల అపురూప శిల్పాలు” అనే పాట దేన్నీ బట్టి 
వాగశారో గాని అక్కడ గుహలు రేవు. బౌద్ధ స్థూపం మాతరం వుండి, 


ఆ ఫలకాల పై బుద్ధుని జననంనుండి నిర్యాణం వరకూగల గాధలు, జాతక 
కధలు లోకోత్తరంగా చెక్కబడ్డాయి. బుద్దుని ధ్యానముద్ర బోధి 
వృక్షం, ధర్మచక్రం దివ్యశిల్ప కళా విలసితాలు, వినితోపొటు నాటీ 
తెలుగు నాగరికతా చిహ్నాలై న. ఏనుగులు, సింహాలు, వివిధ మృగాలు, 
పూర్ణకుంభం అతిసహజంగా మలచబడ్గాయి. ఆంధప9దే క్‌ [పభుత్వ 
చిహ్నంగా స్వీకరించబడినది యూ పూర్ణకుంభ ము, ఇవేగాక వివిధ 
నాట్య భంగిమల్లో చెక్కబడ్డ పలుప్పురు నృత్యకాంతలు వివిధ వాయి 
ద్యాలతో మనోహరంగా కనిపిస్తారు, సభతీర్చిన బుద్ధుడు, శంద్ధత్‌ 
టు కు ఫ్ర ల్‌ కూడా ఏప్రి వెస ॥ 
వింటున్న భక్తులు గల ఫలకం మనల్ని (శ ద్ధాశళువుల్ని చెస్తుంది 


ఈ అమరావతి ఒకనాటి ఆంధ) రాజధాని ధాన్యకటకం _అదే ధరణి 
కోట, ఇక్కడ కళా ఖండాలలో లండన్‌ మూ్య్యూజియమ్‌లోకి కొన్ని, ను 
[దాసు మ్యూజియమ్‌లోకి కొన్ని కలక త్రా మ్యూజియక్స్‌లో కి కొన్ని తర 
లించబడ్డాయి. మిగిలిన శిల్పాలను శిధిల మైపోతున్న స్థూవంనుండి తొల 
గించి ప్రక్కనే మ్యూజియమ్‌ల్‌ అమర్చారు చూపరుల దర్శనార్ధం, 
ఈ శిల్పం ఆంధ్ర శాతవాహన రాజుల గారాలబిడ్డ, తెలుగు శిల్చుల 
రత్న కిరిటానికి కలికి తురాయి, 





మూడువందల మయేడులమోఘ తపము చేసి 


ల్ల 
b 


తమ కళాశక్తులన్ని యు ధారబోసి” 
అని శ్రీ కొండూరి వీర రాఘవాచార్యులుగారు తమ*అమరావతి* కావ్యంలో 
ప్రస్తుతించారు. ఈ శిల్ఫాలు క్రీ పూ. 2వ శతాబ్దినుండి క్ర, శ. 1వ 
ఖ్‌ ద ' ' 
శతాబ్టివరకూ మూడు శతాబ్దాలపాటు చెక్కబడ్డాయట, |. 
నాగార్జునకొండ 
ఇక్ష్వాకుల కాలంలో నాగార్జునుని పోత్సాహంతో తెలుగు శిల్పులు 
చెక్కిన చక్కని శిల్పా లకు కాణాచి యిది, అమరావతికి అనుంగు సోదరి. 


105 


అక్కడవలె యిక్కడ కూడా బుద్దుని వివిధగకి రూపాలు, జాతకకధలు 
దేదీవ్యమానంగా చెక్కబడ్డాయి. ఈ నాటికీ సకల సొందర్య విలసితాలై 
చూవరులను చకితుల్ని చేస్తున్న యీ శిల్పాలు చెక్కిన ఆ మహాతపస్వీ 
డైన అంధ) స్థపతి యెవ్వరో గదాః 

“ర్మ నల్లని రాలలో ఏ కన్నులు దాగెనో,! 

ఈబండల మాటునా ఏ గుండెలు మోగెనోలో 


రావుప్పు గుడి 


కాకతీయ రాజులు శీల్పకళా పిరియులు, తెలంగాణాలోని 
రామప్ప గుడి, ఓరుగుల్లు కోటు హనుమకొ౭డలోని వేయి స్తంబ్లాల మండ 
పం వీరి ఉఊతృమకళా పోషణకు తార్కాణాలు. హైందవ శిల్పం అద్భు 
తంగా పెంచి పోషించబడింది వీరి హయామంలోనే. వానిలో రామప్ప 
గుడిలోని శిల్ప చాతుర్యం కళాకారుజ్ఞి కదిలిస్తుంది, రచయితను ఉదేక 
పరుస్తుంది. నాట్యరాణులను నర్షింపజేస్తుంది, సామాన్య్యుజ్టి చకితుణ్ణి 
చేస్తుంది. దేశపసిద్దిగన్న బేలూరు హొయసల శిల్పాలు చెక్కిన 
అమరశిల్పి జక్కన్నకు సమజాజ్జ్‌ ఈ శిల్చి, ఇందలి నాట్యకత్తెల 
. సౌందర్యం వర్ణనకు అందనిది. నిలువెత్తు విగ్రహాలు, స్తన జఘన లావ 
జ్యం రమణీయం - సర్వాంగనుందరం. వీరి నృత్యరితులు, శివ 
తాండవం చూపరులను ' పులకరింప జేస్తాయి. అత్యంత సుందరమైన 
నగ్ననాగిని ప్రతిమ ఓ ప9త్యేకత,. నంది విగ9హం కనులకు విందు.. 
సృంభ శిల్పానికి విస్తుపోవలసిందే. ఇవి ఆంధ్ర శిల్పానికి కేర్తిస్తంభాలు. 
వీనిలో మన నీడలు కనిపిస్తాయి. ఆంధ సంస్కృతికి, ఆంధ శిల్ప 
కేల్లా నై పుణ్యానికి రామప్ప దేవాలయ శిల్పాలు మణి దిపొలు, 


ఓ రంగ లు 
డి 


ఇదే నేటి వరంగల్లు, ఇక్కడి కోట్క కోట ద్వారాలు ద్వారతోర 
ణాలు తెలుగు శిల్ప కళామతల్లికి ఆభరణాలు. కోటలోని నంది కాక 
తీయుల కళా తృష్టకు నికపోపలం . - 


106 


“డి రుగల్లున వీఠలాంఛనముగా పలు శ స్త ప్ర శాలలు నిల్చి నా రు” అని 
ఆంధ) పాదష ప9శ స్పై క. తెలిపిన శస్త్రశాలలు కాలగర్భంలో కవీీస్లి 
పోయినా కాకతీ యుల హొరుష ప్రతాపాలకు వ ప౦తీకలుగా శిలలో మలిచిన 
సింహాలూ, ఏనుగులూ, యివృటికీ దర్శన మి టనే ఉంటాయి. 


ఇక్కడకు దగ్గరలోనే గల హనుమకొండ వేయిస్థంబాల మండపం 
తెలుగు శిల్ప సరస్వతికి కంఠా భరణం, 


అల౦వురం౦ 


కర్నూలుకు 20 మెళ్ళదూరంలో తెలంగాణాలోగల యా ఊరి 
జోగులమ్మగుడి చరిత)వ9శిద్ధ మైనది, బాదామి చాళుక్యుల కాలంలో 
క్రీ9.శ, 6వ శతాబ్దిలో వెలసిన ఆలయమిది. గుడిలో అడుగడుగునా 
గూళ్ళలో అనేక (వతిమలు అమితా శ ఎర్యాన్ని కలిగిస్తుంటాయి. ఇక్కడి 
ఆలయాలలో నవ్యబహ్మలు, జోగులాంబ, బాల “బరధేహ్మిశ్వ రస్వా మి, 
గణపతి, వీరభ(ధుడు, వుడు, చతుర్ముఖ బ్రహ్మలు శిల్చి చాతుర్యానికి 
మచ్చుతునకలు. ఆలయకుడ్యాలపె రకరకాల జంతువుల, మానవ 


మిధున ప్రితిమలు, దశావతారములు, గరుడ, గంధర్య,కిచ్నెర్క, కింపుర 
షాదులు మనోహరములు, మహిషాసుర మర్జిని, నటరాజు నంది 


ప్రతిమలు నయనానందకరములు. ఇక్కడ |పత్యేకంగా శిరస్సులేని 
దిగంబర భూదేవి యోనిదర్శనం గొడౌళ్ళకు.. సంతాన పాొప్తి 
కలిగిస్తుందని పితీత.. 


లేపాకి 


wah 

“రేపాక్షి ఒసవయ య్య కేడి రా “వయ్య” 
రాయల సీనులో రమజీయ శిల ల్పాన్ని చిందిస్తున్న చోటిది. అనంతపురం 
జిల్లా ఇందుకూరు తాలూకాలో యిది కుగాళిమమైనా కళా వై శిష్ట్యంతో 


వ పట్టణాలకు లేని వ9శస్తి కి పొందింది, ఇరవయ్యుడడుగుల , వాడవు, 


హేనడుగుల ఎత్తుగల బసవయ్య సాలంకృత ఏకరాతి విగ9హం విజయ 
సగర రాజుల కలా పీీయత్నా నికి అద్దం వడుతుంది. 


ఇక్కడి పూర్ణ 
పరము, వద్నినీ జాతి స్రీ [వతినులు శిల కళారంగానికే వజ) 
కిరిటాలు 


107 


సిరిహాచలిం 
కళింగాంధ9లో విశాఖకు 9 మెక్ళదూరంతో కొండమీద సెలసి 
పుణ్యక్రేతిమిది. కళింగాంగగంగుల ఆదరణతో ఆవిర్భవించిన అద్భుత 
ioc యీోగుడిలోనిది. గుడిలోని దేవుడు వరాహనరసి ఏంహస్వా మి 
నిత్య చందనాలంకృతుడు. ఇక్కడి. శిల్పాలలో విశేషంగా కనబడేవి 
వివిధ బంధనాలలో మైధున పతిమలు. చతుష్షష్టికళల్ని రతికూడొ ఒక 
కళగా భావించిన. పూర్వులు శిల్పంలో కూడా దీనికీ స్థానం యిచ్చి 
అనందవ)దం చేశారు. ఇవి జీవకళామూర్తులు, హిరణ్య కశిపుని పొట్ట 
చీబ్బచున్న ఉగినరసింహమూర్తి, వరహావతార రూపం శిల్పాలు 
చూసేమనిషిని నిలేస్తాయి, అన్నిటికి మించి యిక్కడి శిలా మండప 
సృంభాలమీది శిల్పం అత్యంత మనోహరం, వీనిపై దశావతారాలు, 
భిన్న నరసింహమూరుు లూ సుందరాంగుల నాట్యముద9లూ లతలూ 
నేత్రపర్వం. రధ మండపానికి కూర్చిన అశ్వాలు మన హృదయాలలో. 
శాశ్వత ముది పేసుకుంటాయి. కళ్యాణమండపం రికీ సృంభాలకతో ( నిర్మిం. 


భు 
ఆసు 


చారు ఈ సంభాలు మోర్తిగి స్తే స సరిగమలు పలుకుతాయంటారు. _ శిల్చి 


© 


గిట్టల బం! వ. . 
చాణుక్యుల అండదండలతో నిర్మించబడిన నీమేశ కరాలయంలో 
శిల్ప పత్రేకతకంటె రాతి కట్టడపు పని, గోపుర పొగికారాలు, వివిధ 
దేవతల ఉనికీ మనికీ చూడవలసీందే. ఈ గుడి. దేవతలు ' జక్క రాతిలో 
కట్టేరని జనథుితి _ అంటే యిది దేవతా నిర్మా కం లాగుంటుందన్న 
మాట. ఇందులోని కీ వేంశ్వ రలింగం రెండు నిలువుల ఎత్తు వుంటుంది, 
ఈపాలి నిడివిలింగం తంజావూరు బృహదిశ్వరాలయంలో నూ, అమరావతి 
అమరేశ్వ రాలయంలో నూ మాత్రమే కనిపిస్తుంది, పైగా ఇది ఒక వైపు 
శెలువ్వ ఒకపై పు నలుపు. నలుపు భాగం ఈశ్వ రుడనీ, తెలుపుభాగం 
వొర్వతి అనీ, అర్థనారీశ్వ ర లింగంగా గుర్తి ంచ బడింది. అందుకే 
అభి'షే కజలం నలుపు వై ప్పి 'వెళుతుందట.. (షరి వైపు : 


శ్రీ శె లం-కాళహ 


యె 


“శ్రీ శె శెలం శిఖరం" దృష్ట్యా పునర్జన్మ నవిద్యతే” ఆంటారు... ము క్తి 
మాట ఎట్లాఊన్నా యిక్కడి శిల్ప కళకు ముగ్గులు కాని వారుండరు. 








108 


కాళహస్తి గుడిలో ప్రవేశించగానే ఏదో ఆలౌకికానందం కలుగు 
తుంది. ఆ మండపాలూ, ఆస్తంభాలూ ఆకట్టడౌలూ మన ఊహలళ్ళ్ని 
ఎక్కడికో తీసుకుపోతాయి. ఇక విజయవాడ దగ్గర గల ఉండవిల్లి 
గుహలలోని శేషశాయి విగ్రహం కూడా చూడదగ్గ విశేషమే. నిజానికి 
తెలుగునాట నలుమూలలా పల్లెల్లో కనిపించే పోతురాజులూ, పోలేరమ్మలూ 
చాలావరకు మన పాబీన శిల్ప సంపద అవశేషాలే. 


ప౦పంచ ప్రఖ్యాతి బడసిన మహాబలిపురం ఏకశీలారధాలు, అజంతా 
గుహల ఆదినిర్మత అద్భుత శిల్పాలు, హంపి విజయనగర మహోన్నత 
రాతి పితిమలు, సాంచీస్థూప ద్వారతోరణాలు, కోణార్భ్యం, భువనెశ్వ 
రాల జీవ శిల్ప కళామూర్తులు ఆంధ్రిశిల్చుల ' ఉలి మెరుగుల. ఇంత 
క ళావైెపుణ్యం చిందించిన యీ మహాశిల్పులు ఎవరు? వారి నామ రూపా 
లేమి? అంతా అజ్ఞాత మ, అందుకే యివి దేవతల నిర్మాణాలని కథలు 
వింటుంటాం. నిజానికి పేరుకాశించని మానవ దేవతలు విళ్ళుం మహా 
కవి శ్రీ శ్రీ “తాజమహలు నిర్మాణానికి రాళశ్ళెత్నిన కూలీ రెవ్యరు?” అన్న 
దానిలోని కూలీలు యీ అజ్ఞాత శిల్బు లే, అసలు తాజమహలు నిర్మిం 


ఎ 
చింది కూడా తెలుగు శిల్చులేనట. జాషువాగారు యీ విషయాన్ని తమ 


కశాజమహలు” ఖండకావ్యంలో యిలా వివరించారు - 


“మగని తొమ్మున కుంపటి రగులబెట్టి 
కాయము త్యజించెనే మొగలాయిరాణి 
తెలుగు శిల్పుల వనివానితనము నొకటి 
కుప్ప వోయింవ వలె ననుకొనియెనేమొ!” 
తూర్పు గోదావరిలో ద్రాక్షారామ దేవాలయంలోనే గాక సామర్ల కోట 
దగ్గర ఖీమవరం, సర్పవరం, బిక్కవోలు మొదలగు గ్రామాలలో గల 
గుడులకోకూడా అపురూపమైన శిల్ప కళా సంపద వెల్లివిరుస్తోంది. 


పెకి కనిపించే యివేగాకుండా భూగర్భంలో యింకా ఎన్ని కళా 
ఖండాలు దాక్కున్నాయోః తవ్వకాలతో వెలికి తీయించి ప్రదర్శన శాలల్లో 
పదిలపరచుట పురావస్తుశాఖవారి విధి. ఈ శిలా ప9తిమలెన్నో పర 
వరిపాలనలో విదేశాలకు తరలింప బడ్డాయి, స్వాతంతాగ్యనంతరం పీని 
గిరాకీ మరింత పెరిగి చోరులచే తస్మరించబడి విదేశాలకు రహస్యంగా 


అక కానన వతాతాలాతోకల 0 నకం. నాయ మనా చాన రా 5 








109 


రవాణా _ కాబడుతున్నాయి.  దీనినరికట్టి ఇతరదేశాల్లోనూ, ఇతర 


నపద నిల్చం 


శిలలతోనూ మళట్టితోనూ కొయ్యతోనూ చేసే బొమ్మలన్నీ జానపద 
కళాకారుని సృష్టియే. దేవతా విగోహాలు, వాహనాలు, దేవాలయాల 
మీద మకర తోరణాలు, మిధున పితిమలు, ఇతర బొమ్మలు, ధ్వజ 
స్థంభాలు, తులసి కోటలు, సమాధులమీది శిల్ప ౦, పాత9లమీది 
డిజైన్లు, పండి బంగారు ఆభరణముల మీద చెక్కడాలు, ధనికుల భవంతుల 
మీద " చెక్కబడే శిల్వాలు జానపద కళాఖండాలే, పల్లెలలో విశ్వ 
బాంహ్మణులు, కుమ్మల్లు, కమ్మర్లు, తాపీ పనివారు ఈ శిల కళా 
ప్రవీణులు. 


చిత లేఖనం 


ఆది మానవుడు తన భావాల్ని వ్యక్త అ చెయ్యడానికి నాలుగుపద్ధతుల 
నవలంబిం చాడు, నోటితో అరిచాడు, “గొంతుతో మూశాడు, చేతితో పంజ్ఞలు 
వేశాడు, పసరులతో బొమ్మలు గీశాడు, అరుపు. సాహిత్యమయింది. 
కూత సంగీతమయింది. సంజ్ఞ నాట్యమయింది. బొమ్మ చిత9లేఖన 
మయింది. ఇవే లలిత కళలు; ఫీనిలో సాహిత్యం చితలేఖనాల పరస్పర 
సంబంధాన్ని గూ ర్చి ఒక కవి యిలా అన్నారు; 
“కవిత్వం మాట్లాడే చిత తృరువు 

చిత్తరువు మూగపోయిన కలిత” 

ఆదిలో చి త్తలేఖనం పకృతి ఆరాధనలో పిస్తుంది. అనాటి 
మానవుని నిత్య జీవితం అడవిజంతువల వేట. యళ లేడిని బాణం 
తోనో వన్య 'స్ఫుగాన్ని ఈటెతోనో కొడుతున్న ఆదిమవాసి, పులితో 
వాహాబాహి పోరాడు తున్న పా9క కృనమానవుడు, వనసొందర్యాన్ని 
చూపే పే వృక్షాలు యివి మన మొదటే చిత్రలేఖనాలు. య 
వై దిక కాలం నాటికి దేవతారాధన వచ్చింది. చితిలేఖనంలో కూడ 
దేవుడి “బొమ్మలు రావలసి వచ్చింది. అయితే యీ దేవుళ్ళ నె 


110 


గియ్యడం? అడవులు, వేట అంటి అవి చూసినవి గనుక చితి?9ంచారు 
ఇవెలాగ!ః రాముడెలా వుంటాడు? కృష్ణుడెలా వుంటాడు? నలుపా, తెలుపా; 
ఆభరణాలేమిటి? మెడలో పూలదండా? పూసలదండా? చేతిలో ఏముం 
టుంది? ఇక్కడే చిత్రలేఖనం సాహిత్యం వైపు చూడవలసి వచ్చింది, 
ఉదాహరణకు సాహిత్యంలో కృష్ణుడిలాఉంటాడని చెప్పారు _ 


“కస్తూరీ తిలకం లలాటఫలకే వక్షస్థలే కౌస్తుభం 

నాసాగే? నవమౌక్తికం కరతలే :చేణుం క రేకంకణం 
సర్వాంగే హరి చందనంచ కలయం కం౭రేశ ముక్కావళీం 
గోవస్ర్రీ వరివేష్టితో విజయతే గోపాల చూడామణీ?” _ 


ఇలాంటి వాటిని పరశీలించి కృష్ణుని బొమ్మగీసాడు. ఇలాగే 
సాహిత్యంనుండి చిత్రలేఖనం సృష్టి జంగినల్లీ అటు చితులేఖనంనుండి 
కూడా చాలా సాహిత్య సృష్టి జరిగింది, 


అనాదినుండి యిలా కవిత్వం, చిత9లేఖనం పరస్పర పంభావాన్ని 
కలిగి సహచరత్వాన్ని చెరపుతున్నాయి. కారణం ఇవి ఇెండూ భావ 
ప్రధానమే గనుక, రెంటికీ స్థానం హృదయమేగనుక, సింహాన్ని 
చూస్తే భయవడతాం, సింహం బొమ్మని చూస్తే అనందిసాం, అదీ 
చిత9లేఖనం యొక్క గొప్పతనం. ఇది అందరికీ అలవడేది కాదు, 





భారతదేశంలో చిత్రలేఖనం గురించి ఆలోచిస్తే పూర్వం ఎందరో 
రాజులూ రాణులూకూడౌ యిందులో నిపుణులు, నిష్టాతులూ అయి వుండే 
వారని తెలుస్తుంది. రాతి కలలో కనిపించిన రాకుమారుణ్ణి రాజకుమార్తె 
ప్రేమించి అతని రూపు రేథాచి లాసాల్ని కుంచెతో చికతి9ించడం, రాజాతని 
వెతికితెచ్చి పెళ్ళిచెయ్యడం ఎన్నో విన్నాం. ఉఊపషాఅనిరుదుల కథ 
యిదేగా! ఆధునికకాలంలో జాతీయ అంతర్జాతీయ వ9ఖ్యాతి బడసిన 
“రవివర్మ* (తిరువాన్కూరు రాజు చితా9లలో జీవకళ ఉఊట్లిపడేటటు 
చితిగంచిన గొవ్ప చిత్రకారుడు. రాముని బొమ్మ వేస్తే నజీవుడై రాముడు 
కదలివస్తున్న లి. దేవతాపరంగా చృద్ధిపొందిన యీ చిత్రకళ నవీన 
వ9వంచంలో ఒక కొత్తమలుపు తిరిగింది. ఈనాడు అరిక, సాంఘిక, 
రాజకీయ, కళారం గాలలో పేరుకుపోయిన కాలుష్యాన్ని కడీగవెయ్యడానికి 
"గొప్ప ఆయుధంగా మారింది, ఆ పరిణామమే యూ నాటి కార్టూనులు, 


111 
వే 
కా రౌ నం లం 


శంకర్‌ “శంకర్స్‌వీక్షీ” ద్వారా రాజకీయ వ్యంగ్య చిత్రాలతో దేశాన్నీ, 
ఫ్రవంచాన్నీ కూడా ఊపికాడు. “తుగ్గక్‌” పతి9కా సంపాదకుడు “చో 
రామస్వామి” తనహాసన్య వ్యంగ్య కార్టూనులతో తమిళనాట బ్రహ్మాండమైన 
సంచలనం సృష్టించాడు, అప్పుడు కార్టూను బొమ్మలు లేని పతిక్షలే 
కేవ, విషయాన్ని సూటిగా, గుండెలకు హత్తుకునేలా చెప్పే శకి "వీని కీ 
వంది, ఒక చిత9ంలో ఆకాశం నేలనుండి ఆకాశానికి ఎగిసిపోతున్న నక్ష 
తాలు, ఆనక్ష తా%ల పొట్టలలో బక్కొ నిత్యావసరవస్తువులు వేశాడు. ధరల 


పెరుగుదలను వ్యంగ్యంగా చెప్పిన కార్టూనిది, 


తెలుగులో అడివి బాపిరాజు, దామెర్ల రామారావు. తమతమ చితా 
అనో జక రమణీయతను సృష్టించి చూపరులను ఆనందపుటంచులకు 
తీసుకుపోయారు. జంధ్యాల పాపయ్యశాస్త్రి గారి కరుణత్రీ'కీ ఘంటశాల 
గానంతో పా౦ణంపో స్తే, వడ్డాది పాపయ్యగారు అది చితాాలుగా చితి9ంచి 
దానిని పొమర జనంలోకి కూడా కీసుకుపోరమేరు. ఈనాడు 'సా హిత్యంలో 
ఆధునిక రీతులు అని చెప్పుకొనే వానిలో చాలవరకు చిత్రలేఖనం నుండే 
పుట్టుకొచ్చాయి, అందులో ముఖ్యంగా ఇంపిషనిజం, సింబాలిజమ్‌ 
క్యూబిజమ్‌, సరిియలిజం నిజానికి చితిలేఖనం నుండే పుట్టుకొచ్చాయి. 
సహజంగా చితాిలు స్వాభావికంగా వేస్తారు. అది రియలిజం. ఉదా 
హరణకు దూరంగా ఉన్న ఒక అడవి చితి)ంచాలంటే చెట్లు ఆకుపచ్చ 
రంగులోనూ నీడలు నల్లరంగ.లోనూ చిత్రిస్తారు. ఇది సంప్రదాయం - 
'కాని ఇంప్నషనిజంలో ఆ చెట్లను ఎరుపురంగులోనూ, నీడలు నీలిరంగు 
లోను చికోస్తారు. కారణం -దూరానికి అడవి అలా కనిపిస్తుంది కనుక, 
ఇక్కడ .వాటి అసలు ఆకారం కాదు కావలసింది, అవి మన కంటికి ఎలా 


కనిపిస్తాయో అనేది. ఇక “క్యూబిజానికి “పికాసో” నాయకుడు, న్రీ(గో 
కళ ప్రభావంతో వెలువడిన ఉద్యమం యిది, ఇందులో దృశ్యాన్ని 
కోదాకృతులుగా. విడదీసి చిత్రిస్తారు. ఒక పెద్ద రాయి. వేస్తాడు, విక్కనే 
ఉక చిన్న రాయి వేస్తాడు. అందే అవి తల్లీ పిల్ల లన్న మాట, రెండూ 
సమానమైన -రాళ్ళువే స్తే పేేయసీ పిగియులన్న మాట, “నర్బియలిజం” 
. పౌంయిడ్‌ మనో. విశ్లేషణ నుండి ఉదయించిన ఆలోచనా సరళి, నాలుగు 


9, 
ow ఓ యో 


ఎ 


గీతలూ అనేక వంకరలతో గీసాడు, అది హృదయ స్ప ౦దనాన్ని 
తెలుపుతుంది. “సింబాల్‌జంి అంటే ప్రతీక వాదం, ప్రపంచంలో 
: బలవంతులు _ బలహీనుల్న ఎలా కబళించి వేస్తున్నారో చెప్ప డాన్సి 
' గోడమీద బల్లిచే తినబడుతున్న పురుగులు వేస్తారు. బల్లి బలవంతుని 
పురుగులు బలహీనులకీ పికీకలు, _ బొమ్మల భాష అని మరో రకం పర్ధి 
వుంది “కొండపల్లి భాస్కరుడు? అనే వ్యకి పేరు [వాయడాన్ని 
బదులు కొండ, పిల్లి, సూర్యుడు బొమ్మలు వేస్తున్నారు. అన్ని కళలలో లాగే 
యిందులో కూడా అస్పష్టత చోటు చెసుకున్న చి|తాలు లేకపోలేదు, 
' అలాంటి వాటిమీద ఒక జోక్‌ కూడావుంది, ఒకాయన బొమ్మగీశాన్స 
చూడమన్నాడట, చూసే ఆయన ఏమిటిది? అన్నాడట. అవు గడ్డి తినగ 
మన్నాడట. గడ్జెడ్‌? అన్నాడుట. అవు తినేసిందన్నాడుట. అఆవేది? 
అన్నాడుట. తినేసి వెళ్ళి పోయింది అన్నాడుట, 


(పస్తుతం ఆం|ధ దేశంలో బాపు, బాలి చం [దు గోలిశివరాం 
మొదలగు [ప్రఖ్యాత చిత౦కారులు తమ కార్దూన్‌లతోనూ, రేఖా చిత్రాల 
తోనూ చిత రంగాన్ని సుసంపన్నం చేస్తున్నారు. ఇందులో బాహూ 
"స్తూల్‌ ఆఫ్‌ థాట్‌” ఒక (పక్యక బాణి అక్షరాలు గుండింగా [వాఫ్టే 
'దశనుంచి వంకరటింకర అక్షరాల దశకు మళ్ళింది, 


ఏ కళ అయినా సమాజానికి అద్దం వట్టి చూపాలి. సంఘంలో 
గల అత్యాచారాలు అనాచారాలు అరికట్టాలంటే దానికి చిత9లేఖనమే 
గొప్ప ఆయుధం. ఈనాడు సమాజంలో దెయ్యాలు వేదాలు వల్లిస్తు 
న్నాయి. నత్తి అవినీతిని వెక్కిరిసోంది, ధర్మం అధర్మానికి నళద్ధం 
పెడుతోంది, వినాయకులు పందికొక్కులై గాది కరిందే మెక్కేస్తున్నారు, 
"ఈ అన్యాయాల్హా అకమాలూ చితాల్లో | పతిబింబించాలి. నేడు గీయ 
వలసిన నుకారిలు రాజులు రాజులు వారి ఆభరణాలూ కాదు, సమాజంలో 
వతితలు, భష్టుల్కు బాధాసర్వ దష్టుల్కు  దీనులు, ' హీనులు, క్షూడులేని 
గూడులేని పక్షులు, భిక్టులు నావి, జవితాలను మేడలమీద మేడలు 
అంతస్థుల మీద అంతస్థులు కల్టేస్తూ విలాసాలో 
శ్రీమంతుల క్రీడలు ఆగడాలు, _ తినడానికి తిండిలేక మలమల మాడివొతి 
పుల్లిస్తరాకుల్లో ఎంగిలిమెతుకులకోసం కుక్కలతో సమానంగా పోరాడు 
కున్న మానవులు, కామంకై పులో కళ్ళుమూసుకుపోయి నడిరోడ్డుమీద 


కులాసాలో కులుకుతున్న 


113 


యిల్యాళ్ళను, చెరుస్తున్న కీచకాధములు నేటి కళాకారుని కుంచెనుండి వెలు 
వడవలసిన దృశ్యాలు. శ్రీశ్రీ గారన్నట్లుగా “నేను. సైతం పృపంచాగ్ని కి 
సమిధ నొక్కటి అహుతిచ్చా” నన్నట్టు అప్పు డే కొ దరు చిత్రకారులు యీ 
ఉద్యమానికి అంకితమై కృషి చేస్తుండడం హర్షణీయం, 


పదచి(తలేఖనం 


తాలు 


జానపదులలో ముచ్చువారు అనేజకతెగవారున్నారు. . వీరు 
అమ్మవారి విగ్రహాలకు కుంచెలతో, వివిధ రంగులతో (పసన్న రూపం 
గాని, భీకర రూపంగాని, వరద, అభయ మః|దలలో. గాని చూపరులకు 
అచ్చెరువు కలిగేలా రూపు రేఖలు దిద్దుతారు. నికి ఏకాగ్రత, పవిత్రత, 
ఆత్మశుద్ధి ఈబొమ్మలను సజివ మూర్తులు గా చి|తీకరింపచేస్తాయి. 


పెండ్లి సమయాలరో కుమ్మర్లు అవిరేడుకుండలపై వివిధ రంగు 
లతో చితి9ంచే బొమ్మలు కూడా, జానపద హృదయ రంజక చిత లేఖనాలే, 


మనం నిత్యం చూసే చీరల మీది అద్దకాలు (కలంకారీ పని జాన 
పద చిత్రకారుని కళానిపుణతకు అద్దం పడతాయి, అలాగే చీరల నేతలో 
కరక్కాయంచు, కాకరకాయంచు 'సూమిడి పిందెలు వగై రా అద్భుతంగా 


రూపొందిస్తారు నేతపనివారు. 
“పచ్చ బొట్టూ చెరిగీ పోదూలే నారాజా” 


అన్ని జిని మించి జానపదుల పచ్చ బొట్టు విచి|త చి|త ల కెఖనం. 
పా9చీన కావ్యాలలో కనిపించే మకరికాప (త రచన ఇదే. ఈ పచ్చ బొట్టు 
జానపదులు చేతులమీద, కాళ్ళమీద, వీపుమీద, - ఆనందంగా పొడిపించు 
కుంటారు. అందులో సీతారాములు, రాధాకృష్ణులు, గణపతి అంజ 
నేయుడు, వెంకటేశ్వ రస్వామివంటి దేవతల బొమ్మలు, కళ్యాణం బొట్టు, 
ముగ్గులు, చేప, సింహంవంటి ఇష్టమైనబొమ్మలు వేయించుకుంటారు. 
కొందరు స్త్రీలు తమ భర్తపేరు గాని, "శ్రీరాములు అనిగాని పచ్చబొట్టు 
పొడిపించుకుంటారు. ఈ పచ్చబొట్టు. వాతనొప్పు లకు మందుగా కూడా 
ఉపయోగపడుతుందట. సూదిని మెల్ల మెల్లగా గుచ్చుతూ బొమ్మను 
గాని, అక్షరాన్ని గాని రూపుదిద్ది దీనికి ఊర్దేశించిన- పసరుతో ఆ రంధ్యాల్ని 
నింపుతారు. కొంతసేపటికి ఆ పసరు  లోనికిఇంకి బొమ్మ వచ్చగా 


114 


శస్బి నుంది. .ఎక్కుషవ మంది "సుఖం మీద జ్‌ నొ ట్టుగా వయించుకుంటాద, 
అందుకే దానిని పచ్చబొట్టు అంటారు, ఇది. శాశ్వతమైనది, ముడి 
వినా ఊోదు.  చెరిపినా ఎరగదు. 'తఆహిాఢమాసంలో చేతులకు 'హ్ర్రీలు 
పెట్టుకొనే గోరింటాకు కూడా .చిక కళ సంబంధితమే, 'అర -చేకీమీద "హీర 
వద్య రూపంలోనూ, కలువరూపంలోనూ, ఆర్ధ చంద్రొకృతిలోనూ వివిధ 
మగు చి|తాలు అద్భుతంగా చేస్తారు: పే గాక. రోడ్ల పైన మసిబొగ్గుకో 
వేంకటేశ్వరస్వామి, ఏను కీస్తు, ఆ ఆంజనేయ స్వామి వంట బొమ్మలు గీస్తూ 
పచ్చి వాడిలా? "కనిపించే కళాకారుడు కూడా జానపద చి|తకారుడే, 


ఇక పెండ్లిండ్లకు, పండగలకు వల్లె పడుచులు యింటి వ ముంగిళ్ళ 
లోనూ, వాకిళ్ళలోనూ వీధుల్లోనూ తీర్చి దిద్దే రంగవల్లులు జానపద చిత 
కళకు పట్లే నీరాజనాలే. ఈ ముగ్గుల్లో పువ్వులు, ఆకులు, లతలు, చెట్లు, 
దేవాలయాలు, రధాలు, సూర్య చందాందులు, చిలకల్కు పక్షులు మొద 
లగు ప్రకృతి సంబంధిత రూవములు పచ్చ, నీలం, పసుపు వగైరా రక 
రకాల రంగులతో మనోహరంగా తీర్చి దిద్దుతారు. తోలుబొమ్మలాటల 
వారు తయారు చేశే బొమ్మలు కూడా జానపద కళాకారుని పొగివీణ్యతను 
బయట పెటే స సృష్టిం ఇందు ఆతని చిత) లేఖనా నైపుణ్యం అద్భుతం 
అని చెప్పాలి. 


సం-:గీ తం 


సృష్టికీ ముకదు నాదం పుట్టింది అదే “ఉం అనే వ౦ణవం. 
Silencs is un-natural {to man” అంటాడు 'లిండొి. అందే మనిషి 
నిశ్శజ్ణాన్ని భరించలేడన్న మాట. ఆందుకే "అర్ధరాత్రి మనిషికి భయం, 
మానవుకతు 'అదినుండీ సుఖ, దుఖ భయ, "సంతోషాలతో న వాకాడు 
ఎక్బాడు అరిచాడు, పిలిచాడు; ఈ. భక్తాల 'అరోహహావరో హణ . [కమ 
స్వరూవజే ఫంగీతమయింది. మానవుడే  శాకురడా పరికృతిలో పతి 
జీవీ శబ్దం చేస్తుండథి ఈ. మధ్య శాస్త్రజ్ఞుల పరిశోధనలలో బయటపథడింది. 
జంతువుల: అరుపులు: పిట్టల: 'క్వూంత్రల్డు " క్రిమికీటకాలు చే చేసే: "శబ్దాలు: "అందరకీ 


&ినబడేవే కాని, వృక్షాలు క్రూశా శంగీతం: “పాడ తాయనీ, వింబాయనీ వృక్ష 
శాస్త్రజ్ఞులు శథుగొన్నూ రు, 


115 


ఇందులో విజ్ఞానవంతు డెన మానవుడు ఈ కూతలను, 'అరుపులను, 
ధ్వనులను, తతిబద్దం చేసి. స్త స్వరాలుగా స్వీకరించాడు _ అవే 
నరిగకులు, :నవ్హస్వ రాలు' అందే వీడు స్థాయిలలో వినిపిలచే నాద భేదం, 
వీనికి షడ్డమం, “రిషభం, గాంధారం, మధ్యమం, పంచమం, దైవతం, 
విషాదం “అనిషీ ల్లు. ఈ పదొలు “మొదటి అక్షరాలే “సకగమ 'హదని”' అవి, 
('షికు "బదులు “సరళ 'ఊష్యం “స వాడారంత్తే ప షడ్డ మం 1అంటే నెమలి 
కూత, “రిషభం "అంటే వృషభ ధ్వని, గాంధారం అంటే 'చింబోతు. (మేక 
పోతు అరుపు, మధ్యమం ' అంబే కాం ఏంచప క్షి లేక బోతు పలుకు, పంచ 
ఘం అంటే కోకిల 'రవం,. 'దై వతం పంటే గుర9పు 'సకిలింపు, నిషాదం 
అంటే ఏనుగు ఘీంకారం. ఇవి నాభి హృత్కంళ రస నాసొదూల యదు 
ఉద్భవిస్తాయి. 

ఈ శ్వరోల 'ఆరోహణ అవరోహణ కమాల భిన్న త్వాన్ని బట్టి రాగాలు 
వీర్చడ్డాయి. ఉజాహరణకి “సరిగమ 'వదనిస, 1 సనిదప సంప అనే 
స్యరం “మాయా మాళవ గౌళి రాగం అనీ, “సరిగ హాదసా సదప గరస్తా' 
అనే స్వర గతిని “మోహని శాగం' "అనీ యిలా: స్మర భేదాన్ని బట్టి విగ 
శళాలుగా విభజించి వివిధ రాగాల పేర్లు పెట్టారు. 'బాగా ఆలోచిం 
శ్రూస్టే చాలవరకు ఈ రాగాల పేర్లు ఆ స్వ రల 'హాసిద్ది సిది పొందిన వాలం 
ష్నమదో, ఆ రాగంలో ఉండే. గుణం పేరు మీదో, రేక త రాగాన్ని 
సృష్టించిన వ్యక్తి పీరు మీదో ఏర్ప డినట్టు కనిపిస్తుంది, ఉధాహరణకు 
ఛూపాళి, (్రీటిభో పాల్‌) కాంభోజ, (కంబోడియా/క6పూచియా). గాంధార, 
(ఆస్టనిస్తాన్‌లోని కాందహార్‌ కన్నడ అనేవి భారత ఇతర దేశాల్లోని 
కొన్ని పాీరతాల పేర్లు, మోహన, హంసధ్వని, ౯ నువర్ధని, మేఘరంజని 
అనేవి గుణముల పేర్లు కళావతి, రత్నాంగి, కనకాంగి, “నిలచేజి, కళ్యాణి 
అనేవి వ్యక్తుల. పేర్లు. విశిష్ట వ్యక్షులమీది గౌరవంతో రాగాలకు ఆయా 
వ్యక్తుల పేర్లు పెట్టడం కూడా కద్దు. ఈ మధ్య థ్రీమతి నివిదిరా గాంద్లీ 
సమద 'పయటర్శిని' అని కొత్త రాగోన్ని, _స్పృస్టరచడుం మన్షంద్యకీ 
తెలిసీందే. ఈ ఈోగాలు స్థితి ప్రేరకాలు రస వివా హక్యాల్యు మనార్పి 
సావేరి అసావేరి శహనా వంటి రాగాలు విషాదోన్ని ఒలకబో సే స్తు భైరవి, 
శ్రీరాగం, అఠాణాలాంటివి కోపాన్నీ, .ఊచ్చే గూస్నీ, చొసుటింప జేస్తాయి. 
కళ్యాణి, మోహనలాంటివి ఆనందాన్ని, సంతోషాన్ని భ్య _క్తీకరి స్తే, ఆనంద 
ఖెరవి, శ్యామ వంటివి శాంతభావాన్ని ఉద్దిపింపజేస్తాయి, 





116 


“ధంగీతమపి సాహిత్యం సరస్వత్యాస్తనద్వయం” అన్నారు పెద్దలు, 
దివకోసం వారు ఒక పేదాబె 1 సృష్టించారు, “సాను వేదసారము సంగీత్రక్ష. 
సాహిత్యమేగాః” సామవేదంలో సంగీత మర్మాలన్నీ వివరించబడ్డాయి, | 
ఆధునిక సంగీత దృశ్యకావ్యమైన'శంకరాభరణంి లోని .“అద్రై ప్రత్‌ సిద్ధికి 
అమరత్యలబ్జీకి గానమె సోపానము... అనేమాట అక్షర సత్యం, తా! ' 
రాజాదులు గానం త్రోనేగా తరించారు! 'వీవంచంలో కుల మత వర్గ వర గ్గ. 
భాషా భేదాల కతీత మైనది సంగితం, మొత్తం పా9ణికోటిపై పె దీని వగా 
వం అపారం. “శభర్వేతి, పజర్యే క్రి వేతిగాన రసం ఫణిఃి శిశవులూ, 
పశువులూ, పాములూ కూడా సంగీతానికి ప రవశిసాయట, నిజమే “క్లో 
అచ్యుతానంద జోజో నకుందా” అని జోల పాడితే పరపశించి పసిప్రా 
తల్లిజడిలో నిదురపోతుంది. కృష్ణుని మురళీ రవాన్ని పశువులు వరక | 
శించి వినేవని పురాణాలు చెబుతున్నాయి. నాగస్వరం ఊదుతుంటే 
నాగుబాము పడగ విప్పి ఆడటం మనం చూస్తూనే ఉన్నాం ఈ మధ్య 
పరిశోధకులు చెబుతున్న కొత్త విషయం ఏమిటంటే సంగీతం వినిపిస్తుంకే 
పశువులు పానెక్కు విస్తున్నా యట, పంటలు బాగా పండుతున్నాయి, 
ఈ రాగాలతో ఎన్నో రోగాలుకూడా పోగొట్టవచ్చు నంటున్నారు పొట్నాప 
చెందిన డాక్టర్‌ వింధ్యాచర్‌ తి9పాఠీ, అయితే అవి “ఆరేసుకోబోయి 
గౌ -సుకున్నాను లాంటి వొటలు కాకపోవచ్చు). ఎన్నిక చేసిన చక్క? 
నంగతం ద్వారా అనె నేక రోగాలను నయం చేయవచ్చు నని ఈ రాగాఠ 
డాక్ట: న పంటధనలో తెలిందట. ప9వంచంలో గాలి పీల్చ ని పాం ఏటి లేన ్లీ 
"కూని రాగం తీయని మానవుడు ఉండడు, దీనికి అనురక్తుడు నిహా 


వడైనా ఉంటే అతడు జడముతో సమానమన్నారుమహకవి షేళ్చి 
యల్‌ “మర్యు ంటాఫ్‌ వెన్నీ స్‌” నాటకంలో, 














గ నవా వస ఇహం. 
0 
Eisen స్ట 


నిబద్ధ సంగితమని, అనిబద్ధ సంగితమనీ సంగీతం. రెండు విధాలు, 


ఈ నిబద్ధ 'సంగీతాన్నే శా[స్తీయ సంగీతమః పిలుస్తారు, ప్రస్తుతం 


ఆంధ్రదేశంలో ఉధృతంగా సాగుతున్న సంగీత స్రవంతిని. నాలుగు 
రకాలుగా విభజించవచ్చు, 


1, శాస్త్రియ సంగీతం ' 
2. లలిత సంగీతం 


117 


eo 
శ 


50౫ చం సంగిత 
పొ9ళ్చా త్య సంగతం 
1, సినిమా సంగీతం 


శా(స్రీయసంగీతం 


ఇది మరల కర్నాటక సంగీతం, హిందుస్తానీ సంగితం అని రెండు 
పాయలుగా పవహిస్తోంది. దక్షిణాది రాష్ట్రాల వారి బాజీకర్నా టక, 
సంగీతం, ఉత్తరాది వారి బా జీ హిందూస్తానీ, సంగితంలో స్థాయీ భేదాలు 
మూడు. దీనినే “త్రిస్థాయి” అంటారు. మందరం, మధ్యమం, తార, 
మందరానికి హృదయం, మధ్యమానికి కంఠం, తారకు మూర్థము 
సానములు, “శు తిలేని పాట ముతిలేని మాటి అని సామెత. దీనిని 
ఎది సంగీతంలో శృతికి పాంధాన్యమెంతటిదో గ౦హింపవచ్చు, ఈ 


శృతిని సాధన చేసే ఉపకరణాలు స,పంస,లు, ఇవిషడ్డమం “సి, 


పంచమం “పి, తారస్థాయి “సి లు, 


శాస్త్రీయ సంగితానికి స్వరం పాణం, రాగం దేహం, సంపూర్ణ 
న్వరం కలిగిన రాగాలను “వేళ కర్త అంటారు, వీనిలో సరిగమ 
పదనిసలు పూర్తిగా ఉంటాయి, ఈ మేళ కర్తలు (మ, మామూలు 
భాషలో చెప్పు కోవాలంటే ఇఐ మూలరాగాలన్న మాటి. వీని నుంచి కొన్ని 
స్థాయిలు లో పించి ఉద్భవించిన వానిని జన్యరాగాలంటారు, అంటే 
వినిల సరిగ వుపదన్‌ి సలు అన్నీ నుండవు, ఉదాహరణకు సరి 
గవదసా సదపగరి సా అవే మాహాన రాగంలో “వి “నిలు 
లుష్తం, అందువల్ల ఇది జన్య రాగం. దీనికి “"మేళకర్హి హరి కాంభోజి, 
ఈ జన్య రాగాలు లెక్కకు మిక్కుటం = కాని వాడుకల్‌ ఉన్నవి యించు 
మించు వందలోపు మాత్రమే, శాస్త్రకారులు యీ సంగితంలోని గీతా 
లను, వానిలో ని స్థితిగతులను బట్టీ స్థూలంగా పిళ్ళారీ గితాలు, వర్గాలు, 
కృతులు, కీర్తనలు, పదాలు, అష్టపదులు, జావళీలు అని విభజించారు. 


సరళి స్వరాలు 


సరళీ స్వరాలలో సాహిత్యముండదు, పూర్తిగా స్వర సంచారము" 
స్వరసంచారమంటే ఆ రాగంచఉండేస్వ రాన్ని పైనుంచికిందిక్‌, కి9ంది 
నుంచి పైకి భిన్నగతులలో ఆలావన చేయడం. ఉదాహరణకు, 
“నిగమ సంగను సంగమ పదనిస, సనిదవ సగిదవ సనిదవ మగరిస”ం . 


116 


పిళ్ళారీ గీతాలం 


పిళ్ళారీ దీతాలల్రో స్వరం సాహిత్యంలో ప9వేశిస్తుంది, ఊ దాహ 
ణకు “సరిమాగరి సరగ౭ని అనే స్వ రానికి “లంబోదర లకు మిక్రలా! 
అనే పాట కూర్చారు, లవి ఎకువ గణపతి పరంగానే వాభసినవి గను 
వీనిని పిళ్ళారీ గీతాలన్నా రుం “పేళ్ళారి అంటి గణపతి, 


వరాలు 


దం 


వర్ణాలలో పల్లవి, అనుపల్ల వి, చరణం, స్వరం ఉంటాయి. ఇవి 
శృంగార రస ప9ధానంగా [వాసినవి, అందువల్ల మెజువాఖీల్లో ఎక్కువ 
పాడేవారు. “సావి నిన్నే కోరి చాలా మరులు కొన్న డిరా” వ్యత్రివి 
వర్ణాలు, 


కలిగించేటట్టు పదాలు విరుస్తూ చేసే విన్యాసం, ఒద్దుసాఃమి దీక్షితుల 
గారి “వాతాపి గణవకింభ జి) అనేది “సాన్హ్సు వరగమనాి, “వ 


మరుగేలరా 
పీ రాఘవా బృందరో మహానుభాన్రల్రు: వంటి త్యాగరాజ కృతులు 


పధానం, సదాశివ బధ హ్మేంద9ము గారి 
౧హ్మణి అనేది, “కలశ బంగారమాయెనా” వంతి 














110 
తరంగాలు 


| Pa 'ఉ శ ea లాలా | 
భి ంగార దద పీధానంగా ఊంటాయి తరంగాలు, బిందు 


అనాటి 
వం ఇ Frye ర్‌ ' రూ ఆప వా నద న శల గన్‌ 
కృష్ణలీలలు వగ్గితాలు. నారాయణతీద్దలవా 6 “కృష్టలీల తరంగిణి”లోనివన్నీ 
శ్రరంగాలే. బహుళ పొరచుర్యం పాందిన “బాల గోపొలి తరంగం 


పదను లు 


దేవతా సంబంధమై, శృంగార రస ప౦థానంగా నాయికా నాయక 
లకోణాలకు సంబంధించి వుంటాయి పదములు. “అంత రాపు వచేసికే 
నేసట్టులోర్తునే ఇంతి) వంటి క్షేత్రయ్య మువ్వ గోపాలపదాలు ఇందు 
కుదాహరణలు. ఘనం శీనయ్య గారి “శివదిక్షా పరురాలనురా” అనే పదం 
అందరూ ఎరిగిన దే, 
ఆష్ట పదులు 


అష్టపదులు శృంగారరస ప్రధానం. ఇందులో అన్నీ చరణాలే, 
ఇవి ఎనిమిది పాదాలుగా ఉంటాయి, అందుకే అష్ట పది అన్నారు. 
ఇవన్నీ జయదేవుని “గిత గోవిందం” లోనివి, విద్వాంసులందరి నోటా 
విరివిగా వినబడే “చందన చర్నాత నీల కళేబర పీత వనన వనమాలీ” 


అనేడి ఒక అషపడి, 
రు 
చబావళలీలు 


జావళీలు పదముల వవినే శృంగార రసంతో, నాయికా నాయక 
లక్షణాలతో నీండి గా9మ్య భాషాప దబంధంకలిగి ఉంటాయి. మనందరికీ. 
చీరవ- చిత మైన “వముధురా నగరిలో చల్ల లమ్మ జోదు” అనేది జావళీయే. 
ఇవిగాక అభ్యాస గతిలో జతిస్వరాలు, స్వరజతులు అనేవి ఉంటాయి, . 
ఇవి పిళ్ళా రీ గీతాల తరువాత చెబుతారు. 


