Skip to main content

Full text of "మందపాల చరిత్రము"

See other formats


స్ట 
వనుందపాల చరిత ము, 
ల నో 


తాకా టా 





అయిుదం౦కినుల నాటకము 
ఇది 
ఇంగ్లీషులో కేక్సిపియర్‌ మహాకవి రచించిన 
కింగు లోయరు నాటకమునుండి 
చెన్నాసగడ - ఫానుమూరిచే .{ 
శో. జ. "at 


"తెనినింపంబత్‌నది, f ఈ 











రాజమం (దవరిము 


యస్‌ గు న్నే శ్షరరావు ట్రదర్సువారి 
(శ చింతామణేము[ దాక శాలయలదు 
న్య దింప (బడినడి 
190% 


UO 
దీనిషెల రి అనాం 


A ~~ 


/ 3 
జ జన “క . po 
\ 
We 
——_ Mes. © 
LL Ee 


మందపాలుల. డను భరతఖుడప్రు రాజునకు చండిక మందిర స్వక్రీలయు నను 
న మువ్ఫు కుుకొమారిత లుండెరి అతండు వారక మున రాజ్య భారము డించి షఖం ఒజండ. 


_ 
తాతల. 
ఉల 


గోరిన కాలమున కాలమువరు చంజికామందకలవివావాము లాయెనుగాని సుళీ ల వివావాము 
కావఎసనయు౨ డెను న్వెతధ్యజుండు శండీక భర్త వర్టమానుడు మందఠ భర్త మాళ 
వేకుడును మ దేకఘండును సుకిలను వరింప(గోరి రాజూ స్టానముననుండిరి అంత నొకనాండు 
రాజు తవ తేనయలకు( దనయొడ 6గల భ క్త తాత్చర్యంబుల క నులూపంబుగ తనరాజ్యంబు 
వార కుం ఎ౦బియి చ్చు నుద్దేశముపో గొలవున వారిం జేరంబిలిచి వారియెడల బాగలు 
(పేమానుపంథంయి వివరిముగి 6 డెలుపు మని యానతి చె కపటస్వ భావు లగు చండి కా 
మందర అతిశయో కలీ నొంగొకుం గడువంచారి యమాయికు€ డగుతం డిని కనుగవ్చీ 
రాజ్యవాగ మయి వడనిది ధ_గ్గిదయాసత్యి కీల యగును శీల తనయక్క_ల యిచ్చకములకు 
రోని తండియెడ. నమ్మగ భ కి వినయ భేయతలు గలదయ్యు.6 దన్ని నవాధ_్గచారి ణిగ 
సరింప బోను భ_్రరయెడల6 దనకు6 గలవిధుల సూ దించుచు. దండియెడల గూడ (రోమ 
న గౌరవములు తనకు ధర్మనిద్ధము అని చెప్పి యధార్ధ వాదీ బంధువిరోధి యన్నట్లు పోత 
(సీయు 6 డగుతంషడి యా(గవామున కం చా తంబయ్యె మంద పాలు డును సత్వ వాది 
యగుసుమి తు. డనుపాంచాలవండ నాధుని హితోపబేశంబుల సరకగొనక యతని నిష్టు 
రో కలకుం గినిసీ రోపావిలచిత్తు డె వానిని తనరాజ్యము వెలువడ శాసించి సుశీలను 
విడనాడి యా మెక రావలసీన మాః*డెవపాలును దద గజాతలపా లానర్చి తౌను 

> కతిపయప రిజశ సమేతుడై వారియొద్ద వంత అముసనుండ నిశ్చయించు కొనెను ఐశ్వర్య 
“నుం డగుమ్మ దేన(డుిమనవు వదులకొనిపోయె గుణ గవాణపారీణు€ డగు మాళ 
వేశుండు నుకీల పాణి గవాణంబు సేసి యామెం దోడొో్కొ-ని తినవీటి కేశా పభభ కి 