జతిస్తురాలు 
నృత్యానికి అనుగుణంగా జతులుంటాయి. జతులంటే “తకిట తక. 
ధిమీత తకిట తధికిణతోంి లాంటివి. దీనికే స్వర పల్లవి అనికూడా మరో 


120 


పేద. దీనిలో పల్లవి, అనుపల్లవి, చరణాలు ఉంటాయి. సాహిత్య 
ముండదు, కాని ఈమధ్య “రారవేణు గోపబాల, రాజిత సద్దుణ జయశీలి 


వంటివి వినవస్తున్నా యి, 
స్వ్వరజతం లం 


స్వర జతులలో పల్లవి, చరణాలు ఉంటాయి, సాహిత్యముం 
టుంది. సాహిత్యం భక్కిరసంతో గాని వీర రసంతోగాని, శృంగార 


రసంతో గాని నిండి ఉంటుంది. *“సాంబశివాయన వే” అనేది దినికి ఉదా 
హరణ, 


చః పకి9యలన్ని టికీ శుతితో పాటు తాళంకూడా ముఖ్యం, 
“శుతిర్మాతా లయః పీత్రక” అన్నారు, కుంతి తలి లొంటిది, లయ తండి) 
లాంటిది. లయ అంటే తాళం, విలంబనకాల పీమాణాన్ని బట్టి తాళాన్ని 
చతురశం్కితిశం మిశ9, ఖండ సంకీర్ణాలని అయిదుజాతులుగా విభజించారు, 
ప9కిజాకిలోనూ మరల ధు9వ, మధ్య, రూపక్క జంపు, తి9పుట్క, ఆట, ఏక 
అని సహ తాళాలుంటాయి. సంగిత సభలలో తాళం చేత్తో ఎడ మచేకిమీద 
వేస్తుండం, వే9ళ్ళు ముడుస్తుండడం చూస్తుంటాం. ఒక దెబ్బ చేతిమీద 
కొట్టి ఒక దెబ్బ వెనక్కి గాలిలోకి విసిరితే ఆ చేతి మీద కొట్టిన దెబ్బకు 
“ఘాతి మనీ, గాలిలోనికి విసిరిన దానికి *ఉసి* అనీ సంగీతంలో సాంశే 
తికమైన పేర్లు. తాళాలన్నీ ఈ పరిభాషలోనే తెలుపుతారు, ఈ తాళానికి 
షట్కాలాలు చెప్పబడినా ఇప్పుడు నాలుగు కాలాలీనే నడుపుతున్నారు, 
“సరిగమ పదనిసి అనే అక్షరాలు నడిపే వేగాన్ని కాలం అంటారు 
మొదటి కాలంలో ఒక్క దెబ్బమీద ఒక్క అక్షరమే నడపబదుకుంది. 
అంటే ఒక దెబ్బమీద “సి, ఒక దెబ్బమీద రి” ఇలాగన్న మాట, రెండవ 
కాలంలో ఒకదెబ్బమీద రెండక్షరాలూ మూడవ కాలంలో నాలుగక్షరాలూ, 
నాలుగవ కాలంలో ఎనిమిదక్షరాలూ నడపబడతాయి. అంటీ కాలం 
పెరిగే కొద్దీ స్వరం వేగం పుంజుకుంటుందన్న మాట, 

శాస్త్రియ సంగీతానికి చాలా సాధన కావాలి. పూర్వం గాయకులు 
తెల్లవారు జామున గడగడ వణికించే చలిలో రుండనింణా చల్లని నీళ్ళు 
పిసి దానిని కావలించుకుని అకారసాధనచేసేవారట గాత) సొలభ్యోంకోసం. 
కొందరు చెరువులలో పీకలోతు నీటిలో అభా 


రసం వేసేవారు. ఆ కాలంలో 
మేఘరంజనీకాగం పాడితే వర్షాలు కురిసేవట.. 


121 


భా 


ఒకసారి నారదుడు, తుంబురుడు సంగీతంలి నేను గొవ్పంట హను 
గొన ని పోట్లాడు కుని తీర్చు కోసం ఆంజనేయుడి దగ్గరకు ఫ్రెశే రట. 
అంివేయుడు ఒక రాగం పొడి అక్కడున్న శిలను" కరిగించి వారి 
శంబు రన ందులో పెట్టీ వరో రాగం పొడి మరల శిల చేసివేసి దానిలోంచి 
ఆ తంబురను ప్రీసికో మన్నా డట. ఎంత శంమపగ్డా అదివారి యిద్దఠివల్లా 
కూడా కాలేదట. అంటే సంగీతంలో ఆంజనేయుడు అంత గొత్స వాడన్న 
మాట. ఈ సంగీత స్వరాల మీద నేటి కాలానికి సంబంధించి తమాషా 


అయిన చెణుకులు చాలా వింటుంటాం, 


జక రాజాగారు ఒక సానీ వలలో వడి, రాణిని విస్మరిస్తే అఆరాణి 
అస్థాన విద్యాంసుడికి ' మొర పెట్టుకో గా అతడు రాజుమనస్సును సాని 
వెస్పనుండిమరల్సి ఆరో జు కచేరీలో రాణికి 6౨ సమాచారం స్వరం 
ద్వారా యిలా అందించాడట - “సరి ,దానిపని సర్కిసాని దాని పని సరి” 
అని, 
ఒకసారి ఒక సంగితం మేష్టారు ఒక మ్మాయికి సంగీత పాఠం చెటు 
తున్నా రట - మాజ్టారు “సరిగమ' అన్నారట. ఆ అమ్మాయి “సగము 
అందట - మాష్టారు పది అన్నారట _ ఆ అమ్మాయి “ఎక్కడికీ? 
ఉండండి మా టి చెబుతా మీసంగతి” అని లేచిపోయి తండిని 
తసుకొచ్చిందట, 


రాగాల సంగతి తెలియని ఒకసినీనిర్మాతతో సంగీత దర్శకుడు 
“అయ్యా! ఈ పద్యానికి కా కీ రాగం వాడమంటారా?ి , అన్నాడట, దానికా. 
ప్రొొడ్యూసరు “బింత డబ్బు నీకిచ్చి ది కాపీరాగాలు వాడమనా? అదేమీ 
కుదరదు అన్నాడట, . 


సంగీతం గాత)మేకాకుండా వాయిద్యాలమీదకూడా అభ్యసిస్తారు. 
వయొలిన్‌, వీణ, సన్నాయి, ప్లూటు, మృదంగం, డోలు యిప్పుడు. వాడు 
తున్న శాస్త్రీయ సంగీత వాయిద్యాలు, తెలుగు వారిలో గాతాినికి మంగ శ 
శంపల్లి బాలమురళీకృష్ణ, వీఐలో ఈమని, శంకరశాస్త్రి, చిట్టిబాబు, . 
వయొలీస్‌లో ద్వారం వెంకటస్వామినాయుడు మృదంగంలో. “యల్లా 
వెంకటేశ్వరరావు, మాండిలిన్‌లో మాష్టర్‌ శ్రీనివాస్‌ వృవంచ చ్రిక్యారి 
పొందడం తెలుగుజాతికి గర్వకారణం... , | nee 


122 


రి 


లలితసంగీతం 


దినికి శృతిజ్ఞానం, లయజ్ఞానం ఉంటే చాలు, కాకుంటే గాడ 
కునికి చక్కని గాత్రం మాత9ం కావాలి, గేయాలూ, తత్వాలూ, పాటలూ 
యిందులో ఎక్కువ కనిపిస్తాయి. హార్మోనియం దీనికి బాగా వాడతారు, 


పాశ్చాత్యసంగితం 


పియానో, మేండలిస్‌, కారిసెట్‌, అకార్జిన్‌, గిటార్‌, డోలక్‌: 


గా 


డీమ్ములు మొదలగునవి వాద్యాలు, బార్‌ లలోనూ, బడా హోటళ్ళలోనూ 


చిన్ని వెలుతురులో మంది స్థాయిలో యిది వినిపిస్తూండడం కద్దు మత్తు. 


మత్తుగా ఉండడానికి, దీనిలో ఓచిత9మైన ఊత్తేజంవుంది, _ కేబెరా 
డాన్ఫులకి, డిస్కోడాన్సులకి, బే9క్‌డాన్సులకి యిది చక్కటి వేగౌంండ్‌, 
పాశ్చాత్య పద్ధతిలో దీనికీ ఒక మీటరుంది. నేటి యువతరం దీనికే ఎక్కువ 
ఆకర్షింపబడుతు ండడం గమనార్హం, దీని పంచారం ప్రపంచ వ్యాప్తం, 


సినిమాసంగీతం 


చాలా వరకు సామాన్యుని రంజింపచేయడమే లక్ష్యంగా కూర్చ బడే 
. సంగీతం యిది, అన్ని రకాల వాయిద్యాలూ వాడతారు, కాదేదీ దీని 
. కనర్హం. రాగ మిశ్రమాలు తాళ మిశ్రమాలు, శృతి మిశ9మాలు 

కొకొన్లిలు. అలాగని దీన్నీ తేలిగ్గా కొట్టి పారియ్యడానికి వీల్లేదు. 
ఆ హర్చడంలో బౌచిత్యం కూడా ఉంటుంది, గొప్ప గాత) మాధుర్యం 
ఊంటేగాని వాతివారూ యిందులో పనికిరారు. ఇందు దేశ విశస్తి 
పొందినవారు తెలుగువారిలో ఘంటసాల, యస్‌, పి, బాల సుబ్రహ్మణ్య 
శర్మ, సుశీల, జానకి మొదలగు వారెందరో ఉన్నారు. ఈ సినిమా 
పాటల అనుకరణతో దేశంలో అనేక మ్యూజిక్‌ పారీలు ' వెలిశాయి, 
అందులో రాజమాహిందగివరం జిక్‌మోహన్‌ మితా9 పార్టి చిద్టిాబు 





పేరు వాఖ్యాతులు పొందాయి, 


పార్టిలు, కాకినాడ గంగాధరం పార్టీ బారీ పార్టీలు రాష్ట్రంలోనే ఎంతో. 


ఈనాడు దేశంలో నడుస్తున్న, కార్యక9మాన్ని బట్టి చూస్తే బహు 
జనాదరణతో సాగుతున్నది సినిమా సంగీతం, ఆ తరువాత లలిత 


న. 











జానపద సంగీతం 


పల్లీ యుల నిత్యజీవితంలో ప్రతి పనిలో ఏదొకరూవంగా అయా 
న్వితమెన గానం మిళితమై ఉంటుంది, _ కూనిరాగం తీయనివాడు, 
నానో తడవనివాడు ఉండడు. వ్యవసాయ పనులలో ఉఊడ్పులు, 
కలుపుతీతలు, కోతలు, నూర్చులు వగైరా పనులలో పాటలు, జోల 
పొటలు, లాలిపాటలు, ఉయా్యాలపాటలు, పెళ్ళి పాటలు గొబ్బి పాటలు, 
పిల్లల ఆటల పాటలు దంపుళ్ళ పొటలు, పడవలాగు వారి పాటలు, 
రోడ్డుకూలీల పాటలు తత్వాలు మొదలగు జానపద గేయాలలో పండించే 
సంగీతమే జానపద సంగీతం, బుర9కధ, జముకుల కధ, తంబుర కధ, 
తోలుబొమ్మలాట వారి బాణీలు, కేటి పౌరాణిక పద్యరాగాలూ కూడా 
జానపద సంగీత సంబంధులే. ప కృతి దత్తంగా వచ్చిన శత దీనికి 
జీనం. ఇవన్నీ గాతా్రానికి సంబంధించినవి. ఇక జానపద వాద్య. 
సంగీతానికొ సై ఇవి చర్మ సంబంధ మైనవి, . తంతీ9 సంబంధమైనవి, 
లోహ సంబంధమైనవీను. ఇవి వారే తయారుచేసుకుంటారు. ఖేరి, 
మృదంగం, డప్పు, బుడబుక్క, తప్పెట, వీరణం, రాండోలు, కంజరి, 
డోలక్‌ మొదలగునవి చర్మ సంబంధమెన వాద్యాలు, జేగంట్క తాళాలు 
గజ్జెలు, అందెలు లోహ సంబంధమైనవి. పిల్లన గోవి, కోలాటం కర9లు, 


చీరతలు కొయ్య సంబంధమైనవి. అసలు శాస్త్రీయ సంగీతానికి మూలం. 
యీ జానపద సంగితమే. . 


*“ జానపదుల సంగీతం సాహిత్యం వేరువేరుకాదు. చందు)నితో 
వెన్నెలలా కలిసే ఉంటాయి. వారి నిత్యజీవితంలో ప్రతి ఘట్టము అమా 


యక్క అకల్మష పృ దయతంతు9ల్ని,. యిళజ్జే స్పందింపజేస్తాయి. ఆయా 
సందర్భాలను బట్టి, వేసే, పనులనుబట్టీ, తగిన నడకలతో, లయతో రసాన 





* జానపదగేయ సాహిత్యం, నేదునూరి గంగాధరం. పుట, 4 
(జానపద సాహిత్యం) 


గుణంగా సంగిత సాహిత్య వలు టకకాలంల నె 

మస ద చ్చ ల్ల నట pr కలె పడుచులు హవాది వాం 

తత్క గొప్పు తవ్వు, ఊడు లా చెస్తున్న పల్లి పడుచులు వారివారి వృ శ్రి 
J షా. 


ఏతాళంలే జరుగుతూ ఉంటదో అదే చతురశంగ 
“న్స 


కే 
గే 


మ” అపీయళ్శ్న ౦గా 
పొడుతుంటార. కముగవారు తరవులు మో యుట, = 

దిగుమతి సందల్భాలలోనూ తమకు శ9మ తెలియకుండా ఆపనికి స3పో ద్చ 
లయతాళ ఒద్ధాలుగా బృందగీతాలు పాడుతూ ఉంటారు. ఈ సాహి 


తంలో నంగితం ఉర్జపడుతుందా, 


నాట్యం 


* “వికృతియందలి సర్వ వస్తువుల యొక్క, చలనమునందు “అయి 
అంతర్ని హితముగా నున్నది. దానికి తోడుగా ప౦కృతియందు వివిధ 
రూపములలో మధుర శబ్బాత్సా దనము పాదుకొనియున్న ది. నిత్యజీవి 
మున వ9తియంశమునందును, ఏదో ఒకరూపమున లయాన్విత శబ్ద 
స్పూర్తి యుండుటను ఆదిమమానవుడు గురించియుండును. దానికొక 


యాకారము నిచ్చుచు ఆతడనుకరించిన విధానమే నృత్యకళగా భాసించి 
నది,” 


చతుష్టష్షి కళలలో నాట్య కళ విలక్షణమైనది, మొదట ఆదిమ 
మానవుడు తన భావాలను శెలియజేయజానికి సొంజ్ఞలు చేసేవాడు, 
ఆనందం కలిగినప్పుడు గంతులు వేసేవాడు. అవి లయబదమె నాట్య 

లి మా 

మయింది, పెద్దలు దీనిని పంచమ వేదమన్నారు. బుగేదం నుంచి 
సాహిత్యం, సామవేదం నుంచి గానం, యజుర్వేదం నుంచి అభినయం, 
ఆధర్వణ వేదం నుంచి రసం తీసుకొని బంహ్మ అయిదవ వేదాన్ని సృషం 
చాడని భరతుడు దీనిని ప%౦వరి ౦వ స క కా 

ం వివరింప చేశాడని ప౦తీతి, ఇందులో మహా 
నటుడు పరమేశ్వరుడు, 


“ఆంగికం భువనం యస్య 
_ వాచికం సర్వ వాజ్మయం . 








ఖ్‌ 


తెలుగు జానవద గేయకధలు, పు, 1 డా॥ నాయని కృష్ణ 
. ణు 
కుమారి, 


125 


ఆహార్యం చందం తారాది 
తం వందే సా_్తిషకం శివం,” 


ఆంగికం, సొ త్మ్వీక ౦: అహార్యం,వాచికం అసి అభినయాలు చతుర్వి ధాలు, 
ధవ ప్రధానమైనది ఆహార్యం _ అంటే వేష ధారణ, తాళానుగుణంగా, 
భ్రావానుగుణంగౌ కదలికలు, ముద్రలు ఆంగికం. నోటితో ఉచ్చరించేది 
రోమాంచ కంప శే దాదులు సాత్వికం. నాట్య నిర్వహణ 


వాచకం, 
ఎలా ఉండాలి అనేది ఈ కి9ంది క్లోకంలో చెప్ప బడింది, 
“యతో హస సతో దృషిః 
జూద రి టి 
యతో ద షి సత్‌ మనః 
ఈ లి . 
యతో మన సతో భావః 


(హస్తము, దప్పి, మనస్సు, భావము ఒక దానిమీద ఒకటి లగ్నమై రస 
నిష్పన్నత నొందాలి) 
“కంఠే నాలంబయేదితం 
హసే నార్గం ప్రదర్శితం 
ఆం ధి 
చక్తుద్భ్యాం దర్శయద్భావం 
పాదాభ్యాం తాళమాచరేత్‌.” 


(కంఠముచే గానము, హస్తముణే అర్థము, నేత్రముచే భావము కాలిచే 
తాళము నడుపబడాలినాట్యానికి ఇవి అంతఃపా9ణాలు, ఇకబహిపా9ణాలు.. 


“మృదంగశ్చ ' సుతాశశ్చ 
వేణు గీతి స్పతస్తుతిః 


విక వీణాకింకే నీశ్చ 
గాయకశ్చ సువిసు9తణొ. 


మంచి తాళం, మృదంగం, పిల్లన (గోవి, పాట, వీణ, గజ్జెలు. ప్రఖ్యాత 
మైన నటుడు _ ఇవి బహిపాొ౦జాలు, _ ఇవన్నీ శాస్త్రీయనాట్యాలకు మూల 
సూతాలు, .. నాట్యాన్ని శాస్త్రీయంగా నృత్తమ్మునృత్యమ్ము నాట్యము, 


తో 


126 


తాండవహు, లాస్యము అని అయిదు భాగాలుగా పేర్కొన్నా రు. ఇందు 
చతుర్వి ధాభినయాల్లో ఆంగికానిది అగంతాంబులం, మానవశరిరమున్షక్ట 
సంబంధించిన ప9ధాన అంగముల చేష్టలే ఆంగికము, శిరస్ఫు, చేతులు, 
రొమ్ము, పారగము, పాదములు యిక్కడ ప9ధాన అంగాలుగా చెప్ప 
బడతాయి. ఈ ఆంగికంలో హస్తాభినయముద?9ల పా9ముఖ్యం అత్య 
థికం. ఒక చేతితో పడితే అసంయుత ముది, రెండు చేతులతో పడిజ్ట 
సంయుత ముద్ర. యిక మూడవది మిశ9మ ముద్ర. వీని నిర్వహణా 
కౌశలమే యీ కళకు గీటురాయి, 


ఇప్పుడు ఆంధ్రదేశంలో వ9ఖ్యాతిగా నడుస్తున్న నాట్యప$దర్శ 
నము అయిదు విధాలుగా విభజించవచ్చు, 


l, శాస్త్రీయ నృత్యం, 
2, జానపద నృత్యం, 


ర రికార్డింగ్‌ డాన్సు 
4, డిస్కో డాన్సు 
గ్‌, శేజెరా డాన్సు 


శాస్త్రీయ నృత్యం ఫలు 

భరతనాట్యం, ఆంధ్రినాట్యం, కూచిపూడి ఈ తరగతిలోకి వసాయి, 
వీనికి శాస్త్రపడికట్టు ఆయువు పట్టు, తెలుగువారిలో నటరాజు రామకృష్ణ, 
వేదాంతం సత్యనారాయణశర్మ, వెంపటి చిన సత్యం, కోరాడ నుసింహ 


రావు, పసుమర్తి కృష్ణమూర్తి యా నాట్యాలకు ఖండౌంతర ఖ్యాతి తెచ్చి 
పెడుతున్న జాతీరత్నాలు, 


జానవద నృత్యం (gan 


‘127 


రికార్డింగు డాన్సు గ్‌ా 

సినిమాలలో నటినటులు చేసే సినిమా డాన్ఫుల్ని అనుకరిస్తూ, 
ఆ ఫొట రికౌర్డు శసుకొని చేసే నృత్య ప్రదర్శనలు రికార్డింగు డాన్సులు, 
ఈ వఫదర్శ నల ఉఊధ్భతం ఒకనాడు పౌరాణిక నాటక రంగాన్ని కూడౌ 
ప్రక్కకు నెట్టేసింది. రాజమండి9 చకవర్తి, ఉదయకుమార్‌ ల రికార్డింగు 
డాన్సులు చూసి అసలు సినిమా నటులే అదిరిపోయారట, 


డిస్కో డౌన్సు కా 

ఈ మధ్య మహోజ్యలంగా వెలిగిపోతున్న మరో డాన్సు డిసోఢ 
ఢొన్సు. పొళ్చాత్య సంగీతం బేగౌంండ్‌ గా, ఆ లయలో కాళ్ళూ, చేతులూ, 
వొళ్ళూ, ముందుకూ వెనక్కూ ఊపుతూ యువతను బాగా ఆకట్టుకుంటున్న 
నృత్యాలివి, డిస్కో లై టింగు కూడా జోడించి చూపిస్తుంటే యువలోకా 
నికి ఇవి సుందర స్వప్నా లే, ఇప్పుడు ఉధృతంగా వస్తున్న (బేక్‌ 
డాన్సులు కూడౌ ఈ కోవలోవే,ః 


శీసరా డౌన్ఫు ?- 

ఇవి పూర్తిగా 'సెక్స్‌డొన్చులు. సినిమాల్లో జ్యోతిలక్ర్మీ, జయమాలిని 
సిల్క్‌స్మిత, అనూరాధ చేస్తుంటారు. క్షబ్బుల్లోనూ, ఖరీదైన బడాహోటళ్ళ 
లోనూ, ఎమ్యూజ్‌ మెంటు పొర్కుల్లోనూ వీనివెలుగు వర్ణనాతీతం, వీనిలో 
ఏది గొప్ప అనేది ప౦శ్న కాదు. దేని పేిక్షకులు దానికున్నారు. 
ఓరీంగుకు పెడితేమాత9ం శాస్త్రీయ నృత్యానికి డిపాజిట్టు గల్లంతే. 


జానపదులస్ఫెత్యాలు 


* “పజల మధ్యనే పుట్టీ పెరిగే నృత్యం. సంగితం, చితంలేఖనం 
మెదలైన జానపద కళలకు స్వత స్పిద్ధంగా ఉండే విలువ మాట అలా 
ఉంచి, పరిణతి చెందే కళాకారులకు, ఆ కళల తొలిరూపాలకు గల సంబంధం 
వ్యక్త పరచగలవి ఈ జానపద కళలు మా|తమె.” 


శత, an 











డూ భదోవాధ్యాయ “భారతీయ దానపద నృత్యాలు” 
ముందుమాట. పుటః 1 . 


126 


శాస్త్రీయ కళలలో కంటే జానపద కళలలో ప9జా జీవితం, విజ 
జీవితంలోని కష్ట సుఖాలు, ఎత్తు పల్లాలు, సుఖదుఃఖాలు ఎక్కువగా [8 
బింబిసాయి. 
॥ అధి 


ప్రి 


(జల భావోద్వేగం. పొంగి పొరలడంవలన ఎర్చ డినవి జానపద 
నృత్యాలు, శాస్త్రీయ నృత్యం కట్టుబాట్లలో ఉంటుంది, జానవదుం 
నృత్యం స్వేచ్చా _పివృత్తి కలది. ప్రజలు రోజూచే సే పనిపొట్ల లో) 
అవయవ సంచలనమే జానపద నృత్యాలకు పే9రణ. అంతేగాక పకకి 
లోని జంతువుల గమనానుకరణం కూడా వీరికి పే9రకాలు, ఉ దాహరణిక 
మబ్బునుచూసి ఆడే గెమలి గంతులు, వేటగానిని చూసి తప్పి ౦చుకోకీ 
డానిక్కీ మీదబడడానికీ పులి ఎలుగుబంటివంటి జంతువులచేష్టలు, ఆడమగ 
పక్షులూ, జంతువులూ శృంగారాభిముఖంగా చేసే చేష్టలు ఈ జానపద 
నృత్యాలకు పునాదులు, ఇది పొటకంటే ' కూడా పా9చీన మైంది. ఇవి 
శాస్త్రీయ నృత్యాలలా' ఏకవ్య క్రి నిష్టములుకావు, సమిష్టి పొ9ధాన్యం 
కలవి, అంటే యివి సామూహిక నృత్యాలేగాని ఏకవ్య కి కాలు కావు, 


పల్లెలలో, జాతర్షలో, తిరునాళ్ళలో, అమ్మవారి స్తంబరాల్తో, దేవుడి 
ఉత్సవాల్లో ఎలుగుబంట్ల నృత్యం, బుట్ట బొమ్మల, నృత్యం, కోయ 
నృత్యం, .. భోగంమెళాల నృత్యం, ప్లీధిభాగవతుల నృత్యం, పులి వేషాల 
నృత్యం, “త ప్పెటగుళ్ళ నృత్యం, వీరముష్టిపారి నృత్యం, గంగిరెడ్డ 
నృత్యం, పండరీభజన నృత్యం, కోలాటం నృత్యం, గారడీల నృత్యం; 
గరగాట్ట. చెక్కుభజనలలోనివి జానపద నృత్యాలే, చెంచునాటకాలు, 
జముకులకధ, బుర్భకధ, హరికధలలో ప9దర్శించే నృత్యం, పిల్లల 
అటలలోని చెమ్మచెక్క, జప్పులి కుస్ప' వంటి సొటలకు అణుగుణంగా 
ఎగిరే నృత్యం కూడా జానపద నృత్యాలే, 








కవిత్వం 
పృవంచంలోని మాటల సముదాయం వాజ్మయం. దానిలోని జక 
భాగం సాహి త్యం, “సహితస్యభావం.. సాహిశత్యమ్‌” అన్నారు పెద్దలు, 
అంటే హితముతో కూడినది అని. భావమంబటే రసమనికూడా అర్ధం వుంది. 





129 


ఇందులోని కళాత్మక భాగమే కవిత్వం. ఇది ఇలాగుంటుందని చెప్పడం 
ఎలొ? పినిశెట్టి “దత్తత? నవలలో ఒకనా ప్తికు కుడెన కొడుకు పూజచేసు 
కుంటున్న తల్లిని ఎందకన్నూ ఈ పూజలు అసలు దేవుడనేవాడు లేంది? 
అంటాడు. ఉన్నాడు నాయనా అంటుంది. ఎలా ఉంటాడో చెప్పు 
అంటాడు, .పిక్కనున్న మేనకోడలు బావా! బెల్లం ఎలాగుంటుంది? 
అంది, తియ్యగా ఉంటుది అన్నాడ', తీపెలాగుంటుంది? అంది అతను 
అవాక్కయ్యాడు. తీపికి రూపం ఏవిటి? అలాగే కవిత్వం కూడా, 


అయినా పెద్దవాళ్ళు దీన్ని నిర్వచించడానికి కొంత. పియత్నం చేశారు; 


"Emotions Recollected in Tranquility” అంటాడు 
నర్టువర్తు, నిశ్చల స్థితిలో పరిపూర్ణమైన ఆవేశంతో హృదయంనుంచి 
వెలువడే వాక్సవాహం కవిత్వమన్న మాట. దీనికీ వాల్మీకి “మానిషాది 
శ్లకమే సాక్ష్యం, అతని రామాయణ మహాకావ్యమే నిదర్శనం. 


"Poetry is musical thought” అంటాడు కార్ల యిల్‌. అంటే 
“గాన సమన్వి తమైన ఆలోచన కవిత్వం” అని అర్ధం, దీనికి పభ్యాత 
కవి కీట్సు వా9సిన “గీర షియన్‌ అర్న్‌” అనే ఫిండిక ఉదాహరణగా 
పీర్కానవచ్చు.. ఇందులోని Heard melodies are sweet, 


but those unheard are sweeter, Ye soft Pipes Play on” 
“వినిపించే గానం మధురం, వినిపించని గానం మధురాతి మధురం, 
మోయించవో య్‌ మురళి” అనే దానిలో ఒక తూగు ఉంది. భావ 


ప్రకటనలో అంతరాంతరాలను కదిలించే ఒక శక్తి ఉంది? ఇదే గాన 
సమన్విత మైన ఆలోచన. ఇది వీవంచ ప్రసిద్ధ పొందిన కవిత, 


eee 


ఇంతకీ “పాయటీ9ి అంటే వైఘంటి కార్థం కవిత్వం కాదు పద్యం, 
మరి: "వద్యమే కవిత్వ మనుకుంటే పి ల కణాలు కలిగి ఉన్న వచనము' 
కవిత్వం కాదా? అందువల్ల “పొయటీ9 అనేదానికి కవిత్వం అనే అర్ధర 
కూడా వ్యవహారంలో వచ్చింది. భారతీయ పండితులుకూడా కవిత్వాన్నీ 
గిర్వచించలేదు _ కావ్యాన్ని నిర్వచించారు, అయితే “కవయతీతి కవిః 
కస్య కర్మ కావ్యం” అన్నారు. అంటే “కవిత్వం, చెప్పేవాడు క కవి, 
అతను వ్రాసింది కావ్యం అని, దీన్ని బట్టి కవిత్వ" న్వరూవం కావ్యం 
గనుక... కావ్యం అంటే కవిత్వం 'అని నిర్ధారించారు. | న. 


130 


“6బ్రవుణీ యా రార్ధ ప్రకతి పొదక శబ్దః కావ్యమ్‌” అన్నాడు జగన్నాథ 
పండిత రాయలు, అందమైన అర్ధాన్ని. స్ఫురింపజే సే శబ్దమే కవిత్వ వుగి 
దీని అర్థం. దీనికి ఆధునికంగా ఒక ఉదాహరణ పేర్కానవచ్చు. రంగమ్మ 
అనే ఆమేకు రంగన్న అనే ఒక కొడకున్నాడు, అతని చిన్నప్పుడే తండి 
చచ్చి పోయాడు ఆంటూ సామాన్యంగా చెప్పుకొనే విషయాన్ని రంగన్న 
రంగమ్మ . కొడుక్కు రంగమ్మ రంగు చీర కట్టడం రంగన్న ఎరగనే 
ఎరకగమి అని చెబితే ఎంత రమణీయంగా ఊంటుంది! ఇలా రమణీ 
యార్ధన్నందించే శబ్బాల కూర్చి కవిత్వం అని పండిత రాయల మతం, 


“వాక్యమ్‌ రసాత్మకం కావ్యమ్‌” అన్నాడు విశ్వనాధుడు, అంటే 
రసస్ఫూర్ని: కల్లిగిన వాక్యమే కవిత్వం." ఇది, ఏరసమైనా కావచ్చు. 
బఫవరాజు అప్పారావుగారు వారి వశిబిడ్డ చనిపోయినప్పుడు దుఃఖో ద్వే 
గంతో “కాపురమొబ్బిన కన్నె పాపాయి యిల్లు కాళి చేసి వెళ్ళి 
పోయాడు” అని కరుణ రస భరితంగా వా9సిన వాక్యం ఒక ఉదాహరణ, 
ఆలాగే లీలా శుకుని కృష్ణ కద్ణామృతంలొగి యీ కింది శ్లోకం మరొక 
ఉదాహరణ-- 


“రాధా పునాతు. జగధచ్యుత దత్త చితా, మంధాన మాకలయతే. 
దధిరిక్క పాత తస్యాస్తన స్త "బక చంచల లోల. దృష్టిః దేవో 
దోహన ధియా వృషభం నిరుంధన్‌”, 


శ్రీ కృష్ణుడు పాలు పిదుకడానికి గోశాలకు వెళ్ళాడట _ అక్కడికి 
గవాక్షంలోనుంచి గదిలో చల్లి చేయడానికి ఉద్యుక్కురాలౌతున్న రాధ 
కనిపించిందట _ ఆమెను చూసిన కృష్ణుడు మైమరచి ఆవుకు వేసే బంధం 
ఎద్దుకు వేస్తున్నాడట _ కృష్ణుని చూసిన రాధ పరవశించిపోయి కాళీ 
కుండలో కవ్వం పెట్టీ చిలిశేపోందట, ఇది శృంగార ఠస సమ్మిళితమైన 


వాక్యం, వాక్యం అంటే పక్క వాక్యమే అని కాదు అర్ధం _ వాక్య సము 
దాయమని. అలాగే శబ్దం అంటే శబ్ద సముదాయమనీ అర్దం. 


“శద్దాశీవహితా. కావ్యం”. అంటాడు భావమహుడు, మనిషికి సొంద 
ర్యాన్నికూర్నే నగలలాగ .. శబ్యార్థాలతో కూడిన శరీరానికి అలంకారాలు 


సొందర్య'హితువులనీ అఆ సొందర్యకేకవిత్వ మనీ: 'అంతరభావం.. ఊదా 
హరణకి కాళిదాసు రఘు వంశంలో-_ - 


[ఏ] 
“ససైన్య పరిభోగేన గజదాననుగంధినా 
కావేరీ సరితాం ప9త్ఫ్యుశ్శంకనీయామ్‌ కరోక్ర్‌”’ 


అని వ్రాసాడు. రఘు మహారాజు సైన్యాలు దక్షిణ దేశ దండ యాతగికు 
బయలుదేరి కావేరీనదిని దాటుతున్నాయట _ ఆ మదించిన ఏనుగులు 
నదిలో నీళ్ళు తాగుతుంటే వానిగండ స్థలం నుండి కారిన మదజలం నదిలో 
కలిసిందట- కావేరి సముదు9జ్జి కలిసినప్పుడు ఏవిటీ వాసన? ఎవరి దగ్గర 
కెక్ళాచ్ళావ్‌' అన్నాడట, “ఇందులో కూర్చిన అలంకారం ఇంగ్లీషులో 

“సర్బానిఫి కేషన్‌” ఆంటారు. ఆంటే మానవేతర పా9ణులకు మాను సషత్వం 


అపొ దించి లోకరికిని మాట్లాడించడం, 


“క్రౌచిత్యం రససిద్ధస్య స్థిరం కావ్యస్య జీవితం” ఆన్నాడు క్షేమేం 
దుిడు. అంటే బాచిత్యం కలిగినదే కవిత్వం. దీనికి ఉదాహరణగా 
“బాల రసాలసాల నవపల్షవ కోమల కావ్య కన్యకన్‌ి అనే, దారిని తీసి కో 
వచ్చు. లలిత సుందరమైన కౌవ్యం అనిచెప్పడాని3 “కావ్య కన్యక” అన 
డంలోనే ఎంతో సుకుమారత్వం వెల్లివిరుస్తోంది. ' దానికి' కోమల కూడా 
దేరింది _ ఆ కోమలం కూడా నవపల్లవకోమలం _ అంటీ లేచ్చిగురువంటి 
కోమలం _ అదికూడా రసాలసాల నవవల్లవ కోమలం, అంటే గున్న 
మామిడిలేచిగురువంట్రికో మలం. దానికిముందు దాలకూడా చేర్చడం 
పౌచిత్యపోషణకు పరాకాష్ట, వింటుంటే ఒక అనిర్వ చనీయానందం కలుగు 
తుంది, ఈ జాచిత్య శీల్ప సొందర్యానే న్నే కవిత్వ మంటాడు క్రేమేంద్రుడు. 


“వకో9క్క కావ్యజీవితం” అన్నాడు కుంతకుడు.,' _వకోిక్స్‌ అంటే 
చెవ్బ దలచిన దానిని సూటిగా చెప్ప కుండౌ భంగ్యంత రంగా చెప్పడం. 
ఉదాహరణకి తిరుములరాయని వరో సరా ఒక కవి _వెప్పీన పద్యం ఇది = 


“అన్నాతి గూడ హరుడౌ 
ఆన్నా తిని గూడకున్న అసుర గురుండౌ' 


అన్నా తిరుమల రాయా. wn 
కన్నా క్కటిలేదు గొని కంతుడు. గాడే”. 


తిరుమలరాయుడు. భార్య దగ్గర ఉంటే ఫరమేశ్వరుడీవలె ఊరటాడట న 
ఆమె దగ్గరలేకుంటే దేవగురువు శుకుండులా ఉంటాడట - మరో కన్ను 


132 


ఉంటేనా! మన్మధుడేనట. అంటే అతనికి ఒక కన్ను లేదన్న మాట, 
దీన్నే వ్యంగ్యమని కూడా అంటారు. గ్రీకన్నొక్కటి లేకయున్న 
కౌరవపతివే” అనే పాఠాంతరం కూడా ఊంది.) 


“ధ్వని కావ్యాత్మొ అన్నాడు ఆనందవర్థనుడు. ధ్వని అంటే 
విషయం వాచ్యంకాకుండా. ధ్వన్యాత్మకంగా మరో అర్థాన్ని న్పురింప 
జేయడం, ఉదాహరణగా కావ్యాలంకార సంగ9హంలో చెప్పి న. ఈకి9ంది 
పద్యాన్ని పేర్కొనవచ్చు _  . 


“బచ్రట్ర మా యత్త పండు, నేనిట పరుందు 
పగటనె రెస్పగని గుర్తు పెట్టుకొనుము 
ఓ నీశాంధుడా పాంథుడా ఒప్పు దప్పి 
'వపడకుమీ మాదు మంచాలపైన రేయి” 


ఇది ఒకపో)షితభర్హృక తన ఇంటికి వచ్చిన బాటసారితో అన్న మాటలు, 
వెకి కనిపించేఅర్ధం ఇక్కడ మా అత్రమంచంజఉంటుంది _ ఇక్కడ 
నా మంచంజఉంటుంది .- రాత్రి ఏ్చ్‌దెనా అవసరంకలిగి బయటకు వెళ్ళా 
లంటే చీకట్లో ఈ _మంచాలమీదపడతావు జాగ్రత్త అని హెచ్చరిస్తున్న 
ట్లుంది. కాని ధ్వనిరూపంగా అతనికందించే సమాచారం _ 


“ోరాతి9ినా. మంచం ఇదిగో ఇక్కుడుంటుంది. తిన్న గా చూసే 
గుష్పుంచుకొని దానిమీదకురా _ సరిగా చూసుకోకుండా నా మంచం 
అనుకొని మాఅత్త మంచం మీదపడ్డావా కొంప మునుగుతుంది” అని, 
ఇలాంటిదే మకౌకటి _ 


“ఇక దిరుగ వచ్చునిట న Te 
మ్మకముగ, నో పూజార్స్‌ పరిమార్చెను సుమ్మీ 
పికటోద్ధతమగు గోదా... 


cn 


133 


ధెర్యంగొ తిరగవచ్చు అని. కొని ధ్వన్యర్షం ఇక్కడ భయంకరమైన 
/ఫహం తిరుగుతోంది, కనిపిస్తే తినేస్తుంది, రాబోకు అని భయపెట్టడం; 
J కు 

(అతని అడ్డు తొలగించుక్‌ వడానికి” 


నహి చమత్కాఠ విరహితస్య కపిః కవిత్వం, కావ్యస్యవా కావ్య 
క్యమ్‌.” అన్నాడు మరో పా్రొబినకవి క్షీమిందుడు కవికంఠాభరణ 
ములో, అంటే చమత్కారం కవిత్వం అని? దీనికి ఉదాహరణగా ఈ 
క్రింది పద్యం చెప్పుకోవచ్చు, 


“సర్వజ్ఞ నామధేయము 

శర్వునకే చెల్లురావు సింగ జనపొాలున కే 
యుర్వి ంజెత్తే డి నితరుని 

సర్వ జ్ఞాండనుట కుక్క సామజ మనుబే”. 


రెడ్డి రాజుల ఆస్థాన కవియైన శ్రీనాధుడు ఒకసారి వారికి శతుYవైన సర్వ 
జ్ఞసింగ భూపాలుని స్తుతిస్తూ “సర్యజ్ఞుడనే పేరు ఒక్క ఈశ్వరుని క చెల్లు 
తుంది రావు సింగ భూపాలునకే చెల్లుతుంది, ఇత్రరులెవరినైనా సర్వ 
జ్ఞాత౦టే కుక్కను ఏనుగన్న బ్ర” అని పద్యం చెప్పాడు. దానికి అనంద 
పడి ఆ భూపాలుడు బహ్మరథం పట్టి సన్మానం చేసాడట. తిరిగి శ్రీనాధుడు 
రెడ్డి రాజుల ఆస్థానానికి వచ్చి నప్పు డు మన శతురాజుల పొగడి మనకు 
అవమానం తెచ్చిన ఇతనికి ఏమి శిక్ష విధించాలని ఆలోచిస్తుంటే తానేమీ 
హీగడలేదనీ, నిజానికి నిండించాననీ ఆదే పద్యం ఒక్క అక్షరం కూడా 
పొల్లు పోకుండా పదివి వినిపించాడట ఇలాగ- 


“సర్వజ్ఞ నామ దేయము 

శర్వునకే చెల్లు, రావు సింగ జనపాలున కే 
యురి ంజె ల్లెడి? నితరుని 

సర్గ జ్ఞుండనుట కుక్క సామజమనుటే” అని. 


౧. 


చిన్న పృశ్నార్ధకంతో అంత స్తుతీ కూడా నిందార్థంలోకి మారిపోయింది. 
సర్వజ్ఞుడనే పేరు ఈశ్వరునికే చెల్లుతుంది. రావు సింగ భూపాలున కెక్కడ 
చెల్లుతుంది? శివుని కాక్షండా _ మరెవర్నయినా , సర్వజ్ఞుడంటే కుక్కను 
వినుగన్న బే. ఆంటే సింగభూపాలునీ కుక్క అన్నాడన్న మాట. 


134 
"పూర్వ నిర్యచనాలిలా. ఉరిడగా ఆధునికంగా -మవికవి: శ్రీ. శ్రీ 


“కద్రలేది కదిలింబేది 
మారేది మార్చి ౦చేదీ 
పెమనిద్దుర . వదిలించేది 


మును. ముందుకు! సాగించేది కవిత్వమంటాడు, 


ఆంటే పృజలను ఉత్తేజితులను చేసి ముందుకు - నడిపించేది: క విశ్వ మని, 
దీనికి ఉదాహరణ గా ఆయన మహా వృస్థానం' లోని ఈ దిగువ గేయం 
పనికివస్తుంది, 
.*సద్రిత్తులార ధస్థులార. 
భాధాసర్ప దములార.. 
శనిదేవత.రథ .చకంపు: .. 
టిరుసులలో పడి నలిగిన ' 
దినులార: హీనులార: 
కూడులేనీ' గూడులేని. 
.వళ్లులాఠ: భిక్షులార: 
_ఏడవకం డేడవకండి 
వస్తున్నా. యొస్తున్నా య్‌. 
జగన్నా ధ జగన్నాధ... 
జగన్నాథ ,రథ చక్కా . 
లవిగవిగో వస్తున్నాయ్‌”. 


ఇలా ఎవరేవిధంగా చెప్పినా అవన్నీ తమ తమ కోణాల నుండి చెప్పిన 
నిర్వ చనాలే. అందువల్ల తాము: చిర్వచించిందే, కవిత్వం అనడం మాతం 

సరికాదు. నిళానికిం సందులో వీ, నిర్వ చనాన్నీ, అనుసరించి వా?సినా 
ఒక మెరుపు వస్తుంది, ఆ మెరుపే కళ ఆ కశ. కవిత్యం, 





వయో (a bora 
Rt es 


Kk 





hae ' 
pr 


ot OLN వ (| RO Tih Sagi Fy) Or EIT ESE LA mnt a Woh Wed gh hr ah hE స్య ఇళళి right 1. 
ia ' i wn Si Ae స్ట్‌”, జీ [1 గ || అటటి ఇ RM bE (| పంల న. స లే Ber pass ate స టి మ లో ళు శం న Er '# aly ry wig te age ఖో / స హ్‌ న్‌ న: ry 
mn 7 bs Cy ites అ! హై He Maen WI ws A dog nA iN ot rs dats i wl tn ba 


గ్‌ Ww TEIN i అన్‌ ॥ hy oh Wh ఖీ 1 మా iy 
ser SE pees . fe BY CEO Es మనం ra Wigs న RAN, TR Se 











135 
నపద వాజ్మయ వుం 


గ.“ జానపద వాజ్మయం మాడ్చెఎండలు, కురిసే వర్షాలు వొజికించే 
చలి పంటపొలాలు పెళ్ళి ళ్లు, పేరంటాలు, పండగలు, పబ్బాలు, పూజలు 
వినోదాలు పృతీసంఘటనా, పుతిసన్ని వేశం సరస్కరింతుకొని జానవద 
అబాలగో పొలం కవిళావేశాానికి ర రూవకల్పనే వాజ్మయం: 
అండువల్ల - దీనిలో జాతీయథావములు, జానుతెనుగు శ్రేచెసోనలూరే 
నదణా వసన్ని వేశములు- వెల్లి విరుస్తుంటాయి' 


“రామాలాలీ... మేఘ శ్యామాలాలీ,. తామా కా రసానయనా దశరధ 
కనయాలాలీ........” అని బిడ్డను జోలపాడతారు. వల్లెఫీమల్లో తల్లులు, 
ఇలా ఉగ్గు పాలతోనే రంగరించిపోసారు పసి హృదయాలలో" ఈ 
సాహిత్యాన్ని * ' 


సులభ గా9హ్యంకావడ ౦, సరశపదాలతో' జానపదుల రసణాగాాఅ: 
మాద సహజంగాదొర్హడ ౦, అంతర్షనంగా చక్కనితూగుకలిగిదాండటం. 
ఈ సాహిత్య లక్షణం, - పాశ్చాత్య దేశాలలో వారివారి. జానహదవా జయ 
సశరణలో చాలా. కృషి జరిగింది, కాని. “భారతీ యథాషలలో మాత్రం 
ఇది అంతంత మాతం _ తెలుగులో మరీ--అత్యల్పం* ట్రీ 'నేదునూళి 
గంగాధరంవంటి ఏక్రాద్దిమందోతప్ప దీనిమీద దృష్టిసారించినవారు 
తక్కువ, 


ఈ సాహిత్యం అజ్ఞాతక రృత్వ ౦, అనాదినుండీ ఆనోటినుండి అనోటికి 
ఆనోటినుండి ఆనో టికి పరంపరా నుగతంగావచ్చిందిమా త్రమే, రాతకోతలు 
రేవు, కపిపవరోతలియద్దు. _ బహుశా "వారికి మనలాగ' “పేరుమీద 'మకు్క్కువ 
తక్కువేమో!" ఏవరువాంశారో తలియనళ్లి 'పీకాలంలో 'వా్రసిందీ:అసలే “తెలి 
యదు. దీని పుట్టుక ' చాలా సహజమైనది: మనిషి “కాలక్తీ పొనికి*కూనిరాగం' 
కీసుకున్న.'బ్లే క్రష్టాల్లోనూ,. సుఖాల్లోనూ: విఠదుల్లోనూ “వినోదాల్లోనూ చ్రిల్లా 
సోల్లోనూ పేలాసేళ్లోనూ తనకుకఠిగినఅనుభూతీని' శానెరిగినభాషలో' హావ 
నించిజాంటాడు.- ఆందులో శిష్ట్రమైంనది. కాలంతో పొటు. మార్పులు - చేపలు, 








గా నలత 110 ఘమ మారని, 
- జేదునూరి గంగాధరం. సట 163 


గ నం! ర్‌ జస a _ = కళ వెం ని 4 
mrs pn EEC, SC డే భాషజదటినప్పు 6 ఈ నొబాతగం పుటీఆ 
wot adie aoe జో ఆ hod కాజు 1లో రు క నస ఛి 
క్ట గా అన ఇర శాస లా బట 
ల సు. వాళ్లూ జ అం ను ఇ న జట్‌, స an య ప వ బటి షె న 
ల్‌ cre a మించదు ఒం ts జ ద విప్ప లు ట్‌ న తెల్పుగ్స 


భాషన న్ను చుకువయందేఉందని తెలుపోందకనుక తెలుగు జానప దసాకి హిత్యం 
నా కాలు రాకముందేజందనేది నిర్వివాదం, ఇ ది పొటలు, వ మాటలు, 
రెట్లు, ఒట్లు, కథలు, సామెతలు మొదలై న దేశి రూపాలలో. ఎక్కువగా 
కనిపిస్తుంది, పగ్గదివెమాలు, తోలు బొమ్మ 'లాటవంటి కలారూపాలలో ఉన్ని 
కూడా ఈ జానవద సాహి ాత్య మే, .* మన జానపద వాజ్మయంలో ' కావ్యం 
సినంత కవిత్వంతో పొటు మున మైనగంఖీరత్వ ౦, పాచీన సమీచీన విజ్ఞాన 
సంస్కృతులు, సమయ సంప౦దాయాలు, వి వినోద చమత్కారాలు బోలెడు 
న్నాయి. తెలుగు వలుకుబడితరబడి నుడిగారమునిగారముల నిండు 
కుండ ఆ వాజ్మయము. అంతేకాదు ఆ వాజ్మయములోని సరస సంగీత 
రీతుల్లో అనాహిత పకృతి గానమాధురిధురిణములు, గిరియురీ పరీవాహ 
సరసం వినిపిస్తాయి. గీర్వాణవాణీదరహాసము మీసందీర్ప ౦గా,గీర్యా 
లోకులికే గాఢ పికిభుల్లై న పౌఢపండితశవులకు సై సెతం సునిశిత భావనా 
సాధ్యములై న రసమార్జాలను సుళువుగా భావించి, సుగమంగా పయ 
నిస్తారు తెనుగుమీరిన జానపదకవులు, సంగిత సాహిత్య ఉభయ కళా 
సురభిళము; అచ్చ మైన సరస్వతీ వసాదమీ వాజ్మయము, ఇలాంటి, 
ఇంతలాంటి ఈ మహావాజ్మయం తరతరాల శిష్టాచారపు మడిచాపుల పిడి 
కుజ, శు పోసుకుని, ముడిచి విగించుకున్న పండితుల నిరాదరణకు గు 
అవుతునే “పురివిడుతునే ఊపిరి నిలుపుకుంటూ వచ్చి రది.” 





గేయా లు 


ఇప్ప టివరకూ మనకులభ్యమౌతున్న దాన్ని బట్టి ఈ వాజ్మయంలో గేయ 
రచనే ఎక్కువ, పాటలో నోటనిలిచిపో రే గుణము ందికనుక అదే అనాది 
నుండీ అనంతంగా పల్లెపడుచుల గళాలలోనూ,. శామికజనుల జిహ్వా గాల 
లోనూ ముసలమ్మల 'బోస్టినోళ్ళలోనూ సజీవస)వంతిగా సాగివస్తున్న ది, 
లాలిపాటలు, జోలపొటలు, మ్యోపాటలు, శోభనం పాటలు చందమామ 





+ జాతీయాచార్య డౌ, యస్‌. విం. జో గారావుగారు 


(నేదునూరి గంగాధరంగారి " కానవదగేయసాహిత్య వ్యాసావళి పీఠిక) 
పుట లి 





న మ 
న న EE 
tee గె న్‌ శాన్‌ అనం న్‌ 


కన్యా పనులకు 
న - జ చ 








ban 
we 
/... / 
an 
pen 
Fa 
Ss 
wp 
Bhd 


137 
పాటలు , దంపుశ్త పహొటలు, పిల్లల పూటలు, కోలాటం పొటలు,' శమిక 
గీతాలు భజన 'సితాలు, పన్నైల పదాలు తుమ్మె ద పడాలు ఇలా" ఎన్నో 
(కాలు, పొల్కురికి సోమనాధుడు. ఈ కంది దేశిగీతాలు ఉటంకించాడు. 