._ సంపన్ను 6 డగుసుమి తుండు మాజువేషమున రాజు పరిచారకులలో 6 జేరెను 


న 
Cd 


చంద సకుం డను సామంత రాజునకు 'స్వేతక్‌ శి యను నుదారగుణరి త్నాక్రరు( 

డగునొషి పు తుండును, అఖిలదొవకరుం డె దోపాకం ఉనునన్నర నావముగల యొక 

దానీప్రుతుడును గలు మిత?దకోశల.€ డగు దాపాకరుండు సులభస్య భావు డగు 

తండిని వంచించి యన్న నరణ్యములపా లూనర్శ్చి తండిరాజ్బ్యంబు సర్వంబును బడదకుకి 
731 


2 మనోరమ 


గోరి న్వేతకీ రి (వాసీన ట్రొక యు_త్రరమును సృష్టి చేసి తం డిమనను విజిచి స్వేతకీ రిని 
తండిక న్నులం బడకుండు మనిహితో పదేశళ మ? 6 జెప్పిపుగ్చెను 


అంట మందపాల(6డు చండిక చెత నవజ్ఞా తు (డై స్వేతధ్వ జుని యనునయమ.ల 
నుపశాంతి నొందక రౌాదంబు దాల్చి చండికను శకించి మందరపాలి "కేం నిశ్చయి చి 
ముందు సుమిత్రని చె నా మెయొప్పకు జూబుపంపెను జంజికయు నట మున్న కుతీంభ రు6 
డనుతనపరి చారకుని యు త్తరమిచ్చి మందర తావు కంపెళు. జాబులతో వి రరువుటను * 
జేళవణకు మందరయు వర్ష మాను(డును చందనేనుని నగనరమునకు( బోయి యుండిరి 
చంద్రనేకు(డు వారితో సంతించి స్వేతక్సీ రి ఇరంబు6 (బెంచి తెచ్చిననారి®ం చారి 
తోషిక మిచ్చెదనని చాటంబం చెను స్పేతక్లీర్సి యున్నత వేపషము6€ గైకొని పురమునకు 
న్వెలియె చెట్టు బుట్రలుప "మైకు కుక్షి ౦భరు(డును సుమి తుండును చందనేనని నగరు 
ముంగిట6 దారోసీల్లగ వారిలో వాక్క_లహము పై చినికిచినికి గాలివానయె నంతట 
సుమ్మితు (డు క_తిందూని కుక్షీంభరుని మై కడరెను ఆంత వాసంమోభము విని మందరయు 
వర్గమాను(డును సెకిఐ చ్చి జాబు లంది సుబంధునియందు నేరము మోపీ వానిం బెండ 
కొయ్య నుంచిరి అంత్‌. గొంతతీడవృునకు రాజును విదూస,కస మే తెండె వచ్చి “ంద నేన 
మందిర ద్వారమున జేకినవా(డే పరిచర పరిభవమూలమున6 దనకు ౫లిగిన యవమానను 
నకుం గోవోదర్దీవితు(డె కూంతుళకు నల్గునకుం దనరాక నెటియంపం బుచ్చినవారలు మివ, 
వెట్టి జాగునేశి యొట్టకేలకు వచ్చి సుమిితుని బంధ మూడ్చిరిగాని రాజునెడ నాదర* 
మించుకయులేక భాపుంపంజొచ్చికి ఇంతరోే చంకికయు. జేషటపలన నొకరికొకరు 
తోడై తండి పరివారమును (వాస్వపటుచు [పస౦ం%మోే నొకరినొక రతిశయించి 
పలుకుచు గడ కాముదుకని మతిగలచి యాతని వదల్శుకొను నువాయ 'మొనర్చిరి 
సుమి తవిమాషకమా[త పరిచరుండే రాజు వురమువెడలి తలవాయ విసరు గాలి వానల్రాగో 
నడీరేయియొనం దలదా6చికొన నెల వొనంగని బట్టబయట నివసించి యుండవలె ఆపు 
డు_న్గ క్ర వేసధారియై యందంవ నల్లాడు స్పేతకీ క్రి వీరికి జతపడియె స్వేతకీ రి యున్న త్త 
(పలాపములతోడను విదూవకుని చాటూక్తుంరోడను చిత్తాపస్తార మందిన రాజునకు 
గాల కేప మగుచుం౦ండేకు ఈయవస్థ లో సదయాంత రంగు డగు వంద సేను డనుకంపో 
యర్తచితుడై రాజు శొక కటీరము. జేర్చి కొంతయుపచారము సలిపెను ఇంతే లాగే 
వర్ధమానసిత ధ్వ జులకు ( గలవాములు పొసంగను రాజు జ ఈం నల్లర వైషమ్యమను 
బారులవలన నెటేంగిన వాడై వీతివిశారదుం డగు మాళవుండు (పభుభ కి సంపన్ను లగు 
సుమి తచంద సేనుల యాలో చనతో వర్ధమానశితధ్వ జుల ఇెల్బి రాష్ట్రము రాజునకు 

02 


సొ 


నుందవాలా చరితము, తి 


సమర్చించువా.డె నిగూఢ ముగ సేనల(గూర్చి యుద్ధ సన్నద్దు. శాయెను చిం నేను 6 
డ్తీ వ్యవహార మున౦దు దనకు గల బోక్యమును రాజునకుల చా నొనర్భిన యుప 
చారములు నెప్పటి వప్పుడు దోషాకరునితో మృర్తము విడిచి 'దెలప్రు చుండువా(డు. 
నాస్తికుల డగు దోసాక రుడు విళృసర్వస్వలోలు డె డె (ఖాతృదోవ మునకు దోడు 
పీఠృ[దోవామునకును స కట్ల శన రాజభక్తి యుట్లిప డం బల.కుచు నీరవాస్యము లెల్ల 
ముంద రావర్థ మానులకు6 సల. వారి నిష్టురకృత్యమునకుం బురికొల్సి తాను చండిక యింటి 
శే జర ద్రశే సెను నింట నతిథుల యు దాతీణ్య మెంచక యా(కూరక్షరులు వృద్దు€ 
డగువం ప సేనుని (గుష్టు తోడి యి థె వెడల వడచిరి ఈదాయణకృత్యము( జూడనోపక 
చందనే సెనుని ఫురజను. డొకండు. వర్గమాకునితో గలహీంచి వానియొంట గాయము 
నాటి తాను మందర చె నినాతు (డయ్యె తదనంతర మావర్గమాను( డా వణకారణమన 
నీనైను ఆదివణులో నే పాడిదస్పీ అండి కామందరులతో ననుచిత రవాస్యవ_ర్తనలకుం 
జొచ్చిన దోషాకరుండు వర్గమానుండు గతించినతోడ నే వంచరకు సర్వ కార్యధురంధ 
రుద చండికకు SO ద గూయాభివర్గనం బొనర్బుచుండె కండికయు నిజభ రె 
ఐధోపా యము చింతించు చు దోమాకరునకుం దనవృదయ మెతింగించుచు కుకీంభరని 
వలన జాబు లంప్రుచుండె 


దిక్కుమాలిన చందసేశున కున్న త్తవేషధారిమైన శ్నేతక్తీ రియే చేదోడై తన 
° సాంశ్యనవ చనములకో డమ తంతకాశలము చెతీన, అతని యా _లివాతోో చేశముల నివా 
రించుచుండెకు ఇంతలో మందరయా జ్ఞా నుసారముగ చ చంద 'సే సినుని శిరము (దుంప 
కుక్షింఛరుండు. నసమోకించుటయు స్పేతకీ ర్లి వానిం చెగటార్సి వాని కంచు కాంతర్లు ప్త 
మగుచండికజాబులుం కొని చూచి చండికాదోపాకరుల (దోవాము బయల్పజచి శిత 
ధ్యజులింగాయు నుబ్దేశముతో జాబులు వానిక ౦0వంజేసీ దోహాకరుండు తన [దోవామొప్పు 
కొననినాండు తనకై భేరి మోయిందచిన ఖడ్డపాణిమైవద్చి యంతయు బుజువుచేయిం 
ఛాదనని వెప్పిపోయె.ను 


| మాళవుండు కారా స న తేనపీటికి మరలిపోవలసీ వచ్చినందున 
సశీల తనసేనాని యాధిపత్యమ్ముకింద సీలు వాయితంబునేశి తండిని వెదకి కాంచి 
తగునంరక్షణలో నుంది బయలుచెజయుటయు కతుసేన స్వేతధ్వ్యజ దోహికరుల యాధి 
ఎత్యమున యుస్ధసన్నద్ధమయ్యె స్పేతకీ రి తండి శేకాంతస్థలమన సురక్షీతుం జేసి ధర 
పతమఐలంబించి పోర(జేరె [దైవఎలము చాలమ్విం జేసి మాళవనేన పరాజితమగుట యు 
చంకీలం మంద పాలులు బందీకృతులై దోసాకరునిచేత6 జిక్సిరి  దోషాకరుండు వారలం 