“పవద్రములు తుమ్మోాద పదములో వృభాత 
పదములు... స ' Wc 
పదములు వెన్నెల పదములు . 


eh 


రీనినిబట్టీ జానపద గేయపా9చినత పోల్కురికి ముందు ఏనాటిదో! ఈ 
గేయములపై మొదటగా పరిశోధన చెసిన, మార్గదర్శకులు డాక్టర్‌. బిరుదు 


రామరాజుగారు, 


శ “వల్లె సీములలో ఊడ్పు లుమొదలు, నూర్పు లవరకూగల పొలము 
వనులిన్ని ంభియందును పాటలు-ప )ధానస్థాభ్రమాకమించుచున్న వి పిండి: 
విసిరినప్పు డు నూ ధాన్యము మును దంపు సమ ముననూకపిలెతోలునప్పు డూ 
కలుపుకీయు వేళలందునూ కంకులుకో యు" కాలముననూ' 'కళ్ళనుులలో 

పనిచేయు సందర్భమున నూ పొలము. పుట్టల హో ౦త; నవె ట్టుచే మల చెంత 
సమిష్టిగా చేయు కృత్య సామ న్యమునందునూ వ్యష్టిగాజేయువనులలోనూ 
పాటలకు గల ప్యాచుర్యమత్యధికముం “ఊల్లాసమునకుు- 'ఉఊత్సాహమునకు 
పని సులువుగా, చురుకుగా పళ్ళు పప “సని. యూవశ్యకములు”. 





ఎఇ ఇగో ంఅమ్యతానరిద.. జోజో ముకుందా 
లాలి పరమానంద రామ గోవిందా " 


అగి జోకొట్టి నిద)పుచ్చు తుంది. తన ,గార్గాలప్టిన్లి తల్లి, 
“చందమామరావే' జావిల్లిరావే | 
రా కోటివేలుతేవే వ 
జ “వంది దడాల: - ఇందిపూలుచేచ గా. య. 


న్‌్‌ rir కా TR స్‌ క్‌ పు. 
ఆచార్య తూమాటి దొనప్ప, ల. 








138 


అని సాయంవేళ చందమామనుచూపిస్తూ గోరుముద్దలు తినిపిస్తుం 
మరోతల్లి. 





* ఏడవకు ఏడవకు వెరి మాతల్లి 
విడిస్తే సీకళ్లు నీలాలు గారూ... .... 
నీలొలుగారికే నేజూడలేను 
పాలైనగారవే బంగారుకళ్లు 

జో జోలె 


“అమ్మీ కన్నుల్లు తమ్మి పువ్వుల్లా 
తమ్మి పువ్వు ల్లోని కమ్మ తేనెల్లూ........ 
జో....జో..లో 


అని తల్లి పాడుతుంటే వీడుపుమాని పాప తల్లిజడిలో హాయిగానిది9స్తుంద్వి, 


“జీర్ణంజీర్ణం వాతా పిజీర్ణం 
గురంకిన్న గుగ్గిక్ళుజీర్ణం 
ఏనుగుతిన్న వెలక్కాయజీర్ణం 
భీముడుతిన్న పిండివంటజీర్గం 
అర్జునుడుతిన్న అప్ప డాలుజీర్ణం” 


అని తల్లి బిడ్డకుజగ్గుపెట్టి తనకోర్కెను పాటలోమిళితంచేసి పాడి, అరగ 
డౌనికి చిన్న వ్యాయామంగా ఆ పసికందు చేతులూ, కాళ్ళూ రెండుసార్లు 
అటూయిటూఊప్కి నిమురుతుంటే. ఆ శితవృ బోసినవ్వులు కురిపిస్తూ తల్లిని 
మురిపేస్తుందిం బు. 


“బాలానందం 
ఇక పిల్లల ఆటలలో పాటలు ;_ . 
మర్‌ చిన్న పిల్లలు ఉత్పాహంగా ఒకరిపిడికి ళ్లమీద మరొకరిపిడి 
కీళ్లు పెట్టి పై పిడికిలి మధ్యఖాళీలో వే9లు పెట్టితింప్పు తూ “గుడిగుడి గుంచం 
గుండారాగంి అని . పాటలా పాడుతూ బలే ముచ్చటగా మురిసిపోతూ 


|. 


పరవశిస్తుంటారు, . . శ్‌ + 


"ow * 
ha « a 
' hay 
Be eR 
bran | ల 
i 





139 


అలొగే పిల్లలందరూ ఒక ంప9క్కజకరుకూర్చొాని కాళ్ళు బారజాప్పు 
కాని “కాళ్ళా గజ్జీ కంకాళమ్మాి పాటకో ఆ కాళ్లను ఒకటొకటిగా పండించు 


కంటూ క్రకుక్పోటుంటారు అనందంగా, ఇందులో తమకాళ్ళు ముందు 
వండొలనేతపన ఆ లేతహృదయాల్లో జీవితంలో అన్ని ౦టా తాము ముం 
పండాలనేమనస్సత్వానికి బీజమేస్తుంది, ఈ పాటలో “కాళ్ల గజ్జికి 


నీదో వె ద్యంచిట్కాకూడా ఉందటం. 


పాటలో మరోఅందమైనఆట ఎవరోజకరినెక్సిమీద వెనకనుంచి ఒక 
విన్న ఆకో, పాలిగూడో వారికి తెలియకుండా వేసి 


“ఒకమ్మగారిగె కి మీద గోరింక 
చెప్పకు చెప్పకు చినపాప 
చెబికే నీకళ్ళతాయి” 


అని వేసి నవాళ్ళుపొడుతుంటే కూడొాఅందరూపొాడుతూ వినోదిస్తుంబారు. 
అసలు మనిషి అదితెలిసికొని తీసివేసుకునేవరకూ, 


“తప్పట్లోయ్‌ తాళాలోయ్‌ 
దేవుడిగుళ్ళో వాజూాలోయ్‌, 
పప్పూ బియ్యం దేవుడి కొయ్‌ 
పాలూ నెయ్యా బాలుడి కోయ” 


ఆని పాటపొడుతూ అందరూ ఒకే మాతా వ్యవధిలో చవృట్లుకొట్టడం 
చిన్నప్పుడే తాళాన్ని నేర్పుతుంది, 


చిన్నగా వానతుంపరవస్తుంటే పిల్లలు వీధుల్లో చేతులుబారజాప్తకొని 
శ్రమ మట్టూ తాము గిరగిరాతిరుగుతూ ఆహ్లాదంగా 


“వానావానా చెల్లప్పా, వాక కెలుతిరుగూ.. చెల్లా. 

తిరుగూతిరుగూచెల్లప్పా, తి తిఠగాలేనూ చెల్లప్పా”_ 
అంటూపాడుతూ ఆ తిరగడంలో కళ్ళుతిరిగి ళం హాటన్నటై 
చితృమైన ఆనుభూశినిపొందుతుంటారు. - ఇలా ' తిరిగేటప్పుడు కొన్ని 
చోట్ల పిల్లలు | 1. 


mw ల 


140 


aa 
వరిచేలూ పండాలి వానదేవుడౌ 
గాదుల్లానిండాలి: వానదేవుడా 


మాబొజ్డొ నిండాలి వానదేవుజా” 


శ్ర 


అని వర్షాన్ని అసహ్వానిస్రారు, బాలవాక్కు బృహ్మవాక్కుగదా। మరి చిన్న 
పిల్లలు “వానాలప్బా, తిరగా లప్పా” అంటూ గిరు9న తిరుగుతూ తెలిపోత్ర 
న్న అనుభూతిని. ఆస్వాదిస్తుంటారు. కొన్నిచోట్ల “వానొచ్చె వరడొచ్చె 
బుడుగో బుడుగోి” అని పాడుతుంటారు. 


“కాక్కారోకోయని కోడి కూసింది 
తెల్లవా రింది కాకితరచిరది . 
అమ్మ లెమ్మంది ఆడు కోమంది”' _ 


అవ్వి 


నే లేవాలనే ఓక మంచి అలవాటును 


అజ్ఞాతంగా ఊద్బోధస్తుంది. _ ఇద్‌ Cocks crow in the morning 
అవే ఆంగ్ల గేయానికి దగ్గరగాఊంటుంది, 


నెపాట పీ న్లీలకు చేకువజాక:- 


పిల్లలకు ఎవరిమీద? నా కోవంవచ్చినప్పుడు ఆ మిత౦బృంద 
మంతా జట్టుగా వీర్పడి ఎదు 'దవారికులాలమీదా, వృత్తులమీదా, పేర్లమీదా 
ఇలా వీద్దేవా చేర స పాడతారు, 


కోమటి మీద :_ 
. శక్టోన్లుట్‌' కోమటి కొత తృబెల్లం, 
కొంటే డబ్బుఖర్చు, € రేంజే కడుపునొప్పి” 
బాాహ్మడుః-మీద :. .. ల 
జబ్రేమ్స్యుడ్తు, బేమ్ముడు: బెడ్డుముక్కు - 
చేల్లోవ డితే య 
కషం జక ' ee 
“కొసలు .కొపులు. కయ్యాలూ. ee ae ge 






“141 


“ళిప్ణలసంఘం పీతలమంగంి అని, *“మంగరి"అంటే. వచ్చి తాటాకు 
బకాయి పొట్లంలా చుడతారు - అందులో “మావు ల దొ కిన చేపలు, 
కీశలు చేసి మూతికట్టి ఇంటికి తెస్తారు,  అమూతికట్టు విప్పడంతరువాయి 
కీశలు తలో వె వైపుకి పరుగులు శీస్తాయి, కోపులు కూడా ఇలాగే ఏదైనా 
బలవంత మీద కొంతసేపు సా మళ్ళివిడివోతారనేద్దానికి ఈ 
సామెత. అదే లీలగా ఈ గేయంలో డౌ కనిపిస్తుంది. “మావు” 
అంటే 'వల్లెలలో రెతులు తమచేలభో సిడువళ్ళలోదు స్ట. అడ్డంగా 
ఎదురుచువ్య లతో పేట్టెలా చేసికట్టిన చేపలబోను. ఈ చువ్వలు అరంగుళం 
దూరంతో కొబ్బరి నారతాడుతో. కట్టి, . చేపలు అందులో _ పృవేశించడానికి 
కింద చిన్న కన్నం పెడతారు, “దానిద్వారా నీటిలో వస్తున్న చేపలు, 
పీతలు లోపలికివెళ్ళి మళ్ళీ తిరిగి రాలేవు. ఇది జాలరి వలలాంటిదన్న 


మాట, 


ఉపాధాగ్రయుని మీద కోపంవ స్తే_ 
“మేష్టారు మేష్టారు. మెట్టొంకాయ్‌ 
మేష్టారి పెళ్ళాం నీచాంకాయ్‌”” అని పాడతారు, 
మరీ ఘటికులై న కొంటెపిల్లలు దసరా పాటల్ని అనుకరిస్తూ యిలా పాడు 
తుంటారు. 
ఉ“గిలకల్ని పట్టుకొని ఎలకల్ని చంపి 
మావూరు పంతులకు కూరొండి పెట్టి 
దాకదగ్గర బెట్టి దవడూడగాట్టి 
తాటాకు వెలిగించి తలక్రింద పెట్టీ 
అయ్యయొ్యు ౩ పంతులా అయిపోయినావ . 
మాదొడ్డపంతులా మాడిపోయేవ 
..జయాథీజయుభవదిగ్యిజయభవ,? 4. 


ఇది “వీదయా మీదయా మామీదలేదా” అని ద్రసరాల్లో బరెపిల్లలపాడే 
గిలకల పద్యానికి పేరడీ, అది ఊపాధ్యాయునిమీద' ఆ విద్యార్థికి గట్టిగా 
కోవంవచ్చి నప్పుడు ఆకసిని యిలో "'పాటలోతీర్చు కుంటాడు. ' విద్యార్థుల 


కోవ కాపా లమీద వల్లెటూళ్ళల్లో, ఛమత్య్మారమైన ఒక  చిన్నకధ. కూడా, 
ఉంది, గల | శ | 


JAZ 


ఒక ఊళ్ళో ఒకబడి నిప్పంటుకుని తగలబడిహోతుంటే. విద్యార్థ 
అంతా బయట బలేనంబరం గా కిరింతాలుకొడు తూ గంతులేస్తున్నా ర 
మళ్ళీ కొన్నా ళ్ళవరకూబడికెళ్ళక్కరలేదని, కాని అందులో ఒకశురాగికు 
కూర్చు నిఏడున్తున్నా డట. అతనిదగ్గర కెళ్ళి ఎడవకునాయినా మళ్ళీ తొం 
దఠగా బడి కట్టించేస్తాంలె అంటి ఆ విద్యార్ధి “నేను బడి కాలిపోతోందగి 
విడవడంతేరు, * మా మేష్టర్లు బయటుండిపో యేఠని ఏడుస్తున్నా నన్నాడట, 


ఇది ఒక జ్రోకే కావచ్చు. కాని పిల్లల మనస సృత్వాలు బాల్యంలో | బడి 
మీదా. మాష్టరర్లమీదా ఎలాగుంటాయో. హాస్యంగా ఆవిష్కరిస్తుంది, 


ఇక వదినిగారి మీద కోపం వస్తే. 


“*వదినావదినా వల్లంగి పిట్ట 
గదిలో పెట్ట గోడనేసికొట్టి” అనీ 


నారాయణ పేరు గలవాని మీద కోపం వస్తై- 
“నారాయణ నారాయణ నక్కతోక. 
నారాయణ పెళ్ళాం కుక జకోక” అనీ 
ముసలితాతమీద - 
“శాతా పీతా ఉల్లి కొళ్ళూతా” 


అనే అను పాస సలతో నూ, అంత్య పా9సలతో నూ అల్లుకు హోతుంటారు, 
మ.సలి తాతను వెక్కిరిస్తూ మరో పాట కూడా ఊంది. 


“కూకుంటే లేవలేవు 
కూరాకు తెంపలేవ్వ 
తాతా నీకెందుకురా పెళ్ళుము” అని, 


సూర్యనారాయణ పేరుగల వానితో గాని, సూరమ్మ. పేరుగలవాళ్ళకో గాగి 
విరోధ మొ స్తే. 





అని పాడారు, ఇందులో పీశోధంలో క్కోధం కనిపిస్తున్నా కలిసిపోదాం. 
రమ్మనే ఆహ్వానం కూడా ఉంది. 





క్రీడలతో మంచి 


జ 
ఫిలలు ఎవరి నెనా అభినందించాలనుకుంటే పౌస 
గి మ్‌ 


మబొగాొ అభినందిస్తారు యిలాగ- 


“రాజా నా రాజా 
నా రాజ నిమ్మల పండు 
అపా రావు కొండ ; 
నేతి మిరాయుండ” అని, 


పట్టలు వాళ్ళలోవాళ్ళు పందాలువేనుకొని పరుగులెడుతుంటారు. ఆ పరు 


గులో ఎవరైనా పడిపోయినప్పుడు కాలికి దెబ్బ తగిలితే ఇలా పాడతారు 


కోరస్‌లొ = 


“కొండ మీద వెండిగిస్నె || 
. కొక్కిరాయి కౌలు విరిగి ॥ 
దానికేమి మందు 
_ వేపాకు చేదు 
వెల్లుల్లి గద్ద 
7 నూనమ్మ బొడ్డు. 
నూటొక థై థార. 
పొయ్యి పొయ్యి నూరి 
పూట కొక్క తూరి” అని, 
ఇందులో దెబ్బకు మందేదో చెప్ప బడిందన్న మాటి 
పేట్టీ ల్ని చూ స్తే పీల్లలఆనందం పట్టనలవి కాదు, పొటలువాటిక చే ప్రొంగి 
కొర్ల్‌ వస్తాయి. . 
గువ్వ కనిపిస్తే: 
“గువ్వా గూడెక్కె 
రాజూ మేడెక్కె” అని పాడతారు. _ ... 
.. చిలకను చూస్తే... 
చిలుకచిలుక రామచిలుక పలుకనన్నది.. స. 
అత్తతెచ్చిన కొత్తకోక కట్టనన్నది 1... 
.. “ మొగుడివేతమొల్టికయ  కంటోనన్నద్‌' అనీ . పాతు? 





కాకిని కీసు గంగలో ముంచ 
గంగా నాకూ క్‌ | 

గంధం తీసు కెళ్ళి ఆవుకు రాస్తే 
ఆవూ నాకూ పాలూ ఇచ్చే. 
పాలూ తీసికెళ్ళి అమ్మా కిస్తే 
అమ్మా నాకూ పాయస మిచ్చే .. 
“పాయసం తీసికెళ్ళి మామాకి స్తే 
మామా నాకూ పిల్లా నిచ్చే 
పిల్లాపేరు మళ్లి మొగ్గ 

నాపేరు జమిందార్‌” _ 


అంటూ ఇలా తమఆధిక్యతని తామే పెంచుకుంటూ 'మంచిహుషారుగా 
పాడతారు, 


పిల్లలు ఒకర్ని పరోక్షంలో మరొకరు ఏమన్నా అంటే విన్న వారిలో 
ఎవరైనా ఆ వ్య క్తికదిచెప్పేస్తానంటే ఊకోగిషంవచ్చేసి కోపంతో _ 
“చెప్పుకో చెప్పుకో చెప్పుచ్చు క్కొట్టుకో 
మామిడాకుతెచ్చు కో మందేసాను 
ఈతాకుతెచ్చు కో ఇల్లు కడతాను. 
తాటాకు తెచ్చుకో తగరేస్తాను” 
అనే గేయరూవంలో అది సా ౯ దిరిస్తారు. 


సాయంతృం సమయాల్లో. చల్లబోటు వేళల్లోనూ, రాతి? వెన్నెల్లోనూ 


చిన్న పిల్లలు ఒకచోటచేరి వీధుల్లో "కమ చుట్టూ తాము గిర్రున. తిరుగుతూ 
కృష్ణుడిమీద వ 


“తారంగం తారంగం తాండవ క కృష్ణా తారంగం 
వేణూనాధా | తారంగం వెంకట రమణా. తారంగం” అనీ, 
నీనుగు మీద'_. :- ° a 


“వీనుగొచ్చిందేనుగు; 'నిహూకొచ్చిందినుగు ' 
. మావూరొచ్చిందేన్తుగు, | మంచినీళ్ళు కాగిందేనుగు'' అనీ, 





145 
“రాఃబండు మీద 


ఏనుగు ఏనుగు నల్లన, ఏనుగు దంతం తెల్లన 

na 
ఏనుగుమీదారాముడూ ఎంతో చక్కని దేవుడూ” 
అనీ కోరస్‌గా పాడతుంటారు. 


J జా 
Cn 
Rh 

3G 
ల 

౪98౬ 
01 
రి 
fg 
Gr 
న్‌ 
ల 
os 
0 
లు 


క్‌ మ్మ 
కోసినా పూలగ్ని సేతకివ్వండి 
తీసుకో సీతమ్మా రాముడంపిడు 
దొడ్డి గున్ముంలోన దొంగలున్నారు 
దాచుకో సీతమ్మ దాచుకోవమ్మ 
దాచుకోకుంటేను దోచుకుంటారు” 
అని పాడతారు వీనుల విందుగా. వీనివల్ల ఆ చిన్నపయసులేనే గొంతు 
లకు శృతిజ్ఞానం అలవడుతుంది, 


ఆడపిల్లలు ఇద్దరుగాని, నలుగ్వరాగాని ఎదురువొదురుగా నిలిచి 
ఒకకఅరచేయి మరొకరిఅరచేకికి తాకిస్తూ __ 


“చెమ్మచెక్క వేర జేసి మొగ్గ 
అట్ల పొయ్యుంగ ఆరగించంగి 


అని పాడే పాటలో ఒక కౌషధ ప్రక్రియ ఉందట. రజస్వలకాని స్రీలకు 
చెమ్మచెట్టు చెక్క, దాని. పువ్వులు, మొగ్గ అట్లపిండితో రుబ్బి ఆ అట్లు 
అఆరగించుట మంచి బౌొషధమట, 


పల్లెలలో కన్నె పిల్లలు సంకా9ంతిరో జుల్లో వీధుల్లో గుమ్మంముందు 
aa) na) a2) aa) 
పేడతో గొబ్బిళ్ళు పెట్టీ, పసుపూ కుంకుమా బొట్టులు పెట్టీ, బంతిపూలతో 
అలంకరించి తము మనసులోని కోరికలుముడివేసి యిలా పాడతారు_ 


146 


కస్ట పు బీ గొబ్బ మ్మా సుబ్బజ్ణియ్యావే 
తామరపున్న౦టీ తమ్ముజ్జియ్యావె 
చేమంతీపువ్వంటీ చెల్లెల్ని య్యావే 
అరటీపువ్వంటీ అతానియ్య్యావే 
మల్లెపువ్వంటి మామానియ్యావే 
బంతిపువ్వంటీ బావానియ్యావే 
మొగలీపువ్వంటీ వెంగుడూనియ్యా వే” 


ఆటల్లో పిల్లలు గొవ్బీయళ్ళో.... గొబ్బీయళ్ళో” అనేది వంతగా మరో 
రకంపాటకూడా పాడతారు యిలా. 


గొబ్బీయళ్ళో గొవ్బీయళ్ళో గొల్బీయళ్ళో.... 

చందంగిరి భామల్లారా, నీలగిరి కన్యల్లారా awl 
దుక్కూదుక్కూ దున్నే రట ఏమీ దుక్కూదున్నే రట 
రాజాగారీ తోటాలోనా జామీదుక్కూ దున్నేరట _॥గొ॥ 
విత్తూవిత్తూ వేశారట ఏమీవిత్తూ వేశారట 


రాజ్రాగారీ తోటలోనా జామీవిత్తూ వేశారట ॥గొ॥ 
కాయాకాయా కాసిందట ఏమీకాయా కాసిందట 
రాజాగారీ కొటాలళ్నా జామీకాయా కాసిందట గౌో॥ 


పండూపండూ పండిందంట వీమీపండూ 3 ండిందంట 

రాజాకారీ తోటాలోనా జామీపండూ పండింద౭ట ॥గొ॥ 

అవునా బే ఆక్కల్లారా! చంద్భగిరి భామల్లారా! 

నీలగిరి కన్యల్లారా! తామరగిరి మొగ్గల్లారా! [గొ॥ 
ఇలాగ వాళ్ళకు కెలిసినన్ని పండ్ల చెట్ల పేర్లు కలుపుకుంటూ పొట 


పించుకుంటూపోతారు,. ఇది పిల్లలలో వృక్షశాస్త్ర విజ్ఞానాన్నీ, భావు 
కతన్తూ కవిశాశక్రి కిని ప్యోదిచేస్తుంది. 


పిల్లలందరూ రందుజట్లుగా విడివి య్యా లవారి అట ఆడుతుంటారు 


సంభాషణాపరమైన పాటతో, అందులో ఒక జుట్టు దూరంగానిలుచున్న ఎదుదీ 
జట్టువారితో __ 


“న్నీ విన్నీ శెన్నో నెల సింగలగోరికెన్నో చెల 
_ తాడీవీడీశన్ల న్న్న చెల తామరగిరి మొగ్గాలమ్మా మొగ్గలు” 





147 


అని మగ పెళ్ళివారివలె ఒకరభుజాలమీద ఒకరు చేతులువేసి 


జట్లుకట్టుకున్‌, రెండవజట్టువారివద్ద కు వెళ్ళి ప్రశ్నించి వనక్కి వెళతారు, 
అప్పడు రెండవజట్టు వారు ఆడ పెళ్ళి ,పొంవలిె మొదటిజట్టు దగ్గరకు వె వెళ్ళి” 


“చిన్నీ బిన్నీకి ఒకటోనెల సింగలగోరకి ఒకటోసెల 
తాడీవీడికి ఒకటోగెల తామరగిరిమొ గాలమ్మా మొగ్గలు” 


మ్మాయికి ‘1E ఏళ్ళు వచ్చే 


అనిపొాడుతూ జవాటుచెప్పు తారు. ఇలాగ అ 
అట 
a2) 


వరకూ పొడి పెళ్ళి నిశ్చయంచేసి బొమ్మల పెళ్ళిళ్ళు చేస్తారు, 
తదినాడు వేకువజామున పిల్లలు జట్టుజట్లుగా తిరుగుతూ __ 


“అట్లతద్దాయ్‌ ఆరట్లోయ్‌ 
ముద్దపప్పో య్‌ మూడ బ్లో య్‌” 
అంటూ ఊరంతటిని నిద్యలేపుతారు మేలుకొలుపు పాటగా __ 
“మహావిపతులకు పృజలు బలిఅయ్యారు కాని ఎవ్వరూ 


పిల్లల దేశీయ క్రీడల్ని, గీతాలను నాశనం చెయ్యలేక 
పోయారు” అంటారు దేవేంద్ర సత్యార్థిగారు, 
సె ల సాటలు 


పెళ్ళిళ్ళలో వధూవరులను పానుస్తమీదకూర్చో జెట్టి నా శ్లయిదువలు 
నూ పన్నీ టిజల్లులు. చిలకరింప 


ఖ్‌ 


పాడే పెళ్ళి పాటలు ప౦9తివా రిహ్యద యాళ్ల 


Wi 


1 


వెసౌయి. అందులో _ 
న ల! 


“వన్నెండూ స్త స౦ఖాలా పందిటీశోనా 

లచ్చన్నా దవ 5 గో్యా పట్టీ మం చాలు” అనే పెళ్ళిపాట - 

“ఏలాగు ఫోంచేతుము 

ఈ విందు, మేము 

ఏలాగు భోంచేతుము”” అనిభో జనంలో వడ్డిరచిన : వంటకాలను 
.  కవహేశనవేస్తూ వియ్యాలవారిమీద పాట _ 
లీ * వేంద) సత్యార్థిగారి మోడల్‌ వ్యూ సం స్‌ పు లా. 
(తెలుగు. అనువాద౭. అంధు9ల జాదపదవిజ్ఞానం 'ష పు 67 నుండి 











గః షు. బడినది) 


148 


“దానా బావా పన్నీరు 
బావను పటుకు తన్నేరు 
టు 
వీద్రి వీధి కిపే రు 
వీశెడు గుద్దులు గుద్దేరు 
మూలా మంచం వేశారు 
రహస ంచేష Ey ప్రాజేపాట 


“కలికి కవాటము బంధనచేసెన కారణమేమో తెల్పగదే* అని శల్య 
దగ్గర పాట వెళ్ళితంతులో మంచి వినోదాన్నందించే రత్నాలు, 


“పోయిరామాతల్లి పోయిరామాయమ్మ' అని బిడ్డను సాగనంపపు 

“అరిటాకువంటిది ఆడజన్మంబు ఎవ్వరేమన్న నూ ఎదురాడలోళ 
అంటూ ఆక్సింటికి పంపే ఘట్టంకోపొడే అప్పగింతలపొటకు కంఠికి 
పెట్టకుండా ఉండడం అసాధ్యం, అంతటి రసోద్దీపనగల పాట అది, 


భక్తిగా తాలం 
శుభ కారా లనూ, దేవుడిపూ జల్లోనూ స్త్రీలు దెవపరంగా మంగ 
హారతులిస సూ విలా మనోజ్ఞంగా వ “డతారు, అందులో __ 
“జయా జయ మంగళం నిత్య శుభమంగళం”? అనేది “మంగళ 
హారతిదే” అనేది 
“రామచందాయజనక 
రాజితామనో హరాయ 
మామకాభీష్ట దాయ 
మహిత మంగళం 


అనేది సుప్రసిద్ధమైన పాటలు, పశ్ళింలో హార తి కర్పూరం 
వెలిగించి హారతిఇస్తూ ఇలాపాడేసి ఆయాకార్యాలను ముగింపుచేస్తుంటే 


చూపరులకు అదొక దివ్యానుభూతి, -  శివునిమిదపాడే ఈకి9౦దిపొట 
వ్యాజస్తుతితో మరి మనోహరంగా ఉంటుంది, 


ఎవీమయా సాంబ శివశివా. కై లాసవాసా 'విమయా సాంబ శివశివా 
వమయా సాంబశివశివా సొమ్ములేల లేకపోయె 





149 


పాములను ధరించుజెంత పాపమో శీవశినా. 
ఏమ్రుయా సొంబ శివశివా 
వెరి)వాడవై న కావు వెండఉికొండకు దొరవునీవు 
పురిలో భుజించుటెంత. వుణ్యమో శివశివా 
ఏమయా సాంబ శివశివా | 
ఎల్ల వేల్చు లకును. నీవు ఆదిమూ లమైన వేల్పు 
నిచ్చ మెత్తుకొనుటఎంత కర్మ మో శివశివా 
| ఏమయా సౌంబశివశివాి”. 


్ర్రీలపొటలలో ఢ్రీరా బుని ఉఊంగరంచూసిన పీతభావనతో కూర్చి నపాట లు 
“ఉఊంగారమా ముద్దుటుంగారమా 
నడువా కాళ్ళూ లేవు “ఏగురా రెక్కలులేవు 
ఏలాగూవచ్చి జీవే ఊంగారమా”' అనేది కరుణ రసాత్మకమై 


కన్నీరు తెప్పిస్తుంది. 
బియ్యం (ఏరుకుంటూనో, వత్తులు' చేసుకుంటూ'నో గ్యహితులు భారత 


భాగవత రామాయణ ఘట్టాలను పాటలుగా పాడుతుంటారు. అందులో 
కృషలీలలు లా 


(ర్త: సూరి రంగరంగా నాయన్న 
కావేటి రంగరంగా 

శ్రీరంగ రంగరంగా 

నినుబాసి ఎటులునే మరచుందురా 
కంసుణ్ణి సంహరింప 
కృష్ణావతారు డై జన్మించెను 

ఎదురుగాళ్ళ నుపుద్దెను ఆ బాలు 
డేడుగురు దాదుల్‌ను చం 'పెనపుడు _ 


“వసుదేవ వుతుడమ్మా * ఈ బిడ్డ : 
వైకుంఠ వాసుడమ్మా 

సవనీత చోరుడమ్మా: ఈ బిడ్డ” 
నందగోపాలు డమా్మ”. 





అని స్థాయిగా పాడుతుంటే ఆ పాటల “గమకానికీ, "వస్తు విశేషానికీ 
అందరూ రాగరంజితులు కావలసింది, అలోగే- 


150 


“పరుగెత్తుబాలు డూ పనసవ6డూభాయ 
శ్రీ సూర్య నా శాయణా” అనే పభాత భానుని వర్ణన 


ఉయశోదమ్యా, యశోదమ్మా 
ఏమందునమ్మా నోరాడాదమ్మా 
వడివడిగాని కొడుకు | 
మడుగులోకి దుమికినాడు” అనే కాళియ మర్దన విశేషాల 
చెప్పే కీర్తనలు కూడా జనాకర్షక మైనవే, చెక్క భజనలొ_ 





“శివశివ మూర్త వి గణనాధా నీవు 
శివని కుమారుడవు గణనాధా” అనే గణవ తివి పార్ధన. 
కూర్చున్న మనిషినిలేపి గంతులేయిస్తుంది. అలాంటిదే మారీచు మాయక 
సంబంధించిన ఈ క్రింది పాటం 





“చుక్కాచుక్కల్లేది. రాం భజనా 
సూదీకొమ్ముల్లే డి రాం భజనా 
రాముడొస్తున్నా డు రాంభజన 
బమిడీకొవ మ్మూల్లెడి రాం భజనా 
బంగారు ఆ లేడి రాం భజనా 
మారిచుఆలేడి రాం భజనా 
మంతీమ్ములాలేడి రాం భజనా” , 
అటుపంటిదే __ 
**ఏదీరా లక్ష్మణా సి...తా.. 
వర్ణశాలాలో లేదెందు సే....తా” అనె పాటకూడా. 


జా నపదులకు రామనామముమీద భక్తి అమితం. రామునిపేట 
తలచుకుంటేనే పులకరంచిపోయి జనులెందరో. అందుకే ఆయనకు 
ఇలాంటి భజనలు _ అ భజనల్లో ఒళ్ళు మరచిపాడే పాటలు _ 


“ఓరామా నీనామమెంతో రుచిరా 
శ్రీరామ నీనామమెంతో రుచిరా 
పాలూ మీగడలాకన్నా, 
పంచదార చిలక్షలకన్నా. 





15] 


ఓరామా నీనామమెంతో రుచిరా 
రామా నీనామ మెంతో రుచిరా 
ఎంతో రుచి, ఎంతో రుచి, ఎంతో రుచిరా” అనేది 


En 


అలాంటిదే = 
“రామ నామము, రామనామము 


రమ్యమైనది రామనామము” అనే పొట కూడా, 
ఎవరైనా “రామా అనకపోతే వారికిఎంతకోపమో! దానినిలా పొటలో 
కూడా నిరసిస్తారు. 
] 6శ్రీరామాయననివాడుంటేనేమి హోతేనేమి. 
అలాంటివాడుంటేనేమి పోశకేనేమి” అని 


జానపదులకు హరిహర భేదంలేదు _ శివునీ పూజిస్తారు విష్టువునీ 
పూజిస్తారు, అందుకే భజనళ్లో _ . 


“ఎద్దుగెకి గానవాడు లింగడూ, బొల్లి _ 
గెద్దనెక్కినవాడు రంగడూి) అంటూ పరవశంతో పాడతారు. 


దంవుళ్ళ పాటలు 


కరితోచేసిన రోటిలోగాని, నేలమీదచేసిన గుంటలోగాని ధాన్యం 
సోసి, అడుగున ఇనుపపన్ను కట్టబడి .గు ప్పె డులావుగల నాలుగుఅడుగుల 


కర్రతో చేయబడ్డ రోకలితో దంచుతారు _ ఇద్దరుగాని, ముగ్గురుగాని, 


నలుగురుగాని జానపద స్రీలు, ఇవి దంపుళ్ళంటారుః ఒక్క సారిపోసి 
దంచే ధాన్యాన్ని “వాయి అంటారు. ఈ దంపుడుబియ్యం ఆరోగ్యానికి 
మంచిది _ బలమైంది _ “బి విటమిను ఎక్కువ. ఇలా దంచేస్త్రేలు 
శమతెలియకుండా రోకలిపోటులయకు అనుగుణంగా యిలా పాటలందు 
కనిపాడుతూ దంచుతారు, . 


“అతా లేని కోడలుత్తమురాలు ఓయమ్మా. 

కోడలులేని అతా గుణవంతూరాలూ _ అహై” అంటూ _చెపే ప్పి 
లోకపు తీరు __. 
కోడలా కోడలా కొడుకు పెళ్ళామా ఓయమ్మా, 


152 


పచ్చి పొలమీద మీగ్గడాలేదె? * 

చేడిపొలమీద ఫన్నే లాలేదె?" అనే అతృసాధింపు _ 

అతా నువ్వూ పెట్టే ఆరశ్శగాని . 
వచ్చి  పొలమీద మీగడుంటుందా? న 

ప్రడిపాలమీద పెన్నవుంటుందా? అనే. కోడలి" సమాధానం. 


కస్సు వి సువ్వి. రామచంద్రా 

సువ్వి సువ్వి శం సాంద) 

సువ్వీ సీతమ్మ "మాకు వభము లియ్యావే అ అంటూ సీతా 
రాములఆశీస్సు కోరే పాట _ 

సువ్వి కస్తూరి రంగ ' 

నువ్వీ” కావేటి రంగ. 

సువ్వీ రామాభిరామ సువ్వి లాలీ? _ 


దంచుదానూ బియ్యం దంచుదా మా” 


“దఊరిముందరబచేను వయ్యజోకన్నా 
. ఊళ్ళినవియ్యమ్మూ. చె య్య్యాబోక న్యా: 
ఒ... . ఊరిముందర చేను కాకులొపాలూ - 
 ఊళ్యోనివియ్యమ్ము కయ్యాలపాలు 
_ఆ....హు౧:.ఆ....హుు... 


“అంటూ జీవిత సత్యాలను పల్లెపడుచులు మాటలపాటా “వం రోకళ్ళతో 
దంచుతూ, ముంధు ఒకరు. పాడుకుంటే, కూడా దంవేమిగతావారు వంతగా 
పాడుతుంటారు. మనస్సును ఈపాటమీచా, పాటలోని విషయంమీదా, 
దాని లయమీడా లగ్నంచేసి దంచుతుంటే దంచడంలోనిశ్యమ వారికి 
తెలియకుండా పోతుంధి, “వినే వాళ్ళకి సామాజక సజ్యాలెన్నో రత్నాల్లా 
రాలి 'విజ్ఞల్మి చేసాయి. - ఈ -దంపుళ్ళ ' పాటలనే: రోకలిపోటలంటారు. 
“రోక్రలిపాటలట్ల వేదములు కనుగొనుమా శివభక్సుల ఇండ్ల” అనిబసవ' . 


పురాణములో ఊటంకించబడింది -. ఇవి అంత |ప్రాభీన్తం=... " 





153 
శృవు జీవుల పాటలు 


“ఆఅడుతుపాడుతు పనిచేస్తుంటే అలుపూసాలుపేసున్న ది”? 
శ్రమజీవులు తాముచేస్తున్న పనిలోని కష్టాన్ని నురిచిపో వడానికి 


సాద్దే నల్లెవదాలు అనేకరకాలు, 


ఈల eh 


“గోదారీ తల్లీకీ గొజ్జంగీ 'పూదండి . అని పాడుకుంటూ పడవలాగే 
వాళ్ళు ఆయాసంతెలియకుండా రాతి9ంబవళ్ళు పడవతాడు' లాగుతునే 
జంబాగు. _హెలంవనుల్లో వరినాట్లు, కోతలు, కుప్పనూర్పుశ్ళలో 
పాలియోపొలీ పాలియోపాలీ *. రా వేలుగలవాడా రారా 
వాలిగాడా వంటి ఉత్సాహజనక మైన పొ సలు. ద 

శివ శివ యనమేలు. తుమ్మెదా. 
శివ యంటేనె వినమేలు తుమ్మెదా” 


అని తుమ్మైదపదాలు, వన్నె లవదాలు రె తుక్తూలీలు. పరవశంగా పాడు 
తుంటే పాటతోబాటు పనికూడా వేగంపుంజుకుంటుంది.. ' రోడ్డు రోలరు 
లాగే కూలీలు కోరస్‌గా _ 


“జం థైలే సోకు అంగరి = 

రోలా క కాదు బరువూరాయి. .. .. .,....2- 
లాగానోడికి బుద్ధి. లేదు... . 
లాగి నోడే దేవోడయ్యా. 

సిగూలేదు దుక్కా జనులు 

రోషంలేదా మీసం లేదా ' 

అయిలపట్టు బల్లకట్టు 

అద్దిరబాబూ అక్కడ పట్టు” అనే పాట _ 


“జాలిలో ఏ జాలి వెల్లా _ జాలిబాంబేలా 
అన్న లారా తమ్ములారా _ జాలిబాంబేలా 

_ అంద మైనా శూరులారా _ జాలివాంజేలా 
శూరమాత భేరి మాత _ జాలిభాంబేలా 
నూగునూగు మీసగాళ్ళు _ జాలిబాంటేలా. - :' 
నూటికొక్క .కాపుబిడ్డ _ జూలిబాంబేలా : = 


154 


జోరులో జొన్నాడ దాట్కి బారులో బందరూ దాడె 
జాలీలో ఓజాలి బెల్లా _ జాలీబాంబేలా” అనే పాట _ 


“హైలెస్సో యవ్వారి యవ్వా 

లాగరోరి లంగరు తాడు 

పీకరోరీ పిల్లారి జుత్తు 

ఆన్న లారా తమ్మూలారా 

లాగరోరీ లంగరు తాడు 

నూడుగెలలా ముండా పోత 

ఆరు నెలలా జన్మా అదూ 

ఎక్కరానీ పడవా మీదా 

సెప్పరానీ దుఃఖా మొచ్చే” అనే పడవలాగే. వారి పొట _ 

“వీరు దాటించరో జాలారయ్యో 

ఏరుమీద ఏరొచ్చే. 

వడ్డాణం వలిచీస్తా 
కడియాలు తీసిసా స్తా 

మళ్ళీ నేనొచ్చినపుడు ,, . 

మంచిగ నా మనసిస్తా ,, అనే శృంగారపు పాట. 


క్రి 
3౨ 


29 


“ఏరలేయాల ఏలేయాల హైలెస్సో _ పహో.... 
దానీ మొగుడు ధర్మారాజయా”. అనే పాట _ 


“కాంతమ్మో కారెల్లి పోతుంది 


కాంతమ్మ కడియ | లు _ కారుమీదున్నాయి ల 
కాంతమ్మ చీరలు 


కాంతమ్మవస్తువులు _. ౧౨౩... 
కాంతమ్మ చూపులు "= - 
కాంతమ్మ పట్టాలు . 
కాంతమ్మ పొఫణాలు 

కాంతమ్మో కారెల్లీపోతుంది' 


39 


ore pn 


“నేలను నమ్మీ వీశేలో. en 
చెట్టూ ఉన్నదీ, __ .హైలప్పో. .. 





155 
₹టును న మీ]; ఏలీలో 
య & 


కొమ్మా ఉన్నది య హైలస్సా 
కొమ్మను నమ్మీ వలేలే 

రెమ్మా ఉన్నది - హైలెస్సా 
రెమ్మను నమ్మీ ఏలేలో 

పువ్వూ ఉన్నది -_ హైలెస్సా 
వువ్వుని నమ్మీ ఏలేలో 

పింది ఉన్నది జూ హైలెస్సా 
పిందెను నమ్మీ ఏలేలో 

కాయా ఉన్నది ల హైలెస్సా 


కాయను నమ్మీ ఏలేలో 

పండూ ఉన్నది - హైలెస్సా 

పండును నమ్మీ ఏలేలో 

నేనున్నాను _.  హైలెస్సారి 
వంటి పొటలు పాడుతూ ముందుకు లాగుతుంటేపాడేవాళ్ళమాటటుంచి 
వినేవాళ్లుకూడా చూస్తూ ఏదో ఆనందం పొందుతుంటారు, 


శృంగార గీతాలు 


* ధర శృంగారము, హాస్యము 
కరుణయు, వీరము, భయానకము, భీభత్సం, 
బురు. రౌ దం, మద్భుతము, శాం. : 
తరసంబును, రసములనగ దనరుం గృతులన్‌” 


శృంగార, హాస్య, కరుణ, వీర, భయానక, భీభత్స, రౌద్య అద్భుత, 
శాంతములనునవి తొమ్మిది రసములు. - 


భోజుడు “శృంగార ఏవ ఏకోరసః (శృంగార మొక్కటే రసము) 
అని సిద్ధాంతీకరించాడు, నిజానికి ఇది" 'రాజరనము _ -ప్రజిళోటి సృష్ష 
అంతా దీని మీదే ఆధారపడి ఉంది, 


0 wat | 
penn > 
లా aan! ననన ల్లో కారా 


_ * కావ్యాలంకార సంగ్రహము -పు పు 291. 


(= w 





156 


**  కశ్ఫృంగారమనగా మన్మద్యోధకము (కామోదేంికము, 
దాగని కలిగించడానికి కారణమైస. పిక్చకులబే విస్తరించే. దాల్ళి 
ంగారమంటురు అని విశ్వనాధక విరాజు పెర్కాసను", ఈ ప్రిక్షృశ్చ 
లలో శృంగార భరితమైన పొటకూడా ఒకటి. జానపదులు శృంగారానికి 
పెద్ద ీదే చేశారు, వారి పాటలలో చాలాచోట్ల ఇదికొట్టొచ్చి నట్లు కని 
పిసుంది, వలైటు టూళ్ళలో యువకులు .కోలాట మేస్తూ _ 


హన aa 
“తయ్యక్కడ తాజనుతా 
ఓ చిన్నదానా విడువ కొంగు 
మరొదలనె కొంగు 
చార డేసికళ్ళదాన 


_శతెల్లనిషలువరుస దాన 
శతేనెకేట లొలుకుదాన ' 
హంసానడకల దాన 
అంద మైననడుము దాన 
ఓీచిన్న దానా విడువనె కొంగు _. 
సన్నా సన్నాన్ధి దాన 
సన్నాని కురులు దాన 
సన్నాని కురులుమీద - 
జాజి గుత్తు సోకే 
ఓ చిన్నదానా విడువనె కొంగు. 
బందరు చిన్నదాన 
బాజా బందూల దాన 
బాజా బరదూలమీద 
... మోజేల లేదే! 
.... పే చిన్నదానా విడువనె కొంగు. _ 
గుంటూరు చిన్నదాన 
. గుండాని కళ్ళదాన 


క; “రూవకళి (ఢీ సహచేవ సూర్య ప్రకాశరావు పు 165 నుండి 








157 
గుండా9ని కళ్ళమీద 


మోజేల లేదే! 
ఓ చిన్న దాన్సా విడువగె కొంగు _ 


నల్లా నల్లానిదాన 


నాకీనడకల దాన 

నాకీ నడకల మీద 

మోజేల లేదే 1 

ప్‌ చిన్న దాన, విడువస కొంగు అనే పాట, 

“ఎల్ల కెల్ల "కెలి ల్‌నమ్మ గోంగూరకి 

నన్ను పాకచుట్టు తిప్పా డె గోంగూరకి 

పొకలోకి లాగాడె గోంగూరకి 

కొంగు పట్టుకున్నా డె గోంగూరకి 

రెకముడి ఇప్పాడె గోంగూరకి 

మాయదారి నాకొడుకు గోంగూరకి 

నన్ను మాయజేసి ముంచాడె గోంగూరకి అనే ఊడ్పుల 
దగ్గరపాట. 


“వానాగా లొ పోంది మావంయ్యగారూ 

గేదెనెక్కడ కట్టనండి మావంయ్యగారూ 

అక్కడికక్కడ రాదె కోడలపిల్లా . 

కొట్టంలో కట్ట వే కోడలు పిల్లా” అనే పాట _ (దీన్ని అశ్లీలంగా 
'పాడతారనుకోండీ). 


“లబోలబో అబు జనక 
అబ్బదీని సోకో జబ్బలదాక' జాకెట్టు? అనే పాట యా 


“నిన్ను రమ్మన్నాది నన్ను రమ్మన్నాది - 
ఇద్దర్ని రమ్మాని' నిద్దారోయిందో 
సరాసెరా నెరబండి _ “ నెలవరిదండో 
నెరాణెరా శెరబండి” _ అనే పాట, 


“58 


“నాయుడో రింటికాడ నల్ల తుమ్మ 'చెట్టు-కాఢ 
నాయుడేమన్నా డె పెల్లా 
అబు నా గుండె. జలు" మన్నాదె-రెటో _ 

బె na రా 
రెండిళ్ళ సందునా రోలేసి కూకుంటే 
దెయ్యమనుకుంటినే పిల్లా 
అబ్బ నా గుండె జల్లు "'మన్నాదె రై రెటో” అనే పొట _ 


ఎరు .స్రమామా బండెక్కు మామా” వంటి శృంగార రస 
భరితమైన పొటలు పం నలి వాళ్ళను కూణా మురిపిస్తాయి. 


ఇల మోహన రంగా 
నీకు నోకూ జోడు కలిసెను కదరా - 
నీకు నాకూ "జోడు అయితే 
మళ్లెపూలా తిప్ప కట్టి 
తెప్పమీదా: కేలిపోదాం ఫదరా 
ఛల్‌ మోహనరంగా 

నీకు నాకూ. జోడు కలిసెను-కదరా - 


“ధీక్ష నీవారు లేరూ 
నాకూ నావారు లేరూ 


ఏటి ఒడ్డున ఇల్లు కడదాం పదరా 
ఛల్‌ మోహన: రంగా 


నీకు నాకూ జోడు 'కలిసెను కదరా” అనేంపాట _ 


లా bw: 


“ఓ....వంచదార వంటి పోలీ సెంకటస్వామి, నిన్ను నేనూ 
మరవలేనురా 
క్లీక్లు వచ్చింది కోర మీసం 
- “నాకు వచ్చిబైదీ దోర వయసు. 
ఇద్దరి మనసూ. ఒక్కటై తే 
వెనక చింత లేని ప్రోతు.శే మనది 


పీ....పంచద్దార వంటి పోలీ సెంకట్రస్వామి " 
న్‌న్ను నేనూ మరువ జాలరా _ 


159 


కన్ను కన్నూ కలిసిందోయి 

నిన్నూ నన్నూ కలిపిందోయి 
ఈడనున్నా నే నేడనున్నా నీ 

నీడనే నోయీ - 

సందు లేదు మనకు 

సంద మామ తోడు 

ఓ 'వాలుకన్నులా మువ్వ లెంకిటస్వామి 
నిన్ను నేనూ మరువలేనురా” "అనే సపోట _ 


“రంగ వెంక్లాసానే నారాయణమ్మా 

నీకు రంగు? చీర తెస్తానే నారాయణమ్మ” తనే పాట 

దాన పదులల పాచుర్యం ౦ పొందిన శృంగోర గేయాలు, 
వీని ఊయలలో" ఆధున్‌క కులు “పాసి న 


గం చ్తి వంకాయ కూరోయ్‌ .-జోవాస్త 

“అప్పన్నా తన్నామన్నా _ 

“మొక్క జొన్న తోటలో” వంటి ఎన్నో. పాటలు నేడు వ లె 
జనులత్ననే కాకుండా నాగరికుల నాణకఠ మీద కూడా నాట్య 
మాడుతున్నాయి. . 


హో హాస్యం పాటలు .: 


హాస్యం ' శ ంగార రసాన్నుంచి ఉద్భవించీన మరో రనం 
అన్నారు పెద్దలు, లొక్షొజీకుల పకోఠర వికృత "రూప, వికార వేషం, 
వింత చేష్ట, వచి త సంభాషణాదుల వలన: కలిగేహాసమే హాస్యం, హాస్యం 
ఇట్టే ఆకర్షిస్తుంది. -మానవహృదయానికీ సంతోషాన్నీ, ఉల్లాసాన్నీ 
కలీగిస్తుంద.. నవ్విస్తుంది, కవ్విస్తుంది, మనిషి. ఆరో గ్యానికి నవ్వు మంచి 
బొటిక్‌, నిజానికి నవ్వు మానవుడికి ఒక వరం, సృష్టిలో నవ్వ గలిగేది 
మానవుడు. మ్మాతమే, “జానపదులపాటఅలో హాస్యానికున్న స్థానం 
అసమానరి*-ఎవ, రైనా అమాయకుడిలా కనిపి ంచేయునకుడు మంచి బట్టలు 
వేసుకొని షోగ్గాతయానై. వెళుతుంటే -కొంటెపిల్లలు. హాస్యంగా ఇలా 
పోడుతూ వెంటపడతారు. _ 





సగం కాలమన్న తీరలేదు సోగ్గాడికి” 


© 
గడావరి పుష్కరాల కెళ్లిన ఒక పిల్ల తన వింత అను భవా రక 


“గోదావరి పుష్కరాల వింతలు 

దొడ్డమ్మా గోదావరి పుష్కరాల వింతలు 
గోదావుపుష్కరాలు చూదామని పోతుంటే 
కొ తనీటికుదుపులకు కోకచెంగుబురదలకు 
కొవ్పులోన కొత్త సవరం 
కొట్టుకుపోయిందోలమ్మ” లా 


ఇది పెదవులు కదలకుండా మనసును నవ్విస్తుంది, ఇలాటీిదే మరోపాట _ 
“అప్పన్న కొండకీ 
ఎప్పుడెల్లిన గాని 
చెప్పుకుంటే 
చెడ్డ సిగ్గోలప్పమ్మ అనేది _ 


ఇక తెలుగువారి హాస్య నాయకీ నాయకులై న చిట్టమ్మ - _కొయో్యోడు 
సంవాద రూపక మైన పాటలో హాస్యం గువాళ్లిసుంది కొంచెం మోటుగా _ 


“వీటికి మాటికి చిట్టమ్మంటే . 
చీపురుటెబ్బలు తింటవురో రయో్య కొయో్యడ _ 
చిన్నా ళ్ళుంటరు పెద్దోళ్ళుంటరు 
కాపులుంటరు, కరణాలుంటరు 

నను చిట్టమ్మాఅని పిలువకురో రయో్యో కొయో్యడ 


ట్‌ | ఇ 
నే కుందుం నాయుడు కూతుర్ని రోరయో్య కొయో్యోడి - 
“అబ్బా అబ్బా ఆలాగైకే . 
కొయో్యడంటూ కూశావంబే 


161 


కొరణొ దెబ్బలు తింటావే లమ్మీ చిట్టమ్మీ 

నువు కొరడా దెబ్బ లు తింటా చె లమ్బీ చిట్టమ్మ. 
మళ్ళీగాని మాటలాడితే 

మడమ తాపులు తింటావే లమ్మీ చిట్టమ్మీ 
నే మద్దప్ప య్యా మనవడినే లమ్మీ చిట్లమ్మీ” లు 


ఇటువంటిదే భార్యాభర్తలు పోట్లాడుకొని శడికిని అడ్డం. పెట్టుకొని మాల్లాడు 
అథే 'శడికో తడికో” అనేపాట. “ఒకంకీ చేతులు ఇచ్చి, బఠరికీ కాళ్లు ఇచ్చి 

నొ స్పి నోయ్‌ మావి వంటి పాటలలో చమత్కారం జి జానపదుల హృద 
నూలి గిలిగింతలు పెల్టీ చక్కని హాస్యాన్న ందిస్తాయి.' 


* “మనిషిలోని నరాల బిగింపును సడలించి ఒక ఏధ్రమెన 
హాయిని కలిగిస్తుంది హాస్యం”. 


త్ర త్వా లం 


తత్‌ అనగా అడి, ఆది అవేది పరమాత్మ 

త్వం అనగా నీవు- నీవు అనేది బీవాత్మం 

ఈ జీవాత్మ పరమాత్మల విచారణే తత్వం. అని చెప్పు 
కోవచ్చు. 


భగవద్గీతలో “పొర్టాయ వతి బోధితాం.... నారాయజేన స్వయం” అనే 
పదాల అంతరార్థాన్ని మధి స్తై గితకూడా తత్వ మేతనిపిస్తుంది. “పార్థ” 
అందే పృధివికుమారుడు_ పృధివి అరిటే భూమి_భూమి అంటే మద్దీ_ మట్టి 
అంటే దేహం. “నారాయణా” అంటే నీరమునందు. 'నివసించునది, ఇక్కడ 
నీరము అనగా శరిరంలో (పవహింఛు ' నీరు ర రక్తం. ఈ నీరమందు 
నివసించునది జీవుడు. జీవుడనగా ఆత్మ. ఇలా అన్వయించి ఆలోచించి 
నవ్వుడు ఆత్మ _ దేహముల చింతనయే “గీత” అని బ్లోధవడుతుంది. 


ఈ దేశంలో బై రాగులు, సన్యాసులు, తత్వ బోధకులు, కాపాయ 
వస్తా లు కట్టీ, జోలి చంకన జెట్టి, ఆనబకాయబుర్ర | తంబుర మీటుతూ వీధుల 


నం రోను లా పున యనిన 


* సంజీవ దేప్‌ | . 
చలం సాహిత్యావలోకం . పు, 16. 





162 


మెంట్‌ విరుగుతూ - 


గ 

. 

hm 

Yh nee 8 

wr dh 
0 | 

ఖ్‌ eT th 
7 


“త్రి య్యానీ మామిడీ పండూ” 

రినబోతే దొరుకాదూ తీపూలా మెండూ 

పండుకు వృష్షాము పరులెవ్వ రెరుగారూ 

ననసలకూ యీ పండూ వశముగాకుండూ” అనీ, 


“చూడచక్కని చిన్నది 
ఆమడ గదిలోనున్నది 
ఈడా సింగకులమధ్య 
ఆడు కొంటూ ఉన్నది” అని-, 


“చందమామా చందమామా చందమామా దీని 
సందు తెలిసే జ్ఞాను లెవర చందమామా 
కాయమానే పుట్టాల నా చందామామా.... 
పాముళై దూ మెలగూచుండె చందమామా 
తొమ్మిదీ వాకశ్ళూ మూసీ చందమామా.... 
పామును నెమ్మదిగా వట్టావలెరా చందమామ” అని_, 


“ఈ జన్మమిక దుర్లాభ మరా 

సాజన్మా సాకారా సద్దురుని గనరా 

ఈ జన్మమిక దుర్గాభమురా 

వంచాక్ష రీమంత9ం పఠనా చె చెయ్యన్నా 
పఠనాచేసితె యముడు పారిపోనన్నా 
పారీపోతే.అంబ. ఫల మిచ్చు రన్నా 
ఫలమునందినవాడు షరమగురుడన్న 
ఈ జన్మామిక దుర్లాభమురా -_ 
మూడారు వాకిళ్ళు మూయావలెనన్నా 
ము _క్తివాకిట నిలిచి తలుపూతీయస్నా 
తలుపూ కీసితె అంబ తేజ మిచ్చన్నా 


శేజామందిననాడూ' తాగురుడోయన్నా 
ఈ జన్మమికా దుర్గాభమురా - య 


ఆరూ వదులా మీద అంబవుందన్నా 
అంబాతో దుర్గాంబ ఆట్లాడురన్నా 


163 


అ ఆటలో మంచి అర్థముందన్నా 
అర్థమెరిగినవాడు హరిగురుడోయన్నా 
ఈ జన్మామికా' దుర్లాభమురా యా 
నాశికములో దృష్టి నడిపించుమన్నా 
నడిపించిమరి నీవు నమ్మియుండన్నా 
నమ్మి నవరత్నముల పీఠామెక్కన్నా. 
పీఠామెక్కిన అంబ పిలుచూనోయన్నా ' 
పిలిచినంతట నీవు నిలుచుండు మన్నా 
నిలిచినంతవాడె నిజరుగుడోయన్నా 

ఈ. జన్మామికా దుర్జాభమురా” _ అనీ, 


“చిల్ల ర రాళ్లకు | మొక్కుచునుంటి 
చిత్తము.'వెడునుర 'జరేజురే. .. 
చిత్తములోనీ చిన్మయ జ్యోతిని 
చూచుచుండుటా సరేసరే 

నీళ్ళ్యలొ మునిగి గొణుగుచునుంటే 

నిలకడ చెడునుర ఒరే ఒరే 

నీళ్ల లొనుండే నిర్మలజ్యోతిని చూచుచుండుటా సరేసరే 
భూములు అడవులు తిరుగుచునుంటే 
“బుద్దులు చెడునుర ఒరే ఒరే 

బుద్ధిలో యుండే పున్న మచం దుని 
చూచుచుండ్లు బా సరే సరే” _- అనే' తత్వం, 


“రం నమళ్శివాయి సిద్ధమైవా వదషి 
ఓంకారమెదిధా "శరీ 
ఒనరుగా తికూట భూరముధ్యమండున్న. 
వాడెవ్వడో చూడరోరీ. 
ఆ ఆలుఎనిమిది అక్షరములక్షు మూల. 
హరుడెవ్వరో. చూడరోరి 
ఆకారమను చిలక హంరనళతో' గూడుకొని" 
ఆడిరిచు చున్న. దీ" ఓరి” _ 


అంటూ జనులకు ము క్రి సాధనకై బోధచేస్తారు. క పెప్పేవాళ్ళ 


164 


ఆ సాధన చేస్తున్నారా అంటే'థ్రీ శ్రీ గారు చెప్పన సమాధానమే కీ! 
వ ర్పీస్తుంది. “రోడ్డు మీద ఫలానా .ఊరికి దారి అని (వ్రాయబడ్డ బోర్డు ఆ 
వూరికి దారి చూ పిస్తుందే గాని అ పూరు ౩ వెళ్ళుదుగా” అని_ 


సారమార్థిక క గీతాలు 


“మూబ్ఞాళ్ల ముచ్చ టికి మురిసేవు తరిసేవు 
ముందుగతి గానవే మనసా”, అని ౬, 


ఉల్లు ఇళ్లనియేవు ఇల్లు నాదనియేవు నీ ఇల్లు ఏదిరా కరీ 
ఊరికి ఉ త్తరాన సమాధిపురంలో కట్టె ఇల్లున్న దే చిలుకా _ 
కట్టెలే చుట్టాలు, కర౦9లే బంధువులు 

కన్న వారెవ్వనే చిలుకా 

నువ్వు కాలిపోయేదాక, కావలుందురుగగాని ' 

వెంట వ్యరు రారు చిలుకా. అని _ 


“వస్తావట్టీది పో తావట్టిది ఆశలెందుకంట 
పోయెనాడు వెంబడిరాదు. పూచికపు లైనా _ 
చేకిలో వెల్లం ఉన్నంత వరకే 
చీమ బలగమంటా. 
చేతిలో ఇ లం జెల్లిందంటే . ఎవరు రారు = రట - 
పిమిదిలొ నూ” ఊన్న ంతవరశే 
దీప మెలుగు నంట 


ఆ |వమిదలొ నునె అయిపోగానే 
దీపమారున౭ట -... ప 
పంచభూతముల తోలుబొవ మతో వరివేంచ మాయెనట 
మట్టీకుండయిది నమ్మరాదు, ఈ మర్మ మెరుగుమంటి 


అని పాడుతుంటే విన్నవాళ్లు ఆ కాసేపూ వైరాగ్య భావాన్ని పొందు 
తారు (స్మశాన వైరాగ్యం). అలాగే-.. 


“విమిజన్మము ఏమిజ్లీవనము ఈ మాయకాయము” అంటూ 


దేహ స్వరూపాన్ని వర్గిస్తుంటే . దేహంమీద . స్వల్పకాలమయినా 
వీర కి పుడుతుంది, 


జీవుని పాపపుణ్యాల ప్రకారం ఇహపరలోకాలలో 


రి 
ఎవరుచేసిన పాపఖర్మములనుభవించే దక్కడి అంటూ 


పొందేకర్మలు చెబు 


తుంటే జక పాపాలు చేయరాదని పిస్తుంది. ((పసూకి వె రాగ్యం 


“తకతై తకతై తోలుబొమ్మా దీని తమాష చూడకె మాయ 


భౌొమ్మా” అంటూ దేహంయొక్క అశాశ్వ తత్వాన్ని చెబుతుంటే తాత్కాలి 
కంగాపై నా దైవచింతన పొందవలసిందే పితివారూను. 


ఇక పోతులూరి వీర బహ్మంగారి కాలజ్ఞానతత్వాలు జానపదు 


లకు పెద్దబాలశిక్ష, ర్స్‌ భా వార్థలూ అంతరా ర్భాలూ నిత్య శోధనియాలే. 


“నందామయా గురుడ నందామయా 


ఆనంద దేవికి నందామయా _ 1నం॥ 
తాడి చెట్టూ! కిరంద తాబేలుపుడుతు6ది 
దేశమంతా కరువు వచ్చేనయా _ ॥నం॥ 


అ త్తలకు పీటలు 

కోడలకి మంచాలు 

కొడుకు తల్లిని కట్టీ కొడతాడయా _ ॥నం॥ 
రాచూరి దగ్గర రాతి బసవన్నలు 

రంకె వేసే కాలమొస్తుందయా 

కుక్కతో కాపట్టి గోదావరిదితే 

 కోటివల్లీ కాడ కశకేతనయా - ॥నం॥ 
వీరబ్రహ్మంగారు వీధమ్మటొస్తారు. 
వీధీధికిద్దరిని కంటారయా - 


“వ్ర హరిగోవిందగో వింద భజ గోవిందగో వింద” అనే తత్వం ఆ 
“చెప్ప లేదంటనక పొ య్యారు 

నరులార గురుని చేరి మొక్కుతు. బ్రతుక నే ఛేర్చారు. 

చెప్ప లేదంటనక, పొయ్యరు 

తప్పదిదిగో గురుని వాక్యము 








166 


తప్పు (తోవల పోస్తవారల 
చప్పరించి [మీంగుశ కులు 
చెప్పలేదంటనక పొయ్యెరు - 
అగలువిడిచి పొగలు దాటేరు 
అదిగాక పట్టావగలు చుక్కలు 
చూసి భమ సేరు 
భుగలు భుగలను మంటమింటను 
పుట్టి ఏగిన పిమ్మటాను 
దిగులు పడుచూ [పజలు చాలా 
దిక్కులేనీ పక్షులవుదరు 
చెప్పలేదంటనక పోయారూ _ 
ఆకసమ్ము ఎరంనౌను 
ఆరు మతములు జక్కటౌను 
లోకమందలి జనులు అందరు 
నీరు నిప్పున మునిగిపోదుద” _ 
అనే తత్వం భవిష్యద్దర్శనం చేయిసాయి, 


వీర గేయా లు 


ఆది మానవుడు మొదటమునిగింది ఫ్రీరంలోనే, అహారంకోసం 
జంతువులను వేటాడ్డంలోనూ, తన మనుగడ్ల కోసం ఇతరులతో పోరాడ 


0 
(| a 
లోనూ వీరావేశంపొందవలసి వచ్చింది. ఆ ఆవేశమె వీరరనం, 


* “వీర రసము దానవీరం, ధర్మపీఠం, యుదవీరం, దయా 
వీరం అని నాలుగు విధములు”, ? 

దాన వీరమునకు దధిచిని, ధర్మవీర్రవ్వునకు శ్రీరాముని. యుద 
వీరమునకు ఖడ్గ కిక్కనన్సు దయావీరమునక్ర బుద్దుని చెప్పు కొనవచ్చు ను. 
జానపదులకు సాహసమే వీరము, సొహస్త్వవంత్రలై వ శూరులే వీరులు, 


సమాజంలో అటువంటి వికిమసంవన్నులై న. అసమాన్యులను వీరులుగా 


నా కావ్యాలంకార సంగ్రహము, వ్య 490 








167 


చితించి పీరరసాత్మకంగా పాడేపాటలు ఎంతో ఉద్వేక పూరితంగా 
ఉంటాయి యిలా _ 


విరోధులంతా విలవిలతన్నుకు 
చెటు పుటలా వేెడరండి 

యి థు 
నై సై చెన్నాపా రెడ్డి? 


ఈ రగడలలోని వాడి వేడి పాడే వాడినీ, వినే వాడినీ కూడా వురూత 
లూగిసాయి, ఉద్యమాలకు ఊపునిస్తా ఇంగ్లీషులో ని Heroic Cauplets ' 
లాంటివి. 
గయ పురాణ గాధలు 

ఇవిగాక ఎన్నో పురాణగాధలు కధథాగీడికలుగా వచ్చాయి. 
వీనిలో రామాయణపరంగా లంకాయాగం, ఊర్మిళా దేవి నిద, సీత 
వామనగుంట, సీతాదేవి వేవిళ్లు. కుశలవుల కుచ్చుల చరిత, పుత్రకామేష్టి, 
లక్ష్మణదేవరనవ్వు, లక్ష్మణమూర్భ, శివపరంగా గంగాగారి సంవాదం వృసిద్ధి 
పొందాయి. ఊర్మిళాదేవి నివలోని “శ్రీరామ భూపాలుడు పట్టాభిషిక్తుడై 
కొలువుండగా” అనేది స్త్రీలు కాలక్షేపానికి తరుచుగా పాడుతుంటారు. 
తి)నాధ చర్వితలోని “హరిహారీ నారాయో ఆదినారాయ-కరుజించి మమ్మేలు 
కమలలోచనుడా” అనే పాట సంకా90తి పండుగనాడు ఆబోతుని బంతిపూల 
ధంథఅతో అలంకరించి ఊరు తిప్పుతూ, పెద్ద బొంగురు చిప్ప తాళాలు 
వాయిస్తూ పొడుతూ కొందరు గా9మాల్లో ఇంటింటికీతిరిగి వడ్లు వసూలు 
చేసుకుంటూంటారు _ ఇప్పటికీ... “శ్రీరామా. .. రామారా....మో "“'రామా.. 
రామయ్యా, హరిరామా.. ..రామారా....మయివోధ్యా. రామా అనేది కోల 
సంబరాల్లో వెంకన్న బాబుకధలో వినిపించే ప్రసిద్ధమైన వంతపాట, గౌరీ 
కళ్యాణంలో ని “ఘల్లు ఘల్లున పాద గజ్జెలందెలుమోగ కలహంస నడకల 
కలికిఎక్కడి కే, జడలోన గంగాను ధరియించుకొ కొన్నట్టి జగమూలేలే సాంబా 


168 


లం 


వుని సన్నిధికి అనే పాట శ్రావ్య మైన గొంతుగల (పతి స్రీ పాడుతుంది 
లైటూళ్లల్లో, ఈ పురాణ గాధళ్ల కొలికధా గీతం రామకధ. వాల్మీకి తాను 


భా 


రచించి లవకుశులుచేత గానంచేయించినట్లు తెలుసోంది. 


ర్‌ 


గేయ జొనపదగాధలు 


ఇవిగాక బొబ్బిలికథ్క దేశింగురాజు కథ కాటమరాజు కథ, 
కాంభో జరాజు కథ, ముగ్గురు మరాఠీల కథ, పల్నా టినీర కథ, యల్లమ్మ 
కథ్క మల్లమ్మకథ, రావులమ్మ కథ, లక్లీమ్మ కథ్క బాలనాగమ్మ కథ, 
గులేబకావళికథ, కన్యక, బాలరాజు ధర్మాంగద, సారంగధర మొద 
లై నవి జంగాలు, మాలదాసరులు, పిచ్చుగగుంటులు, పంబలవాళ్లు, 
_ ఒగ్గులు, గొల్లలు పేటలో పాడుతూ భిక్షాటన చేస్తుంటారు. మాలదాసరులు 
“వి|పనారాయణి బాగా పొడతారు. జంగాలు తంబుర, .. ఢక్కీలకో 
'సొరియాళ కథి చక్కగా చెబుతారు, ఒగ్గులు ఢమరుకం వాయిస్తూ 
“మల్లన్న కథి వీరోచితంగా చెబుతారు. ఈ వీరగాధలు వినేవారికి సంతో 
షాన్నీ, ఊదే9కాన్నీ కలిగించి కార్యోన్ముఖుల్ని చేస్తాయి. ఈ గేయ 
గాధలు కధా పిధానములు_సాహి త్యం అనుషంగికమే. గానం వెంబడించి 
ఊంటుంది. దీనిలో వీరగాధలు, అధ్బుత గాధలు, చారితికగాధలు 
ఎక్కువ. ఒక రాజు గూర్చియో, పేరంటాలు గూర్చియో, అధ్యుతకార్య 
ములగూర్చియో, సంపూర్ణకధనము ఉండును. రాజుకథకు కాంభోజ 
రాజుకధ్క, వీరగాధకు బాలనాగమ్మకధ, అద్భుతగాధలకు శిరియాళక ధ: 
ధర్మాంగద నిదర్శనాలు, 


గింకుభాషలో. “హోమరు? వ్రాసిన “ఒడిస్సే” “ఇలియడ్‌” 

కథలు యిలాంటి. వీరగాథలే, ల 

వీరగాధల్లో నాయకుడు ఒకకార్యాన్ని సాధించడానికి కంకణం 
కట్టుకుంటాడు. ఎన్ని ' ఒడిదుడుకులువచ్చినా అన్ని టినీఅధిగమించి 
చివరకు విజయం పొందుతాడు. (కాంభోజరాజుకధ) నాయకుడు తన 
మాట నిలుపుకొనుటకై పరీక్షలన్నిటిలోనూ. నెగ్గి చివరకు పిశంశాపాతు) 
డౌతాడు (మాంథాతు, ప్రతినాయకుని స్పర్థ, వగ తీర్చుకొనుటక్రై వలు 
కష్టాలకోర్చి చివరకు విజయం పొందుతాడు (వల్నాటివీర చరిత" 


169 


అద రా 


అలాల ఫం జర | యే సం ఖీ అద + |. ఆం wa జ్‌, 
Ce తొద 69 CT న పడగ. పొంచి టకు గాను ఓకె. ళ్‌ 
యా Cal 
"a ఇ స కాన | జడి గా Man lon లో గ్‌ా 
కాం | పరతెవక నరుల వశష వ్‌ అ Nan సా దూ అనే కొనియితర 
| అనాలి వాజి (a అ 
కధల 
ము ఈ 
na) 


*  “సంస్కృరతీపథమున పయనించునాదివమానవునియొుక్కభావ 
పకటన (EXxpress10n) కథాత్మకవమును కల్ప నాపాటవముకలడియు ౩ 
వచనరూపము గ, పద్యరూపమును పొంది యుండవచ్చును. ఈ నాలుగు 
లక్షణములచేభాసించునాది మానవుని కళాసృష్టియే “కథధారమ్యమ:ను 
కల్ప నాపటిష్టమును, గాన ద్వి తీయమును, లయాన్వితమునుపైైన జానపద 
గేయ గాధా స్వరూపను వలన పితిఫలించుచున్న ది. » 


** “పురాణగాధలు మానవుడనుభవించుటకువీలులేనివిషయములను 
గూ ర్చి యాతడు కల్పనాత్మకముగా వివరించుకొనిన యూహల సమాహార 
స్వరూపమని చెప్పవచ్చును”, 


పనస ఉక లా 


ఫం వ్‌ 
కేవల నము రారితక సత్యము వలిబుచ్చుట నను వాని గమ్యము కాదూ 
కాగా అవి ఒక జాతివసంబంధిండిన జీవ నసవిధానముయెమక్క చ చబౌలిక రూవ 


మును, దానియందలి యాచారములయొక్క పా9థమిక స్వరూపమును 
సంతరించుకొని, ఒకానొక పొొక్తన సత్యమును (Primitive reality) 
వివరణాత్మకముగా దెలుపు సిద్ధాంతవః:. (Statement)”. 





* “తెలుగు జానపద గేయగాధలు, పు. శి డా॥ నాయని కృష్ణకుమారి, 
** Kluck Holn C - Myths and Rituals - A general 
Theory Harwarg = Theological Review- 35 pp 43-15 

తెలుగు జానపద గేయగాధలు (డా! నాయని కృష్టపమార్సి స 
నుండి గ్రహింవబడినది 


Ke MADI NOWSK1 - Myth i in Primitive Phychology 
(“తెలుగు జానపద గేయగాధలు” పు, ' 10 నుండి గహింపబడినది. 


170 


* కధా గేయాలు యీకక్రింది పది లక్షణములు కలిగియుండును, 


అక 
జ 


సేయ రూవంలో ఉంటుంది, 

అజ్ఞాత రూపంలో ఉంటుంది, 

గాయక భిక్షువుల ఆశుకవితగా జీవిస్తుంది, 
వాగూ9ప మైన ప9చారం కలిగివుంటుంది. 

కవిత్వం వస్తునిష్టం (objective poetry) 

భాష, భావం సరళంగా ఉంటాయి. కొన్ని పదాలు; 
వర్ణనలు పునరుక్త వౌతుంటాయి. 

ఒక కవి కర్తృత్వం కావు, పృజల్లో సహజంగా 
జనిస్తాయి, + 

వివిధ పొంంతాలలో వివిధ విధాలుగా కనిపించినా 
వీని అన్ని టికీ ఏకసూతృత ఉంటుంది. 

నీతి వాచ్యంగాచెప్పక భంగ్యంతరంగా చెబుతుంది, 
విధి బలీయమన్న నీతిని చెబుతుంది, 

వతి జీవికీ చివర ఓటమి ఉన్నదనే విషాద విష 


యాన్ని ప$ఏతిధ్వనిస్తుంటాయి", 


జానపద వచనకధలం 


ఇవి పూర్తిగా కట్టుకథలు. విని వోని సన్ని వేశాలు భూలోకానికే 


కాకుండా స్వర్గలోకం, పాతాళ లోకాలవోకేి కూడా పొకిఉంటాయి. వీనిలో 
రాజకుమారులు, రాజకుమా ర్తెలు, వీరులు, మాంతి9కులు, రాక్షసులు, 
పిశాచాలు పోరాటాలు, సాహసకృ త్యాలు, మంత9తం తా9లు మొదల 
గునవి కలిగిడంటాయి. . వినోదం విధానం. అద్భుత, వీర, శృంగార 
రసాలు వీనిలో ఎక్కువగా చోటు చేసుకుంటాయి, దుష్టశిక్షణ, శిష్టరక్షణ, 
వీరుడైన కధానాయుకుడ్తిగెలుపు ధ్యేయంగా ముగుస్తాయి. సాధారణంగా 
“అనగనగా” ఆని మొదలు పెట్టబడి “కధకంచికి వెళ్ళింది, మనం యింటికి 
వెళదాంితో ముగుస్తాయి, * వరమానంధయ్యశిష్యుల కధలు, తెనాలి 
రామకృష్ణుడు కధలు, కాశీ. మజిలీ :కధలు,' భట్టివికిమార్మ కధలు 
పేదరాశి పెద్దమ్మ కధలు, . గులేబకావళి కధలు, మదనకామరాజు కధలు, 





సహసం. రచ్యైడ అప్తూరా చింతా వు జి కథలు ఈ కొవలెపె, నిజానికి 


శీ 
ఇ 
జానపద సాహితంంలో పంంద౦ణాయోగంపొందినవానిలో అధికభాగం యీ 
క 


7 


భః 
ఓ ళో 


పిలలు వృద్ధులదగ్గరచే ఊకొడుతూ యీకధలు చెప్పించుకుని 
నోదిస్తుంటారు. వర్షాకాలంలో విద్యాగంధంలేనివః రా బజన్తులుకూడా 
అరుగులమీదకూర్చుని జకరుకథచెబుతుంటి ఒకరుఊకొడుతూ అఆనందా 
శ్చర్యాలతో రోజులతరబడి వింటుంటారు. చెప్పేవారి నే నేర్పుమీద ఆధార 


ళం 


పడి వుంటుంది ఈ కథల ఆకర్షణ. 
పొట్ట కథలు 


వచనంలోచిన్న పి ల్లలకుచెకే ప్ప “కాకి.నక్క లాంటి కథలు తెలుగు జాన 
పదవాజ్మ్శయంలో _పత్యేకతగన్న వి, వీనిలో ఎన్నో నీతులు ఉంటాయి. 
పాగడృలకు పొంగిపోరాదనే నీతి *కాకి_నక్క” కధలోను, బలవంతులు బల 
హీనులనెలా కబళిసారో అనేది “తోడేలు - మేకపిల్ల కధలోను, ఊరకే 
అవకారంచే స్తే కలిగే అనర్థాలు “రాజు_ఏీడుగురు కొడుకులు” కధలోను 
ఇమిశ్చే చిట్టిపొట్టి పాపల మన కులకు హత్తుకొ.3లా చెవితే, వారు విజ్ఞు 
లుగా తయారుకావచ్చు ననే వీని అంతరార్థం. అలాంటివే "బాతు_బంగారి 
గుడ్డు”, “కల్టైలమ్మే వాడ_ గొడ్డలి కదలు కూడా. మార్గకవిత్వంలో బంధ 
కవిత్వం, "చితి కవిత్వ ంలాంటిదే పొడువు కథల _ధ్రడ్రియ.. వీనిని 
సంస్కృతంలో |ప్రహేళికలంటారు. ఇవి చమక్కారానికి ఆటపట్టులు. 
బుద్ధికి పదునుపెడతాయి. మనసుని వికసింపజేస్తాయి. వినోదాన్నీ, 


విజ్ఞా జ్ఞానాన్నీ అందిస్తాయి. 


“గోడమీదబొమ్మ గొలుసులబొమ్మ 
వచ్చిపోయేవారికి వడ్డించు. బొమ్మ (శెల్ఫు 
“దిబదిబమన్నాయి శేండు, దిబ్బెక్కి చూసినవి రెండు, 
ఆలకీంచినవి రెండు, అంది పుచ్చు కున్నాయి రెండు, 

స. '(కౌళ్లు, కళ్లు, చెవులు, చేతులు) 
చిటారుకొమ్మన మిఠాయి పొట్లం.  _ (శేనెవట్టు 
వచ్చ నిచెట్టుమీద పిచ్చుక నమర్తాడింది (వండు మిరపకాయ 


172 


వరుగ్గురుడొరలకు ఒకటే టోపీ (తాటిపండు) 
గుడినిండా ముత్యాలు, గుడికి తాళం (దానిమ్మపండు 
అడవిలోఅక్కున్ము తల విరబోసుకుంది (ఈతచెట్టు) 
అడవిలో ఆంబోతు రంకేసింది (గొడ్డలి 
అమారాదేశంనుంచి కోమారావక్లొ స్తే కొనేవాశ్ళేగాని 
తినేవాళ్ళులేరు (వగడాలు) 
అంబారిమీద కుంబారీ " 
కుంబారీమీవ కుడితిగో లెం 
కుడితి గోలెంమీద బూర 
బూరమీద డబ్బా 
డబ్బామీద పీచు 
పీచులో ముత్యాలు (పేలు 
_ దేవుడిగుడితలుపులు వేసేవారేగాని తీసేవారులేరు (వెల్లు 
అడవిలో పుట్టింది, అడవిలో పెరెగిండి, 


మాయింటికొచ్చి ంది, తైతక్కలాడింది (చల్లకవ్వ 6) 
వనసవందుతెచ్చి పళ్ళెంలో పెడితే : 
తినలేని బ్యాహృడు దిక్కులు చూ సేడట (పుస్తకం) 


ఈ పొడువ కథలో ఒక వనిత దద కూడా ఉంది, ఒకరు కధ 
పొడుస్తారు. రెండవ వారు ఆది విప్పాలి. విప్పలేకుంటే పతిగా వారొక 
కధ పొడవాటి, అది మొదటివారు విప్పాలి, ఆది.అతను చెప్పలేకుంటే 
ఇరువురూ ఎవరికధ వారు విప్పి చెప్పాలి, ఎదుటివారు విప్పలేని కధలు 
ఎవరెన్ని పొడిస్తే వారుమేటిగా లెక్క, ఆలోచనాశ కిని రేకి త్రించే విజ్ఞానపు 
ఆట -- మెదడుకు నిండా మేత. 


& “Riddles are questions that are framed with the 
purpose of confusing or testing the wits of those 
who do not know the answers. 

(Roger D. Abrahams, Alan Dunder, Folk lore and 
Folk life.Richard M. Dorsen) (ED P. 130) 


| భో 





2 ఓ య 
సతులు, ఆచారాలు, వలలు" వృత్తులు "సంసారం, 3 వై ద్యం, విద్య, 
Pato 
కళలు, మళంర, ఆటలు, నమ్మకాలు, కులం, హారం, వ్యవహారం, వాతా 
వరణం. పతపాలన, వినోడాలపె క్షి పంగా పలుకబడ  ఉఊరకుల్కు 
యా G a 
బాలయాలు, నానుడులు, జనశ శృతులు వినిల కొకొల్లలు, సందేశాలు చాలా 
మ=టిగా అంగిసాయి హృదయానికి హత్తుకౌనేలాగ, (పసన్నత దీనికి 
అబన a) 


ంచడానికిగాని, ఖండించ 


సం 
రు 


Us} 


నో స్వభావొ కులతోనో చెప్ప బడి సులభ గారీ కా 
సామెతనే సామ్యం అంటారు. మనవాళ్లు మ టాడేటప్పుర 
0 చెప్పినట్టు అంటుంటారు_సామెత జెపి నటు అగిదానర్ధం, 
“Proverbs are short and witty traditiona! expres- 
sion t that arise as part of every day discourse as well as 
in the more highly structured situations of Education 


and Judicial proceedings - Roger (09. Abrahams Folk 
Lore and Folk Life Richard M. Domen {ED) P. 119.) 


“A proverb is a remnant from old philosophy 
preserves amidst countless destructions by reason of its 


brevity and fitness for use. 
— ARITOSTLE 


“Short sentences drawn from Long Experiences” 
-- Cervantas 


* డా, ఆర్‌,వి,యస్‌, సుందరంగారి “అంధుల జానపద విజ్ఞానం” 
పుట_1€6 నుండి గ౦హించబడిన వి, 





174 


వేదాలు మహర్షలయొక్క జ్ఞానసమహు దాయాపబై్లై కే సామెతల్న సామాన్య 


జాలు చ నా ఇదో ర్య ఇ 
జనులరాఃః క్కు అనుభవ సాహా లుగా లుం (్రనవచు సథ 


* నిత్యజీవిత ౧లో సామెతల అమెతలు వడ్డించనివాడూ, డినని 
వాడూ ఉండడు. వక్త్రవ్యవిషయా వబోధకు సులభసాధనం సామెత-_విష 
యాన్ని నిశితంగా సూటిగా స్పష్టంగా సామ్యరూపంలో వ్యక్తం చెయ్య 
డానికి [ప్రతిఒక్కరికి ఉఊపకరించేదే సామెత. ఈ సాధనసంప త్తి ఎవరిలో 
ఎక్కువవుంటే వాడు మాటకారి, సామెత (ప్రసంగానికి పా9ణం. అంతేకాదు? 
వీ రచనకైనా జనజీవాల్ని వ౦సాదించేవాటిలో సామెతలు (పథానే 
మైనవి.” 


** “సామాజికమైన తరతరాల అనుభవాన్ని ఇపుడు కుని సాన్యత 


ప[భావో చ్చాదకత, ధ్వని be వదా రిం శా9ివ్యత 


ఈ సామెతలు ఒకో పె పాంతంలో ఒకోలాగ. ఉన్నాయి, గోదావరి 
ఫేనులో జానపదుల సామెతలు ఈ శి%ిందిర్‌కి పదునుగా ఉంటాయి. 


అత్త సొమ్ము అల్లు బ్ర సర్దారబి సిన 
అన్నీ ఉనా పయి ' ఐదోతనమే లో 
అడాలోబిడలు గానీ, గెడ్తాటాచ్చేక. వీడలా .? 
(అ గ 6 ( G 
అంగట్లో అన్ని ఉన్నా, అల్లు డినోబ్లో శని అన్నట్లు 
అంతా శ్రీవై ష్టవులేఅయిత్తే బుట్టెడు. రొయ్యిలూ. విమయినట్టు ? 
అందితేజుట్టు, ఆందకపో తే కాళ్ళు 





* (డా॥ ప, నరసింహారెడ్డిగారి “తెలుగు, సామెతలు, జనజీవనం' 
గం9ధంలోని ఆ ప్రవచనం. పు, 1. నుండి గహింపబడినది) 
*డా॥ పి, నరసింహారెడ్డి (తెలుగు సామెతలు జన జీవనం నుండీ) 


స్య 


చలా లంలో నాసెనాతిన దం ము లాం వ ఎల దూ జ ఆ 
మా అ ౮) =. ట్‌ గ షూ. we న ఆ మిల” అం ము 
అసె 
నూ తానా న్నా ఆః పై, parm కం శ 
EY అం క్క న కె వ న. గా, im యూ 
అలం అలు ww చలల Si CC 
aa) ళ్‌ ను 


అ త్తచచ్చినఆరుమాసౌాలకి అల్లుడు పరామర్శ కొచి 
అడిగేవాడికి చెప్పేవాడు లోకువ 
అంత్య నిషారంకన్నా ఆదినిషారం మేలు 

pe) (vs) 
అచ్చ మ్య పెళ్లిలో బుచ్చమ్మశోభనాలని 
అలివోజ్టి బలివోడు కొడితే బలివోజ్జి బెమ్మదేవుడు కొట్టాడట 
అసలే కోతి అందులోకల్లుతాగింది, ఆపైన తేలుకుట్టింది 
అయ్య చ్చే దాకా అమావాస 


నటు 
టె 


5 ఆగుతుందా? 


అరణి పై జెల్లం చిరడుణదు 


క వ సల | జిలా f 
అన్నీ తెలిసిన డికి అమావాస్య మరణం, మమీఎరగనోడికి ఎకాదశి 


అపర్య వా- మొక్కూ కీలుకుండద్కి ఆసాదొడిబూతీ తీరుతుంది 


క్ట 

అయ వారని చెయబోతే కొతెనట్లు 
ల డా” టె 

అయ॥వార గారు ఏచేస్తున్నా రంటి ఒలకబోసుకుని ఎ తిపోసుకుంటున్నా 
ల ధా అలి అ 


అబద్ధపు పెళ్లి క్రి ముడ్డి వాయింస్త లాగ 

అమ్మనీ కతిశ్రతావేరా లంజకోడకా అన్నాట్ట 

అయ్యకి రెండో పెళ్లనిసంబరమేగాని తనికి సవతితల్లివస్తుందనేది తెలీదు 
అరచేతిలో తేసెబోసి మోచేతిదాకా నాకించినట్టు 

అడివిపంది చేను మసిపోకతే ఊరపందిచెవులు కోసినట్లు 
ఆతనికం[ఘనుడు ఆచంటమల్ల న్న. 

అతిరహస్యం బట్టబయలు 

అతి వినయం ధూ_ర్తలక్షణం 


క, p 
ఆర్నెల్లు ఎ వారువరవుతారు 
ఆల్నల్లు సావు చెసి పూలనున్న దచుసలమ్మ ను హొడ్తిచాడట 
కి అనా 6 పెటడం ఊరికి ఉపకారం 

ఇ 


అలూరేదూ చూలూకేదూ కొడుకుపేరు సోమలింగం 
న అలు 


ఆఅవవేలో సే దూడ గటున ముసుందా ? 
శు అటి 
ఆయనే ఉంటే వ మంగలెందుకూ అని 


ఆవులిస పేగులు లెక్క పెట్టేరకం 

అడది తినగ చెడుతుండి మగవాడు జరక్కచెడ తాడు 
ఆకలి పవి ఎరగదు, నిద్శి సుఖమెరగదు 

ఆఊకికి ఈఊరెంతో ఈఊరికి ఆఊరూఅంతే 

ఆదిలోనే హంసపొ 

ఆ అంటే అపరాధం, ఊ అంటే ఉవరాధం (ఉఊపద9వం 
ఆకులునాకేవాడింటికి మూతులునాకేవాడొచ్చాడట 
ఆడబోయినతీర్థం ఎదురై నట్టు 

ఆతాను లోదే ఈముక్క కూడా 

ఆడలేక మద్దెల ఓడన్న ట్టు 


ఇంటిగొట్టు ( లంకకుచేటు 

ఇం ఇప సి పొరుక్కి శివాలక్ష్మి 

ఇంటిదొంగని ని ఈశ్వరుదుకూడా పట్టలేడు 

ఇల్లలగ్గానే పండగవుతుందా ? 

ఇల్లు ఇరకాటం, ఆలి మర్కటం 

ఇంతలావున్నావు తేలు మంతంరాదా అని 

ఇంటివాడు గొడ్డుగేదంటే పొర్రుగువాడు పొడిగేదంటాడా ? 
ఇంటిపేరుక:3 మారివార్పు ఇల్లంతాగబ్బిలాల కంపు 


ట్‌. 
అంటిళలోవాడు “ఇలోి "అంతే, పారుగువాడు “పాలో? మంటాడు 
ఇంతబతుకూబతికి ఇంటెనకాల పడిచచ్చి నట్టు 
ఇద్దరి పెళ్ళా లమొగుడు ఇరుకున బడి చచ్చాడట 
ఇన్ని కంతిలుకొసేనుగాని నాకంతంతనొ ప్పి ఎరగనన్నాడట 
ఇనవగుగిళు గాని అనపగుగిళ్తుకావు 

న్‌, ౧ణా 

ఇల్లుకాలుతుంటే నుయ్యితంవ్వడంపా9రంభించినట్టు 
ఇల్లుదాటినఆడది లోకానికి లోకువ 
ఇసకత క్కడ, పేడత క కడ 
ఇంతో దివఖానికి వీశ్రేబులంపసుపా అని 
ఈమాతింసంబడాని కేనా ఇంతఆర్భాటం 
ఈనగాచి నక్కలపొలు చేసినట్టు 
ఉట్లికగరలేనమ్మ స్వర్హానికెగిరిందట 

ట్‌ గ 
ఉన్న మాటంటే ఉలుకెక్కువ 
ఊభయభష్టేత్వం ఊపరి సన్యాసత్వం 
ఊయ్యాలలో పి పిల్ల గెట్టుకుని ఊరంతా పెత్తికి 
ఉండెేదిగట్టి, పోయిందిపొల్లు 
ఉన్నది మనిషికిపుష్టి, తిన్నది పశువుకుపుష్టై 
ఊరుమ్మడిగొ|రె పుచ్చి చచ్చిందని 
ఉల్లి మల్హివుతుందా శ 


అ 


ఊరుకున్న ంతఉ త్తమం బోడిగుండంతసుఖమూ లేదు 
ఊరందరిదీజక దారి, ఉలిపి కట్టెదొక దారి 

ఊళ్ళో పెళ్యైతీ కుక్కలకి అడ్లావిడి 

ఊహ ఊళశ్ళేలుతుంటే కర్మ గాడిదలుకాస్రోందని 
ఊరందరికీనేనులోకువ నాకు నంబినాంచారయ్యలో కువన్న ట్టు 
ఎంతచెట్టుకంత గాలి 


ఎక్కడై నాబావగాని వంగతోటదగ్గర బావకాదన్నా డట 


. 


శ జీ న oD అనో కి క్స్‌ త అ? సక ల, 
ఇ / జ mm ఆట Dry Phe ey J 

ee లుం ఓ దు? చం 2 అన్నట్లు 
న్స్‌ జ అప్పి జ జల 1 శ వను 
Con oe CN a ఆగి ఇ ఆ wm యె హ్‌ రడ గ 

గ 
క్క wl లు. మ్ల we "2 (| 

[ఉం 


న నా mn ట్ర ఇ శం ఇదు 

Reh, De" దళ. కానందం 
క్ట (a శీ 

ళ్‌ ఘను భ్‌ ఆపె 

ఇ ఇ కా. టు 1 

నం We ౨. 
టు 

గ్‌ జా జబ్దు ల 


రు 

వ మొగు దూల కుంటే అప్ప మంగు జే దిక్కాగి 

by ఇ ఈద గి సి 
ఏఉరుదాటింపచాకా ఏరును ఎల్ల య్యా బరుదాటాక బొడిమల్లయ్య 
బొ ఉనొటామిలు రమెట్ల్‌ తొట్టుక పోతుంటే నక్క పాటిశేవీడిగిలదట 
fa అ య ల డో 
అరా డేదేం పళూండగొటుకోడానికి + 

మలు ళ్ళ és 

అ రతవచ్చిి మెక తగులుకున ఎటు 

ములు (an నూ (on) 

గ జ we a 
అరర$ిలనిప్పు టే అద J కాలుతుంది 

యా 


యేకులొడకటం తప్ప లేదట 
యట సదానికిమొగుడొస్తై ఏ కులొడి కేదానికీ మొగుడొస్తాడని 


ఉనుగు బత నాకెయే్యే, చచ్చినావెయ్యే - . 
పీబారిసికి పడప వ లోభికి ఖర్చెక్కువ 
ఎగూటిచిలక ఆగూటివలుకే పలుకుతుంది 


ఒకనాడా దొరికింది ఇక మూడునాడాలూ గుర9ం. దొరకడ మేతరువాయి 
అన్నాడట. 


ఒక రద్ద నని చంపికేగాని వైద్యుడు కాడు 
ఒకఊరికాపు ఇంకోఊరికి మాల, 


లట 
ఓడలు బళ్ళువుతాయి, బళ్ళు ఓడలౌతాయి 
డి 


॥ చెగ్గినోడ కు ఇంట్లో ఏడ్చా డట 


క 
5 


(3 


అ ఖా “ఎట 
౫ కెళ్ళి గాడిదగుడ్డు జ తెచ్చినట్టు 
కుక్కుకాటుకు చెప్పుదెబ్బ 
కుక్కు తోకట్టుకుని గోదారిదినట్టు 
కూలికొచ్చి పాలికి మాటాడినట్టు 
కూసిగాడిదొచ్చి మేసేగాడిడిని ఇంపిందట 

కాలికేస్తే మెడకీ మెడకేస్తే కాలికీ 

కొండకీ వెంట్రుక్కీ ముజేయడం 

కొత్తబిచ్చ గాడు పొద్దిరగడన్న ట్టు 

కొత్తవింత, పొతరోత 

కొబ్బ రిచెబ్దెందుకెక్కావంటే దూడ గడ్డికోనమన్నా డట 
కొరివితో తలగోక్కున్న ట్లు 


కోడలికి బుద్ధిచెప్పి అ త్తరంకోయిందట 

కావమ్మ మొగుడంటే కాబోసనుకున్నాను _ కాకపోతే నా కర్వా, బురా? 
ఇలాపారెయ్యండి పోతానన్నాడట 

కోతికి కొబ్బ రికాయదొరికినట్టు 


న్నే 


కూచోడాని3చోటిస్తై తొంగోడానికి చోటిమ్మన్నాడట _ 
కూజారావాదంటే ఎత్తుకోమ ని ఏడ్చి ందట 


టె 


(90) 


కుకన ని గాడిదవేసినట్టు 
రాత కలకాలం బతిరెకంటె ప సై ఆరుమాసౌలు బ్రతికినాచాలు 
La WR 
కడుపుచెంపుకుంటే కాళ్యమ్‌ీ వవదుతుంది 
కొండనాలుక్కి మందే సే ఉన్న నాలుక ఊడిపోయిందట, 
భో ల 
కరవమంటి కప ఎక కొపం, విడవమంటే వాముకికోపం, 


కొడుకుబాగుండాలి, కోడలు పుంండా సె య్యాలి. 
కూకుంటిగడవంది కూలి కెడితేగడుస్తుండా అని, 
కుమ్మరావలో ఇ త్రడిషుంతలు దొరుకుతాయా ? 


కథ అడ్డం 0 86 గలది. 
కొతగా సిరొస్తే అ ఆర్థరా;క్రి గొడుగువట్టమన్నా డట, 
కలి పికొట్టరా కా వేటి రంగా అని, 


కుమ్మరికీకుందకలున్న వు, కమ్మరికితెడ్డు కరువు, 

కదవళో అధికమాసం, 

కాడు రమ్మంటుంది _ ఊరు పొమ్మంటుంది, 

కచుపు వ్ట్‌పు అన్నట్టు 

కంచే చేనుమేసింది. 

కక్కినకూడుకాసపడినట్టు 

కడుపునిండిననోటికి గా౭లుచేదు 

కుడితిలో పడ్డ ఎలకలాగ, 

కూర్చు నితింటే కొండెనా తరిగిపోతుంది, 

కొండని తలకెందెట్టుకుని గులకరాళ్ళకోసం వెతికినట్టు, 

కొండని తవ్వి ఎలకనువట్టినట్టు 

కొత్తనీటికి చేవలెదురెక్కినట్టు 

కయ్యానికై నా వియ్యానికై నాసమ ఊదీ ఉఊండాౌలి, 

గొంగట్లో కూర్చుని వెంటు9కలు లెక్క పెట్టినట్టు 

గారం "గాశెలశేడిస్తే వీపు దెబ్బల కేడ్ని ందట. 

గాలీవానావస్తే కథే లేదు | 
గుడినిమింగే వాడొకడై తే గుడినీ గుళ్ళోలింగాన్నీ మింగేవాడొకడు, 
గుడ్డిలో మెల్ల లాగ, 

గుడ్డెద్ద చేళోవడ్డట్టు, 

గుడ్డాచ్చి పిల్ల? నక్క రించిందట. 


181 


గుమ్మడికాయలదొంగ అంటే భుజాలుతడుముకున్నట్టు 
గురింగుడ్డిదై నా దాణాతప్పదు 

గాడా9లి కేంతెలుసు బిడ్డలసంగతి 

గొ౭9ిలుతినేవాడు ప్రోక్రె బరి9లుతినేవాడొ స్తాడు 
గోడకు చెవులుంటాయి 

గోడడెబ్బ చెంపదెబ్బ 

గోడమీద పిల్లి వాటం 

గంతకు తగిన బొంత 

గరికిమేసిన గాడిదే పోతుంది 

గార కసాయివా్లై నమ్ముతుంది 


గోటికోపోయేదాన్ని గొడ్డళ్ళదాకా తెచ్చినట్టు 
గోరుచుట్టుమీద రోకలిపో ము 


గునుపూడిజం గాలు అమ్మకిల్లుకట్టినట్టు 
గుడ్డికన్ను మూసినాజకదే తెదిచినాజకటే 


గోచీకిచిన్నా గోణానికి పెద్దా 

గండంగడిచి పిండంబయటపడింది 

గాడిదకిగడ్జేసి, ఆవునిపొలిమ్మంటే ఎలా ? 

గాదిలోగింజలు గాదిలోనే ఉఊండాౌలిి బిడ్డలు బీరకాయల్లాగుండాలి 
గాలికిపోయిన పేలపిండి కృష్ణార్పణం అన్నట్లు 

గురివిందహాస గుద్దకింద నలు పెరగదట 

గొంతుకలో పచ్చె లక్కాయ పడటు 

గోడవతలగోలేటంటే కోమట్ల రహస్యాలన్నా డట 

గోడకికొట్టినసున్న ౦, సొనికిపెట్టినపొమ్ము తిరిగిరావు 

గోవును గో లెందగ్గరికితీ సు కెళ్ళగలంగాని కుడితి తినిపించగలమా +? 
చల్లకొచ్చి ముంతదాయడ మెందుకు ? 

చూసిరమ్మంటే కాల్చి వచ్చాడట 

చందు9నికో నూలుపోగులాగ 

చచ్చినోడి కళ్ళు చేరడేసి. 

చదవేస్తే ఉన్న మతి పోయిందట 

చదువుకోకముందు కాకరకాయంటే చదువుకున్నా క కీకరకాయన్నా డట. 


182 


చెప్పేవి శ్రీరంగనీతులు, దూరేవి దొమ్మరిగుడి సెలు 
చద్దన్న ంతిన్న మ్మ మొగుడాకలి ఎరగని 
చావుకు పెడి క్రేగాని లంకణా లకురాదు 

చావుతప్పీ కన్ను లొట్టోయినట్టు 

చింతచచ్చినా పులుపుచావదు 

చిత్తం శివునిమీద భక్తి చెవ్పులమీద 

చిన్న పొక ను చైనా నా పెద్దకర్యతో కొట్టాలి 
చీరసింగారించుకొనేటవ్ప టికి ఊరు మాటుమజిగిందట 
చెట్టు డేకాలానికి కుక్కమూతిపిందెలు పుట్టినట్టు 
చెవిటివాడి దగ్గర శంఖమూదినట్టు 

చేతిచమురు భాగోతం 

చేతులుకాలేక ఆకులుపట్టుకున్న ట్టు . 

చుట్టంగావచ్చి డెయ్యమైపట్టుకుందట 

చచ్చి నోడ్డి పెళ్ళికి వచ్చిందేకట్నం 

చెట్టుపేరుచెప్పి కాయలమ్ముకున్న ట్టు 

చేసపిజేపేకాపురం చెడదొబ్బ కపోతే నేను నీరంకు మొగుళ్టేకాదన్నా డట 
చాద స్తపుమొగుడు చెబితేవినడు, కొడితేవీడుసాడు = 
చిక్కినతగువా చిక్కనితగువా అని 
చూపుడుగురమేగాని చురుకుదనంలేదు 

చెడిస్నే హితుడింటి'కె. నాపోవచ్చు గాని, 'చెల్లిలింటికి వెళ్ళకూడదు. 
చెబికేపాపంగాని తిరగేసికొడిశే చస్తుందన్నాడట 
చెరపడానికి చేటపెయ్యిచాలు 
చెరువుమీదకోవగించి ముడ్జికడు కోవడం మోనేసిన 
చెరువులో గేదెనెట్టి శొమ్ములుబేరమాడినట్లు 
జోగీజోగీరాసుక్షుంటే . 'బూడిదరాలిందన్న ట్లు 
జరుగుబాటుంటే జ్వరమంత సుఖంలేదు 

జిమ కోరుచ్చి పురకోబుద్ధి 

డూడూ బసవన్నా అంటే తలూపినట్టు 

తనకిలేదనివీడి స్తే ఓకన్ను పోయిందట, ఎదుటివారి చులడనప్‌డిప్రే 
రెండోకన్ను పోయిందట, 

తడికలుతినేవాడికి _అవృడాలులెక్కా అని. 