783 


Ca 


4 మనో రము 


దన సేసాధి కారి యధీనముచేసీ రవాస్యవధోపాయం బుపదేశించిన్రగ్చౌ ఇంతలో 
దోపాకరునకును స్వేతధ్వజునకును వాగ్యాదము పొసంగిన న్వేతధ్య జుండు స్పేతక్ర 
యంవ:జేనిన జూబులలోని దుష్ష్టణము. లస్యడి శించి దో షాకరుకియం౦దు దోవమారోపణ నేనీ 
ద్వంద్యయుద్ధమున దాని నిర్దారణ నేయినాని తై బేరి మోయిం చెను -ఈలోఫల “౦డికా 
దత్త విప్హకారణనమున మందర (పాణములు వాసెను -ంజికయు!6 దన దుసష్కృత్య ” 
ములు బయబ్బడినందుల క. ల$ాపరిబూతేమానసయె క త్తివాతంబడి మడి 'బేర్మిమోత 
విరి స్వేతకి ర్తి దోపాకరునితో నెక్కు_టిక య్యయునకం గట్టాయితుండై తండికి 5 
దురవస్థ చెల్సి తన్నెణిం?౦ంచుటయా నముదు“ని వాసయనులినిపోయె స్వేతక్తీ రి 
పప ns యసీి ధార నాకని కేంంగూల చేసిన నాతడు (పాణావశిష్టుండె 
తన (దొవా మెల్లం గడ్‌ వెట్టక బయట వెట్టెనతోడ నే సోలామందపాల (పాణరకు నై 
స్వేతక్లీ ర్తి యుజుకుతి టీకి i తా దోహైాకరుంయను దృంద్యయంద్ధమున 
స్వేతకీ రి చే నందినగాయ మున నచిరమున నే యుసువువిడిచె అుతలో ర జును జింతచే 
జివికిముగ్టిన పంశుపలె "నే వాఎటయు. సుమి తుండు వె రాగ్యము”ొని పని వినియె 
అంప న్చేతధ్వజుండు న్వేతకీర్తి కాతని సూర్వఎవంవొసంగి తాను రాజ్వభెరకుపహించి 
మృతులెనవారి కు చిత కియలానర్చి దునస్రశిక్షుశిస్టరత ణపరులడె (పజా పరిపాలనంయి 
చిరంవొన ర్భె 

ఆరా 


నూ కక నరు క న్చువాత్రములు 





పురుషులు 


నుందపాల (గుూపదు(డగు వరతఖండపు ౫ జా 
YO 
స్వే తధ్యజు ండు---మందపాం ని మెదటేయల్లుకు 
పర్బమోను(కునుంన పాలుని రెండపయల్లి కు 
మా” వేశు(డు-- 7) సుకీలను పరించుటనే కొల్వున పచ్చియున్న 
మ్మ బేషండు--- యు రౌజుల 
కేక 
పాంచాల రండ నాదు (దడ 


చం [ద సేనుందు.---ఒక సామంతి రాజు 





సుమి[తు (కు 


జంత క్ష్‌ 

స్యెతకి ర్హి---చంద నెమని ప్యుగుండు 

దొవాకరుండు---చందప*వుని డానిపు[ కుంద 

విచాపషక కు, చదును సవసలయు, పకిచారకుల, చారుల, భటులును 


వ 
ye 
చరక ము 
ముందర ౨ ముంనపాలని కొమా లు 
స్సు కలలా 
ET 





పరురద లాల చరిత్రము 


a Em 
రంగము_భరత ఖండము. 


weer: Sens 


చ ఎపంతు గలింప6€ గానలవియీని యజాండము లెల్ల దిప్పవా. 