183 


 వభలంరమ్మంటే వసుందా ? 
pane =] 


తలపొ9ణం తొోక్కొచ్చి ంది 

తలా తోకా లేని కధలాగ 

తలిపుటిలు మేనమామదగరా ? 

న లుల ౧ 

తాచెడ్డ కోతి వన మెల్లాచెరిచినట్టు 

తానుపట్టిన కుందేటికి మూడేకాళ్త న్నట్టు 
తానుదూరడానికి కంతలేదుగాని మెడకోడోలు అన్నట్టు 
తాపులగొడ్డుకి రోలడ్డం 


తానువలచిందిరంభ తానుమునిగిందిగంగ 
తింటేగానిరుచీ దిగికేగానిలోతూ తెలీవు 
తిందికితిమ్మరాజు పనికిపోతురాజు 

తిన్న ఇంటి వాసాలు లెక్క పెట్రే రకం 

తిళ్రనోరూ, తిరిగేకాళ్ళూ ఊరుకోవు 

తీగలాగితే డొంకంతా కదిలిందని 

తుంటిమీదకొడితే ముందుపళ్ళు రాలినట్టు 

తులసివనంలో గంజాయి మొక్క మొలిచినట్టు 
తెగించినవాడికి తెడ్డేలింగమన్న ట్టు 

తొడసంబంధం త కొంభ యేళ్ల దాకా హోదు 

తుమ్మి కేఊడే ముక్కు ఎన్నాళ్లుంటుంది ? 

తల్లి కడుపుచూస్తుంది పెళ్ళాం జేబుచూస్తుంది 
తల్లికికూడెట్టనో డు పినతల్లికికో కెడతాడా? 

తాతా పెళ్ళి కిసకుంటావొతంటే. ఇచ్చే వారెవరూ అంటాడట 
తాతల్నా డుచేతులుతాగారి ఈ "చూ మూతులు వాసన చూడనున్న ట్లు 
తాటిచెట్టుకింద- పాలు తొగినా' కల్లే అంటారు, 
తొక్కి తీరాయి, మొక్కితే దేవుడు 

తద్దినం పెట్టినోడి తమ్ముళ్ళాగ 

తినబోతూ రుచి అడగడ మెందుకు ? 
తన్నితే బూ రెలబుట్టలో పడ్డట్టు 

తీర్థానికి తీర్ధం, (పసాదానికి వసాదం 
తాటాకుచప్పు శ్లకు కుందేళ్లు బెదరవు 


184 


తద్దిన 0 కొనికెచ్చు కున్న ట్లు 

తన్ను తప్పించి ఆకాశమంతపిడుగుపడినా ఫరవాలేదన్నా డట 
తళ్లగండమూకాదుు పల్ల గండ్రమూకాద్కు మధ్యన మం (తసానిగండమన్నట్ట 
తాడూరేదూ బొంగరంలేదు 

తీతువుపిట్టకాళ్లు పై వ్ల కెల్డీ ఆకాశంపడకుండా ఆపుచెస్తున్నానందట 

తేలొచ్చి ందంజే పీ వీధిలో మగవాళ్ళను పిలవ్వే అన్నాడట 

తాండవ దిరి ఊసరవిల్లియినట్టు 


దున్న పోతుమీద వానకురిసినట్టు 
దంపినమ్మకి బొక్కిందేకూడు 
దినదినగండం నూరేళా ఇయుష్టు 
దివముండగానే ఇల్లు చక్క బెట్టు కోవాలి 
దున్న పోతుఈనిందంటే దూడను కట్టమన్నాడట 
దూరపుకొండలు నునుపు 
దేవుడువరమిచ్చి నా పూజారివరమివ్వ డు 
దొంగని తేలుకుట్టినట్టు 
దొంగలుబడ్డ ఆరుమాసాలకి కుక్కలుమొరిగినట్టు 
దొడ్జెడు దూడలూ దొంగలెత్తుకుపో శ్రే గొడ్డుగేదె శీవాలచ్చి మయిందట 
దరిదు)డి పెళ్లికి వడగళ్ళవాన 
దూ ా ద్రేకులవాడికి దూడ తెగులు, లంజికి పిల్లి తెగులు 
దొరికితే దొంగ, దొరక్కపోతే దొర 

దశేకొద్దిదొరికాడు బిసకత్తుల మొగుడని 

దున్నే ఎదనే పొడుసారు 
దుబ్బుబారెడు, వెన్ను మూరెడు దూ స్పేదో సెడు, ఊత్తే ఉళక్కి 
దున్న పోతూ దున్న పోతూ పోల్లాడుకుని లేగదూడ కాళ్ళిరగొటిన టు 
దొంగవచ్చే డండీ లేవండంటే ముక్కుకరుస్తాడే జా ([గత్తఅన్నాడట 
దొంగతల్లికి ఏడవ భయం 


దొంగలూదొంగలూ కలిసి ఊళ్లునంచుకున్న ట్టు 


నూరబద్భాలాడై నా ఒక పెళ్లి చెయ్యమన్నారు 
నేతితీరకయలో నెయ్యిలాగ 
నేలవిడెచి సాముచేసినట్లు 


న వ్యెక్కుడా? నాగజో కమెక్కడ 2 
నఒగురితోపాొడునారాయణాా కులంతోపొటు గోవిందా, 
నల్లేదమీద బండిలాగ 

నవ్వి ననావచేనే పండుకుంది 

నవ్వే ఆడదాన్నీ, విద్చె మగవాజ్జీ నమ్మకూడదంటారు 
నవ్వ నాలుగువిధాల చేటు 
నా నాకోడీ కుంపటీ లేకుంటే తెల్ల వారదన్న ట్టు 
నానా టికితీ సికట్టు నాగం బొట్టూ అన్నట్టు 
నిందుకుండ కొణకదు 


నిజమాడితే నిష్టూరం 
నిత్యంచచ్చే వాడికి ఏడ్చే వాడెవడని 


నిదృపోయే జ్ఞిలెవగలంగాని గ రమ ఎనరులేవగలరు ? 


నిండామునిగినోడికి చలేమీటి ? 

నాసటరాసనరాత తుడిచినాపోవ్ష 

నక్కవు ట్టినాలుగువారా లుకాలేదు, ఇంతగాలివాన నేనెప్పుడూచూళ్ళేదందట 

నలుగుంతో జ చావు పెళ్ళితో సమానం 

నీళ్లో గేదెగెట్టి బేరమాడ్రినట్టు 

నీతలమీద 'శేలుందంబే నీచేతో నేక సెయ్యమన్నా డట 

నేపుట్టకపోత్రే నీకు పెళ్ళామేలేకపోనంటే నువ్వు పుట్టకసోతే నీఅమ్మ ని 
పెళ్ళా ఎడుదునన్నా డట. 

నోరన్న వాడిదే రాజ్యం 


పనలెత్తుకుపోయినోళి వదిలేసి సర రిరుకునేవాళ్ణి స్టే పట్టుకున్నా రట 
పాక్రపీశ్రి వందిరేసినట్టు 
పనోడుపందిరేస్తే పిచ్చికలు పడగొభ్ట సే యట 

పెడితే పెళ్ళి పెట్టకకుంటేశ్యాద్ధం 





186 


హదటగూరువాడికి నీటిభయం, ఊళ్ళోవాడికి కాటిభయం 
6 


పుల్లవంపు హయికీరా, నటు 
ne) (శ యి 
పర సయ ఇ సా fn rm, ఇ - 
పళ్ళున్న ఇట్ట కి రాళ్ళ దెబ్బలు 
పాముకి పంటిలో విషం, జాతికి కంటిలో విషం 
పొరుగింటి పుల్లకూర రుచి 
పోరునషం, పొందులాభం 


పనిలెనిమంగలి పిలితలగొరిగాడట 

వరుగెర్తి పాలుతాగేకంటే నిలబడి నీశళ్ళుతాగడం మేలు 
పొడిందేపాడరా పొసిపళ్ళదాసరీ అని 

పొలుతాగి రొమ్మానిగుడ్జినట్టు 

పచ కుడికెండి తలకి రొ రోకలీచుట్టమన్నా డట 
బట్టహోరూ పిట్టహో రూ పల్లం ందన్న ట్ట 


ge pe 
3 సల 
MG oe 
th G+ 
oh / ౯ 
oO 
La Bes 
Gg ie 
డం 
టంట 
రఫి 
రు 
te 
స్‌ు 
g 
fi / 
g af 
yD 
0 
ఇన్తీ 


కువ సు? కానిపాలు తాగుతు. తనని ఎవరూచూడ్డంలేదనుకున్న ట్వ 
చెలగాటం ఎల లక్కి పొరిణ సంకటం 
ఎలకసాక్ష్యం 
ట్టఎరువిచ్చి సీటట్లుకు తిరిగినటు 

ళు లు 
కఠ వచ్చినబుద్ధి పుడలకలతో గాని పోదు 
శనికి పెడితే నిమొంగుడితో సమానంగా పెట్టమన్నాడట 
నే సం ధికొట్టినట్టు 
చూసి నక్క “వాతలెట్టుకున్న ట్లు 

రు 

లమ్మినచోట కట్టెలమ్మి నట్టు 
టెనమ్మకు పుట్టిందేసాక్షి 


ఓలి 


te 
ft 39 30 3౮ 


BA pe 
we wh ౧౫ 


ట్స రై eg3 
వే 
గ్రా 


ఊత తి త్రి 
C39 ౧ 
= మ్రల 


అ 
వాడికోవం పెడవికిచేటు 
హొటోడ్తికి పుట్టెడు బుద్దులు 


శు 


వమటాలుమోటుల నమన లం ఎ మాల 


tn 
౧ 
PA GC 
(గ్లో 
fA 
రేగ 
ష్‌ 
ర్‌ి 


ప్‌ 


AEE ౧ 
eae 
గ్ర 
we 
౧ 
కూ! 
ల్‌ 
[ 

య 
$y 
qd 
౭9 
లి 
రా 
ర 
ఏలి 
GX 
గై 


ct] 
న్‌ 
ఫస ద్ర 
స్త్రి 
(౧౮ 
ళ్‌ ఆ 
భనీ 
యు 
i EEA 
(25) 
cA 
రి 
pd 
et 
fA 
+ 
and 
(త్స 


వ అజాత 
పానకంలో పుడకలాగ 
పుండొకచోటుంటే రచ్చాక చోటేసినట్టు 


ఇగో మ్‌ డ్‌ wr ఇ 
సెంచాముద కారం చర్ష్వనట్టు 


రృివాడిపెళ్ళాం వాడకంతా వదిన 


పిల్లి మెడలో గంటక టేదెవరా అని 

ప౦జలహిమ్ముతో పెద్దతి రప తెళశ్ళినట్టు 

పంచపొండవులంటేి మంచంకోళ్ళలాముగ్గురని రెండేళ్ళుచూ పించాడట 
పడగచుట్టం, పాము పగానా ? 

పదిమందిలో పడ్డ పాము చావదు 

పొండవులవారిసంపొదన దుర్యోధనులవారి పిండాకూళ్ళకుసరి 
పాముకి పాలుపోసి పెంచినటు 

పిచ్చి కుదిరితేగా నిపెళ్ళవదు పెళ్ళయికేగాని పిచ్చి కుదరదు 
పిడుక్కి వారళూలా ? 

పిల్లిగుడ్డిదై తె ఎలకముడ్డచూపించిందట 

పులికడుపున పిల్లపుడుతుందా ? 

పులిమీద పుట్టలాగ 

పెట్టకపోయినా పెట్టిఇల్లుచూపమన్నారు 


103 


భ్‌ 
పెద్దిందిరంకు, పెద్దచ రువకంపు బయటకురావు 


పేరుగొప్ప ఊరుదబ్బ 

హమ్మనక్కళ్లదు జాగజెడిశ్రేశాలు 

హోయినమగ సపోజేబోయేకు పొన్న కాయలాగుండుకుదిరిందందట 

హోల్చిపోలి నీ భోగమెన్నా శృేఅంటే మాలపల్లినుంచి మాయతొచ్చే 

వరకూ అందట. 

పరాయివాడితో లేచిపోతూ అత్తా నీకొడుక్కి చద్దన్నం అలవాటందట 

పైనపటారం లోనలొటారం 

బూడిదలోపోసిన పస్నిరులాగ 

బురదగుంటవబే పండిలాగ 

బో డెద్దుకు పోట్లుమప్పి నట్టు 

బతకగి బిడ్డ బారెడు 

బంగారపువళ్ళాని'కై నా గోడదాపుండాలి 

బిడ్డతేగలాగున్నా డంటే తేగతెమ్మనేడ్చే డట 

బయటపులి, ఇంట్లో పెల్లి 

బృహ్మచారిముదిరినా బెండకాయముదిరినా పనికిరారు 

బాలనాయకం బహునాయకం 

బాహ్మణపాలేరుతనంచేసావా, పల్లకిఎక్కుతావా అంటే, పల్లకీ ఎక్కితే 
ఒళ్ళు కదులుతుంది బ్రాహ్మణపాలేరుతనమే చేసానన్నాడట 

బెల్లంఉన్న చోటే ఈగలుముసురుతాయి 

భో గందానివలప్పు బొగ్గుతెలుపూ లేదు 

భక్రలేనిపూజ పత్రిచేటు 


శె అలానా, ణీ 
పెట్టన మ్మ పెట్టా పెట్టదు పెట్టే ముండ కే మొచ్చిందిర్‌ గం అన్నాడట 
(se) | 
సా ఇ ఆట్‌ 


మనబంగారం మంబచిదై కే కంసాలిననవలసిన పనేవిటి ? 
ముందు నుయ్యి వెనక గొయ్యి 

ముందొచ్చిన చెవులకంటే వెనకొచ్చిన కొమ్ములు వాడి 
మూలిగే నక్కమీద తాటికాయవడ్డట్టు 

మెత్తనివాజ్చిచూ స్తే మొ త్తబుద్ధిస్తుందట 

మొండోడు రాజుకంటేబలవంతుడు 

మొంగుడుకొట్టినందుకుకాదు తోటికోడలు దెప్పి నందుకేడ్చి ందట 
మోకాలికీ బట్టత లకీ ముడేసినట్లు - 


చం నుండు వపేనగాని బుుండకు బుడరాదు 
చ థి క్ష 
మసిబూసి మావేడుకాయ చేసినట్టు ల | 
మాంసంతింటామని ముడుసులు మేళ్ళో కట్టుకు తిరుగుతారా శ య 
మాటకు మాట తెగులు, నీటికి నాచు కెగులో | 


మాటలు కోటలు దాటుతాయి కాళ్లు గడపదాటవు 


మాటలు నేర్చిన కుక్కు ఉస్కో అంటే ఉస్కో అందట 
మిన్ను విరిగి మీద పడ్డట్టు 
మాయింటికొ స్తే ఏంతెసావీ, స్‌యింటొస్తే ఏం పెడతావ్‌ అన్నట్టు 
మకవన్నె పులి ల్‌ో 
మంత్యసానివనికొప్పు కున్నప్పుడు బిడ్డొచ్చినా పట్టాలి, గాడ్డేచ్చినా. 
వట్టాలి. ' 

మంది ఎక్కువైతే మజ్జిగవల్చ నోతుంది 
మేక పెంటికి డ్‌ దొడ్డోటన్నా ఒకటే పంంగ్లొటన్నా ఒకటే 
మొదటిదానికి వెమంగుడులేడుగాని కడదానికి కళ్యాణమట-.-” -- 
ఒబంబాలుతిన్న వాజ్జీవడిలేసి జా రరుక్‌న్ను వా షట్టుకున్నా రట =. 
మందిచేరకే మఠానికిచేటు. | 
మొకై్య్మైవంగంది మా? పై వంగుతుందా ఇ 

మో సేవా డికితెలుస్తుంది కవిడిబరువు 

మింగడానికెమెతు కులేదుగాని మీసాలికిసం పెంగనూచెట 

మారాజా అని మనవిచేసుకుంటే మరో రెండుతగల్ని య్యమన్నాడట, 
మనిషి మంచిదేగాని గుణం గుడిజేటిది 
మీఇంట్లోభో ంజేసి మాఇంట్లో చె చెయ్యికడు క్కోమన్నా డట 
ముళ్ళకంచెలమీదఆరేసి నబట్ట మెల్లిగాకీ సుకో వాలి 


ముందునడవమని వెనకాల 'కొంకులుకొల్దీ రకం 


షుల్లోచ్చి అరిటాకుమీదపడ్డా అరిటాకొచ్చి ముల్లుమీదవడ్డా అరిబాకుకే 

నష్టం '---. 
ముసలాడికి దసరా పండుగని . 
మూడు మనువులెల్లినా పొయూూదడం కవ్ప లేదన్న థు 


190 


సముంగమాటానికిపో తే కడుపొచ్చిందట 
మొగుడుచచ్చి మొత్తుకుంటుంటే మిండగా డొచ్చి మీదపడ్డాడట 


యాదవకులంలో ముసలంపుట్టినట్టు 

రామా అంటే బూతయిపోయింది 

రాజులసొామ్ము రాళ్ళపాలు 

రాజునిచూసిన కళ్ళ తో మొగుజ్జిచూ స్తే మెం త్తబుద్ధెస్తుందట 

రామాయణంఅంతావిని రాముడికి సీతేమౌతుందన్నాడట 

రామాయణంలో పీడకలవేట 

రోగిపాలే కోరాడు, వె వై ద్యుడూ పాలే పత్యం చెప్పేడన్న ట్లు 

రొట్టెవిరిగి నేతిలోవడ్డట్టు. 

రోలెళ్ళి మద్దెలతో ముర పెట్టుకున్న ట్లు 

రౌతుకొద్దీ గుర్రం | 

రౌతుమె త్తవైతే గురుం మూడుకాళ్ళతో నడుస్తుంది 

రంకు సౌగిత్తే పెళ్ళెందుకురా పెదబాబూ అని 

రంకునేర్చంది బొంకనేరదా అని 

రామేశ్వరంపోయినా శనేశ్వ రంతప్పలేదన్న ట్టు 

రాజుతలి స్తే దెజ్బలకికొదవా నే 

రామేశ్వరంపళ్ళినా రంకుమొగుడు పోరు తప్ప లేదన్న టు 

రాక్షసబొగ్గుల్లో రామచిలక 

రజకచక్కవ ర్రీ అంటే అంత పెద్దపేగు మాకెందుకుదొరా ఆపిరు మీరే 
ఉంచుకోండన్నా డట 

రాజుగారికి - పెడ్దకొడుగ్గానెనాపుట్టాలి భోగందానికి తమ్ముడిగానై నా 
పుట్టాలి. 

రాముడిలాంటిరాజుంటే హనుమంళుడులాంటి 'బంటూజఊంటాడు 

రెండుచేతులూ కలి స్తెనేగా చప్పట్లు: 

రొయ్యుకులేదా తెగబా రెడుమీసల z 

లంకమేత గోదారిఈత.. 

లంజను లంజా అంటే నూరుసార్లు భంజంటుంది. ఇల్లాలిని లంజ్యా అంటీ 
ఇల్లు దూరుతుంది. 


aes 


191 


వానరాకడ పాణంపోకడ తెలీదు. 

వంకలేనమ్మ డొంకట్టుకేడ్ని ందట 

వద్దీగొడ్డుకు. అరుపులెక్కువ 

విగృహపుష్టి సై వేద్యనషి 

వడ్లగింజలో బియ్యపుగింజ 

విత్తుముందా? చెట్టుముందా ? 

వినాయకుడిమీద భక్కా? ఉఊండాాళ్ళమీద భక్తా? 
విస్సన్న చెప్పిందే వేదం 

వెదకబోయినతీగ కాలికితగిలినట్టు 

వెరివాడిచేతిలో రాయిలాగ 

వ్ర)తంచెడ్డా ఫలందక్కాలి 

వండుకున్న వాడికంటె దండుకున్నవాడిపనే మెరుగు . 
వడ్డించేవాడు మనవా డై తే కడబంతిలో కూర్చున్నా ఫరవాలేదు. 
వెరవముండయునా వేవిళ్ళు తప్పవు 

వసుడేవుడు గాడిదకాళ్ళు పట్టుకున్నట్టు 

వితొకటివేస్తే మొక్కొకటి మొలుస్తుందా శ 


పధవముండకి దజ్ఞం పెడితే నాలాగ నూశేళ్ళు బృతకమందట 


వభంపలకరా మంకశకెచ్యా అంటే పెళ్ళికూతురు వెధవముండ అన్నాడట 
శంఖంలో పో సి స్తగాని తీర్ధంగానట్టు. 

శనగలుతిని "చెయ్యికడుక్కున్నట్టు 

శివుణాజ్ఞలేనిదే చీమైనాకుట్టదు 

శతకోట్‌దరిదా9లకు 'అనంతకోటిఊపాయాలు - 

శతకోటిలింగాల్ల ౧5 ఈ .బోడిలింగ మొకటి 


సరదాకి సమరాడిశే చాకల్షి కో శెత్తు కెళ్ళింది. 
స్వర్గానికెళ్ళినా. సవతిపోరు తప్పనట్టు 
స్వాతివోనకు. ముత్యుపుచివృల్లాగ 
సమయానికిలేనిబాకా చంనాకనా. అనీ 


సూదికోసం సోదికెళితే పొతరంకులు. బయటవడ్జాయట. 
సన్యాసి పెళ్ళికి జుట్టుదగ్గరనుంచీ .. విరుజే 
సిగ్గులేని మొఖానికి 'నజ్వేసింగారమని 











192 


సూ స్యడిమీద ఉమ్మిస్తై తనమీదే పదుతుంది 
సిగిపోయి చీడ పట్లుకున్న టు 
టు లై = 
ఎతారిలషొగుడు ఊ త్తరాలేస్తే చింతాకుల్లో చిక్కడిపోయెయట 
సమ రకీడు చాకఠివాన్ని కొటేసినట్లు 
నాటి మ ళు ళు 
సుబ్బ మ్మ పెళ్ళి౯ సూరమ్మమూర్తాలని 
సంచిలాభం చిల్లుకూడ్చి ందన్నట్టు 
సరసుజ్లినవమ్మకొని ఉన్న మొగుజ్సి ఊడగొట్టుకుందట, 
ణ లో అ 
సతింభో జనం మఠం నిది 
సముద9ంలో కాకి రెట్ట 
సరా9జు పె పెళ్ళిల క్‌ గురా9జు కోపోగు 
సాటివారికో సంగంగస్నా నాలుచేస్తుంటే ముసల మొగుళ్జి _ మొసలిలెత్తు 
కెళ్ళిందట 


గ 


సిరిఅబ్బదుగాని చీడఅబ్బుతుంది | 
సీతారామాఖ్యానమః అంటే మాయింటాయన ఎమరుకాలేదా అన్న ద దట 
హోరుగాలిలో దివ మెట్టి దేవుడా నీదేభారమన్న ట్లు 
హెనుమంతుడిముందచా కుప్పిగంతులు ? 

తట్టు 

ర్‌ 

జానవదులు నిర్భ యులు. _ తగువొచ్చిందంటే ముందువెనుకలాలోచించ 
కుండా తిబ్దేస్తారు. ఆవేశపూరిత మైన మనిషికోపానికి వా|గూవం కిదే 
ఆదికావ్యం తిట్టుకో నేకూడాహారంభ మయింది” 


“a4 


“మానిషాద పీతెష్యాంత్వ మగమశ్యాశ్వతీసమాః | 
యక్కే9ం చమిధునాధేకమవధీః కామ మొహితమ్‌”. " 
కౌంచవక్షి జంటలో ఒకవక్షినికొట్టిన బోయవాళ్జిచూసి వాల్మీకి. ఆగ్రహం . 
పట్టలేక అవఫియత్న్యగా తిట్టిన తిట్టిది, క్ట 'జోయవాడా! నీవ" వృద్ధిని... 
పొందవు” అని. మహర్షికి ట్టుకనుక “మృదువుగావుంది, కాని జానపదుల = 


తిట్టుకఠినంగానూ, కకక కప్పు దు కర్ణకఠో రంగానూకూడా ఉంటాయి. 
ఆడవా రైతే మరీను_ వీధికుళాయిలదగ్గర సిగవట్లతో యీ ' తిట్లు ప్రివా 


హంలా హపాగిపోతుంటాయి. ఆవేశం వేడెక్కే కార ీ బూకులుకోడా తోడవు . 
తుంటాయి, mm 


డీలతిట్లు ప్రీలైై తే - 
నీ నోల్లో పురుగులు వడ 
నీ శవం కాటికెళ్ళ 
నీముఖం మండ 
నీనోరు వడిపోను 
నువ్వూ డిపోను 
నువ్వు రాలిపోను 
నీపెళ్ళాం రేవులో కెళ్ళ (పురుషులపై తే 
నికు 'పెద్దరోగం రాను 
నీ జిమ్మ డ్‌ 
నున్వు ముండాకెంయ్య 
నిన్న మ్మో రేనుకుపోను 
తాసు పగ 
పరుండ 
లంజ 
గుడిచేటీదాన (గుడి వేటి = దేవదాసి 
నీకు దిక్కులేనిచావు రాను. 
వీకాళ్ళూచేశులూ పడిపోను 
చిన్న పిల్లల్నయితే ._ 
సన్ను గోతిలో పెట్ట 
సీయమ్మకడపు కాల 
పురుషు లపై శ్రే 
వెధవ, చచ్చి నోడ, నీపెళ్ళాం శేవులో తెళ్ళ. 
. మగవాళ్ళతిట్టు మగవాళ్ళనై తె _ 
. మెధవ, లంజకొడకా 
ఇవన్నీ శాపనార్జాల లాంటివి, 
క కంయాత్మక తిట్లు :_  తీవఆగగీహంతో ఫట్‌ ఫట్‌ మంటూ _ పేలి 
'తుంటాయి యిలాగ _ బుర్య రామకీర్తన పొడించేస్తాను జాగ త్త, 
"మకీ ర్తన పొడించడమంటే గట్టిగా కొట్టడం అటు. నిన్ను కోదండం 
ముంచకపోతే నాపేరు ఫలానా “కాదు. (కోదండం తీయించడమంటే 
కాయ దూలానికి వ్రైలాడదియటమట్స). . 





[94 


బె 
సాచిపెట్టి లెంవకాయకొడిత్రే మళ్లీ మంచినీళ్ళడగవు తెలుసా! 
లు 
మళ్ళీ మాటాడేవంటే చెంవవగిలిపోతుం 
మళ్ళీపేలితే పళ్లు రాలిపోతాయి జాగ త్త 


లు 


na) అలన 
నిన్ను ముక్కలు ముక్కలుకింద నరికి పోగులు పెట్టెసాను 
పళ్ళు రాలగొడతాను, 
నిన్ను ముక్కలకి9ందనరికి కాకుల్రికీగ9ిద్దలకీ ఎగరేసాను 
కపిసికి గోతిలోకప్పె భేసాను 

టె 
పువి 


ఒక దిధికుకాయిదగల సిళ్ళ్యుపట్ట కొవడంల్‌ తగువొ స బరి 
"గించి వేడివేడిగా వదులుతోన్న కొట్టులుచూసి ఒక సినీరచయిత గబ 
గబా రాసెసుకుంటన్నా డట, అలావెళుతున్న ఒకాయన అదెంటయ్యా 
అలారాసేసుకుంటున్నా వంటే అవేగా మా సినిమా డై లాగులు అన్నాడట. 
ఇది నేటిసినీ మా లమీదజో కేఅయినా ఇది సినిమారంగం తిట్టు సాప్రాత్యా 


నికిచ్చిన గౌరవాన్ని వ్య క్తంచేస్తుంది. 


మ టు 


జానవధులు తమ సత్యసంధతనుకెలిపేరూవం..జట్టు, చేతిలో చెయ్యేసి 

చెప్పేజట్టు ఒకటి, నొటితోనేచెప్పే ఉద్టొకటిం ఏదై నా పనివేస్తాననిజప్పు 

కోవడానికి చేతిలో చెయ్యేసి ఒట్లు అంటారు. అంటే ఇది వాగ్దానపుజట్టన్న 

మాట, “చేతిలో చెయ్యేసి. చెప్పు మానం” ఇది గట్టిజట్టు, ఇక రెండవది 
కానాఇెడ్డ వ్రని చెయ్యలేధనిచెప్ప డానికి శోథట్రీితో చెప్పే శయం 
| ' ట్‌ 


తల్లికి తోడు mn 


నాబిడ్డల మీదొట్టు 
సత్యవ9మాణంపూ ర్రిగా ఒటు 
® 


మ! 


నిన్ను చంపుకుతిన్న ట్టు 





నీమీద ఒట్టు 

నాబిడ్డల తోడు 

దేవుడిమీద ఒట్టు 

(వీమాణంచజే సేటప్పుడు కొందరు 7 తిమీదచెయ్యి వేసి మరీ 
ఒట్టు పెడతారు పదివుందిక జ్ఞైనయింటికిిందడఉూండి చెబు 


తున్నానీమాట 

అబద్ధ మైతే పురుగులడిపో తాను, 

లక 'అజ్జావనగా పెట్టె ఒట్టున్నాయి - 

నామాటవినకుంటే పసొడాదతియ్యరవోతే ఒట్టు 

ఇప్పు డునువ్వుయిల్లుకదిలావంటే నన్ను చంపుకుతిన్న బ్లే. 


ఇవికూణా పటుత్వం కలిగిన వేగాని కొందరు మాటిమాటికీ ఒట్టంటుం 
తాగి _ అడి మాత9ం ఒట్టి అలవాము మాట. 


తలే 


దివెనలు 
చిన్న వాళ్ళుఎవరైనా నమస్కారంచేస్తే పెద్దవాళ్ళు యిలా 


సుఖంగా నూరేళ్ళుబ)ితుకు 

దేవుడు నీకు మేలుచేస్తాడు 
ఎనీ మంగళసూతంం చల్ల గుండాలి (ఆడవారిసనై తే 
-జకీరటి వాడివై షిల్లా మేకాలో చల్ల గా ఉండాలి (మగవాడిని) 
"నీయమ్మకడుపు చల్ల గుండా - 

నా ఆయుష్షుకూడా పోసుకు బతుకు 

నీకు జయంకలగాలి, 

ఏదైనా వియాణంవెశ్ళేటప్పు డు వెళ్ళాసానని చెబితే _ 
“శభంి అని కొందరు, “క్షేమంగావెళ్ళి లాభంగారా” అని 
కొందరూ దీవిస్తుంటారు. 


ఊత పదాలు 


సాధారణంగా మాట్లాడేటప్పుడు జొోనపదుల మాటల్లో ఊతపదాలు 
ఎక్కువ కనిపిస్తుంటాయి, తరువాతమాట వెంటనే స్ఫు రణకురాకపోవడం 


106 


వల్ల గానీ, అలవాటువల్లగానీ మధ్యమధ్య యీఊతపదాల పీయోగం 
జరుగుతుంటుంది. గోదావరజిల్లాలలో ఈకి9ందిప దాలు “ఎక్కువగా విన 
బడుతుంబాయి, 


దీని తల్లీ బొడూపొక్క 

oa) (కర 
వీడ మ్మాకడుపు బంగారంగానూ 
దేవుడు మేలుచే స్తే 

ఏటిం 


Cs 
అదే పోయింది లెద్దూ 
తరవాత 
నేచెప్పే దేటంటే 


ఇందులో ఏటీం మరి, తరవాత, ఇకపోతే, పోగా, చెప్పే దేటంటే అనేవి 
వేదికలమీద నట్టుతూమా రాట్లాడేవార ఉస పన్యాసాళ్లోకూడా తరుచుగా వింటుం 


టాం. వీటికి 'అర్ధంవర్ణం ఉండదక్కడ _ అలవాటుమాటలంతే _ దీనినీ 
ఇంగ్షషులో “మేనరజమ్‌్‌ అంటారు, 


శ్రీ నేదునూరి గంగాధరంగారు అనేక శమదమాదులకోర్చి, జీవిత 
మంతాధారపోసి, పలుపా9ంతాలుతిరిగి చాలాభాగం సే సకరించి, లిఖించి 
వారి కుటీరంలో భద౦పరచి పరమపదించారు, చీకటిగదిలో మగ్గుతున్న 


ఈ సాహిత్యం చదలపాలుకాకుండా రక్షించుకోవడం తెలుగుజాతి. 
కర్తవ్యం, 


- న. _ . _ 
న అంతక ంబంలల్‌ తా ఆయా సనత్‌ 


నం 








gr lil 
Pe) 














క. 







1 
MOTE 
"| / 








































ry ' rs meh 111, or ॥ ,1 1! / /| ne ' 
న. / ల్‌ wn on ' ' BE nh 
evap yin , ( ' om | er m 1 .. ' 
, ' Hh rr le | En | ( ‘ "1 |. 
rn | , (1 / 1. || | 
గ. i . . Tr "a "nh | 
' , ' 
' ' 1, స 
/ % 
' |, 
' ' 11 
. ' 
' re 
' mn ' on 
' en ' 
' | /| On " 
a ' 
క. wn hh, |. న. | ( ' .. ' En 
Bears rh oa ' 1. rn ౧. ॥ ( 1, న 
యం. క. . , on" ' ' " uw | iy 
౧. న. '  . 1. టం ' ' ॥ ॥ Can 
On శ . 1, | i 0 monn ' ' ॥ ee sy 
న... muy . ' (' |" . ॥ . . . ' | ' " 
' ' . rw ' ' . ' " ' 1 wl ' ' ' 1% | 1 
oe nh rn nn ie | os | | |. mn 1 
| OR ' Wen "rt 111 |. | me " ' ' | 11 
ow tye, op nn ne pt rat | |. ॥ ' rn ॥ On / 
గం re లట సరి ae re |. , ' mo ' త ' 
wide lh rt ట్ల (| . /| we rn wr oh ' ' ' వ. 
FE TT IE గా wr," a im /. ॥ . (| 
WU EE FAR |! . ' " ' , 11 ' |. | 
౧ ' fr ee lr ’ ' ws , . | , ' 
" ' .. పల /. ' 1 |. ' . 
| ॥ ' Ww te Ta ' గ. i 1 ' , " ( 
Hn a rrr .. Er 1 | ' ree | 
7 en hr Hate | yt, |. ue nr / nn " ' " "ee 
న... . య ల ( ,! . . . ' 111 ' pr 
జ ౮ గ... గల /. | "ye hn le " ౧. /| nm “ 
Th mia, సజల టు Te th he far / ww! or re an! | |, ' ౧. | 
© rn ( | . ల, ' ' " | . 11 ' " ' శ 
గ. ie Yn nn  . ay rt wh ' ' on 
wi ఖీ | , mn Frew ॥ ' " " ' ” re ' 
YY 
న 
శ, 
న. 
౧. 
on 
న. సం స! Mae 
(an Loan " 
OU sy wt 
mer 





ల్‌ 
eA 
ర్ట 
ల 
an 
లర 
(3 

ల 


తండి ఉన్నా లేకున్నా, ఆకరితోగై నాసకే ఈపందర్శనలు చూసి 
ఆన్‌ గాకా ళ్ళ 
ఆనందించి, అప్పు చేసైనా తృణమో ఫణనూ ఇచ్చె కళాకారులను ఆద 


580చె సహృదయులై న పల్లెజనులే వీరి మహారాజ పోషకులు, కళాకారులు 


కూడా అల్ప సంకతుష్తులు _ ఆ పూట గడిస చాలు వారికి చిడదానందము, 


పా9చీన కాలంనుంచీ పృఖ్యాతంగా కనుపించే జానపద కళారీతులు 
దొమ్మరాట, గంగిరెడ్డాటు మూళీఆట, గురా9లాట, మళ్లే లాట, గరగాట, 
బండ్తమీద వేషాలు, గారడీలు, ఎలుగుబంట్ల వేషాలు, కోయన్ఫత్యం, 
కరృసాము, కోలాటం, బుట్ట బొమ్మలాట, భోగం మేళం, కోలనంబరం, 
పండరిభజన, తోలుబొమ్మలాట, వీధిభాగోతం, పంబకథ, తంబురకథ, 
బుర్రకథ జముకులకథ, హరికథ, పగటిచేషాలు మొదలై నవి. 


దమ్మరాట 


7 “దొమ్మరివిద్యలకో కనిపించే ఏకాగ్రత, కిమశికణ అంతగా 
కొట్టిపారయ్యవలసింది ఎంతమాత9ము కాదు” 


డొమ్మరాట సాధారణంగా సంక్యాంతి పండుగ రోజులలో కడతారు. 
దొమ్మరజాతివారు రెండు మూడు కుటుంబాలు కలిసి జకజట్టుగా వస్తారు. 
జట్టుల అయిదారుగురు స్రేలుంటారు. వారిలో ఇద్దరు ముగ్గురెనా 
పరువంలో ఊన్న పడుచులుంటారు. వీరే ఆజట్టుకు ప్రధానమైన ఆకర్షణ. 
ఊరి నడిమధ్యలో ఆటకు అన్ని ఏర్పాట్లూచేసికొని ఉదయంనుండీ ఈ 
కళాకారులు ఊళ్ళొధనికులై న పెద్దవాళ్ళ ఇళ్ళకు తిరిగి పురుషులను ఆహ్వా 
నిస్తూ చేయితగిలించినట్టూ చూపుతగిలించినట్టూ వారిని ఆకట్టుకొని 
మొత్తంమీద ఊరంతా ఆట దగ్గరకు చేరేటట్టు చేసుకుంటారు. 


ఒకరు డప్పు జకరు డోలు వాయిస్తుంటే వానికనుగుణంగా వీరిలో 
ఆడా మగా గోచీలు ఎగ్గట్టి తొడకొడుతూ జబ్బ చరుస్తూ “హౌరియా, 
హెౌరియా” అంటూ మొగ్గలేస్తారు. మన ఇళ్ళల్లో పిల్లలు శిరస్సుక్విందికి 





T.  అీఠీ 'రాజకమలంి పిత్ర్యేకసంచిక. 1280 


198 


జ్‌ ట్టి మొగ్గలువేస్తుం టే అదేమిటిరా దొమ్మ రి మొగ్గలు? అంటుంటారు __ 
అదన్న మూట విం మెంగ్గల ప ప ద్దతి, దోలుశద్దాన్ని బట్ట ర్‌ోరు మొగ్గలు బలే 
చక్తిగా వేస్తూ చూపరులను అనందింపచేస్తారు, 


వీరి ఆటలో ఆఖరి అంశం సాని గెడెక్కడం, దాదాపు పౌకిక్ష 
అవుగుల పొడవుగల లావుపొటి బలమైన వెదురుగడ నిటారుగానిల బెట్టి 
అద పడిపోకుండా నాలుగువై పులా గట్టితా9ళ్ళతో కడతారు. ఆ వెదురు " 
కర్గిచివర రెండంగుళాల ఇనుపఊచముక్క ఉంటుంది. వేపరొట్ట చుట్టి 
బడి దానికి కొంచెందిగువలో ఒకచిన్న ఊయల కట్టబడిఉ ౦టుంది. 
దొమ్మరసాని వెదురుబౌంగు కణుపులదగ్గర కాలిబొటన వే9లితోనొక్కి 
పెడుతూ. నిచ్చెనఎక్కినట్లు పైకెక్కి అక్కడ ఉయ్యాలలోఊగుతూ ' 
దానిమీదకూడా మొగ్గలు వేసి చూపి ఆ తరువాత పైనున్న చేపరొట్టకీసి 
క్రందపడ వేసి, ఆ 'ఇనుపఊచను బొడ్డులొ వలకట్టకున్న ఇనుపగిన్నెకు 
భగిలించి, కాళ్ళూ చేతులూ బారచాపి గారిలో గిద్యునతిరుగుతుంటే ఆ 
ప్శిజ్ఞకు జనమంతా చవ ట్లుకొడుతూ వినోడిస్తారు. సాని గెడెక్కితిర 
గడల గాఫమానికిశభ మని ఇవ టికీ. ముసలమ్మలు చెబుతుంటారు. 


ఈ దొమ్ముశాటలు రెడ్డ, పద్మనాయకరాజులకాలంలో కూడా (15వ 
శతాబ్దిలో) కలవు. అంతేగాక యింకాముందుకుచూ స్తే పండితారాధ్య 
చరిత్రలో యిలా వాాయబడింది. 


“అమరాంగనలు దివినాడెడు మాడి 
సమళంగ గడలపై నాడెడువారు”, 


దినినిబట్టి చిని పొచీనత గమనించవచ్చును. చం|దశేఖరశతకంలో వీరి 
వరితిభను యిలా చెప్పేడు. . 

“మెడ్డుగ దొమ్మ రెక్కగన 

యించిన యిద్దమరేడలేదు నా 

తెడ్డొక బాప వీద్దెలని 


తిట్టును మూర్భుడు చంద్రశేఖరా”, 


అంటే బాంహ్మణ నిద్యలేవీ కూడా దొమ్మరి విద్యకు సంద . దీనిమీద 
ఒక పాటకూడా వుంది. ఆందులో. 'యీఆటతీరు. కన్ను లకర నట్లుంది = ఎ 


iy 
bret: 

10 
| 





క ఇతి శాన్‌ ణీ ఖ్‌ ః న! 
అమ్మనన్ను కనా దొకుుడోొత్రికియ రి 
& (3 
జ ఇ ఓ we WY a ణో లీ 
చాబలుట్టపుంటాద. _ చంక వట్టమంటాడు 
టె 


poe] ” ae ఇ ళ్‌ నా తా జబ 
నర్లిక్కాపంంటాడు _ ఇలు చూపవముంటాడు 


గడెగ్గమంటాడు _ గంతు కెయ్యవ మంటాడు” అని, 


దొమ్వురిసానులుచేసే కసర రత్తులు, గమ్మత్తులు, వాలుచూపులే యీ ఆట 
ప్రత్యేకత. వీరు తూర్ముగోదావరజిల్లాలోని పెద్దాపురం, రాజానగరం 
లలోనూ, పశ్చిమగోదావరిలో తాడేపల్లిగూడెం రైలు స్టైెషనుడగ్గరా 
ఉన్నారు. 


గ౦గిరెడాట 
ap) 


“అయ్యిగారికీ దజ్జం పెట్టూ _ డూడూ, డూడూ బనవన్నా” అని గంగి 
వెద్దులకో పగలు అ-క్కొని రాతు9లు పేటల్లో ఆటకడతారుగంగి రెడ్ల వాళ్లు* 
ఇందు “రారాబసవన్నా* అనీ పిలవగానే దూరానఉన్న గంగి రెద్దు ఊర 
క ఎ చెను కుంటూ పర గెత్తుకురావడంలాంటివి చూస్తె ఎంతబాగా తర్భీ 
దిచ్చారోఅని జనం ఆశ్చ ర్యపోతార. ఒక మనిషి నేలమీద వెల్లకిలా 
పడుకొని గంగి నెద్దును తనమీదకుపిలవగా అది అతనిమీదకు ఎక ఒకకాలు 
అతనితలమీద, ఒకకాలు గుండెలమీద, రెండుకాళ్ళు పొట్టమీద పెట్టి నిలువగా 
అంతబరువునూకూడా సునాయాసంగా మోసెయ్యడం, ఆ విధంగా 
ఎక్కినవిద్దు ఊగుతూ గుండెలమీద నాట్యంచేస్తుంటేకూడా అతను నిభా 
యించుకొని ఉండగలగడంవంటి సాహసకృత్యాలు వీరిఆటలో ఆశా చెరో 
పరిచే చే విద్యలు + తమ చెప్పు చేతల్లో అవినడవడానికి వానికే ముక్కుదాళ్ళు 
కోలతో జడిపిస్తూ ఆడిస్తారు, 


న్‌ 


ఈ గంగ రెడ్డాటలు గుఎంచి పల్నాటి వీరచః తలో యిలా న్పృశింవబడింది, 


“గంగి రిద్దుల నాడు కోవరమణచి 
క బుకుడాడు పొడిచిన పి పో తెద్దులట్లు” 


గంగి రిడ్లకు రాముడు, లక్ష్మ బుడు అని పేర్లు పెడతారు. వారు రాముడూ 
“రొ అంటే పెదఎదు పరుగెతుకు వసుంది “లక్ష్మణుడూ! రారా” అంటే 
6 (౧ అలనే . 
చిన్న ఎదు వసుంది, చూసేవాళ్ళకిది చోద్యంగా ఉంటుంది, ' 
" టు అవ . 


200౮ 
మళీఆట 


ఏదై నాజకరోడ్డుపై డోలుకొడుతూ ఢథమరకంవాయిస్తూ ఊరూ 
యాసతో తెలుగుమాటలు వినబడు తూ జనం చుట్టూమూగిఊన్నా రంటే 
అది ఖాయంగా మోళీ అబే, ఇది సాహెబుల విద్య, కాళీగా ఉన్న 
పాములబుట్ట చూపి అందులో ఒక కాగితంవేసి మూసి మరల మూత 
తీసిస3కి 'అందులో కాగితానికిబదులు సాముండడం, మనిషని] బుట్టలో 
పెట్టి మాయం చెయ్యడం, కాళీకుంచం పిల్ల వానికాళ్ళనందున పెట్టి 
రూపాయలుకురిపించటం, ఉంగరాన్ని మాయంచేసి తికెగితెప్పి ంచటం 
వంటి అద్భు తాలు ప9దర్శించి చేరినజనాన్ని సంభ9మంలో ఎ౦చెత్తు 
తారు. ఇదంతా కనికట్టట, వీది ఉర్వూ తెలుగు మాటలూ బుఠ్‌బుల్‌ 
మీద హింది? సినిమాపాటలూ మధ్యమధ్య పేల్చే జోక్సు మంచి తమాపాగా 
ఉంటాయి. ఇదంతా కొ త్రలంకయోగిమహాత్యమనిచెప్పి ఆఖరున 
అతనిపేరుతో తావీదులు అమ్ముతుంటే జనం నిజమనేభ్యాంతితో కొనేస్తారు. 
దీనినే గారడీవిద్య అని పిలుస్తారు, కొరవిగోపరాజువా? సిన సింహాసన 


ద్వాతి9ంశికలో దినివ9స క్రి ఉంది, 


ఇప్పు డిడి “ఇందంజాలవిద్య” అని ధియేటర్లలో: ప9దర్శ నలి స్తూ 
దేశపంఛ్యాతిపాందుతున్నారు సావర్మ్శారు, పట్టాభిరాం వగైరాలు, 
ఈ రచయితకూడా యిలాగ ఎన్నో ప౦దర్శనలివ్వడం జరిగింది. 


గం (రా లొ ట్ర 


గిరజాలతలలు, చెవులకు పెద్దకమలాలు సైకిల్‌ కట్టు పంచె, పెకీ 
ఎగగట్టిన గోచితో క్షతిియపుతు9లవలె గోచరించే వీడెనిమిదిమంది 
“యాధులు' నాలుగైదు స్వారీ గురా9లతో ఊరిమధ్య ఆ&సాగిస్తారు. 
వీరు మొదట బలవిదర్శనకు సంబంధించిన అంశాలు వరిదర్శిసారు.. 
ఒకని రెండుభుజాలమీదా ఇద్దరు నిలబడడం, ఆపై ఇద్దరి భుజా లమీదా 
ముగ్గురునిలబడడం, రెండెడ్డ బండిని జుట్టుకుకట్టుకొని ఒకరు లాక్కు 
రావడం, బలమైన ఇనువగొలుసులు తెంచడం, కట్టగా కట్టిన మూడు 
నాలుగు ఇనుపగున పాలను ఒక్క పెట్టునవంచడంవంటీవి ఎన్నెన్నో చేసి 


ఆఖరికార్యక౦మంగా గుర్యాలమీద వేగ౦గా స్వారీబేస్తూ వాన్నిపై 


ఠి 
'ఆీ నా. 
డానిమీదకు ఉరుకుతూ స్వారీచయ్యడం చందలన ag జనాన్న్‌ 
మొలల a 


దున తంగా ఆకట్టుకు టారు, 


గ్ర 
ట్‌, 


వముక్లైాలాట 


“మాయమ్మాసత్మెం చూడండోయ్‌ మల్లే లోటు మళ్ల లా” అంటూ 
పాటి. జనపనార కొరడాడెబ్యలు విసురుతూ, ముఖానికీ 
పూ కుంకుమా పూసుకుని, కుచ్చె శ్ళుగలపరికి జీవంటిడి 
“డకడియం మాదిరిగా చుట్టుకొని ఒక పురుషుడూ 
గె _క్రిమీద పెట్టుకొని, నడుముకు విరణం 
~o ఏప్పుల్లలతో వాయిస్తూ జక ప్రే వస్తారు, ఆ 
వచే భట్‌? వునే పెద్ద. శబ్దానికి కీ గణందెబ్బకీ 
సురేలపొటకీ వీధిజనం అంతా చోద్యంగా చూడడానికి చేరతారు, 


నాం పెట్టి కింందికిదింపి ఆట పా9రంభిసారు, వ్‌రు 


సవా! మాయలు. రహా చేతులకు గాజులు 
వేసి కెరవేసారు ఒక సీమిషంపోయాక తెరకీసిచూసే ఆ గాజులుండవు, 
అటో అ 


ఈ విధంగానే పసుపు, కుంకుమ వగైరాలు మా యంచేస్తేర రు, మామూలు 
డ్‌ సీలాలుగా వేపుతారు. ఈ రీతిని వల్లెజనాన్ని ఎంత 
గానో వినోదింపజేస్తారు, వీ! ని మల్లెకాసరవాళ్ళని పిలుస్తారు జానపదులు. 


ఎలుగుబంట్లు వేషాలు 


ఇవి ఎక్కువగా సంబరాల్లోనే కనిపిస్తాయి. ఇద్దరు రెండు ఎలుగు 
బంట్లుగా చెక్కతో చేసిన ఎలు గుబంటిముఖాలను తమవుభాలకు తగిలించు 
కొని ఎలుగుబంటి వెంటు9కలమాదిరి నలుపురంగువేసిన జనపనారపీచు 
చిక్కం ఒళ్ళంతాతొడుక్కొని “తాసా” వాయిద్యానికనుగుణంగా ఎలుగు 
బంటివలె గంతులేస్తుంటారు. “తాసా” అంటే మెడనుండి గుండెలమీదకు 
తాడుతో వే9లాడదీసుకొని రెండుచేతులతో నూ కెండుపుల్ల ముక్కలతో 
వాయించేది. ఇందులో శ _కివేషంకూడా వుంటుంది. చెక్కతో చేయబడి, 
రంగులు వేయబడి, పెద్ద నాలుకచాపి చూపుతున్న శ_క్షిముఖం తగి 
లించుకొని, పెద్ద పెద్ద స్థనాలు అమర్చుకొని, పైన నల్లఅంగీ తొడుక్కుని, 
ఒకచేతిలో కత్రి ఒకచేతిలో శూలం ధరించి ఈ ఎలుగుబంట్ల తో సమంగా 
ఎగురుతూ చేరిన జనాన్ని అప్పుడప్పుడు అదలిస్తుంటారు, 


202 
పులివేషాలు 


జాతర్లలోనే పులివేషాలు కూడా పెడుతుంటారు. ఇద్దరు ముగ్గురు 
వొంటినిండా పసుప్కు నలుపు పులిచారలు వేసికొని ముఖానికి పులితల 
(అట్టలో గాని, చెక్కతో గాని చేసింది తగిలించుకొంటారు. పుల్రివేటగాడిలా 
ఒకవ్యక్కి కర9పట్టుకుని మధ్యనుంటాడు. తాసా మోత కనుగుణంగా 
వీళ్ళు అడుగులువే స్తూ మనిషిమీదకు లంఘించడాగికి ప్రయత్నిస్తున్న 
పులుల్లాగ పులివేషథారులు, మాటుగాసి వానిని చంపడానికి” ప్రయత్ని 
స్తున్న మనిషిలాగ కరంతోనున్న వ్యకి నటిస్తుంటారు. ఒక్కోసారి అవి 
ఆతనిమీదకు పంజావిసిరినట్టు, కర్ళతోకొద్దీ వాని వారినుంచి అతను 
తప్పించుకున్న ట్టు, యిలా వేటక్రేడావిశేషాలన్నీ పీదబ్బస్తుంటారు. జాన 
పదులకు ఉత్పుకతకలిగించే కళలలో యిది ఒకటి, 


చ్‌ a చి 
ఎ ర్షసంబరాల రోజుల్లో యిలా పు£వివవాలత్‌ కొంతమంది యింటిం 


టికీ కిరిగి యా" ఆట ప9దర్శి సూ డబ్బులు దండుతుంటారు, 


న్‌! 


బండవిద వేషాలు, 
అరి. 


పల్లెలలో దేవుళ్ళ ఊత్సవాలకూ దేవతల సంబరాలకూ బండ్లమీద 
వేషాలు పెడతారు. లక్షి, విష్ణువు, గణపతి తాటకి, పాండవులు, సీతా 
రామలక్ష్మణులు, యమధర్మరాజు పార్వతీపరమేశ్వరులు మొదలైన 
వేషాలు-వ)9ఫిద్ధి ' వనికి నిశ్చ లత ప9ధానం. సజీపవరితిమవలెఉఊండడం 
ఇందులో ముఖ్యం, ఈవేషాలువెయ్యడానికి చదువు అక్కరలేదు 
సరివడినరూపం కావాలంతే. గాంమాలలో చదువురానివా రెందరికో 
నాటకాలలో వేషాలువెయ్య్యాలని సరదావుంటుంది. వీనిద్వారా ఆ సరదా 
కీరుతులది. జనం యీ వేషాలను ఎరతో ఆనందంగా చూస్తారు, ఆదిలో 


ఊలవల్లినివాసి థ్రీకాడ వెంకన్న యీ వేషాలు మేకప్‌లో మంచి పంసిద్ధి 


గడించారు. తరువత, యిప్పుడు నాటకాలకు డ్రస్‌. సప్లయివేసే కంపెనీ. 
లన్నీ కూడా యీ. పనిలోకి. దిగాయి, 


పడింది. రాయగడ స్రైల్వేకాలనలే దడసరాసంబరం ఊరేగింపులో బండి 
బది అమి 


క్‌ ॥ జ అచ ఎ =. ” ka లి 
మెద వెజైనా సీతారామాంజనేయ వెబాలు ఉనా" యట సతారా పంల 
సమయా. 
నూ. 


చాత 
చు 
అదగ్గర ఆంజనేయుడు రూ న్నాడు, పేతకు యూరాడినల్‌కు అవ 


షొ 
సరంవచింది. అర ౧౦టు, కడిలికే ఆవేషం నిశ్చ లతహపోతుండి. వం 


చు జై 
జియ్యాలి? కాసేపటకి ఆంజనేయుడు దభాలి ల్ని బండిమీదను ముంచి ఊరి 
కెశాడట సగంతడిసిన పంచెతో సీతను బండబూతులు కిడుతూ,. 


గరగాట 


నూకాలమ్మ, మర6డమ్మవంటి గాంమదేవళల 
సంబరాలకూ, జాతర్ల కూ గణా చార్యులు గరగల? "త్రుకొని డప్పు లమె మోతరన్సు 
గుణంగా ఎగురుతుంటా వారు, గరగ ఇ త్రడికుండవలె ఉంటుంది. దాని 
త్త మీద పాముపడగ అమర్చ బడివుంటుంది. గరగలకు కోకలు కుచ్చి 
కృతో కడతారు, ఈ గడాజారులను ఆసాదులంటారు. అంబటి దేవతల 
పూజారులన్న మాట. వీరు గోదావరిసీమలో ఊరూరా ఉన్నారు. 


విరు శబ్దానుగుణంగా ఎగురాతూ డప్పులు వడిగావాయించేటప్పు డు 
పూనకంచేస్తారు. దీనినే “గెవెక్కుడం” అంటారు. అప్పుడు వెంటనే 
ఇద్దరుమనుషులు పట్టుకొని మరొకరు కోడిపీల్లను నోటికి కరిపిస్తారు. 
గెవెక్కినవ్య క్రి దాన్ని పటుక్కున కొరికేసాడు. అమ్మవారికి కోడిపిల్లలు 
మొక్కుబడులు వస్తుంటాయి- అవి చూడగానే పూనకం వస్తుంది. అప్పుడు 
కొట్టే డప్పు లదెబ్బలు వినేవాడిలో కూడా ఆవేశం్యకైస్తాయి. ఈ సంబ 
రాలనే జాగరాలంటూ తెల్లవార్లూ చేస్తారు. జనం చ్చూనే ఉంటారు, 


గారడీలు 


ఉత్సవాలకూ, ఊరేగింపులకూ పల్లెలలో గారడీలు పెడతారు. గారడీ 
అంటే మోళీ 'ఆటకాదు, పర్వ తాలవంటి పెద్ద డోళ్ళను కర9లతో లయగా 
వాయిస్తూ వానిచుట్టూ వలయంగా పాతిక ముప్పయిమంది నిలబడి కాళ్ళకు 
ఎండుగడ్డిచుట్టుకొని ఆపైన ఇనుపఅందెలు పెద్దపెద్దవి ఒకొక్కకాలికి 
రెండేసిజతలవంతున ఒకదానిమీజీబక టితొడిగి మొలకు గజ్జెలుకట్టుకొని 
“ఏఠెఏల ఏలేయాల హైలెస్సో ఓహో” అంటూ నలపాటలు. తుమ్మెద. 


204 


పదాలు, పెగ్నెల పదాలు వగైరా జానపదగీతాలు పాడుతూ వానికను 
గుణంగా పె కీకి9ందికీ ఎగురుతుంటే ఊరంతా పృతిధ్వ నిస్తుంది. వలయం 
మధ్య అట్టటో పెలూ, చమ్మ వ పాలతో కొందరు దేవతా స్త్రీ పురుష వేషాలు 
వేసుకొని 'నృత్యంచేస్తూ పొట అందిస్తుంటారు. ఇది కూడా ఎంత సేపె నా 
చూస్తారు జనం. గోదావరిసీమలో మాలలు యా ప9దర్శన చేసారు. 


తప్పెటగుళ్ళు 


ఇవికూడా అమ్మవారి జాతర్హలోనూ దేవుళ్ళ ఊరిగింపులలోనూ 
పెడుతుంటారు. ఈ కళాకారులను ఎక్కువగా కళింగసిమనుంచి రప్పి 
స్తుంటారు.. ఈ తప్పెట అనేది *తాసొలాగుంటుంది, ఇనుప రేకుదొప్ప 
లాగ మలచబడి పైన చర్మంతో కప్పబడి అంటించబడుతుంది, లోన 
గుల్లగనక చేతి వేళ్ళతో వాయిస్తుంటే వెబ్బు స్థాయిస్‌బట్టి శబ్దం వస్తుంది, 
ఇదిగుండెలమీద క్రట్టుకుని వాయిసారు, వీనికి 10, 19మంది జట్టు ఉంటారు. 
అందరూ తప్పెటలు తగిలించుకుని పాటల లయకు అనుగుణంగా వానిని 
వాయిస్తుంటారు, వీరు ఎరరంగుకలిగిన పొట్టిచేతుల జుబ్బాలూ, నిక్కర్లూ 
వేసుకుంటారు. ఆనిక్కర్ల్ణచివర గజ్జెలు కుడతారు. కాళ్ళకుకూడా గజ్జెలు 
శ కట్టుకుంటారు. అవి వాయిస్తూ, పొడుతూ ఒక పద్ధతి పృకారం నృత్యం 
స చేసారు. వీరు యాదవకులస్థులు, వీరపొటలు కధలు వైష్టవపరంగా 
ఉంటాయి గోపాలకృష్టుని “రానకీరిడలు, కృష్ణలీలల తాలూకుపాటలు 
ఎక్కువగా చోటుచేసుకుంటాయి, గురువుముందుపాడుతూ నృత్యాభినయం 
చేస్తుంటే మిగిలినవారు తరువాతపాడుతూ అనుసరిస్తారు. దీనిలోని 
ప౦త్త్యేకత వివిధ రీతులగతులలో తప్పెటలు వాయించడం, సర్కసు ఫిట్ళు 
లాగ ఒకరిభుజాలమీద ఒకరు అతనిమీద యిద్దరూ యిలా. ఎక్కి తప్పెట్లు 
వాయిస్తుండడం, ఒకరుకాళ్ళు బారచాపుకుకూర్చుని మోకాళ్ళమీద యిద్దర్ని 
కూర్చుండ బెట్టుకుని తానులేవకుండాపడుకునే గిరు9ననాలుగువై పులా తిరు 
గుతూ తప్పెటవాయిస్తూ పాటపాడడం, పెద్దకుండ పై ఒకడునిల్బు ని, 
అతనిభుజంమీద మరొకడునిల్చుని, అతనితలమీద నీళ్ళపాత9ను పెట్టి 
అవివలకకుండాకూడా తప్పెటలు వాయించడంవంటి వ9తిభాప9దర్శనలు 
అద్భుతవిన్యాసాలు ఎన్నో ఉంటాయి. ఇందులో ముందుపాడే (గురువు) 


వారిగొంతు చాలా పెద్దదిగా ఉండాలి. కారణం, ఆచప్పు శృమోతల లోకూడా 
అవి వినబడాలికదా శి 





205 


కోయనృత్యం 


ష్‌ 2 వోకోానినా. లవ్‌ వి al ఇ or, (0 (ఢి 
సంబనా అలల కి యన్మత్యం అని ఒకమెళం గొరిజగన్నత్యం 

చు ల 

అస అల్ల గో అవల అ ఎఖ నాలా. | 
చస్తుంటారు ఈ ముళశంలో దాడాపు ఇరవై మంది డాకా ఉంటారు, 

pean 
సగంమంది ఆడవేవాలూ సగంమంది మగవేషాలూ డేసుకొని తలకు 
కొమ్ములూూ మెడం” రంగురంగుల పూసలదండలూ, కడి ఈకలూ, 
న్‌ా చి యు tad ad ఎ 
జమలి పింశాలూ ధరించి డొళ్ళు వాయిగూ నృత్యం చేస్తుంటే చూసి 
అణాల బుజాల 

ర శ. 8 జైకా గా, మే న. ఇ కు గ్గ "చో 
శకి తాము అడవుల్లోకి వెళ్ళి వాళ్ళనాట్యం చూస్తున్నట్లు భావన 


కలుగుతుంది. అంత అచ్చు గుద్దినట్లు తయారై పాటలుపొడుతూ, 
ఎగురుతూ, మధ్యమధ్య కొోయభాషలా తెలుగువిరిచి మాట్లాడుతూ, 
కూతలూ అరుపులతో ఒకరనొకరు పిలుచుకుంటుంటే వాళ్ళు నిజంగా అడవి 
నుంచి వచ్చిన కోయలేనేమో అనిపెస్తుంర,. అప్పుడప్పుడు వారు నోటి 
నిండా కిరనాయిలుపోసుకొని వెలుగుతున న్న కాగడామీద ఊదుతుంటి ఆ 
కశాగడౌనుంచి మంటలు బుసుమని వంత్యాల్లారాలుతుంటే చూడ్డానికి 
అద్భుతంగా ఉంటుంది. 


కర౦సాము 


కర్శసాము కూడా ఉతృ్సవాల్డానే పెడుతుంటారు. “తాసా” శబ్దానికి 
అనుగుణంగా అశు గులు వగ ఉం సాము విద్యలో ఆరితేరిన ఇరువురు చెండు 
కర౦లు తీసుకొని, తమ చేతులతో. గిరగిరా డి9ప్పుతూ, ఒకరిపై ఒకరు 
కర) విసురుకుంటూ, దెబ్బకాచుకొంటూ, కర౦ులను తాకిస్తూ ఎలడుగు 
మోద పల్టీవంటివానితో తమ నేర్చునూ, పిజ్ఞనూ, ప్రదర్శిస్తూ నేతా్రానం 
దం కలిగిస్తుంటారు. దీనిన్లి పల్లెటూళ్ళల్లో “సాధకం” అంటారు. ఉత్సా 
హవంతులైన పల్లెయువకులు ఈ విద్య నే నేర్చుకొని సంఒరాల్లో విదర్శి 
స్తుంటారు. వీరముష్టి వాళ్ళు ఇది వృతి గా స్టేస్తాు కత్తులతో నూ కర%ల 
కోనూను.  ఆరితేరొనవారు సాముగరడీలు వివిధరీతుల్లో ప్రదర్శిస్తారు. 


ఈసాముగరిడీలప0సావన మనుచరిత్రలో యిలా వుంది- 
“ఊరు సంధ్యాతవనశేణ మృత్మలితమై. 
యొప్పారు బిహ్మాండమన్‌ 


206 


గరి డిస్‌ కాలపు హంతకాడు చరమా 


సం ధముంజేర్నా “౨ అని, 


కోలాటం 


పదిహేను ఇరఫై మంది వలయంగాఎర్చడి రూళ్ళకర9ల్లా గుండింగా 
సాపుచేయబడిన ఒకఅడు గుపొడవ్లు కర9లను పోతిజక్కురూ ₹6డేసిచా ప్పున 
రెండుచేతుల్తానూ. పట్టుకొని ఒకంచేతిలోనికరుకు మరొకరిచేతికర౦ను 
తాకిస్తూ ఆచప్పుడును తాళంగా చేసికొని లయ బద్ద మైన అడుగులు వేస్తూ 
“తయ్యక్క్యడతా జనుతా అంటూ “ఉచిన్నదాన విడువసె కొంగు వంటి 
శృంగార జానపద గీతాలూ, భ_ోీగితాలూ గురువు పాడుతుంటే కోలాటం 
చేవారు ఆ పల్లవిని వంతగాపాడుతూ గెంతుతుంటే వినడానికీ చూడ 
డానికీ వినోదంగా ఉంటుంది. ఈకోలాటాలు పల్లెలలోని ఆయా పేటల 
యువకులు విరామకాలంలో ఒక గురువ ను పెట్టుకొని నేర్చుకొని సంబరాలలో 
సరదాగా వేస్తుంటారు. 


* “కోలాటం జానపదులకు ఉ క్రేజాన్ని, ఉత్సాహాన్ని యిస్తుంది, 

దినిలో వర్ణ చలనము, వేష సామరస్యము, గమనసామరస్యము 
మువ్వల మోత, కోలల లయ, రాగ సరళి, కంఠమేళ, కధా 
సౌందర్యము ఒక్కుమ్మడిగా ఏకమయి అలరి స్తవ, 


** “హంపీ విజయనగరమునందలి భవనపాకారబి త్తికలమీద 
కోలాటముచే యు ప్రీ పురుషుల వివిధభంగిమలుకల బిత్త 
రువులనేకము:లు . చెక్కబడి యున్న వి. 

*** “విజయనగరరాజులకాలమున కోలాటమందు జనుల కాస్ట్‌ క్రి 


ఎక్కువగానుండెను”, పాల్కురికి సోమనాధుని బసవ స్పరాణంలో 
యిలాచెప్పబడించది _ 





ఈ కృష్ణశ్రీ పల్లెపదాలు 
(ఆంద్భుల జాదపద విజ్ఞానం పు, 71 నుండి గంహింవబడింది) 


uu జానపద కళాస ంపద, పు. 6. డా. తూమాటి దొణప్ప 
నూ ఆంధు)ల సాంఘికచరిత9, పు,2ి58, సురవరం వ9తాప రెడ్డి 





రొ లాట దం కాసుల కాం చి ఇలు 
han డ్‌ rs J ek ) be నడ జు 


mde 4 ఖ్‌ గ జర అరల ఇడ దాస్‌ అడి ar ల టీ ఎ జః 
వా ‘4 ద్‌ రతార్జవస నండి వశ AC Jy రము ఆరా న. MEET aT 
(32) (a 
అంటి న 4 శ 2 అ అట 2 ul em 
కలాటాక పిత్యుకమెన న రనగా చెవ్పబడిండి. 
శో లా అణు 
లీ డ్‌ జీ Ca) 
GD eg న సమంతతో ఆబ మం MR అదయి అ చని లల అనో గ; | 
గాదావరినఐవులో 6౫ కౌలాటానికి పశ" మగోడావదడింలా కుటడచాళం 
(ఆ ఛా చ్బ 
ద జిందా అదల్రైన్నా దద 
జాం జు మంజు పాంంతహెండిండది. 
ట్‌ 2 
ఖా 
బుటచొములాట 
€ 


ఖుట్టబొమ్యలాటకూడా  ఊత్వువాలకే పెడతారు. పొములవాడు, 
my ఉల — గట గ | కతా రాం ణు + 
పొములవాడిభార్య, రాధ, కృష్ణుడు వెం లెనవి అందులో ఊంటాయి. 
తలదగరనుం౭చి బొడ్డుదిగువవరకు చెక్కతో "పెద్ద పెద్దబామ్మలుజేసి' వాని 
యు 
కిరంద వాడుగాటిపరికిజీ తొడిగి ఒక వదిషి ఆ వరిిజీలోదూరి ఆ 
బొమ్మను ౫ క్తికెత్తుకొని బొమ్మబుడ్డురంద్శంగుండా బయటికిచూస్తూ రామ 
య అణాల అలానే . _—— 
డోలు మేళంవార్‌ వాయిడ్యాని కనుగుణంగా అడుగురేసుంటారు. ఇలాగే 
. అబా 
గురా9ల ముఖాలు చెసి, వానికి మేదరఠతడికతో శరీరాన్ని తయారుచేసి 


అలంకరించి ఒకమనిషిపాడాలకు రెండు మూడడుగుల పొడవు కర్రలు 
కట్టుకొని గుర9ంమెడవద్దకన్న 6లోంచి మొ త్తవరకూ మై కీవచ్చి గుర9ం 
మీద కూర్చానికళ్ళెంవట్టుకుతోలుతున్న ట్లు కనిపిస్తూ కింద గుర౦ం నడు 
స్తున్న బ్లు కటుకున్న కర9లతకో లయానుగుణంగానడు స్తాడు, ఇదికూడా 


(| 
చూడముచ్చటగా ఉంటుంది. వానిని గంటలతరబడి చూస్తూనేవుంటారు. 


పశ్చి మగోదావరిజిల్లా “తణుకు” వా_సవ్యులు శ్రీ కట్టా ఎల్లయ్య గారు 
యీపీదర్శన లకు ప$సిద్ధిపొాందారు. అనంతరం అతనికుమారడు సూర్య 
నారాయణగారు గత 50 ఏండ్ష నుండీ కూడా పక్షదర్శ నరిస్తున్నారు. వీరు 

ధాకృష్టులు, శివపార్వతులు మొదలగునవి ప9ిదర్శిసారు. బుట్టబొ మ్మ ల 
కయన్‌ ఎదురుగడలు, చింతగింజలగుజ్ఞు ఉపయోగిస్తారు. వేదురుగడ 
లతో బొమ్మమచేస్తారు. చింతపండు గుజ్జుతో బొమ్మ రూపు దిద్దుతారు. 


భోగంమేశాలు 


ఇక భోగంమేళాలసంగతి అందరికీ. తెలిసిందే. ఇడి లేనిదే ఏ 
ఉత్సవానికి కళలేదు, వది పదిహినుముంది భోగపుప్తీలు మేళంగా 


వచ్చినవారు దిపారాధనరోజునరాతి9 కథ పెడతారు “శ్రీరామా రామారామా 


208 


వస్తారు, ఈమేళానికి ఒక నాయకురాలు ఉంటుంది. ఫిడేలు, హార్మోనియం 
మద్దెలలు పక్కువాయిద్యాలు. వీరుసిని మాపాటలుపాడుతూ ఇద్దరుముగ్గురు 
ముందుకొచ్చి నాట్యాలు చేస్తుంటె మిగిలినవారు కనుక దడిలానిలుడి 
తాళంకొడుతూ పాడుతుంటారు. సాధారణంగా విలాసపురుషులె ఇక్కడకు 
చేరేది. వారి సెలక్షన్‌ పీకారం వీరు పాడి ఆడుతుంటారు, తర్వాత 
తాంబూలాలిచ్చి రవంత రంగుచేసి సొమ్ములు వసూలు చేస్తుంటారు. విద 
అప్పుడప్పుడు సిగ్గులేకుండా పచ్చిశ్చుంగారంవెలగబెడుతూ రసికులను 
రెచ్చ గొట్టడంకూడా కద్దు. ఇలాంటివానిళో వీరిఎలుగుబంట్లనృత్యం (జేశ్‌ 
డాన్స్‌) చెప్పుకోదగ్గది. ఒకామె మగ ఎలుగుగానూ, మరొక ఆమె ఆడ 
ఎలుగుగానూ నటిస్తూ చూపించే రతికియ లాంటివి కాలం పండినవాళ్ళను 
కూడా కామపీడుతులను చేస్తాయి. అలాగని వీరిదంతా చౌకబారునాట్యం 
అనడానికి వీలులేదు. వీరి మేజువాణీ ఉత్తమ నాట్య(శేణికి చెందిన 
పకియ. నాయకురాలు “తూరూపు తెలావారే లాంటి జావళీలు పొడుతూ 
అభినయం పడుతుంటే “ఓహ్‌” అని తలఊవని పండితులుండరు,. 


కోలనంబరం 


“ఓరోరి వెంకన్న ఓరి పెంకన్న” అని పాడుతూ కోలత్రిప్పుతూ 
పచ్చని కొబ్బరాకులపందిరికంంద ఎక్కడైనా పాట వినిపించిందందే 
అక్కడ కొలసంబరం చేస్తున్నా రని నిర్ధారణగా చెప్పవచ్చు. తిరుపతి వళ్ళి 
మోరామా, రామయ్యా, హరి రామా రామారా, మయజఓధ్య్యారా మా, అనె 
దీనికి వంత. ముఖానికీ, గుండెలమీదా, భుజాలమీదా పెద్ద పెద్ద నామాలు 
దిద్ది ఇద్దరు నూనెగుడ్డలు వెలిగించిన కోలలు తిప్పుతుంటే, ఇద్దరు సిబ్ళి 
తాళాలు (పెద్దవి వాయిస్తూ వంతపాడుతుంవే, మధ్యజకకు జక చేతిలో 
పేముబెత్తం, మరొకచేతిలో నెమలి ఈకల కట్ల పట్టుకొని ముందుకూ వెను 
కకూ నడుస్తూ చెంకన్న బాబుకథ పొటరూపోులో పాడుతుంటారు. ఇది 
పురాణాలలో చెప్పబడ్డ పద్మావతీ వెంకటేశ్వరుల కధకాదు, అలివేలు _ 
మంగ, వీవీనాంచారమ్మ, వెంకన్న బాబులపిణయం, విరహం వగైరాలతో 
కూడిన ఒక భిన్న మైన జానపద కధ, _ తెలుగుపజలు ఇదే నిజమైన కధ 
అన్నంత నిష్టగా వింటారు. కధలో అప్పుడప్పుడు కోలతిప్పే వారిలో 


భ *తొను “తోనూ వినోదిసుంటారు. ఈ కధ చెప్పే జటకు 
అన్‌ 

దా9పైరామందగ్గర కెల్లగాళిమం పసిడి, అందున న బ్వ్ఞారావుజట్టు మరీ 

పొని కగన్నడది. 


హృకిప ల్లైలేనూ దేవాలయం ఉంటుంది _ శనిసం రామాలయం 
అన్నా ఉంటుంది. కొన్ని చోట్ల కులానికో రామాలయం, సీటకొ రామా 
లయంకూడా ఉంటాయి, రాతి వేళ్ళల్లోను, ముక్కోటివకా దశ, కష 
ఏకాదశి శివరాతి) వంటి పుణ్యదినాల్లోనూ ఊళ్ళో భక్తులు ఈ ఆలయ 
మండపొలలే కూర్చుస్‌ దేవున్‌ ఫోటో ఎదురుగా పెట్టుకుని ఇత్తడి తాళా 
లతో భగవంతుని పై గూర్చిన పొటలు, పద్యాలు పొడుతూ భజనలు 
చేసాడ. వీనికి హార్మోనియం, మద్దెలలు తోడుంటాయి. గణపతి పార్ధ 
నతో పౌ9రంభించి భక్తరామదాసు కీర్తనలు, యడ్ల రామదాసు కీర్తనలు, 
త్యాగరా జు కీ ర్రనలు, తూపు నరసింహాదొసు కీ ర్హనలు, తరంగాలు, 
గివాలు తశతాగలు పీక8ిచరణపు- ఒకరు ముందుపొడితే తర్వాత అదే 


దొ 


చరణాన్ని మిగిలినవారు పాడతారు. పాడేవాంగాంతు మాధుర్యాన్ని 
బట్టి ఈ భజన చూడడానికి (శయ్యుడం చేత కాకపోయిన సరే ఎంతో 
నుంది చెరతాడ, వంందటపాడేవ్య క్రి సాధారణంగా ముంచి గాయకు డై 
ఉంటానా. కూర్చునిచేసేదిగనుక దీనిని భై టోభజన అన్నారు. వధ్య 
మధ్య కాళహ స్తేశ్వర శతకంలోనివి దాశరథి శళ4కంలోనివి, ఇతర 
శతకాలలోనివి పద్యాలు రాగయు కంగా పొదుతూ రంజెంప చేస్తుంటారు, 
ఈ భజనలో నేర్పరులై నవారు సప్తతాళాల భజనకూడా చేస్తారు. మధ్య 
మధ్య “రామ రాఘవ రక్షించును దేవ” వంటి కే ర్రనలలొని మిత9ములకు 
అనుగుణంగా తిరుగుడు తాళాలభజన చేస్తుంటే ఆజోరులో చేతులు భరత 
నాట్యం ఆడుతున్న ట్లు చోద్యంగా కనిపిసాయి. వచ్చి నభ కృలంతా 
అరటిపళ్ళు, కొబ్బరికాయలుతెచ్చి దేవునికి నై వేద్యం పెడతారు. అవన్నీ 
ముక్కలుగాకోసి భజనకార్యకిమము పూర్తయ్యాక హారతిచ్చి 
హృసాదంగా భక్తులకు పంచుతారు. (అందులోకూడా తిండి బకాసురులుం 
టారనుకోండి). ఇందులో ఏ అలసటా లేకుండా పాడే అందరికీ సులువైన 
పాటల్లో “రామ రామరామ సీతి అనేది ఒకటి. “సీతారామ్‌ సీతారామ్‌, 


[ 


పీతారామ్‌ జయ సీతారామ్‌; పట్టాభిరామ్‌, పట్టాభిరాం, 


ప 
జయ సీకారామ్‌” అని రామునిగూర్చి తెలిసినస్ని వి 
చేంకతాదులాగ వాట హపొడిగించుకుంటూ ల ర 


చక్కగాపా పాడుతుంటే అర్ధంకెలియక పోయినా భ 
భజిసారు. మరొకవిశేషమేమంటే “రామ రామ రామ సీత్రి అనే ఒక 
వాక్యంతో ఏకాహాలూ, సపాహాలూ రూణా చేస్తారు, ఏకాహంఆంటే 
తొలిరోజు ప్యాతఃకాలంలో సారంభించి మలిరోజు పా9తఃకాలం వరకూ 
అనగా 24 గంటలు (ఒకరోజు) ఒకే నామంతో భజన చెయ్యడం. సపా 
హం అంటే యిలాగ 7 రోజులు చెయ్యడం. ఈ భజనజట్టులు ఊరూరా 
ఉంటాయి. కొందరు భక్తులు తమ యిళ్ళల్లోనే యివిఏర్పా టు చేస్తారు. 
“మెటియైచను భ క్రకూటములందు పాటలుగా గట్టిపా డెడివా రు”. అని 
సాల్కురికీసో మున పండితారాధ్యచరిత)లో  వాగిశారు. ఈ కళారూపం 
చౌక? క పాొచినత దీనినిబట్టి ఊహి చుకో వచ్చు 


గోదావ౭పీవులో రామభజనలాగి “హరనాధణాబాి భజనలు కూడౌ 
చేస్తుంటారు చాలచోట్ల. హరనాధణాబా భజనలో విశేషం భక్షలకు 
ఆవేశం రావడం. బాబా పూనడం లాంటివికూడా ఉండేవి, ఒకప్పుడు 
తూర్పు గోదావరిలోని వెదురుపాక గాగిమంలో బాభామేష్టారెంళ్ల నిత్యం 
యీ భజనలు జరుగుతుండేవి. బాబా మెష్టారభార్య హారనాధబాబా ఆవేశం 
పొంది జీవితాంతం ఆ ఆవేశంలోనే ఉండిపోతే భక్కులందరూ ఆమెనే 
బాబాగా ఆరాధించేవారు. అంతేకాకుండా బాబామేష్టారతమ్మూని భార్యపై 
కుసుమకుమారి (హరనాధబాబా భార్య ఆవేశించిందని అమెను కుసుమ 
కుమారిగా పూజించేవారు. హరనాధబాబా స్మరణలో తన్మయుడై భజించే 
వారు బాబామేష్టారు. అందుచేత ఆయన అసలుపేరు శ్రీ మల్యాల సత్య 
నారాయణ అనేది విడిచి అందరూ బాబా మేష్టారని పిలిచేవారు. ఆయన 
రాయవరం హైస్కూలులో ఉఊపాధ్యాయులు, 20వ శతాబ్లీ పూర్వా ర్థంలో 
హరనాధభక్తులలో పీసిద్దులెన పాగల్‌ దాసుగారు, శకుంతలమ్మగారు 
పాస్టోన్న భజనలు భక్తు కుల్నే కాకుండా ప్రేక్షకుల్ని కూడా పరవశింపజే సేవి, 
వెన్నమీదా కుంకంమీదా బాబా పాదాలు కనబడటంలాంటి విచిత్రాలు 


కూడా ప9చారంలో ఉండేవి. భజనలో ఒకరు పొటభావాన్ని అభిన 
న c 


యిసూ నృత్య కూడా చేసేవారు. ఈ రచయిత బాల్యంలో డెబంుదట 
_—_ 
poe క. గాణ ది శా సూ. ణా 
నృత్యానికి గజెకటింది యీ భజనల చె, రామభజనలా గే కా హరనాద్దై 
లి జట కా 
wo Po క. చై శ అలన ఇట లాం 
జె, కుసువుకుమారిజె *” అనే నామంతో ఏకాహాలూూ సపొహిలూ కూడా 
జా చాలా అజాత 
జరుగుతుంటాయి. హూరం యూ భజనలు ఇదురుపొక్క కొంకుదురు, 
రం 


వ చై బా 
రాయవరం, పె. సావరం, మండపట్క, మహవాంద్యవాడ, అ 


బలభద్యపురం, రామచందృపురం, కొత్తూరు, సామర్ల కొట, పెద్దాపురం 
కాకినాడ, రాజమండి9, ధవశేశ్వరం, కొవ్వూరు, నీమువరం, ఆ 
ఏలేశ్వ రంలలో ముమ్మరంగా జరిగేవని. ఈ రచయిత తక్షిదంగ: కలు 
హరనాధభకులు కావడంవల్ల కొంకుదురులో యా రచయిత ' యిల్లుకూడా 


నాధభజనలకు ఆలవాలంగా ఊండేది. 


పండరిభజన 


“జెండా పడా ఇాణాదే బాయేంగే పంణారి జాయేంగే” అనిపొడతూ 
వలయాకారంలేనిలబడి, కాషా రురంగుబట్టలు ధరించి, చేతిలో ౯హయు 
రంగపజంతొతో దాదాప 40 మంది నృత్యంచే =: పాడుతు6టే, అవలయం 
సుధ్యవరుగుతూ. గురత్వ పొటవెముతూ నృళత్యుగతి నడుపుతుందే హాల్మోనీ, 
మడెలఎ అనుస.సుంటే చూసే జనం విస్తుపి యొులా సాగ%సతు6ది పండరి 


(| ఆ గ 3 (sa J 
౭తాడూరా మో ఎదగామే పంణార” అవే పాటకు వెరు 


యీ 
చేసే భావ నృత్య వాసాలు చక్కని రససు ని ఏ కలిసా చూపరులను 


(5 


పులకింపజేస్తాయి. ఇది ఈ భజన రీతి దీనిని తూర్పు గోదావరిజిల్లాలో 
గొల్లల మామిడౌడ వా_సవ్వ్యులు శ్రీ ముడొల సత్యనారాయణ గురువుగా 
ఆ వరిసరగాంమాలలో ఎన్నో జట్టులు తయారుచేశారు. ఆవూళ్ళోనే శ్రీ 
బై రాగిరైడ్డికూణా పండరిభజనల గురువే, 50 వళ్ళ కి9తం పందలపొక 
వాస్తవ్యులు శ్రీ కొ కొవ్వ్యూరి ఆదినారాయణనెడ్డి పండరిభజన గురువుగా చుట్టు 


fA 
~~ 
Ox 


శల ఎన్నో గా9మాలలో దళాలు తయారుచేశారు. 


ఈరచయిత గొంతు మాధుర్యానికి మురిసి పసితనంలోనే వీరు 
పండరిభజనలో తర్చీ దుయిచ్చి భ్రజనలకు తీసుకుపోయేవారు. ఈ 
రచయిత కాలు నాట్యాలలో పదునుతేకనచోటిదే, - 


యం 
న్‌ 


చెక్కభజన 


గాంమాలల' యువకులు రుమాళ్ళు నడువుుకుబిగించి కుడిచేకలో 
ఇక్కతో చేయబడినచిడతలను తాళొనుగుణంగా వాయిస్తూ, ఎడ పుచెఖత్తో 
కీ రనలోనిభావాల్ని అభినయం చేసూ ఒకవలయంగా నిలిచి కాళ్ళకు 
గజ్జెలుకట్టుకొని ఒకేరీతి గంతులువేస్తూ కదులుతూ, వలయంలో గురు 
వుండి ముందుపొడుతుంటే, అందరూ పికిచరణం తిరిగి పాడుతూ, 
చూసేవాళ్ళకి భ_కిరసం ఊప్పొంగేలా చేసారుయోభజన. లోపల వల 
యంలో హార్మోని, మద్దెలలు వాయిస్తుంటారు. ఇది పండరి భజన 
లాంటిదే గాని ఆ వేషాలూ, ఆ జెండాలూ వుండవు ఆ పాటలు వేరు, 
నృత్యం కదలికలువరకూ మాతం అదే ధోరణి, 

ఇది ఒక గురువును పెట్టుకొని వర్షాకాలంలో పేటల్లో కుర్రకారు ఇరవై 
ప్రై మంది ఈ పాటలు, ఈ నృత్యం, అభినయం నేర్చుకుంటారు, 
ఇంచుమించు పేటకో బృందం వుండేది. పేటళోగల ఆలయాలముందు 
విరు అభ్యాసంచే సేవారు, ఆ వాటలుడూడా శబ్టోచ్చా రణతే నాటు గావున్నా 


(గాామ్యరలు) దేవునిభ క్రి, అవేశం గూదు కట్టుకొని వుంటాయి, 


న 
గై 
సగ 


గోరింటాకు పెడతా రారా IB 
ఎనిమిదిమూళ్ళిరవై నాలుగు 

తొమ్మిది వమాళ్ళూ ఇరవై ఏడు 

పదకొండు మూళ్ళు ముఫ్పై మూడు 
పన్నెండుమూళ్లూ ము ప్రై ఆర్ష ian 


అనేది ఒకపాట, జానపదులు విద్యావంతులు కారుకదా! అందువల్ల 
యిలా పాటల్లో ఎక్కాలుకూడా. ఎక్కించటం లెక్కలు సులువుగా నేర్ప 


డానికి అయ్యుంటుంది. చెక్కభజన ఈ కిరింది గణపతి పా9ర్దనతో 
ప్యారంభిసారు, అ 


శివశివ 1 వి గణనాథా 
Pe) 
నీవు శివుని కుమాతుడపు గణనాధా” 
లి ల అళ అంజ వ లది గద ఏ : 
బాత కాలలలోనూ నృత్యంచెస్తూ చె సఈభజన ఎంతో నయనానందంగా 


వుంటుంది, ఇంచుమించు నృత్యం కోలాటంలోలాగే. ఇందులో రామ 


aarp జ క ఇటీ ది * గ షలి జజ శా చ కశ లజ మెడి క భానూ స 
బాదు క డడలాంటి భు కగతార్న క్భష్ష అజా దెదాంలతతాంలు జూడ హారం 
ఖీ (sa (a 


అ ళ్ళ wl! 
గంబరాన్మూ జాతరలబోమూ ప%దచాసుంటార, ఇడి భ_పరబా 
శా na) ళో eer.) a.) 
ధకకు గాకుండా యయువజనుల్లో క 9ముశిక్షణ నేర్చుతుంది, గతానికి 
భృతి, లయ అలవాటు చేస్తుంది. 
నృత్యతాళభజన 


ఇందులో చెక్కలకు బదులు చిప్ప తాళాలు వాడతారు. దీనికి 
నృత్యం, తాళం (పథధానం, మధ్యలో వత్తులువెలిగించిన దిపంచెట్టు 
ఉంటుంది. వారు దానిచుట్టూ వలయంగా నిలబడి “తాండవనృత్య 
హరీ గజానన, ధిమికిట ధిమికిట బాజామృదంగ్క హరిలోరంగహరీ 
గజానన” అనే గణపతి పారిర్థనతో పా9రంభించి భూమి అదిరేలా గెంతుతూ 
పేర9క్షకదృష్టిని తము కేంది9కరింపజేసుకుంటారు, “రామభజనచేయరే 
రజితాగిరి రానుభజనచేయరే, తంబురమీటుతూ తాళము చేయుచూ 
తకిట తిటయని నృత్యము సల్పుచు, రామభజనచేయరి అనే కీ_ర్హన 
మంచి దరువులతో ఊపేసి జనంచేత శభాష్‌ అసిపించుకుంటారు. దినికీ 
చెక్కభజనల లాగే గురవు చలయంలగే ఉండి కీ ర్రననడుపుతూ అడు 
గులు చూపిస్తూ భజనచేయిస్తుంటాడు. హార్మోనీ మద్దెలా మామూలే. 
దీనికి పరిత్ర్యేక వేషాలు పకపోయినా రుమాలు నడుముకు చుట్టడం, 
రు గజ్జెలుకట్టడం ఉంటుంది, “శ్వా మలాదేవి _ రమ్మంవేరావే” 


వీధి భాగవతం 


వీధి భాగవతులు పలురకాలు; కూచిపూడి భాగవతులు, తూర్పు - 
భాగవతులు యానాది భాగవతులు ఇలా ఇంకా ఎన్నో, తూర్పు 


214 


భాగవతులు భామా కలాపం, గొల్ల కలావం లాంటివి ప౦దర్శ స్తుంటాద 
ఇందు మాటలు తూర్పు యాసతోనూ, రాగాలు తోలుబొమ్మలాట ఫణితి 
లోనూ ఉంటాయి. 'బిటపటచినుకులు దుప్పటి తడిసెను విరిదే, ఇది 
యక్షగాన ప9క్కియ, తెరలా చిన్న గుడ్డ కట్టి, దానికనుకనుండి గ్రామ 
రాగానే ఆతెర తాలగిసాప. నృత్యం శాస్త్రీయం కాకపోయినా సశాష్ట్రీయ 
మన్న ంత భా90తి కలుగుతుంది, పోతి దరవుకీ వంతగా ఒక బాగహ్మణ 
చెషధారీ ఒకరిద్దరు తాళంకొట్టివాళ్ళూ మద్దెలవాయిద్య గాండూ) 
సహకరిస్తూ నాటకంవ? మంచి రగా నడిపిస్తారు, యానాది భాగ 
వతుల “చెంచులక్ష్మి” నాటకం ప్రసిద్ధమైనది. “చెట్టులెక్కుగలవా నరహరి 
పుట్టలెక్కగలవా” వంటి పాటలు వల్లిప్రిజల నోటపట్టడానికి వీరి వీధి నాట 
కమే. కారణం. మాదిగభాగవకులు కొంచెం రంగాన్ని. ముందుకు 
నడిపారు. పందిరికిింద బల్లలువేసి ముందు తెర వెనుక తెర కట్టి 
నాటకం ఆడేవారు. వీరి నాటకాలలో ప$సిద్ధి చెందినది “శశిరేఖా పరి 
ణయంి. పొటలూ మాటలతోపాటు నేటి పద్యపఠన విధానం కూడా 
చోటు చేసుకుంది ఇందులో. నేటి నాటక రంగానికి దగ్గరగా ఉంటుంది 
క్‌ ప9ిదర్శన. 


శ్రీనాధుని చాటువులలో “భాగోతుల బుచ్చి గాడు” అనే మాట వీరి 
పా9చీనతను తెలుపుతుంది. ఈ భాగవతులుకూడ “తాండవ నృత్యసహరీ 


గజానని అంటూ గణపతి పారిర్లనతో అర్లరాతి9 పౌరిరంభ్రించి తెల్లవారే 
9 థి ౮ ళో గా 
వరకూ ఆడేవారు. 


ఈ భాగవతుల పీదర్శన ప్రయోగ వీయోజనాన్ని గూర్చి ఒక 
చారిత్రాత్మక గాధ కూడా ఉంది. కీ9. శ. 1505 _ 1500) కాలములో 
విజయనగరపాలకుడు కృష్ణదేవరాయల సవతి అన్న అయిన వీర 
నరసింహరాయల ఆస్థానంలో ఒకనాడు కూచిపూడి భాగవతుల పృదర్శన 
వీర్పాటయిందట. విజయనగర రాజుల ఏలుబడిలో నున్న “సిద్ధవటం సిమి 
“సమ్మెట గురవరాజుి అధీనంలో ఉండేది. ఆయన పన్నులు వసూలు 
చేయడంలో ఘోరాతిఘోరకార్యాలు చేసేవాడట. పన్ను లివ్వనివారి 
భార్యలను ఈడ్చి తెచ్చి వారి _నృనాగా9లకు చిరుతలు పట్టించి దారుణంగా 
హింసించే వాడట. ఈ భాగవతులు వాని హింసాకాండను, అతని దుషవేష 
లనుకన్ను లకు కట్టినట్టు ప$దర్శించారట _ దానితో రాజు ఉగు9డె జడ 


ణో |. 
mh 


we pw ఇక ఆ me an” Ranma పె ని ఆ మి న 

సాయం అము అరబ మ్య FD. im | ౫ ఆ బం ఆహ ల 
టి # భు 

వల్ల వ పు అజ అ జట్‌ జ wren 

అతగసి కా నాలజా నుండి అబా ంచెడట 
ఆవే ఇ క రం చే ఉం ను అవ్వ షై షె ఉద్య. న నాననా. Car Pa 
స! మక ఉం. Uh (ఆ) yi ern యులు లు Ce re he ఫు ఉదరం" “క్‌ 

అజ 
న కన శ అపో జా య 
అంళర్వా టకాన్ని ఉలుకు తసు6ది, 


ఊరిమధ్య కాళీజాగాలో పందిరివేసి మూడుప౦క్కలామూసి వేసి, 
నాలుగవవై పు కెల్లనికెరగట్టి, లోపల ఆముదందీపాొలవెలుగులో ఆతెర 
మలా 
మీద తోలుబొమ్మలు నిలిపి వానిని కదుపుతూ రామాయణ, భారత, 


పాత9ల సంభాషణలుగా పెనుకనుంచి పలుకుతూ మంచి రసవత్తరంగా 
రాతంంతాసాగించే పుృదర్శన తోలుబొమ్మలాట మధ్యమధ్యలో బంగా 
రక్క, గాండోలిగాడు, కేతిగాడు, జుట్టు పోలిగాడు హాస్యోక్తులతో 

పే9క్షకుల్ని అలరిస్తూ నిదుర మేల న్కాలుపుతుంటా రు, వీరి సుదిర్హ మైన 
తారస్థాయిరా గాలావనవద్ధతికి తోలుబొమ్మలాట రాగాలని పితితి. 
ఇంచు లే ఆంంచఖె రికీ గడ. బలె గమ్మ త్తుగా ఉఊంహుండి. సబుకారి 


(i 


రాగం వీరి కద్దుబిడ్డ ఈరాగాలు కీశేబ్రప్పుదు ఒకరు తీసున్న రాగం 


అజ 


ధల మవెకరందుకో వడం, సాగదీసి సాగదీసి అన్ని స్థాయిలూ పల 


* “సంస్కృతంలో ఛాయానాటకనులనేవి అంధ9దేశంలో తోలు 
బావి కిల నాం జనియె 2 
శలాటలుగా వ్యవహరించ బడుతున్న వి. బ్‌ మృలుచే సె పదార్థాన్ని 


బొవు 
ట్ర్‌ కనికా పేరు వచ్చి ౦దిి. 


రు 


** వినోదంతోపాటు విజ్ఞానాన్ని , రేడియో లూ వార్తావ తికలూ లేని 
రోజుల్లో వార్తాపంసారాన్ని. ప్రజలకు అందించిన యీ బొమ్మలాట 
మానవుని ఆదివినోదము” 


తోలుబొమ్మలాట ప్రదర్శనలో మొదటగా తెరమీదగణపతిబొమ్మను 
ప్రవేశ పెట్టి __ 





* కూర్మా వేణుగోపాలస్వామి, నాట్యకళ, ఫిబ9వరీ_ మార్చ 1970. పుం L14 
** యం, వి, రమణమూ రి డిటో పు. 110 


216 


చలి ళా . కక్ష ms ర ద ఇక 
వీడా ౬ శశివరం చతురునజం 
శుకాంబరధ ర 6 రసం నో ళీ 


ప9సన్న వదనం ధ్యాయేత నర్వ విఘ్నో పశాంతయే 
అగజానన పద్మార్కం గజానన మహర్నిశం 
అనేకదంతం భ కానాం ఏకదంతపుపొస్మహెి అనే శోకం 


“త్రుండము నేక దంతమును తోరపు బొజ్జయు 

వావుహ స్రమున్‌ మెండుగ మోయుగజ్జెలును 

మెల్లని చూపులు మందహాసమున్‌ 

కొండొక గుజ్జు రూపమున కోరిన విద్యలకెల్ల 

నొజ్జయై యుండెడి ఓయి గణాధిపా నీకు మొక్కె దన్‌” 


అనే పద్యంతోనూ గణపతి పా9ర్భనచేసి తరువాత*సరస్వతీ నమస్తుభ్యమ్‌, 
వరదేకామరూపిణీ, విద్యారంభం, కరిష్యామి, సిద్ధిర్భవతు మే సదా” 
అనే పా 9ర్ధనతో సరస్వతీచామ్మనూ వ9దర్శిస్తారు, 


ఆ తరువాత బంగారక్క కేతిగాడు, గాండోలిగాడు తెరమీది కెక్కు 
తారు. వీరు ప9దర్శ నచేయిస్తున్న పెద్దల పేర్లు పేదపేలనాపేర్కొని 
ప9శంసి ప ప యితర చోట్ల తమను ఆదరించిన వాళ్ళ పేర్లుచె స్పి సుతించి. 
ఆపిమ్మట తామువిదర్శింవబో యేకధను తెరి యజేస్తారు. రంగనాధరామా 
యణంలోని లంకా దహన కధను వీరు విరివిగా ప్రదర్శిస్తారు. 


ఒకసారి ఒకతోలుబొమ్మలాటమేళం ఒక ఊర 
మరొకఊరు వెళుతున్నారట. అడవిళో చీఠటివడితే 
ఆక్కడ బొమ్మలాట వెయ్యమని, తెల్లవారి పాం ₹తోపి 


“నుంచి అడవిదారిన 
కొందరువచ్చి ఆరాతి 
.కంయిసా మని చెప్పా 
రట అర్ధరాతి అట పా9రంభమయ్యింది. జనం కుప్పలు తిప్పలుగా 
వచ్చారు. కొంతఆట అయ్యెసరికి అంజవేయపాత్యప)వేశించి దరువులో . 
మంచి రష్టుగా వేషం సాగుతోందట. మధ్యలో ఆటగాళ్లు ప్రేక్షక 

రసస్పందన చూద్దామని తెర తొలగించి చూసేసరికి పే9క్షకులు ఒక్కరూ 
లేరట.  ఏవింటాతని ఆశ్చర్యపోయి అప్పటివరకూ ఊన్న ఆపేక్ష కులు 
దెయ్యాలూ భూతాలూ అని అర్థమై భయంతో యిక వదలకుండా తెల్ల 
వారూ ఆంజనేయపాత్యనే ఆడిరిచారట, ఆంజనేయస్వామి పేరు తలిస్తే 


దెయ్యాలూ భూతాలూ పారిపోతాయట, ఇది ఒక కదే అనుకోండి _ 


కాని వరాలు. తురవకుంటి సిజేక కారతలేని విరాటవరా ఆడి సే 
త్య కు! అల్‌ 
వాలా దాది యహ లికి పెజనాలకు పెద వికాసం, 
fs Ge భ్‌ ట్టు న. 
అం జ్‌ Mn జ్య? న న ల టి ~ 
తాలుబామ్మలాట యై గాన పద్దపలే ఉంటుంది. ఇందులొ డ్విప 
ఢి కే 
లు వచనాలు, పద్యాలు, దరుష్తలు ఉంటాయి -కత్లుతో ఓెవుులు 
తయారుచేసి రంగు లి వారకి కావ 'లసినరూ పులో అద్భుతంగా వారే 
క డిదుతారు 
ఫం ళు 
తోలుబొమ్మలాటవారి పృతిభను గూర్చి భాస్కర శతకంలో యిలావుంది. 
“ఖంచుక నేర్పు చాలక విహీనత జెందిన నాకవిత్వవమున్‌ 
మించు వహించి నేకతన మిక్కిలి యెట్లన తోలు బౌమ్మలన్‌ 
మంచి వివేకి వాని తరమాటున నుండి ప9శ స్తరీతినా 


oe 


డించిన వాడ వే జనులడెందము నింపవె ప9ికతి భాస్కరా” 


శో 


కబ్బయా మాత్యుడు తన అనిరుద్ధ చరత) పీఠిక 12వ పద్యంలొ - 

. ౬... తెరలో కధ చొప్పున బొమ్మలాడగా, నొకకడ 
హాస్యపుం 'బ్రతిమలుండవె పెక్కులు వెక్కిరించుచున్‌”” అని (|వాశాడు. 
ఇది కధకు సంబంధంలేని విషయాలు కూడా మాట్లాడ కతూ హాస్యాన్ని 
అందించే గాంలిగాచు, బంగారక్క, కతి శేతిగాడు పొతఠతృలనుర్దుశించి 
చెప్పినది, 

పండితారాధ్యచరత9లో పాల్కురికి సోమన _ 

*శ “భారతాది కధల చీరమరగుల నారంగవబొమ్మల నాడిం 
చువారు” అని బొమ్మలాటల పేర్కాన్నాడు. అంటే 12వ శతాగ్గి నాటికే 
సమ వి పరిసిద్ధిలో ఉన్నాయన్నమాట, 


గోదావరిసీమలో యీ తోలుబొమ్మలాటవారు కాకినాడ దగ్గర 
మాధవపట్న ౦లోనూ, ద్వా రపూడిదగ్గర జడ్‌. మేడపొడులోనూ, వీలూరు 
దగ్గర శనివారప్పి టల లోనూ, రాజక కుండిిదగ్గర ధవళశేశ్వ రంళో నూ రూ అనాది 
నుండీ ఉంటున్నారు. “జక్క మాధవపట్న౦ గా9మం గివాసస్థలంగా 
చేసుకునిరమారమి అయిదువందల కుటుంబాలు నివసిస్తున్నా యి, "వీరిలో 





* ఎస్‌. గీత, “అభినయ” 28, 29 డిశంబరు 1980 సంచిక 
“తోలుబొమ్మలాజి వ్యాసంనుండి, 


218 


అనవ ర్తి వెంకటస్వామి, వనపర్తి సిదయ్య, డోలు కోటయ్య, శ్రీమతులు 
తోట గండమ్మ, అనపర్తి గనమ్మ, తోట కోటమ్మ, తోట కోటిలింగం 
మొదలగువారు ఒకనాడు పేరెన్నికగన్న కళాకారులు, 


పంబ కథ 


“అంబ రావే జగడాంబ రావే” అంటూ పల్లెల్లో సత్తెమ్మ సంబరాలు 
చేస్తుంటారు. సాంబ్రాణి ధూపాలతో పంబలాళ్ళు సత్తైెమ్మ ఆదిశ క్రి 
అనీ, సృష్టి అవిర్భావం, సతెమ్మ మహాత్వ్యాలూ గూర్చి ఈ పంబకధ 
చెబుతారు. ఒకరు పంబనాదం వాయిస్తారు. రెండు సన్నని చిన్న 
వీరణాలు లాంటివి కలిపి కట్టబడి ఒకోవై పు ఒక్కోదాన్ని పుల్లముక్కలతో 
వాయిస్తుంటే “పంబలక్కం పంబలక్కంి అనే శబ్దం వస్తుంది. మరొకరు 
జముకు వాయిస్తారు. ఇంకొకరు శృతికి తిలి ఊదుతుంటే ఒకరు 
కాలికి గజ్జెలు కట్టుకొని ఎగురుతూ కధ పాడుతుంటే వాయిద్యాల వారం 
దరూ చెవిదగ్గర చెయ్యుంచి “ఆ....... _.” అని ఆకడతారు. జనం 
కూర్చుని ఎంతో ఇష్టంగా వింటుంటారు, దీన్నే పంబకధ అంటారు, 
తెల్లవారాక వీరు సంబరంగా సత్తెమ్మని ఊరావలికి సాగనంపేటప్పుడు 
సత్తెమ్మ గుడిముందు నుగ్గుతో వేసిన పద్మంలో మేకపోతునుకోసి ఆ 
రక్తంతో ఆ ముగ్గు తెత్తేసి కొత్తకడవలో పోసి (దినినే క తెరకడవ 
అంటారు తమలో ఒకరికి కొత్తకొకకట్టి రవికతొడిగి నె క్తికెత్తుతారు. 
మేక పేగులు తీసీ అతనికి ఎడజందెం, పెడజందెంచవేసి అతనిని సత్తెమ్మ 
గా భావిస్తూ వీధులవెంట ఊరేగింపుగా తీసుకెళతారు. ఊరు చివర 
కొచ్చే సరికి ఆమె నుద్దేశించి - 


ఏ తల్లీ కన్నది సత్తెమ్మా ? 


నీది మళ్లే పువ్వుల ఛా 
నీది మల్లే మొగ్గల ఛాయ” 


3 


బారు. అధి ఆమె కిషమటమరి, కృీడాభిరామంలో 
బవనీలు అని చెపళబడవాళు. ఇత. అటటి 
జబ్బ బిడ్డవాళ్ళు వ్రీశ్ళే, వీరు కులానికి మాదిగలు, రామ 


219 


చంద్రపురం దగర వసలపూడిలో ఇప్పటికీ వీరున్నారు. ఈ సత్తెమ్మ 
ప పందలపాక్క కాకినాడ జగన్నాధపురం 


ఇక తాడేపల్లిగూడెం దగ్గరగల పెంటపొడులో దానమ్మ సంబర౦ 
కూడా యిలాగే చేసారు. శనివారంరాతి) పంబలాళ్ళు తెల్లవార్లూ దానమ్మ 
కధ చెబుతారు, ఇది మాంధాతరాజు కథ, -ఆరాజు యొక్క ఫీజినిజాయితీ 
లను భ9ిష్టు పట్టించడానికి ఒకపద్ధతి పృకారం దానమ్మ (దేవత తనశ క్రి 
యుక్తులన్ని ఉపయోగించి రోజును అష్టకష్టాలపాలు చేస్తుంది. (హరి 
శృ ందు9జ్జి విశ్వామితు9డులాగ్ర. అలా ఎన్నీ 'యిబ్బందులకు గురిచెసినా 
లొంగని మాంధాతరాజునుమెచ్చి తన సంపూర్ణ శ క్రియుక్షులతో అతనికి 
అష్టయిశ్వర్యాలూ కలుగజేసిన దేవతగా కీర్తిస్తూ కథ ముగిస్తారు, 
తెల్లవారి ఆదివారం జంతుబలులు, పగలు పదిగంటలకు ప౦9ధానపాత) 
దారుడుదానమ్మ క త్తెరకడవని గె ౨కెత్తుకుని తనకి దానమ్మ పూనినట్లు గా 
అభినయిస్తుంటే గాంమసంచారం -_పాధరంభమవుతుంది. సతెమ్మ “లాడే 
దారిపొడుగునా కాళ్ళమీద నీళ్ళు పొయ్యడం, బట్టలమీద నడిపించడం 
మామూలే. ఈ సంబరానికి తూర్పు గోదావరినుంచికూడా వస్తారు దానమ్మ 
భ కులు, చుట్టుహృక్ములగ్యామాల ప9జలు కులభేదంరేకుండా భక్షి కిత్రో 
కొలుస్తారు. కొ తకార్లు, ట్రాక్టర్లు, లారిలు కొన్నవారు యీ దేవత 
దగ్గరకుతెచ్చి, పూజలుచేసి తునిదగ్గర తలుపులమ్మలో వదగ్గరలాగ 
యీమెకు జంతుబలులనిస్తారు, 


మాదిగలకులవేల్పు గొంతేలన్ము సంబరంకూడా యిలాగే చేస్తారు 
పంబలాళ్లు. వీరు చేసేవి యిలవేల్చులు, కులవేల్పు ల సంబరాలు. 


తంబుర కథ 


తంబురకధ అంటే తంబుర భుజానవేసుకొని ఒకచేతో వాయిస్తూ 
రెండవచేతిలో అందె కొడుతూ ఒక పురుషుడు, వృక్కన ఢోక్కీ వాయిస్తూ 
ఒకస్త్రీగాని ఇద్దరుస్ర్రీలుగాని “తందానతాని అని వంత పొండుతుంటే 
బాలనాగమ్మ, కామమ్మ, లక్షశ/మ్మ, సన్యాసమ్మ మొదలగు కధలు 
చెబుతూ పల్లిజనులకు వినోదం కలిగించి . బియ్యం, పొతబట్టలూ 
వసూలుచేసుకుంటారు. జ “ర కధల్ని [వత్యేకంగా. ' జంగాలఅనే 


220 


ఒకకులంవారు చెప్పు చుండడంచేత ఈ కధా ప9కిర9ియకు జంగంకధ 
అనేపేరు ప్రఖ్యాతమయింది. ఈ కధాసంవిధానాన్ని సిరికి జంగాలు, 
ఈత ముక్కు జంగాలు ఎక్కువ వ్యా స్తీలోకీ తెచ్చారు. వీరు వాయించే 
గుమ్మెట అనే వాయిద్యాన్ని (ఢక్క్రి బుడిగె అంటారు. అందుచేత 
వీరిని బుడిగెజంగాలని కూడా పిలుస్తారు.” దీనికి కుడిఎడమల ఇద్దరు 


వంతలు, మధ్య కధకునితో నృత్యంజోడించి బల్ల'కెక్కించారు. ఇలా 
బల్ల కెక్కిన దానిని బు|రకధ అంటారు. ఇందు “పల్నా టియుద్దరి 
“బొబ్బిలియుద్ధం? సృసిద్ధిపొందాయి. వీరిరగడ వీరావేశం తెస్తుంది. 


ఉ'సంగితం, నృత్యం, నాటకం - యీనాటి జానపద రీతుల 
మేలుక లయికను మనం బుర౦కధలో చూడగలం, బుర9కధలో నవరసాలూ 
ఉన్నాయి. సామాన్య ప్రజలకు సాంఘిక రాజకీయ చైతన్యం కలిగించ 
డంలో దానికదేసాటి,” 
+++4* శ్రీనాధుని కాలం నాటికే బురృుకధలు బాగా పృచారంలో ఉన్నా 
యని శ్రీీండాభిరామంలోని యీకి9ంది పద్యంవల్ల తెలుస్తుంది. 
దృత తాళంబున కీర గుంభితక ధుంధుంధుం కిటాత్కార సం 
గతి వాయింపుచు నాంతరాళిక యతి గా9మాభిరామంబుగా 
యతి గూడం ద్విపద పంబంధమున వీరానీకసముం బాడెనొ 
క్కత ప౦త్యక్షరముం సమారకులు ఫీట్కారంబునస్‌ దూలగన్‌” 


అసలు తంబురకధ రూపంలో నేడు యీరచయిత చెబుతున్న 
“పార్వతీకళ్యాణంి 'కథి పండితపామజనరంజక మై ప్రజల్ని విశేషంగా 
ఆకట్టు కుంటోంది. ఈప్రక్రియా వైశిష్ట్యం యీానాటికీ జనరంజకమే 
అని యిది చెబుతుంది. 

 జవుంకులకథ 


“సారంగో సారంగ”, “రాజూలేనప్పూ డూ రారాదా పోరాదా” అంటూ 
చిత్సాంగి సారంగధరుఖ్ణి పేరేపించడంవగై రా కీరనలు ఓ పత్యేక మైన 





* సహదేవ సూర్య పికాశరావు. రూపకళ, పు, 7 
** లక్షీ కాంత మోహన్‌, నాట్యకళ, ఫిబ్రవరి. మార్చి 190/0. 
పు 128, 180... — 
*** శ్రీనివాస చకివర్తి, యక్షగానవ్యాసం, నాట్యకక, ఫిబివరి 
మార్చి 1870. పు 12, 13 


221 


te 


ఖ్‌ 


లలో వాడుతూ సౌొరంగధర. కన్యక్క బాలరాజు కఢలు చెబుతూ 
రాతు9లు పేటళ్లో జనాన్ని వినో దింపజేసారు జముకుల కధకులు, ఇందులో 
నాటక వ9కి9ియకుజెందిన సంవాడాలు ఎక్కువ. కధకు సంబంధించిన 
పా(తలు సారంగధరుడు, చిత్రాంగి రత్వాంగి వంటి వేషాలు ధరించి 
కొందరువచ్చి ఆయా పాత9ల సంభాషణలు చెబుతూ నృత్యం వేసా 
అభినయిస్తుంటారు. మిగిలిన వాళ్ళు శృతికి అనపకాయబు రికో చేసిన 
తంబురవాయి సూ ఒకరు జముకు వాయినం యిద్దరు కథ నడుపు 


_ 


తుంటారు. పేట వ9జలు ఎండో ఆరె తో ఈ కథలువింటారు. 
రు రొాణం౦ 


“అంగాని వేదాః చత్వారో మీమాంసా న్యాయ విస్తరః 
పురాణం ధర్మ శాస్త్రంచ విద్యా హ్యేతే చతుర్ధశః” యా 
చతుర్దశ విద్యలలో పురాణమొకటథి, 


“పరమ పౌరాణికుల్‌ బహుపురాణ నముచ్చు యంబని 
మహిని గొనియాడు చుండి” 
— నన్నయ (ఆడి పర్వం 38౬) 


“జరయస్‌ నన్నయ తిక్కనాది కవులీ యుర్విన్‌ 
బురాణావళిస్‌ డెనుగుస్‌ పేయుచుిి 
-- బమ్మెరపోతన (ఆంధ9మహాభాగవతం పీధమస్మంధం 18) 


“జనులు అప్పు డప్పుడు హౌరాణికులవలన 
భాగవత భారత కథలను వినుచుండిరి” 


— నన్నెచోడుడు (కుమార సంభవం. ఆ ౧౧) 


““ఏబుధ విపురిల బిల్వగ బంచి 
వినుము భాగవతంబు విజ్ఞాన మొదవ 
భారత రణకథ పాటించి వీనుము” 


__ శ్రీనాధుడు (వల్నాటి యుద్ధం) 


ఇలాగ పురాణవ9వచనమనేది నన్న యకాలంనాటికే కనబడుతోంది, 
పైగా మధ్యలో ఏకాలంలోనూ మరుగుకుపోకుండా అవిచ్చిన్నంగా 


222 


సాగివస్తున్నట్లు వివిధతరాలకు చెందిన తర్వాకికవులరచన లలో వటం 
కించడ బట్టి గ౦హించవచ్చ్యు, 

ఇది ఒక విశిష్ట విధానం. మౌఖికంగా, అశువుగా, అనర్గళంగా 
మాల్లాడే సరళ భాషా చనుత్కార సామర్థ్యం దీనికి ముఖ్యావసరం, 
దీనికి వ్యాస పీఠం అని కూణడాపేరు. దీనినిబట్టి ఈ పురాణప9వచనం 
వ్యాసునినుండి పరంపరగా నస్తున్న ట్లు భావించవచ్చు. వ్యాసశిష్యుడు 
సూతమహాముని పరమ పౌరాణికుడు, అష్టాదశ పురాణా లను ఆపోసన పల్టీ, 
ఆనాటి జనసామాన్యమునకు విశ్లేషించి చెప్పినవాడు. పురాణం అనేది 
ఇంచుమించు ఏక వా తాఫినయం. చతుర్వి ధాభినయాలలో వాచకం 
అతని పీవచనమే. పురాణం చెప్పునప్పుడు మామూలు బట్టలు కాకుండా 
అతను కట్టే పట్టుపంచి, విభూతి రేఖలు, విసనకర్ర ఆహార్యం. ఇక 
సాక్వి కాభినయం పౌరాణికుడు కధలో తానులీనమై శోగితలలో కూడా రసాను 
గుణంగా రోమాంచకంపశ్వే దాదులు కలిగిస్తాడు, కనబరుస్తాడు. ఆంగికం 
కళ్ళూ చేతులూ ముఖ కవళికలూ సందర్భాను సారంగా తిప్పుతూ 
అభినయిస్తుంటాడు, అందువల్ల హౌరాణికునిది వికపాతాాభినయమని 
చెప్పవచ్చు. 


గోడావ-నీరు త్యాగితె కవిత్వం వసుందని, కృష్ణాజజాలు | తాగితే 
సంగీతం వస్తుందని ప9కీతి, ఇది నిజమేమో అన్న టుగా గోద వరి 
సీమలో పురాణ పృంవచనంచేసే సాహిత్య పండితులు ఎక్కువే. 


గంధం సుందుంచుకొని పురాణంచెప్పే పద్ధ తెకాకుండా గంధం 
అవసరంలేకుండా పురాణపవచనం చేసేవారుకూడా ఉన్నారు. వీరిలో 
విశేషవఖ్యాతిగన్న వారు శీ పురాణపండ రామమూ_ర్రిగారు. వీడిది 
రాజమహేంద్రవరం. అద్వితీయమైన పాండిత్యంతో ఖంగుమనే కంచు 
కంఠంతో సామాన్యులకు సులువుగాతెలిసే ఉపమానాలతో అనువ 
మానంగా చెప్పే వారు, వచ్చిన పే9క్షకుదు మరికదలడం అనే పసన ్తీ 
లేదు, కధ పూర్తయ్యేవరకూ నిశ్శబ్దంగా కూర్చో వలసిందే. భారతం, 
భాగవతం, రామాయణాలు నైలలతరబడి విన్నూ మళ్ళీమళ్ళీ వినాలని 
పించేవి. తెలుగునేల నాలుగుచెజగులా ప9వచనంచేసి పేరుగడించిన 
మహావిద్వాంసులు,. పండితపంకాండులు వీరు... -. 





చద mean ఇల్ల తయ ట్‌ అణి త, [| Wo ట్‌ bs wpe po యం 
అలాగ వాజపయాజుల డబ ణ్యకౌపారారు మాత (దు 
॥ జ ఓ | 
న్స్‌ ఆ అద మే అ లు ఇటో లో అపో నల్‌ శారా మ్ల భా: Pra త 
బాందృ్యవర ల) అసుర ళ మిడధారడా సంవహసుండలతంగా లెకకబషరంరా అను 
సన్‌ల. 


గా గ క్రై ద్‌ 
౮ నాలా” 

హా గ. తా స ల! ఆశనే న్ని శా భు ర 
వింతామణిశాన్ర్రైగారు కూడా లయూకోవలిలే. wu ణం అంటె 

అసి ప్త 

a __— గ ల్‌ స అల ar 
జనం విరగబడిపో యే వాదు. అమ్ము త మైన జనాకరణ, ఆ ఇప్పుడ ౦౬ ర్స్‌ 
cn ఖు 


జాగసు, పురాణాంతర్గత విషయాలచర్న పండిత దా మరలందర్శ్శ 


జ్‌ 
Pa జ్‌ రొ జి ద అట్లీ 
పరవపల్ని చేసేది వీత పురాణం కాకినాడ, మండపేట వగైరా పట్టి 


ణాలలో 7లలతరబడి చెబుతుండేవారు. 


ఇక రేడియోలో వ్యాస పీఠ ద్వారా వాసికెక్కినవారు ఊషశ్రీగారు, 
వీరిది రాజమండి9. అసలుపేరు పురాణపండ సూర్య పృకాశదిక్షితులు, బిరి 
పవచనం తీరు మరోరకం. ఇది ఉపన్యాసధోరణి, పైవారిలా ఇలలతరబడి 
ప9పచనం చెయ్యడం కాకుండా అప్పుడప్పు డు అక్కడక్కడ రామాయణ, 
భారతాలలోని ఘట్టాలు చెబుతూ తన అమృత వాక్స 9వాహంతో మనుషుల్ని 
మంత9ముగ్గుల్ని చేసేవారు. వారి వాసంగం ఒకసారి వింటే ఎవరై నానరే 
ఆయన అభిమానిగా మారిపోవలసిందే. ఆగాంతు లోనిమాధుర్యం, 
అవప్పడంలోని నేర్చు, అమాటలకూద్చు జనాకర్షణకు దూ లఅకారణా లు. 
వాల్మీకి రామాయణం, వ్యాసభారతం సామాన్యులకు అర్దమయేే 
* ఆధునికంగా విశ్లేషిస్తూ చెప్పడం వీరి ప్రత్యేకత. 


సులభ శ అల 
మ అనే 


గాంమంలోని గుడి ఆవరణలేగాని ఊరి చావిడిగోగాని ఎతైన 
బల్లమీద పురాణంశాస్త్రులు గారుకూర్చాని ఎదుట న్యాసపీఠంమీద గ్రం 
చ్చు. వుంచ్చి అది చదివి విపరిస్తుంటారు, కొంతమంది చదువుటకు 
వేగా మరొకరిని ఏర్పాటు చేసుకొని వారు చదవగా వీరు దానిని సులభ 
ఆవవుగా వివరిస్తుంటారు. సాధారణంగా వాల్మీకి రామాయణం, 
వ్యాస భారతం, దేవి భాగవతం, కవితయ భారతం, భాస్కర రామా 
యణం, గోపీనాధ రామాయణం, పోతన భాగవతం, భగవద్గిత శివ 
పురాణం గృంధాలను ఈ పహృవచనానికి ఎన్నుకుంటారు. వానాకాలం 
వచ్చిందంటే రాతు9లేగాక సాయంత్రం వేళల్లోకూడా గాఫమాలలో 
పురాణాలు వినబడుతూనే ఉంటాయి, జానపదులకు జ్ఞానభిక్ష పెట్టిన 
కళారూపాలలో దీని స్థానం గొప్పది. ఈపివ(చ్నంలో మధ్యమధ్య పే9క్ష 
కులను భాగస్వాములుగా చేయుటకు ౫ శ్రీమద్యమారమణగోనిందో మారి” 





224 


వంటి గోవిందబొబ్బలు కొట్టించడం, “రామరామ 
కూడా చేయిస్తుండడం చేస్తారు, ఇందు క్షోకాలూ 
ప్రత్యేక బాజ్లీలో ఉంటుంది. అదొక చితంమైన ఛాయ. ఈపురాణ 
కాలక్షీపాలు గెలల తరబడి సాగేవి. చివర అందరూ పురాణంశాస్సులు 


గారికి భ_క్టీతో కట్నాలూ కానుకలూ చదివించేవారు, 


పొనుగంటివారు పురాణపఠనం గురించి ఇలా వాంసారు _ 

“కొలడికాలము కిందట (పతిగామమునందూ రాము భజనలు 
చేయు చావడిలోనో మట్టీచెట్టుక్సింద వేయబడిన ముట్టి తిన్నె పైనో 
మునసబు కరణముల రచ్చసాలలోనో రాతి ఎనిమిదిగంటల సమీపమున 
వృద్ధులు, బాలురు, పురుషులు, స్త్రీలు సావకాశముగా కొంతసేపు కూర్చుండి. 
నిష్కల్మష హృదయములతో నిశ్చల దీక్షతో పురాణం వినుచుండెడివారు,. 
పౌరాణికుడు గంలీరకంఠస్వరముతో నట్టి నిశ్శబ్బసమయమున భారతమో,.. 
రామాయణమో, భాగవతమో బఠించుచుండగా కధాసందర్భములననుస 
రించి శిష్యులను భూషించువారు. క్పోష్ట, కృష్ణ అని తాత్కాలిక భక్తితో 


నరచువార్నలె ఒడలు తెలియని పవితాీనుభ్రవముతో నోలలాడు 
చుండెడివారు, 


“ఈ పురాణ శ9వణము వలన ప9జలళో భక్సిభా వము పెంపొందుటే 
గాక పుణ్య కార్యములందు దిక్ష, సంతుష్టి, శాంతి, థై ర్యము, సత్కార్యా 
చరణలయందు మక్కువ వెల్లి విరిసేవి, జాతి ఐక్యతకు ఇవి ఎంతగానో 
తోడ్ప డేవి”, 


సాధారణంగా పురాణ కాలక్షేపం [పతిరోజూ లోకకళ్యాణం కోరుతూ 
యీ కింది క్లోకంతో ముగుస్తుంది _ 


_ “స్వస్తి (ప్రజాభ్యాః పరిపాలయంతాం 
_న్యాయేన మార్గేణ మహిమహీశా 
గో వాహ్మదేభ్యబృభమస్తు నిత్యా 
__ లోకన్నమస్తాస్సుఖినోభవంతు” 
కొందరు __ 


“మంగళం కోసలేం దాయ మహనీయ గుణాత్మనే 
చక్రవర్తి తనూజాయ సార్వభౌమాయ మంగళం” 


అని ముంగళంతో ముుణిసొారు, 
అంట్‌ 
షటళ్ర లొంటివాళుు “సం సి” కం, మాటతో ంఎసువా?రు. 
ఉపత్రీ లాంటివాళ్ళు ణ్‌ అని జక్క మాటకి _ఎస్తువ్నారు 
ఉల 
హరికథ 
హరికభకూడా జానపద కళాస్వరూప మే. హకికభకుల: కాళికి గజ్జెలు 
కటి ఎగురుతూ హావ భావాలు ప్రదా సంగితంజోడించి కీర నలి 
యి — అల 


తోనూ, ప పద్యాలకోనూ, సంభాషణలకోనూ కకాకధనం సాగిస్తు మధ్య 
మధ్య పిట్టకధలతో ప హాస్యాన్ని గుప్పి స్తూ భారత, భాగవత రామాయణా 
కోని కధలకు బ)వంబిక బి ఎషయాలూ, ఆధ్యాత్మిక విషయాలూ జోడించి 
చెబుతూ పల్లెజనులనుఆకగ్ష: గా మద్దెల, వయులిన్స్‌, హార్మోనియం సహ 
కారులుగా చెలలతరబడికూడా శ చెబుతారు, 


పగటి వేషాలు 


పగటి వేషాలు సామాన్యంగా వేసేవి శి వరకూ కనబడుతున్నాయి. 
రోజుకోరకం చొప్పున వీరు వగలు వేషాలువేసుకౌని ఊరిలో తిరుగుతుం 
టారు. ఇందులో శకి వేషం, మాండికవేషం, లంబాడీ వేషం, బోడెమ్మల 
వేషం ప్రసిద్ధి. మాదిగవేషంలో కలలపై హేతుబద్ధమైన విమర్శ, బోడె 
మ్మలవే కేషంలో సంఘప రమైన విమర్శ, శకి వేషంల రె నిఖీభత్సం 'జకసారి 
చూస్తే మరిజీ వితంలో మరపురావు. ఈ వేషాల్లోవీరు సంఘ దురాచారా 
లనూ, ,అత్యాచారాలనూ తూర్నా రబడ తారు. గమ్మత్తుగా వానిని అవహేళన 
చేస్తు నమాజందృష్టికి తీసుకువస్తుంటారు. 


నిజానికి ఒకనాడు మన వల్లెజనులకు విజ్ఞానాన్న ందజేసినవి చాల 
వరకు ఈ జానపద కళారూపారే, ఇఫ్పుశ్లీవి ఆదరణలేకక్షిణదశకు చేరు 
కున్నాయి, వీనిని పునరుద్ధరించడం అంటే మన సంప్కృృతిని పునరుద్ధ 
రించుకోవడం. దీనికి వ9జలూ, పృభుత్వం, ఆయా రంగాల కళాకారులు 


బాధ్యత తీసికోవాలి. కనీసం మన సంస్కృతి చరితంకోసమన్నా వీనిని 
కేసెట్స్‌లో భదంపరచాలి, 


కోతిఆట 


వానరాలు నరులకు మూల రూపాలని డార్విన్‌ సిద్ధాంతం. వా.వ 
అవయవాలూ, ఆలోచనలూ మానవునికి దగ్గరగా ఉంటాయి. మాట 





226. 


రాకుద్నా మనిషికీ మచ్చికకాబడి అతనిమాటలు ఆర్జం చేస కుంటాయి, 
కూటికోసం కోటివిద్యలు అన్నట్లు కొందరుబిచ్చ గాళ్ళు వీనిని మచ్చిక 
చేసుకొని వానికి తర్భీదు ఇస్తారు. పందర్శనకు ఊరిలో నికి తీసుకువసారు, 
యజమాని ఆదేశంపుృకారం అవి చేసేచేష్టలు జానపదులను చాలాబాగా 
ఆనందింప చేస్తాయి. అతడు కోతిని పొలంవెళ్ళి పశువులుకాసుకురారా 
.తిమ్మన్నా అంబే అక్కడున్న పుల్ల ముక్క తీసుకొని ముంద రకాళ్ళతో 
మెఢమీద పెట్టుకొని, వెనుకకాళ్ళపై నడు స్తూవెళుతుంటే చిత్రింగాహంటుంది 
ఒరే తిమ్మన్నా, ఈ బట్టలు మీ అ 'త్రవారెచ్చారు కట్టుకో రాఅని గుడ్డ ఇస్తే 
వీసిరిపారేస్తుంది. ఈ బట్టలు ' ము పుట్టింటిపారువంపారురా అంటే ఆ 
బట్ట ఆనందంగా భుజంమీద వేసుకుంటుంది. ఇలాంటి పనులెకాకుండా 
సర్కస్‌ఫ్‌బ్స్‌కూడొ చేస్తుంది. ఒక చిన్న ఇనువ చక్రంపట్టుకొన్సి దానిలో 
నుంచి దూకమంటే "ఛెంగునదూకుతుందీ. ఆ చిన్న చక్కావికి నూగె 
గుడ్డలుచుట్టి మండి స్తూ దానిలోనుండి దూకమంబేకూడా నిర్భయంగా 
ఇంగునదూవె బయటకువస్తుంది, తల కీ9ందక్తు పెట్టి దొమ్మర మొగ్గల 
వేస్తుంది. అతని ఆజ్ఞను పాటిస్తూ ఎన్నో చిలిపి చేష్టలూ, చితా9లూ 
'చేస్తుంది, ఇది చూడేడొనికి 'మూగిన జనం పావలో,, అర బియ్య మో 
పెట్టి తమ ఏ కళాపియ త్వా న్ని చాటుకుంటుంటారు. 


అలుగు బటాట 7 


కోతుల్లాగే ఎలుగుబంట్ల నుకూడా. మచ్చి కచేసుకొని దానిచేత గంతులు 
వేయిస్తూ, 'చుట్టావేరినవారికి నలాంచేయిస్తు ఆడించి జన్మాని] అలరించి 


డబ్బులు, బియ్యం పోగుజేనుకొని యీకేళ జీవనాధారంగా బగికుకు 
తారు ఏ కొందరు, . 


పట్నంచూ డరబాబు 


- సిసీమాలులేరో జుల్లో భూతద్ధంఎరిగినబుద్ధి మంతులు జక పెట్దిచేసి 
ఆ పెట్టెలో వెనుకభాగంలో వట్టడాలు, పర్వతాలు, “నదులు, పుణ్యక్షేత్రాలు, 
దేవుళ్లు మొదలగు జొమ్మలు ఒకదానికొకటి గొలుసుకట్టుగా అంటించి, 


పెట్టకు ఇరువె వెపులాగలఊచ లకు తగిలించి జరుపుతూ ముందు భాగంలో 


పెట్టెకు మూడునాలుగు బొర్కెలు పెట్టి, ఆకంతల్లో భూతద్దాలు అఖికి లోపల. 


జం ఆక లాయ కీ జాం సి ల్సి ళ్‌ లో న న. , గో నాం ణో 4 
య క మంట ఈం వ్‌ గై గ్రా మ జ 'పతూ మం మడ తారు. క భ్‌ | 
| స్ట్‌ " 
ననన == | అప ఖః వా న అలో అల ప ప నట ట్‌ ఎ అ సౌరి అగ్నే ఇ అన్ను pe su ఆ . » 
ఆపు ర తొలు CEC యఉంరా గు fo 1 రము తా కస్ట గంగలు న్‌ జా రగు? 
గ 
చారి ఆలా ఇ | nen జ pn శా 
గ్‌ అ వ ఖు (| 
కొాపంతూ ఆ సమాళా రారు లఅయలతాొ వాట్రలాగ యిలా దాగిసారు, 
న 
ఓఓ జ! జో rn త లు 
చ ఎట్ట 6.౬ అల కొ 
డిలీ కోట చ లాం 
భర్తు కొట చూడర జాబు 
Poms వ 


అంటూ వీనులకుకూడా విందుకల్చి స్తారు. పిల్లలు తలో పావలా ఇచ్చి 


ఆభూతడ్డాల్లో ంచి ఆబొమ్మలుచూసి సినిమాచూస్తున్న ఆనందాన్నీ | అను 
“భూతినీ పొందుతుంటారు. తిరునాళ్ళల్లోనూ జాతర్లలోనూ 


| నంత ల్లోనూ 
పండగల్లోనూ వీని దర్శనం ఒక ఆకర్షణ. 
ళా చె 


శుతుఖుతు 


226 


పృఖ్యాతపంధర నలు _ పుత్యేకపరిశీలన 


ఆశే 
ప్‌ లతో 


ఈ జానపద కళలలో సంగీత సాహిత్య నృ త్యకళాభినయా లతో 
కండ పుష్టి కలిగి పండితుల్ని కూడా మెప్పిస్తూ పఖ్యాతిగన్న (పదర్శ 
నలు (పత్యేక పరిశీలనార్హములు, వానిలో పగటి వేషాలు, హరికథలు, 
బుర9కధలు, యక్షగానాలు, భోగంమేళాలు, కోలసంబరాలు, వీధినాటకాలు 
ముఖ్యమైనవి. వీధి నాటకాలలో హరిశ్చ ౦ద్య, చింతామణి, గయో పాఖ్యా 
నం నాటకప9దర్శ నలు బహుళ పా9చుర్యం పొందాయి, అందువల్ల 
ఆయా పిదర్శనల్ని మరింతలోతుగా పత్యేక పరిశీలనతో వివిధ 
కోణాలనుంచీ విశ్తేషించడం, వీని మనుగడను నిర్దేశించడం యీ అధ్యా 
యం ధ్యేయం. 7 

పగటివేషాలు 

తెలుగువారికిగల అపూర్వ జానపదకళాసంపదలో *పగటివేషాలు 
కూడా పేర్కొనదగినవి. వీని ఆవిర్భవకాలాన్ని నిర్ణయించడానికి సరి 
యైన చారిత9కాధారాలు లభ్యంకాకపోయినా తెలుగుసాహిత్య విమర్శ 
కుల పరిశోధనలో యిది స్ఫుటంగా ఒకచోట కనపడుతోంది, అది 
వేములవేడఖీమకవి కాలం. శాపానుగిహసమర్దుడగు ఉద్దండ వండితు 
డైన వేములవాడఖీ మకవి కళింగరాజ్యానిక్లి వళ్ళి లోపలనున్న రాజకళింగ 
గంగుకు తనరాక కబురువంపగా అతక్షీడిత్తకి దర్శనమీయలేదట _ దానికి 
కోపించిన భీమకవి మువ్పదిరెంకుదినంబులావలన్‌ రూమునకరమందతని 
సంవద శత్సుల జేరుగావుతన్‌” అని శపించి వెళ్ళిపోయాడట. ఆవిధంగానే 
శత్ఫురాజులుదండె త్తివచ్చి కళింగగంగునోడించగా అతడు పారిపోయి 
బికారియై వీధులవెంటతిరుగుతూ ఒకరాతి9 ఒకచోట కాలుజారి పాతర 
గోతిలోవడి “అంతబితుకూబితికిన మహారాజుకు యిప్పుడో కాలిదివ్విటీ 
అయినా లేకపోయెనే” _ అని ఆక్కోశించాడట. అదివిని ఆ వ౦9క్కనుండి 
వెళుతున్న భీమకవి *ఎవరునువ్వు?* అని అడిగితే “ఫీమకవిచేసిన జోగినిఖో 
అని వడ్చాడట. అప్పుడు జ్రాలిపడి మరల భీమకవి “ఆజిలో రాయలగెల్సి 
సజ్జనగరంబున పట్టముకట్టుకోవడిన్‌ రాయకళింగ గంగ- మీన మాసమున 
పున్న మివోయిన షష్టినాటికిన్‌* అని శావపవిము కిని అను[గహించాడట, 















గ్‌ 1 
(| 
| / 
hm . ॥ య 4 ॥ 2 , 
ap re Cn wr al 
i గ్‌ టి 1. " ‘gh a mm Ae | ఫ్య EE స్ట i .. / | gs ciel 
; ఖ్‌ poe wr De wh op I nm, Tye 7. | 
/ గస న pI కోలం i ఖః ఫ్‌ WE a pol Tap” wo me En ల” న్‌ా 
ళ్‌ Doan =. Rut ain న్‌ ya MT Meh rer ' 
| ( జ ' raw a సట్‌ An స గ్‌ 
c జ శి MT fe fre Walt, సట Tp ony ahh UN జోలో 
| 
' ల 
|. 
. . 
॥ 
' ' . 4 m 
॥ , | 
గ్‌ ' ' ' +" ' ల! 
' ' em 
oo 
న 
a re, 
wh 
. mr 
"ల 1, 
. iw? n 
' ' ర్‌ | " 
' 1 " ళ్‌ / 
| . ' | | 
॥| |. ౯ |. ల. ' en .! | ,* || , ॥ న్‌ న. 
నల ' " ॥ . ' వ. " ॥ 1 
॥ , an on ' en 
um 1 1 1 i | | ఫి | 
' భి mm 





229 


ఆతరువాత కళింగగంగు అద హొత్తున్న భాగదతులడకంలో 
బబాటలుమోసే నౌకరీకి చేరాడు. ఢీమకవిజెప్పిన కాపవిము 2 సమ 
యానిరీ ఆ వుళం కళింగర జం చేవ ఏ౭ఒకను అకాల తమప౦డర్యన 
౩ఏలకించమనికోరగా, శేసవగల లు తనకువోడి వరాం అయిన రాజ కళిం! 


గంగువేషముకట్టిన చూడగలనని తెలువ, ఆ భాగవతులు అడి తమ 
కసాధ్యమని డిగులుపడుతుంటే మూటలుమోస్తున్న గంగు ప్రభువులు 
కళింగగంగు యొక్క దుస్తులు, క_క్రి గురుము యిచ్చిన తానా వేషము 
కట్టగలనని చెప్పెనట. రాజందుకు సమ్మతించి వానిని సమకూచై నటి 
మరునా డు పట్టపగలు భాగవతులతో కళింగగంగు రాజసభను పృచేశించి 
గంగువేషములో విరపర౦దర్శనచేశచూ రాజునువమీపించి ఒక్కవేటున 
అతని శిరమునరికి తిరగి రాజ్యా భిషి కుడయ్యేడట. 


తెలుగుసాహి త్యంలో పగటివేషం తొలుతగాయిక్కడ యిలాకనిపిప్తోంది. . 
ఈ భీమకవి కాలాన్ని నిర్ణయించడంలో కూడా పరిశోధకులు చాలాతీకమక 
పడ్డారు నన్నయ్యుకు ముందువాడని కొందరు, తరువాతివాడని కొందరు, 
తిక్కునకుకూడా తరువాతివాడని కొందరు. అయితే సీమకవి శాపడాప 
సందిరవదం ని “మీనమాసం" సొరమానాన్ని శెలుపుతు6డి.:డనుక. సీర 

నమంటేి నేటివతె 12 ౧లల్నీ వై చైత9ం, వై శాఖల్ని జ్యేష్ట, అమాఢ6 అని. 
గాకుండా మీనం, మెషం, వృషభం అవి 1£ రాసుల పీరుతో పిలిచేవారు) 
చరితం చూస్తి ఈ మానం రాజరాజన రేందురినితర్యా త కొద్దికాలమే ఉంది 
గనుక వివరస్టితుల్లోనూ ఈయన తిక్కనకు పూర్వుడే అని ని బిర్జారంచవచ్చు 
శీ శ్రీపొద గోపోలకృష్ణమూ ర్తి ర్రిగారు భీమకవి తిట్టిన కళింగగంగు అనంత 
వర్మ చోడగంగిదేవుడని, యితని కాలం 1078-1147 మధ్య అనీ కళింగ 
సంచికలో వారిసారు, శ్రీ నేలటూరివెంకటరమణయ్యగారు “అన్న దేవుని” 
రాజమండి)శాసనాల ఆధారంగా చేములవాడభీమకవికాలం కీ). శ. 1121 
పా9ింతంగా నిర్ధారించారు. 


ఇంత పాచీనతగలిగిన యీ జానవదకళ 20వ శతాబ్ది తొలిదశలో 
కూడా దేదీప్యమానంగా వెలిగింది. 18వ శతాబ్దిలో వగటి వేషాలు. 
మైసూరులో మంచి ప్రజ్వలంగా సాగేవి. అక్కడినుంచి తెలుగు 


బాగిహ్మణుడు శ్రీ వల్లా వరల వెంకట రామయ్యగారు తన పరివారంతో 
ఆంధిదేశం వచ్చి కృష్ణాజిల్లోలో వీరంకిలాకు దగ్గర గల హనుమంతపురం * 


అగ్యపహారంలో అయ్యాువార్ల 

పించి యూ పీఠంలో వగటివేహాలు నేర్పెవాడు. వేషాల భాషనుకూడా. 
తానేకూర్చి శిష్యగణాన్ని తయాదచేశాడు. స్థానిక బ్రాహ్మణ కులానికి 
చెందిన పావట్ల వారు, వెదాంతంవారు వ గ్రైరాలకుటుంబాలపిల్లలు యా 
శిక్షణవాంది. పగటికేపాలతో ఆంధఏదిశమ (తా పర్యట్‌స్తూ, జనాన్ని 
బాగా ఆకట్టుకునేవారు, అప్నటో కూచిపూడివారి యక్షగానాలలో హాస్యం 


౭ రాగి 


పాలు జాన్యం. విరామ సమయాలలో యీ వేషాలు ప9వేశపెటి పే9క్ట 
గ యట ళో 


కులకు హాస్యాన్ని ఆందించేవారు. ఈ హనుమంతపురం అగ+హారమే 
యిప్పుడు “గడ్డిపాడు”గా పిలవబడుతోంది. 


ంగారలనేవారి ఆదరణతో ఒకపీఠాన్ని స్పా 
ం ® 
జాం 


పగటి వేషాలు రెండు రకాలు, 1) తామస వేషాలు ౨ సాత్విక 
వేషాలు. గడ్డపొడువారివి సాత్వికానికి చెందినవి. హనుమాన్‌ జంక్షను 
వద్దనున్న కొమ్మూరువారిక్కి నూజివీడు దగ్గరున్న గొల్లపల్లివారికి యీ 
కళ్త పల్లావర్లుల వారి శిక్షణవల్ల అబ్బిందే. వీరు యాదవులు. వీరిలో 
పాలిబోయిన పెదముసలయ్యగాద, ఏయర్ల లక్ష్మినారాయణ గారు 
పిసిద్ధులు. పీఢ్రి పిట్టల దొర, పాములాళ్ళు, మందులవాళ్ళ వేషాలు 
చూస్తుంటే వేషధారుల్లా ఉంటివారుకాదు అచ్చంగా కట్టు, బొట్టు అవే, 
ఈ వేషాలకు వీరు సువర్ణవతకాలుకూడా పొందారు, 


ఇక ఏలూరుదగ్గర సీతంషేటలోనున్న పగట్రివేషధారులుకూడా 
మంచి ప్రసిద్ధి గన్నవార్కే వీరు దక్షిణాదినుంచివచ్చిన ఈతముక్కు 
జంగాలవారు, * వీరు ఎక్కువగా తామస వేషాలకు పృసిద్ధి. శూర్పణఖ, 
భేతాళ వేషాలు, శక్తి వేషంవంటివానికి వీరికి వీరే పాటి, అలాగని సాత్విక. 
వేషాలలో తక్కువేంకాదు. సాధువుల వేషాలలో వీరిని నిజంగా సాధువు... 
లని భ్రమించేవారు. వీరెకి శక్తిపూజఉందనీ అందుకే మాంత్రికవేషాల్ల . 
టక్కుటమారి విద్యలు అద్భుతంగా ప9దర్శించేవారని పంతీతి, 


ఇక్కడ దెందులూరులోని సున్న ంవీరయ్య గారిదళంకూడా తామస 
వేషాలకు పేరెన్నికగన్న దళం, వీరు విశ్వ బా9ిహ్మణులు, సున్నం 
వీరయ్యగారి భేతాళ వేషం చూస్తే గర్భిజీస్త్రీలు హడలి పిండం పడిపోయే 
దట. ఏలూరు మోతేవారు వీరికి అఖండ సన్మానంచేసి గండపెండేరం 
తొడిగారు. ఒకసారి. బందరులో డాక్టర్‌ ఆహోబలరావుగారింటికి కత్తి 


జ! ™ గ నా 
వాపి జాం ల్‌ చరా చి క వ ల ఎ బ్‌ రక న 
PIE EET CRD బఅటుంతిి చ? గల్‌ కొటుకుండ న్న 
లీ ల శ 
ఇ స కా కం... భా Ww a = Wao ~ ధగా శాం న జట ణి 
రుటంవా శా ఎంటి గ. మంకు జ A స్‌ు లం శ భూ రాం wd ష jp స శ he ఆ 1 
౮ ఖి అ ఆ ల్‌ 2 
జు లా షో జే మారి | పా m= గ్గ యము. ర క్ట am ae prem we తలా Hees జ క్‌ నరం స ఇ కాళ్ళా 
బవ కించి 6డ న ర Crew కట, లొక గారు అ అనా oo IPE. ait 
Can లు మ ళు భో 
జ్‌ గో ణు 


వాతగాల కంగారు 


వ పహ 

హ్స్‌ లా fn ఇ a 
ay) «yee ల” వష య అసల లారి జ 
బా! డి బంధుషు డ్‌ ఈడ డబ్‌ నది అడు ioe wal ] ర 


న్న! 
౮ 


కాడు, అవృటిదాకా చ నం. ఆజఅబ్యాయం 
రేచికూర్చున్నాడట, అంతా నిష్నెరకపోయారట. ఇంతకీ యీ అద్భు" 
ల 


మాం[తికుడవరయ్యాా అంటే సున్న6 ఐరయ్య గారు, తరవాత ఆకు్యర 
వాని పొట్ట పరీక్షేంచి చూస్తే అరటిగుజ్ఞుు బొంద, పువ్వు ఎ[ర రంగు 
లో కలిపితే పొట్ట, పేగులు ఏర్పడ్డాయని తేలింది రీరయ్య గారి వగట్‌ 
వేషాలు అంత స్వాభావికంగా ఉండేవి, 


న్‌ “కష్టాతి తికష్టమగు యా విద్య అంధ9దేశమ మందు కూచిపూడి 


బాగీహ్మణ వంశవ-:లలో తొలుత నవతరించినదంటారు. తరువాత గోదావ. 
మండలనముందల కాకరపం య్‌ గ్యామమావిడ ౧కు గురుకులమెగశ్‌. అ ఇండ 
బోట్లను సుశిక్షితులైన కూడే రావవాంధ$ దేశాన భు దమ విద్యను వ్ర 
రించి గాంమాదులచేలను, హొరులచేతను. మహరాజ లచేతను ఆదర 
జడయంగల్లిరి”, 


వ9ిస్తుతం యా కళను ఆరాధిస్తున్న పృ ద్దు డులలో రాజము హింది. 
వఠంవో ఉంటున్న విభూతి భహనీలింగం గా రొకరు. సంగీతం, 
సాహిత్యం, నటన నాట్యకళలలో పివీణులేగాక శిష్యులను తయారు. 

స్తూ తమ దళంతో ఊరూరా వ్రిదర్శనలిస్తున్నారు. వీరి అర్థనారీశ్వర, 
బోడెమ్మ వేషాలు చూసితీరవలసిందే. మొదట భాగవతులలో వృత్తిగా 
బ్రాహ్మణులే ఈ వేషాలు వేసినా కొమంగా విశ్వ | బాహ్మణులు, జంగం 
దేవరలు మొదలగు బా౦హ్మణేతరులుకూడా దీనినభ్యసించారు. గోదావరి 





షే విజ్ఞాన సర్వస్వము - సంస స్మృతి పుం 915. వెంపరాల సూర్యనా 
రాయణకశాస్త్రిగారు 


232: 


మండలంలో కీర్తిశేషులు వె పాలంకి నారప్ప, రావూరి సూరయ్య, వేదుల 
బావయ్య, భాగవతుల కోనయ్య, కాశీనాధభట్ల పంకయ్య మెదలగు 
వారు కూడా పరిసిద్ధులు, సోమయాజులు వేషానికి కోనసీమ వేద వండి 
తులవే కాశీనా ధభబ్ల వెంకయ్యగారు జోడు శాలులు బహుమానము 
నందిన ఘనుడు, 


ఈ పగటివేషాలలోని ప్రికిియ ముఖ్యంగా వేషంలో, భాషలో 
నడకల్లో, చేష్టల్లో లోకంలోని కొందరినీ అనుకరించడం, అదికూడా గుర్తు 
పట్టలేనంత గొప్పగా ఆరూపంలో అతుక్కుపోవడమే దీనిలోని వ9ీత్యేకత, 
ఇది పూర్తి పరకాయ పంవేశం, ముఖ్యంగా ఆయా వేషాలద్వారా సామా 
న్యులకి సంఘంలో దురాచారాల్ని గిలిగింతలు పెట్టి హాస్యంతో వ్యం 
గ్యంగా ఎ త్రిచూపించడం యిందులోని మౌలిక సూత్రం, . వినోదం, 
విజ్ఞానం బహిప్యాణాలు, ఈ వేషాలు మగవాళ్ళే వేస్తారు. ఇవి శక, 
వీనిలో పోలీనులు, పఠాన్లు, బుడబుక్కులు, లంబాడీలు, బోడెమ్మలు, సోమ ' 
యాజులు _ సోమిదేవమ్మ, భబా)జులుు గొల్లబాయిడు, పిట్టల దొర, 
ఫకీర్లు, మాదిగ, కారువాసాని _ సోమయాజులు, మందులవాళ్ళు, సాతాని 
వైష్షవులు, సాధువులు. బాలీ _ బైరాగి, సిద్ధి - కంచెనీ, అర్థనారీశ్వర 
శ "క్ర, భేతాళ దేవరపిట్టి మొదరగునవి సుఫరిసిద్ధ వేషాలు, “ 


పోలీసులు 


ఇది సాధారణంగా తొలిరోజు ఉదయం ఇచ్చే ప్రదర్శన, ఒకసారి 
పీ గ్రామంలో" ఒక స్తీ ఊరావల చెరువుళోపడి ఆత్మహత్య చేసుకొంటే 
అమెను' పెకికీసి వెంటనే రాతి9కిరాతి9 దహనంచేసేసేరట. దినిపై 
పోలీసురిహోద్దఇవ్వవలసిన మునసబుగారు రిపోర్టు ఇవ్వలేదట, 


మరునటిరో జు తెలతెలవారుతుండగా నలుగురు కానిస్టేబుల్బూ, 
ఒక ఇన స్పెక్టరూ వచ్చి కచే3చావడి లోకూర్చు ని మునసబు గారికి కబురు 
చేశారట, ఆయన వచ్చి నమస్కారంచేసినిలబడితే ఆత్మహత్యచేసుకొన్న 
ప్రీ విషయమై ఆచూకికి వచ్చామనీ ఎందుకు రిపోర్టివ్వలేదనీ గద్దించే 
సరికి మునసబు వణికిపోతూ (బతిమలొడుకుంటుంటే, కరణం వచ్చి “కని 
స్టేబుల్చుని వక్కకుపిల్చి డబ్బు కుబేర మాడడం పా9రంభించాడట, 
ఈ అడావిడికి గాగమస్టులందరూ అక్కడికి చేరిపోయారు, కధ మంచి 


గ జ్‌ 
' 


Joa | 


స టీలు మల 


జో 
| J 

uN య. 
( 


© 


అగ 
ఓ 


గ 


పో 


కా 
స 


ఠా 


ఆది 
స 


* 


ot 


cG 


(a 


ఖా 
/ 


6ట 


ఇల్‌ 
జే అ Ch. 
క సా. 


శ్లో 


గ 


గ్‌ © 
x3 Y3 
లో హే ఫు 
a ada న | 
| 
ఫీ 
Jah 
“ల్ల 
rit గం 
తి జః 
va క 
(a 9 
3 | 
ia ల 
«3 
Gl ఓ} 
St ¥3 
de 
‘YD 
ya 
9 43 
3 ovo 
జ 
Ya క 
WW ౯ 
త టే 
SE 
3 
Oo fs 
va ve 
త శ్ర 
%0 
4! 0 
9 de 


కు వం 


ఓట్‌ 


ఇ 


నలుగురై దుగురు 


లే 


ఖల్సా 


, యూ వేషా 


పు, భుజంమీద ఎరుపు, వసుప్పు 
టి 


శ 


ల్‌ 


కొ 
తలకు పెదపొగా జుటి 


చ మ 


“అంబపలుు జగదంబాపలూ్య శాంకరీ పల్కు ఓ ంకాలీ 
ద 


234 


వీరు బుడబుక్కాలజొ తి పుట్టుపూర్వో త్తరాలూ, వాళ్ళ వేషభాషలూ, అల 

వాటూ అదోప౦9 కేక మెన మాండలికంగా మాట్లాడుతూ మధ్యమధ్య చిన్న 
aa) య 

చిన్న హాస్యంచెణుకులు వదుల్తుంటే చూడ్డానికీ, వినడానికి అదో చిత9ంగ్లా 


ఉంటుంది 


“మావూరిచివర త్రొంఖె వీండ్ల భాలాకుమారీవుంది. అకుడ చాలా 
చితాాలూ జరుగుతున్నాయ్‌ మహరాజ్‌ _ఏమి చిత్యాలురారామజోగి అనేరు, 
పాములు కప్ప ల్నీమింగు, పిల్లులు ఎలకల్ని కరచు, బెల్లానికి బీమలూవట్టు' 


“ఈ ఊళ్ళో ఉగాలీతిరుగుతోందీ మహరాజ్‌ - దాన్నీ ఒదిలిసా _ 
మీది సొమ్మూ మాకూ వద్దు _ తెల్లని గుడ్లు పెట్టే నల్లని కోడి పెట్టల్‌ నాల్లూ 
యియ్యి చాల్‌”, 

“ఈమధ్య అయ్య గారిమీదా పగబట్టీడన్నాడ్‌, వాడూ మిడీ గుడ్ల 
వాడూ మిట్టనొసలావాడూ. నిశీరాతీ9లేచీ నిక్కీనిక్కిచూసి తనావారితో 
కూడూకొనీ తమయింట్కి కన్న ంవేస్తండూ. వాడూ ఎవడురా అని 
అడిగారూ అయ్యగార్‌? వాడే మహరాజ్‌ _ గాదీకిందా ఎలకా _ పందీ 
కొకూ మహరాజ్‌, ఇలా నవ్వించే జోకులు ఎన్నో 1, 


అంబాడీవెషం౦ 


అద్దాలుకుట్టిన పరికిణీ జా కిట్టూ ధరించి చేతులకూ భుజాలకూ తెల్ల 
దంతపు మురుగులూ చెవులకు దంతపు జూకాలూ, వేళ్ళాడే రెండు జడలతో 
అయిదారుగురు లంబాడీ ప్రీలవేషాలతో వస్తుంటే ఏదో లంబాడీతండా ఊళ్ల 
కొచ్చి ందేమోఅన్నంత అనుమానం కలుగుతుంది. వాళ్ళ తండాలు 
ఎక్కడెక్కడ ఉన్నాయో వాళ్ళ ఆచార వ్యవహారాలూ పద్ధతులూ చెబుతూ 
వాళ్ళల్లో అన్న చనిపోత్తే అతని పెళ్ళాన్ని తమ్ముడు పెళ్ళి చేసుకుంటాడనీ: 
తాము వాలి సుగ9వుల వంశం వాళ్ళమనీ, వాళ్ళలో ఒకామెను చూపుతూ 
యీ లంబాడీ స్త్రీ తనభర్త అడవిలో చనిపోతే మందిని పెళ్ళిచేసుకున్న 
దనీ మొన్న పెళ్ళీ, నిన్న శోభనం, యియ్యాల పొట్టా - ఈ పొట్లా 
మీదా ఒకే పిల్లా ఉందో రెండూ పిల్లా ఉందో మూడూ పిల్లా ఉందో 
సూపించుకోడాన్కీ ఎల్లున్నాం మంత్కసానీ జాడా కోసం” అని పొట్ట ఎత్తి 
చూపిస్తుంటే అందరూ నవ్వుతారు. ఇలా వాళ్ళ ఆచార వ్యవహారాలు 
చెబుతూ వాళ్లు నవ్వకుండా మనల్ని నవ్విస్తూ గొప్ప. వినోదం కలిగిస్తారు, 


235 


జొడెవర్మిల కసాలు 

ముఖాన విభూతిరేఖలతో మెడలో రుదార్గిక్ల మాలలతో తె 
రేకు కట్టుకుని, తలగుండువేయించుకుని కసె" న ట్టుకొన్న ట్లు ఇంగు ౫ తి 
మీదనుండి దింపి, చెంబు చేస్త పట్టుకుని కక్‌; స్తూరిరంగరం; గా” అంటూ 
పాడుకుంటూ వచ్చి ప9జల్ని చూసి అందులో ఒకర్ని చాలా తెలిసెనట్టు 
“ఏమండోయ్‌! శ్లేమంగా ఉన్నారా? అయ్యూ మేమేనండీ! వముమ్మల్న, 
ప్పుడూ చూడనట్టు అలా చూస్తున్నా రేమిటి? నాపేరు తులకీభాయండీ _ 

ఈమెపేరు సొభాగ్యం, మీరంతా క్షేమంగావున్నారా? 


ఇదిగో మేం నిక్షిపంలాగున్నాం, కాకపోతే భర్తపోవడం గుండు 
గీయించుకోవడంతప్ప” అని చిన్న ఏడుపుతో వుక్కుచీదేసి తనభర్త 
ఉన్న రోజుల్లోని త తన అందాన్ని గూర్చి చెబుతూ “ఆరోజుల్లో నేను నగలు 
ధకించి నడివీధిలో నడుస్తుంటే అందరూ అదిగో వరలక్ష్మి వెళుతుందిరోయ్‌ 
అని వెంటబడేవారు, ఆయనమట్టుకాయ నో భాగాయీో! నా ఐశ్వ ర్యంఅంతా 
నువ్వే నోయ్‌ అంటూ తెగమురిసిపోయేవారు. ఇప్పు దేవు: ందినా యనా 
“గుజంమీవాకొంగు గోవిందారామ బురపె కొచ్చింది గోవింవా అంటూ 
గోవిందనామాలు పొడి 'మాపంతులుగారు గంగలో స్నా నానికి దిగి 
మునిగిపోయారు నాయనా _ ఆయనున్నన్నాళ్ళూ నేనే తిరిగేదాన్ని 
రీధులంట. ఇప్పు డిల్లుకదిలే అవకాశమేలేదు. ఎక్కేవాళ్ళూ దిగేవాళూ 
ఎక్కేవాళ్లూ దిగేవాళ్లూ _ ఏమిటి అలా చూస్తారు! ఆ ఎక్కేవీ దిగేవీ మా 
గుమ్యుం మెట్ల డీ గుమ్మం మెట్లు అటు పంతులుగా 5 స్నేహి తలూఇటు నా 
స్నేస్టులూను. ఎవరిని మాతం కాదనగల్ను ?” అని కొంచెం శృంగార 
ముదరప్రాలులో చెబుతుంటే చుట్టూచేరన జనం గొల్లున నవ్వుతుంటారు, 
“మాకు డబ్బులేక యిలా దేశాలంటబడి తిరగడంలేదునా యనా! గుమ్మడి 
కాయంత బంగారం కుక్కముట్టుకుంటే పెంటమీదపారేశాం తెలుసా? వీదో 
మిమ్మల్ని నలుగుర్నీ చూసిపోదామని యిలా వచ్చే మంతే* అని బియ్యం 
కోసం జోలిచాపుతుంటే నవ్వనివాడెవ్వడు ? 


పోవంయాజులు = సోమిదే వమ్మ 


కో 9తింయబా9హ్మణ వేషంలో పెండికట్లతో పట్టుపంచి, గొడుగు, 
పంచాంగంకట్టతో ముసలిసో మయా జులూ _ బాపనకచ్చా వేసుకొని పడుచు 





236 


న. 


సక మదేవమ్మా వయస్సు" నున్న ళ్‌ క పడా పంటరాగా కూర 
వేదంలోపనసలాగ చడదుప్పకూవచ్చి, బారిహ్మణజశ్యం తొణికిసలాడే “షిలు 
ఎం 
ఎక్కువగా వాడుతూ విన రా స్‌ అందిస్తారు. శిష్యుడిపై సు ఓఠగా 
కేన 
CY 


ర 


Cn 


చూస్తున్న సో మదేవమ్మను సోమయాజులు “ఒషేవ్‌ సోమిద్రివీ? 
పుసలివాబ్బని అలా పరిక్కచూప్పు' బుచూ స్తే నీకు పొపంఘటిస్తుందే” అంటే, 
సోమిదేవమ్మ “అకేంపొ పాపిష్టి మాటలండీ అన్యాయంగానూ ? ఇదిగో _ 
నావల్ల పొప6ప్పుంటేి నావసుపూ కంకుమేపోతుంది, మీవల్ల పొపంవుంటే 


మీరేపోతారు” అని పెట్టి జట్టుకి ఫక్కున నవ్వకుండా ఎలా వుండగలం ! 


(ue 


శిష్యుడు “గురువుగారూ! అమ్మగారికి ఆరోమాసం కడుపులా 

గుందండీ” అంటుంటే సోమయాజులు “నేను కాశీసెళ్ళి ఆరు సంవత్సరా 

లయిందిగదా! ఈ ఆరు సంవత-దాలనుం౭లీ అక్కడ నేను చేస్తున్న 
he అలనే 


తపస్సువల్ల యిక్కడ మాసోమిదే వికశుపు ఫలించిందన్నమా టి" అంటాడు, 


అప్పుడు “మరి బారసాలపీటలమీద మీరేకూద్చుంటారా గదను 
గారూ” అంటే “తప్పే విషిరా? మనఆవు ఎన్ని హ్‌లాలుతిర గొ స్తవే పున 
డొపేడే స్రేచాలదూ?” అంటాడు. ఇలాంటి చతురనంఖాషజణలహో కదు 


పృబ్బ నవ్విసాయి యావేషాలు, 
భ్‌ టాం జు అ వేషం 


చేతిలో ఐసనకర9, మెడలో జండెం, నుదుట కుంకంబొట్టు, భుజం 
మీద తుండు, తలపాగాతో “విజయో భవ విజయీభవ” విజయీ 
దిగ్విజయీభవ, ధరసింహసనమై, .నభంబు గొడుగై, తగ్రేవతల్‌ భృ 
త్యులై, పరమామ్నా యములెల్ల వందిగణ మై, సిరి భార్యామజణియె, 
విరెంచిగొడు గై, వరుసన్నీ గణరొజసంబు నిజమై, వ క్‌ నారాయణా, 
జయాభిజయభవ దిగ్యిజయీభవి, అంటూ నలుగురి దుగురు ఖభట్యా 
జుల్లా వస్తారు, వీరి పొగడ లూ, సుభాషతాలూ నిజంగా భటా9జులే అని 
భ9మింపజేసాయి, 


ఎదుటివారి కులాన్ని బట్టి పెద్ద పెద్ద సమాసాలతో సంబోధిస్తూ ఎదుటి 
వారు బాహ హ్మలై త్త 'త్రికాలసంధ్యాది జవ హో మనిత్యకర్మా గ9శే9ష్టా!హరి 
హర పూదావిధీయా। విజయీభవ" అనీ, _ కోమటి అయితే “వ వై శ్యరత్నా 


వళ wee జ్‌ mY అవి లు అపి ఇజ్‌ : చాచా p Fe ణు జాన్‌ 
a | దం దం ఉడి రంట్టటరంబవా గి కా! స్‌ ర గరి అస, కంసాలి పీటే 
యు ళు "ర గ్‌ 
రాగా క ఇను. చే ల! డలాల” YF papers mw అద వెలు కల = లో *4 సా 
యి = 1! వలం దుండరాభు రకా] క౯౪వఠ వరిసాదకా అలివకా టి ఆగం 
కాపులను “కామధినూ। కాపులుగలునోరనే గడా కాకలు చేయా 
యు (౯ కా న వ seid యు ల కని మూ వ fhe య అట ee లు శ్ర హ్‌ యంత వక 
న్‌ జై 
కాాంకదతఠతన* తండ్రి? By ఇంద చ ధి ప re కరి శ “రా చిం: 
హి మింద (a లు ఈ లో మిన్న OW 0d గిది ee డల ఎదుటివారి జీ sae 
pee జా అవు ద 2 జీ జ ఖా 
స mags) త అద ధ్ర కా. అ స్‌ స త 
బిక్కిరి. చేపేస్తార.  డానధల్శ. విశేషాలనుగురించి వివండూ “పంభూ। 
సో ul 
a = ఎవ ఇంద ౯ ను వమన అమి కోలలు జౌ తాసీల్కు on oe 
©: లం జ స్స్‌ చలా నా కా HD ~ దూ జాలా. ర్ల 
జగత్తు వఎపొనివి రెండా హపోకేరాగివి సందు, వసి హపోడివి పాపం 
వగ గ బొంది జ్‌ డా 7 అమ pa జో 
అలుక ౬ నం దర శి టై ang m= ల ల Fh రి జ అ టి 
ర యు ఖో ళు నివి “9, SI ర్‌ sa ర యె ౬౪ఆ౯౪్ట్టైం్ప ఈ eR లకు 
నం అడు గం టో దా 
ఆశ్చర్య పడనివారుండరు, 


చెతికి సీవండిమురుగులు, ముక్కునకాడ్కు పంగనామం, పిలక 
పరల భా రాఎగ్జక్టైన వంచ ధకించి డుకల్ని కొల హిడవాటికరం చేస్తా 
పట్టుకొని “హరిహరీ నారాయో ఆడినారాయోో, కరు 
లోచనుడాౌ” అని పాడుకుంటూ గంకులే స్తూవస్తాడు. ఈ వేషంతోొపాటు 
వైష్ణవ గురువువేషంకూడా వసన స్తుంది. గురువు “దండంపెట్లరా గాల్లాి 


రు 
అంటే గొలబాయుడు కరం పె కిత్తుతాడు నై రిమీదజకటి౯ాటడాదికి, 
ఇకా. తో చు అలానఏ జిం 

అదేంటా9 నాయనా” అంటే “డండం అంటే కరం అని నిన్న పరాణం= 
యిన్నా” అంటాడు, 

““అడికాదురా దండం అందే న సారం” అంటాదు గురప్ప, 
నాగ్‌ “ఎవరినా పన ణి ఎట్టాగెట్టె బాబ్‌ నా రేంతెలుసు? నువ్వ నాకెట్టిసూ పించు 

జరా 

తరువాత నేస్నీ కడతా” అంటా రాడు, వీరిద్దరి మధా గ చికమైన హై 


కధలూ చమ వముత్కారాలూ ఎన్నో | 


ిచూసిచచ్చి నోడొకమ్క చూడకచచ్చి నోడొకడు _ ఇచ్చి చచ్చి 
నోడొకడు, యివ్వకచచ్చినోడొకడు _ యీశ్యివరో చెప్పు కోచూద్దాంి 
అంటాడుగొల్లడు. దానికి గుర ఎవుతెల్ల మొగం వే ఎ అతడిలా విప్పుతాడు _ 


“చూసిచచ్చినోడు జటాయున్వ, చూడకచచ్చినోడు దశరధుడు, 
ఇచ్చి చచ్చి నోడు బలిచక9వ ర్తి, ఇవ్వకచచ్చినోడు రావణాబృహ్మ. తెలి 
సిందా?” అంటాడు గురువుమీదతన ఆధిక్యత పలి బుచ్చు తూ. అలగే “కరకర 
జరజర దిబుక్కుమే” అని మరోకధపొడిచి గురువుచెప్పు కోలేకపోశ్రే చంకలు 


=. 


238 


కొట్టుకుని యిలావిప్పి చెబుతాడు, పొకమీద అనబకాయ కత్తితో “కరకర 


కోస్తే అది జర జరి జారి కిందనున్న మేక నడుంమీద “దిబుక్కుని 
పడితే, మేక “మే” అంది అంటాడు. మొత్తంమీద యిదికూడా వినో, 


దానికి సంబంధించిన వేషం, 
సిటలఅలదధదార 
ట్‌ 


కాకీనిక్కరూ, చొక్కా టక్‌చేసి, దొరటోపి పెట్టుకొని, చేతిలో తుపాకీ 


తో వచ్చి జాతీయ అంతర్జాతీయ విషయాలూ, ప9భుత్వ విధానాలూ పెద్ద 
అధికారిలా వివరిస్తాడు, వ్యంగ్యం ఈ పాత$కి పాణం. జనాభా సమస్య 


గురించి చెబుతూ “దేశంలో జనాభా పెరిగిపోయి ఆహారంకొరత రాబోతోం 
దనీగంహించిన ప్రభుత్వం 60విళ్ళు దాటిన ముసలివాళ్ళందర్శ్నీ అర్హంబుగా 
కాల్చి పారెయ్యమని తనకి తాఖీదు పంపిందనీ, అందుకే తాను వచ్చానశీ, 


షి యింట్లో ముసలివాశ్ళెవరెవరున్నారు?” అని అడుగుతుంటే అది, 
వింటున్న కురాాడొకడు ఘోల్లుమని ఏడవడం పా9రంభించాడట. ఏమిటని 
అడిగితే వాళ్ళ తాతయ్యను చంపెసాడుకాబోల్న నట, ఆంత సహజంగా. 


చేస్తారు ఈ వేషాన్ని, 
ఫ కి ర్లు 


ఈవేషాశ్లో ఆయిదారుగు వస్తారు. ఉఊరుదూయాసతో తెలుగు 
మాట్లాడతారు. జీవాత్మ సరమాత్మలగురించి చెబుతూ “తన్వుకీ పారిణాన్రీ 
ఊన్న స్నేహం గొప్పాది, వ. బాధావస్తె మరొకదాన్కీ బాధా 
కల్గూతుంది, ఇదీ దోస్తి స ..ఇలా దేహాన్ని గురించి చెబుతూ” ఒక 


అడ్రవికీపోయి చిల్కా తెస్తాం - వంజరంలో పెట్టి పళ్ళూ పప్పులూ పెడ్తాం, 


విద్దెల్‌ సెపుతాం. అది మనల్ని నమ్మిందికదా అని దాన్నీ నమ్మీ 
సంతోషా పడాం. కానీ పంజరం తెరచీవున్నా వేళా అది ఎవరికీ చెప్పా 


కుండ్యా జం | ల్‌కా ఎగిరీపో ద్ధి, ఈ దేహామనే పంజరంనుంభీ జీవామనే - 


చిలాశో హీగి రీపొద్దీ, ఇలాగ లోకంలోని సామాన్య ఉపమానాలతో ఎన్నో 
విషయాలు చక్కగా చెపుతారు, 


మాదిగవేషం 


తలకు పెద్దపాగ్గా, నల్లనిముఖంమీద ఎరంని కుంకంభొట్టు, మెడలో 


తాయెత్తు, చెవిమీద. సగంకాల్చి నచుట్ట, చిప్ప లమొలతా9డు, పైకి ఎగ 





యకజవాలగామో ను నరవ అం వన డు దద = దై 


239 


wD అటి ఓ వూ ర న్‌ ఇ” వం ఆ 

Fitts పంవతో డప్పు వాయి స్తూ “రార. యలో _ రామూ రాఘవ 
లో ఇన్‌ 

rl ర అవి ణా ల లం ఆ ను “ వ కొ Py Gara 

అప్లయి. ౬ - ఊం ఒలుపల ఊన్నామండొ =: _ ఊరపంద్‌న్‌ తిన్నా 
తు ని డా డ్య న్య వా అప న జ ము టట Can 

మండాలు, తాల కెల్లీ యబ ర... చివతాల . _ ODE CD? అగి 

మా 4 వాతి యా లం జమ 

వెడుతూ దానికి అనుగుణంగా గంతుఠెన- వసొడు, పదాక్న్‌ గురించీ 

- (pow Pa] 
ప జ (0 న చ నకి జు భి శ 
జాతలుగురించి కులాలగువంచి వాటల్టనూ మాటల్టైనూ విమర్శ నాత్య 


“కుక్కను కోతిని కొల్చు తారయా 
నందిని పందిని పూజ సేతురూ 
తోటి మానవుడు ఎదురై వస్తే 
దూరం దూరమని తాలగిపోదురు ॥తాలే॥ 
(కుక్కంటే కాల ఖై రవుడు, కోతంటే హనుమంతుడు, పంది అంబే వర 
హావతారం అని గ్రహించాలి). 
కులాల గురించి 
“శునక గర్భమున జన్మించిన ఆ శౌనకపుని గోతరిమ్ము చెవ ప్పరా 
వుండూ కవ. నకు స్వట్టినట్టి ఆ మాండవ్యుని కలమేదో తెల్సు డి 
॥తాలే॥ 
రకరకాలుగా కులాలు లేవూ _ రంగురంగులా మతాలు లేవూ 
కలిగినవాడిది గొప్ప కులమూరా లేనివాడిది లేకికులమురా ॥తాలే!! 
వశిష్టుని గరించి _ 


I 


“తల్లి తొలుతలంజ తనయాలి మాదిగ 

తాను బా9హ్మడనగ తగున జగతి 

తపస్సువల్ల ద్విజుడు తర్మింపకులమేది 

విశ్వదాభిరామ వినురవేమ” 
శూదు9లగురించి, బాంహ్మణుల గురించి _ 

““జన్మానా జాయతే శూద్రః 

కర్మాణా జాయతే ద్యిజః 

వేదభ్యాస్‌ వివ9శ్యాత్‌ 

బృహ్మజ్ఞానంతు బ్రాహ్మణః ” 


240 


ఓ 


ఎ es అప జలా - క 
ఇలా అనేక గృంధాలలోని పద్యాలూ శ్లో 


కులవ్యవస్థని తూర్చా రబడ: తుంటే అతని శాస్త్ర పరిజ్ఞానానికి ఆశ్చర్యం 
వేస్తుంది. చివరగా ఊళ్ళోకి ధాన్యం, పప్పులూ అమ్మకానికి వచ్చా 
యనీ ఉప్పు కుంచం వందరూప్రాయలనీ మినుములు కుంచం రెండొం 
దలనీ పెసలు కుంచం నాలుగొందలనీ కావలసిన వాళ్ళంతా వొచ్చి 
కొనుక్కోండొహో” అని దండోరా వేస్తుంటే జనం నిర్హాంతపోయి 
చూస్తుంటారు. 


కారువాసాని = నుయా జులు 


కాలూ ఉదహరిసూ 
జు 


ఇవికూడా వినోద ప్రధానమైనవి. కారువాసాని తురకవేశ్య, 
సోమయాజులు ఛాందసబాంహ్మణుడు, ఆమె తురకంలో మాట్లాడే మాటల్ని 
సోమయాజులు తెలుగుమాటలుగాతీసుకొని సంభాషించే తీరు నవ్వ 


పుట్టస్తుంది. 


ఆమె “ముసల్మాన్‌” అంటే “ముసలమ్మవా?” అంటాడు. “కోన్‌హై”. 

అంటే మాది “కోనసీమ” కాదంటాడు. “గానా సునే గాయా” అంటే 
“గానుగ సున్నం వద్దు” అంటాడు. 

ఇక శాస్త్ర ప9కారం పొపపుణ్యాల విషయం చెబుతూ _ 

ఆవును దానంచే స్తే పుణ్యం, గర్భంతో వున్న ఆవుని దానం చేస్తె 
మరీ పుణ్యం, దూడతోనున్న ఆవును దానంచే స్తై మహాపుణ్యం, 
ఈ ప$9కారంచూ స్తే కన్యాదానం పుణ్యంగనుక గచ్ఫె జి స్రినిదానంచెయ్యడం 
మరిపుణ్యం, పల్ల లతల్లిని దానంచెయ్యడం మహాపుణ్యం అవుతుందని 
సిద్ధాం కీకరించడం బలే నవ్వు తెప్పిస్తుంది, 


తనను గురించి చెబుతూ “మేము బాంహ్మలం _ మా అన్నయ్య 
గారిపేరు నిరక్షరకుక్షి విరూపాక్షదిక్షితులుగారు _ పొట చింపినా అక్షరం 
ముక్కారాదు, మా తమ్ముడు నిరంతర తస్కర సోమయాజులు _ పోలీసు 
వారితో మంచి దోస్తీ, నా నామాంకితం మండ9గబ్బ దీర్భ వృశ్చిక వృత్తి 
పొట్టసో మయా జులు - నొ శిష్యులు గోంగూర పేరిశాస్తు9లు, వుల్లిపాయల 
అంగావధాన్లు, దొమ్మరి రాఘవాచార్యులు, దూదేకుల పెద్దింభొట్లు, సాతాని 


కేంభు లింగం” అని చెబుతుంటే ఆ మాటలకు పగలబడి నవుతుంటారు 


రడ, కాలి య 2 రి 
కం. wm Fa (' 
ర మదత యం ఏ సఖ RE 
రొ 
అదం శా రా ద ప వటం స అనో Fm 
టం నక క న వ్‌ వ్‌! స ల. చం, 
wom జ | 


మందులవాళ్లు 


మగవాళ్ళని “పుంజు అన్కీ అడవాళ్శని “పెట్టి అని షి పిలుచుకుంటూ 
రకరకాల దిష్టిపూసలుధ3ంచి, ప్రీ పురుష వేటాలో. వష “భద్రా చలం, 
బస్తరు ప్యాంతాలవాళ్ళం,. చెవిళో పో టు కంటీలో పోటు ఎరోవాతాన్‌కి 
శీతల పై త్యానికి, కోరెంతదగ్గుకి మందులు యిసాం సంందులు"” అంటూ 
“ఒక్కరికి మంది స్తే యింటిల్ల పాది తానం చెయ్యాల, మంచాలూ, 
కుంచాలూ తడుపుకుని వంశీకులకు త్తరాలేసుకోవా లి” అని మాటలు పట్టీ 
పట్టి కోయభాషలాగ అంటుంటే మొదట నిజంగా మందులవాకశ్ళేవచ్చా 
రనుకుని చేరిన జనం చివరిమాటకు పగటి వేషగాళ్ళని తెలిసి ఇైహాల్లున 
నవ్వుకుంటా కారు, 


ఇంచు ఆడవారు తను జ్రాకినిగుంచి చెబుతూ తమతో ఏడు మనువు 
లెళ్లీన స్త్రీ పెద్దపేరంటాలుకిషంద లెక్క అనీ అందుకోసం తంటాలు పడుతూ 
యింతవరకూ తామెంతనుంది మగలను మార్చిందీ మంచి హాస్యంగా 


చెబుతారు, 


సాతానివైస్థవులు 


నుదుటా గుండెలమీదా భుజాలమీదా పెద్దపెద్ద నామాలుదిర్ధి, 
అక్షయ పా తృలు ధరెంచి, హార్మోనియం మద్దెళ్ళతో త్యాగారాయ కీర్తనలు 
పాడుకుంటూ వచ్చి “సునుంతా వైష్టవులమండీ _ అంటే థ్రీ వైష్టవులం 
మా|తంకాదు. 108 దివ్యక్షేత్రాలు సేవించుకుని తిరువతి వెళుతున్నా ౦. 
కండెలాగానీ కాసులపిర్లుగానీ, దుద్దులుగానీ, జూకాలుగానీ, వడ్డాణం 
గానీ వెండి బంగారు రూపేణా మీవద్ద ముడుపులు వుంటే మా అక్షయ 
పాత9లో వెయ్యండి, కిచ్చే ముడుపులన్నీ కైంకర్యం చేపేస్తాం. 
మీరే వెళ్ళాలంటే రానూ పోనూ చాలా ఖర్చూ శ9మా, మావంటి భక్తుల 
కిచ్చారంటే మరిఢడో కాలేదు” అంటుంటే చుట్టూచేరినజనం ఈ దొంగ 
భ కులమాటలకు కిలాకిలానవ్వు కుంటుంటారు. 


242 


ఈ వేషంలో వీరు సృష్టి ఆవిర్భావం, 6 శ్రీమన్నారాయణ అవశర్శ, 


మానవజన్మ విశిష్టత మొదలగు పురాణగత విషయాలెన్నో చెప్పి ప9జరక్ష 
మంత్రముగ్ధుల్ని చేస్తారు. 


ఇందులో భగవద్గిత, భారతం, భాగవతం, విష్ణుపురాణా లనుండి 
సందర్భానుసారంగా కోకాలూ పద్యాలూ ఘట్తాలూ ఊటంకిస్తుంటాగి, 


సాధువు లు 


కాషాయరంగు అంగీలు తొడుక్కుని ఒక చేతిలో కమండలం, ఇకో 
చేతిలో యోగదండం పట్టుకొన పాంకోళ్ళు తొడుక్కుని, చంకన చుట్టిలా 
చుట్టిన లేడిచర్షుంధరించ్చి అట్టకి ట్టైిన జడలూ, గెడ్డాలూ ధరించి, ముఖాన 


విభూతి, కుంకంబొట్లతో “నలుగురై దుగురు “సాధువుల రూపాలలో 
వసారు, . 


“అర్థం నాస్తి, గృహంనా స్తీ 
మాతానాసి పితానా సి 
=] అలామో 


నాస్తి బంధు సహోదరకి? 


అంటూ క్లోకాలూ కీర్తనలూ పాడుతూ వాని వివరణలు వేదాంత 


పరంగా చెబుతూ నిజంగా సాధువులేఅని భమింపజేస్తారు. ఈ వేషాలు 
సీతంపేట ఈతముక్కుల జంగాలవారు చాలాబాగా వేస్తారు, 


బాల్క - బైరాగి 


“బాలీ? అంటే. బాలిక _ ఆ వేషం ఒకరూ బై రాగి వేషం 
మరొకరూ' వేసుకుని “నారాయణ, నారాయణ, నారాయణ భగవాన్‌” 
అని. కబీరుకీ ర్హన లా పాడుకొంటూవచ్చి దగ్గరకుచేరినజనంతో “జై సీకా 
రాంబాజా - హమ్‌ఖానా నహిఖాతా, పానీ నహీపీతా, మారీ ఖానా - 


మాశీపీనా _ మాఠిమే సోజానా _ కోయీకో కోయీనహీ, ఫృథ్వి మాయా; 
సోబ్‌రయాటీహై _ హమ్‌ ఏక్‌జవీ సాజీ యే”, 


గంజాయ్‌. బుక్స్‌ షీనేవాలా _ వీక్‌దమ్‌ ఫీయాక్‌ కాశీదేఖ్‌నా, 
దోదమ్‌ పీయాక్‌ - మక్కా డ్లెఖ్‌నా _.తీస్‌దమ్‌ పీయాక్‌, మాతీమే.. 





243 


సోజూనా, ఏక్‌ నిరంజన్‌ _ దో సుధీ _ కీస్‌ గడ్‌బిడ్‌ _ చార్‌ లగ్‌ఫద్‌ 
పొంచ్‌ మర్గయా” అని ఏదో వేదాంతం చెబుతున్నట్లు మారాక యాసళో 
చెబుతుంటే ఆ చెప్ప టంలోని పీరు నుబట్టి తెలుగుప పరజలు అదేదో కడదాం 
తంలా వినోదిస్తారు, 


“సిద్ది కం చెసీీ వేషాలు 


సిద్ది తురక - ముఖానికి నల్లని మసిపూసి, రెండంగుళాల గడ్డం, 
చొక్కాపై  వేస్టుకోటు, చేకిలోకర), టర్కీటోప్‌, శిల్కు లుంగీ, బఫూస్‌ 
వుంటాడు. కంచెనీ (భోగంవారు) నాట్యక తెలు ముగ్గురు నలగటంారు. 
వీరు జావళీలు, కృష్ణ్టశబ్దం, మండూక శబ్దం, దశావతారాలు, అష్ట 
పదులు తరంగాలు, ఆధ్యాత్మిక రామాయణ కీర్తనలు త్యాగరాయ 
కృతులు పొడుతూ నాట్యంచేస్తూ చక్కగా అభినయిసారు. వీరితోజాటు 
హార్మోనీ, మద్దెళ్ళతో భాగవతులుంటారు. 


సిద్ది అక్కడతాను షాదుషాగారి కావలొదొారుననీ అల్లరి చెయ్య 
వద్దని భాగవతుల్ని అదలిసాడు, ఇతడు హరిలో గుళుమూ రిని గొరొ 
మూతని, గోవిందప్పని గోండు9కప్పనీ, భరతనాబ్యాన్ని బడితే 
నాట్యం అని పలకడం మనకు నవ్వు తెప్పిస్తుంది, అమ్మాయిల్ని 
చూపించగానే ఆనందపడిపోయి ఆడ్రమంటాడు, 


ఇక్కడ భాగవతుల నాట్యరితులు, సిద్ధాంతాలూ, కర్తలు వగై రా 
ఎన్నో శాస్త్రవిషయాలు సామాన్యులకు తెలి శటట్లు శ్లోకాలు చదివీ; అర్దం 
వివరింవి ఆహ్‌?! అని శీష్టజనులుకూడా తలలూ పేలొచెప్పి మెప్పి స్తారు, 
ఇందులో బాలగోపాలతరంగం దశావతోరాలువంటివి నడివీధనే రంగ 
స్థలంగా చేసికొని ' చక్కగా ముదశిలు పల్టీ అభినయిస్తూ న*6సారు. 


అంతాచూసి సిద్ది ఏమీ ఇవ్వడుసరికదా నవాబు దర్శనానికి 
కూడా అనుమతించడు, అప్పుడు భాగవతులలోజకడు ““తుమ్మచెట్టు. 
తినే పళ్ళు కాయదు, పైగా తినేపళ్ళచెట్ట ఎవ్వరూ ఎక్కకుండా యీ 
తుమ్మకంచే కాపలా. అలాంటి తుమ్మ చెట్టు లాంజివాడివి నువ్వు” అని 
తిట్టడంలోని ఉపమ సాహిత్యకారులచేతకూడా శభాష్‌ అనిపి స్తుంది. 
భాగవతుల నాట్యపవ) ఏణతనువ )కటించే అవకా శం యిరిదులోనే వుంది. 
శృంగార, హాస్యరసాలకిది. పట్టుగొమ్మ. . 


244 


నారీశ్వర 
అరనొరి 3 
కూచిపూడి పదతిలో “శంభోశంకర సాంబసదాశివ _ అంబర కశ 

అ _ చ నీ గ 

దిగంబర రూపా” అని పొడుతూ భృంగి చేషంలో ఒకరూ అర్థ నారీశ్వర 
3 మరిద్దరుభాగవతులూ 


న్‌! 
My 
లీ ఎ 


వేషంలో ఒకరూ హార్మోనియం, మద్దిలా వాయిస్ట 
' కనీనంగా వస్తారు. అర్దనారీశ్వ రవేషానికి కుడిచెంప శివుడుగాను, ఎడమ 
"చెంప పార్వకిగానూ ఒకే మనిషికి రెండువేషాలూవేసి తలమధ్యనుండి 
ముక్కు మీదనుండి పాదం వరకూ కిరిందకి ఒక తెర కడతారు. శివుని 
చేషంవెపు పులిచర్మం, మెడలో పాము, భుజానికీ చేతులకూ రుదొక్ష 
మాలలు ముఖాన విభూతిబొట్టు, కంఠానికి నలుపువుచ్చ, మూతిపై 
అప్పు డప్పు డు జటాజూటంలోని 


న్నే 
‘ 
జు 


మీసం, జటాజూటం పై గంగ ధరిస్తారు, 
గంగ గొట్టంలా పెకితన్ని ధారగా కి9ంద పడుతుంటే విచిత9ంగా కన 


పొర్వతివేషంవై పు ముక్కుకు ముక్కెర, ముఖాన కుంకుంబొట్టు, 
చీరకట్టు, రవిక, చేతికి గాజులు, భుజకీర్తులు, తలకు స్త్రీ విగ్గు అలంక 
రిసారు, శివుని పాత) అభినయించేటప్పుడు మధ్య తెరతో పార్వతివేషం 
మూసేస్తూ, పార్వతీ పొత్యృ వచ్చినప్పుడు అదే కెరతో శివునిపై పు కప్పేస్తూ 
నాట్యంలో యో మార్పు కనురెప్ప పాటు కాలంబో చేస్తూ పే9క్షకుల 
నలకసారు. 


ఈవేషంలో బహు భార్యాత్వ మువలని చిక్కులూ గంగా గౌరి 
సంవాదం (సవతులకయ్యం), తి9పురాసుర సంహారం, దక్షయజ్ఞం, 
దేవాసుర అమృత మధనం, పార్వతీ పరిణయం, భళ్ళానరాజుకథ 
మొదలగు శివలీలలు పద్యాల రూపంలోనూ పాటల రూపంలోనూ 
నాట్యాల రూపంలోనూ పృదర్శిస్తారు. _నడిరోడ్ముమీదే శివతాండవం 
ఏమాత్రం జెరుకులేకుండా చేసేస్తారు. వగటివేషాల్లో అదినుంచీ పక్షే 
కతగన్న వేషం యిది, నవరసాలూ చోటుచేసుకొన్న వేషం, 


శక్తి -కొతాళవేషాలు 


శకి భయానక రసానికి సంబంధించిన వేషం. కళ్ళకు కోడిగుడు,. 
నలుపురంగువేసిన విరబోసుకున్న జనవనార తల, భయంకరంగా చాపిన ' 


నాలుక, కొరవళ్ళు పెట్టుకున రాక్షసివుఖం, పెనుండి  *%ండిదాకా 
మాలా 
జే " 


య సె 
నల్ల టిఅంగీ, లోన ఎండుగడ్జితోకట్టిన కానపొా కండలండే స స నాలు, 
మెడలో పురె9లదండ, కాళ్ళకు ఘనేల్‌ కండే నంటలమోత, ఒక 
చేకిలో కత్తి కెండవడేకలో పవరొట్టతో పంటు డప్పులు వాయిస్తుంటే 
ఎగురుతూ రోడ్ల పెంటభయంకరంగా పీరవిహారంచేస్తుంటే పిస్నలూ 


పెద్దలూ వికాబికల పారిపోతుంటాలా. 


భేతాళ వేమోనికిమాత9ం మగరూప్తు, నాలుకకు మధ్యగాగానీ, 
బుగ్గకు మధ్యగాగానీ చిన్న జాలం గుచ్చబడినట్లువుంటుంది. నొటినుండి 
ర క్రంకారుతున్న ట్లు రంగుపూస్తారు. చేతులకు తా9ళ్ళుకట్టి అటూయిటూ 
యిద్దరువట్టుకొని అతని పరుగును ఆప్పచేసాంబార." అ "వేషంలో ఫీభ 
తాన్ని వివ రితంగా సృష్టిస్తారు, _ 


ఇవి మిట్టమధ్యాహ్నం బయలుదేరతాయి పిల్లలు జడుసుకుంటా 
రని ఈ వేషాలు వస్తుంటే పిల్లల్ని యిళ్ళ్శళ్లునుండి బయటకు రానివ్వరు. 
ఇందుకోసమే యీ వేషాలరోజున ఉదయమే గాఇమంలో దండోరాకూడా 
వేయిస్తారు. ఈ భయానక దృశ్యాన్ని ఊరూ వాడా పదిపదిహేను 
రోజులు దాకా చెప్పుకుంటూనేఉంటారు. తలుపుసందుల్లోంచి చూసిన 
పిల్లలు జానపద కథలలో రాక్షసుల్ని చూసినట్టు అనుభూతిపొందుతూ చెబు 
తుంటే చూడనిపిల్లలు చెవులురిక్కించి వింటుంటారు. 


దేవరపిట్లి 
గ్య 


ఇది మాంతి9క వేషం, సాధారణంగా యిది ఆఖరివేషం అవుతుంది. 
తలకు-రంగుపాగా, బుగ్గమీసాలూ, ఎర9వంచి, చేతులకు సింహతలాటం 
మురుగులు, కాలికి గండపెండేరం, "చెవులకు ' కుండలాలు, ముఖానికి 
పసుపు. నొసట పెద్ద గంగసింధూరంబొట్టు, ఒకచేతిలో వేపరొట్ట, మరో 
చేతిలో ఎముక, కూడా యిద్దరు'ముగ్గురు పరివారం గుమ్మం గుమ్మందగ్గరా 
వేపరొట్టదూసి ' తేళ్ళను బృేష్టించడం,. పొడిఇసుక - నీళ్ళలో వేసి మరల 
అందులోంచి పొడిఇసుక తీయడం) తడిబట్టలో జొన్న గింజలువేసి అందులో 
వేపి పేలాలు చెయ్యడం, - నేలమీద కొబ్బరికాయ దానికదే నడవడం, -- 
ఒకరూపాయిని వందరూపాయలుగా చెయ్యడం, కొబ్బరి. కురిడీ నిలువుగా. 


246 


తాడు పెనడిపించడంవంటి మాయావిసోద కార్యక్రమాలు చూపి 

కట్నాలుగా డబ్బు, పాఠచీరలు, పొత పంచెలు వసూలుచేసుకుంటారు, 

నః “ప9యోగ మోగ్య మైన ఉఊ త్తమనాటకమువలె యూ పగటి వేష. 
ధారణ అన్ని పరిక్షలకు నిలువగలిగిన కళాఖండము, సాహితీ 
రంగమున మహాకావ్యమునకు ఖండ కావ్యమువలె నాటకమున 
కిది రంగకాల పనిలేని ఏకాంకిక వంటిది” , 


వీనిలో సంగితముంది, సాహిత్యముందిి నాట్యముంది, ఈ ప౦9జాకళా 
కారులు తమ వేషాలతో జనాన్ని ఆకట్టుకుని పాట్టపోసుకోగలిగేవారు, కానీ 
వై తికవిలువలు పడిపోయి సమాజంలో పెద్దవాడినుంచి చిన్న వాడివరకూ 
ప౦తివాడూ పగటివేషధారణచేస్తన్న యీరో జుల్లో అసలు వేషాలు నిలబడ 
రేక క్షీణదశకు చేరుకున్నాయి. నేటివరకూ ఇవి గరింధస్థం కాలేదు, 
దినిమీద తగుశ0ద్ధ చూవకుంటే యిప్పబేకీ ' క్షీణదశకు చేరుకున్న యీ 
ప౦జాకళ నశించిపోయే ప్రమాదముంది. ఆయా వేషధారుల మాటల్ని, 
పాటల్ని. రికార్డుచేసి, వేషాలు ఫొటోలుతీయించి భద్రపరచి ముందు 
తరాలవారికి కనీసం మ్యూజియం వస్తువుగానై నా అందచేయడం తెలుగు 
విశ్వ విద్యాలయంవారి విధి, 





హరికథ 


తెలుగువారి స్వంతం అని గర్వంగాచెప్పు కొనే సాహిత్యప9కి9య అష్టా 
వధానం. అలాగే కళారంగంలో మనది అనిచెప్పుకొనే కళాప9 క్రియ 
హరికథ, 


, ఇదిమరాఠీనుండో, కన్నడంనుండో, తమిళంనుండో దిగుమతి అయిం.. 
దని చెప్పేవారు లేకపోలేదు. అయితే వారు ఒకవా స్తవాన్ని గమనించ 
లేదనిపిస్తుంది, ఆయా భాషలలో హరికధలుగా చలామణి అయ్యే మరాఠీ 
వారి “సంకీర్తన” (అభంగ్‌, కన్నడిగుల “కీ రని తమిళుల “కాల 
క్షపాలికు తెలుగుహరికథకు మౌలికంగా - ఎంతో భేధం ఉంది. అవన్నీ 
ఏక[పాణజన్యం, తెలుగుహరికథ పంచపా9ణజన్యం, కన్న డిగులకీ. ర్థ 
నలో వవచనానికే ప్రాధాన్యం, మరాఠీలసంకీ ర్తనకు భజనరీతి పాణం 


SE 





॥ 


శే 


విజ్ఞాన సర్వస్వం, సంస్కృ త్రి పు. 914 


247 


తమిళులకాలకేపం సండితమయం - ఇంచుమించు గానకచేరి. తెలుగు 
హరికధ అట్లాకాదు. ఇడి సంగీత, సాహిత్య, నృత్య, గాన, అభినయాల 
సముతూకపు సమాహార కళ, 


* “తమిళ కన్నడ దేశాలలోని “కాలక్షేపి రీతికిని “కర్రని” సంప 
దాయానికిని మకాఢీక?రూపం మూలమని ప5ళ శోధకులనిర్థారణ. తెలుగులో 
ఇది అసలు మొక్కగానే అంకురించిందిగాని వారూవీరూ ఊహించినట్లు గా 
అంటు మెొంక్కుకాదు. మరాఠ్‌హరికథధ కెలుగుహరికడను కొంతలో కొంత 
ప్రభావితం చేసి ఉండవచ్చుగాని తెలుగుహరికధ మరాథ్రి వ్యుత్పత్తి 
కం కానేకాదు 


తెలుగుహరికథకు మూలంపెదికికే తెలుగునాటనే కనిపిస్తుంది. 
పన్నెండవ శతాబ్ది “పండితారాధ్య చరి త9” నాటినుండే ప్రాచుర్యంలో 
ఉన్న మన జానపద కళ యక్షగానం, దీని స్వరూపానికి హరికథ 
న్వరూపానికీ పెద్ద తేడాలేదు. అవే అంగాలు _ కాకపోతే యక్షగానంలో 
బహుపాతృలు పలువురు వ్యక్తులు నిర్వహిస్తే హరికధలో అన్ని పాత్ర 
లనూ ఏకవ్య క్తి పోషిస్తాడు. కీర్తనలు, తత్వాలు, తొహరాలు, మిత్యాలు, 
వచనాలు, శ్లోకాలు, "దండకాలు, దరువులు, కందార్దాలు అన్నీ అదే 
తీరు అట్టీ సహజనిసర్గతెలుగుకళాసం ంపదను నీదోజకభాగంలో సామ్యం 
చూసి పరాధినంచేసుకోవడం భావ్యంకాదుం పూర్వకవులుచాలామంది 
తమ హరికథాకావ్యాలకు యక్ష గానా అనిపేరు పెట్టడంకూడా ఇక్కడ గమ 
నార్హం. 

“అంబరీ షోపాఖ్యానంబను యక్షగాన వ1బంధంబునకుం గధథా.. 
కమం బెట్టిదనిని” అని చేవూరి ఎరుకయ్యదాసుగారు (1881 - 1941) 
తమ హరికథను యక్షగానమని వ్యవహరించారు. 


** 66 దక్రిణదేశానికిచెందినంతవరకూ హరికథలు మహారాష్ట్రసంపృ 
దాయాన్ని అనుసరించే వచ్చాయని చెప్పవచ్చు నేమోగానిి ఆంధ్రదేశానికి 
సంబంధించినంతవరకూ మాత9ము హరికథ యక్షగాన సంపృదాయంలో 
నుంచే పరిణమించింది”, 





* డాక్టరు తూమాటి దొణప్ప “తెలుగు హరికథా సర్వస్వం” పుం 60 
శ శ్రీ బాలాంత్రపు రజనీకాంతరావు, ఆంధ9వా గ్లేయకారచరిత9 
' | సుం LTT. 





ణో న ware ఇవ్‌ ఇక 

వేటి ఈ జారికశా వీకాసంమాత9ం 20వ శతాట్టి పూర్వార్షంలోనే 

జని ఆరోజులో నడివీధిలో గజ్లెకట్టి ఆడింది 

జంగింది, ఈ కళాసరిస్యతి ఆరోజుళ్ల నడివథి గజ ట్ర | 


ఆకాలంలో వరాకాలంవ స్తే ఏీవల్లెల చూసినా రాతి పదయ్యేసరికోఓరోరీ 
“ ల్‌ 

గణపాతీ రారా - నీకుండ్యొళ్ళూపో సే రారా” అంటూనో, “తాండవ 

ృత్యహరీ గజానన, థిమికిట ధిమికిట బాజా మృదంగ అంటూనో 


ణపతి పా9ర్ధనతో పాంరంభ మై అర్ధరాతి రెండు గంటల వరకూ 







ద 
"మంగళం పాడేవరకూ అందరూ పరవశుల్తె వింటూ కూర్చో వలసిందే, 
' అక్షరాస్యత నామమాత్రంగా ఉన్న ఆరో జుల్ల్‌ పల్లెజనులలో విజ్ఞాన, 
వినోద, వికాసాలు కలిగించిన ఉపాధ్యాయులు హరిదాసులే. 


*శ “ఈ విద్య లోకమందున నావిర్భవనుంది షష్టి మాయనములగున్‌ 
శేవచియించెడు నేటికి” అని కొమ్మూరి బాలబహ్మానందదాసుగారు 
వాశారు. ఈ గ9ంధపృచురణకా లం 1939 అయినందున అన్లాటికి షష్టి 
మాయనాలంటే 60 సంవత్సరాలు _ క్రీ శ, 1880 అవుతుంది. నారాయణ 
దాసుగారు గజ్టెకట్టింది 1883లోనేకనుక నేటి హరికథ ఆవిర్భావం డీ 
శ, 1880 -పొ9ంతం అనిచెప్ప వచ్చు. 


హరికథఅనగానే నిఘంటువులో “హరి శబ్బానికిగల -నానార్భాలుచూసే - 
యిది విష్ణువు, ఇంద్రుడు, చందుడు, కప్ప, కోతి, పాము వగ్రైరావాని. 
తాలూకు కధ అని భావిస్తే పొరబాటు. పోనీ “హరి అనే నామాన్ని 
బట్టి విష్ణుపరమైన ఆలో చనక్తూడా' - నేతికధకు సరిపడదు, హరికధ ఒక. 
కళాపికి9య, 'కాళ్ళకుగడ్జెలు, చేతిలో చిడతలు, ముంజేతికి సింహతలాటం . 
మురుగులు, భుజాలకు దండకడియాలు, నుదుట కుంకంబొట్టు, గిరజాల... 
తల, మధ్యపాపిడి, వెనక సిగముడి, మెడలొ. పూలదండలు, పట్టుపంచి, 
జరీకండువా ఇదీఆనాటిహరిదాసువేషం. " ఇరువై పులా మద్దెలా ఫిడేళ్ళూ 
వెనుకవై ప హార్మోనీశ్ళతి దాసుగారి 'ఉపాంగాలు, 'కొందరు' కంజీరాకూడా 
పెడికే. చురికొందరు - అగ్గి పెట్టైలవాయిద్యశికూడా ఏర్పా టువేసేవారు, ' 
ఆరోజుల్లో హరిదాసు విజ్ఞాన ఖని, సంగీత సాహిత్య విషయాలే 'కాకుండా 
శాస్త్ర పురాణ, రాజకీయ, _ చారిత9క విషయాలుకూడా : ఆమూలాగ9ంగా 
న నా. 





హరికథా విధానము పు. 1 ఆ 
.. (హరికథా సర్వస్వం), 


249 


దడ లెక్క. కనుకనే అతనుఇెప్పే వకమాటా ఎంతో 

ఆస *గా వినేవారుఅ అర్ధరాతి9౨వరకూ, వర్షాకాలం వచ్చిందంటే వాన్షకంగా 

రా హరిదాసులు రామాయణ, భారత, భాగవత 8థాకాలక్తైపం 
జకవుండల6పాటు (40 రో రొజులు వరసగా చెప్పేవారు అరోజుల్జా, 


వీరికి ఆడిపురుషుడు ఆదిభట్ల నారాయణదాసుగారు. అందుకే 
కొని “హరికథా పతామహ” అన్నారు, వీరికి ముందు యీకధలు లేవని 
కాదు. మవాొసునుండి విజయనగరంవచ్చి కుప్పుస్వామినాయుడు 
గారు ధృవచరిత9 హరికధచెవ్పగా దానివల్ల పేరితుడై తాని రంగం 
లోకి దిగానని శ్రీ నారాయణదాసుగారే స్వయంగా చెప్పుకున్నారు తమ 
అత్మకధలో. అయికే ఈ సితామహబిటదు అల్లసాని పెద్దన్న గార్‌ విరుదు 
వంటిదే. అల్లసాని పెద్దనగా౭ని “ఆంధ్ర కవితాపితామహ క” అన్నారంటే 
అంతకుముందు తెలుగుకవిత్వం లేదనా? పెద్దన్న గారి మనుచరిత9 
కావ్యంతో ఒక కొ త్రపుంతనుతొక్కింది తెలుగుకవిత్వం. ఆలాగే నారాయణ 
దాసుగారిప9వేశంతో హరికధారంగం పండితపామరజనరంజకమై పికి) 
యావై శిష్ట్యాన్ని పొందింది, 


“హరికథా పితామహుడు ఆదిభట్లదాసు, సంగీతం సాహిత్యం 


నరితూచిన తాను” అన్నారు మహాకవి శ్రీశ్రీ. జంధ్యాలపావయ్యశాస్రి 
గారు యిలాఅన్నారు - 


“వాల్‌ మెలిమీస