డెవ(డు తదా శితంబులగు "నెల్ల చరా ఇరమో లిమన్నువా( 
డెవని యలంఘ్యశాసన ము లించుకయేనియు మిణనేర వీ 
భువనములయగ్చము సళుగు భూత చయంబును వానిగెం చెదక్‌ 


మందపాలుని నగరు 





(పధ మరంగము 


[సుమితులకు, ఇందసేన(డు, దోషాకరుండును బవేశించుచున్నారు ] 


సుమి --వర్జమానునికం మె స్వేతధ్వజ నిదెస వన (సభువున ఇక్కువ వుక్షు_పగ ల 
దని నాకుందోంచెడీని. 

వంరద---ఇదిపరలో మనమందణ మే యనుకొన చుంటమిగాన్సి నేడు తూ చి 
నట్లు లేశమేనియు వా రలేకుండ రాజ్యము. బంచియిచ్చినరీతి( జాడ, నాయన శకెవ 
రియం దధికాదరము( గలదో తెలియ వలనుపడకున్న యది 

సుమిఇక డు మో యా_త్తజుండేకాడా ? 

చంద---విండు నా సంరకణూేనివాయడేయెనన, వీనిం బ్యుతుండం యొల్చీకోన 
నాహృదయ మొల్ల కయున్న ది నాయుడ6 గలలోపమ( బెడగనల్నావ్రితిరా? 

సుమిలోప మెట్టిడైనకు ఫలమింత యాదరణీయంఎగుటంజేసీ యు క్షమగే 
దో౭చెడిని 

చం ద-- చాకో ధర్మ పత్ని యందు గల్లినవాయడు వీనికంకు నొక హాయన 
"పెక్కువవయను వాండొకరుండుం గలయకాని చాకు వానియం దితయాదరము 
లేకున్న యది కోరిపడనినవా (డు గాకున్న న్కు తల్లి సౌందర్య? రిమంజేని వ్‌నిం బుతు౮గా 
చేలందగు దోపాకరా! నీవీమాన్య +రితు చెబుంగుచే ? 


“దో పా--అయ్యా మె తటుంగను ¢ 
787 


5 మ నో రము 


చంద పాంచాలదండ నాధుం డసుసుమిత్రు6 డతెిని మత్సియసఖుం గా౬ టెలి 

యుము 
నో 
దో షా---వంచనమోయా ర్యా 
సుమి--మాబోంట్ల [పేమకాలణ్నదుఎబనైె యాయువంకు(డవె వర్షిలెదవ్ర గాత ! 
య ర షా — యి pm 

దోసా-శ న్ధ చెం మో[పేమకుం బాతతి వడ సెదను 

చందావీ(డు తొచ్మెది సంవత్సరములనుండి పరదేశవాన మ చెనీవచ్చినవా6డ. 
వెండియు నిలువెడలనె యున్నవాండు ... 


తో 


గ్‌ా 
[మందపాం(డ, వర మానుట న్యెతధ్వజుందు, చండిక మందర, 


సుకీలయు౦ బరిచారకులువుం ([బవే,ంచుమన్నారు ] 
మంద---ఓయి వందనేనా ' నీవును దోపాకరుండును బోయి మ భవమ బేశులం 
బరివేస్టిం చి యుండు డీ 
చం దదెఐర యాజొ స సాద్‌ మొశనర్చెదము 
(చంద్రశేన దొపెకిరులు నివ్ము-వించుచున్నారు ) 
మంద —-&= (మండె కరీరపాటవమ. , మందటి ఆ న్విషయెచ్చి లెల్ల, నా 
డెందము రాజ్య భారమి(క డించి సుఖంబుననండలగా.6 గదుం 
దొందణ నేయుచున్నయద్సి తోడనె వీన్నలపె భరంబుమో 
ఘందగు!? దోవచూచ్చి కటు న్న దుపందగు ఫుణ్యక రము ర్‌ 
గీ అట్లు గావున నాకూ రియలు వెన 
య ఆలీ Mm 4 
వర్ధమాన, సితధ్వజవ_ర్పిలార | 
అను6గు తనయులకేనిచ్చు నరణముల ను 
ముందు నందియ మేమియు( జెాడభుండం 


జ 


బూని వివరింప6గా నిచ్చ వైజడ వ. నాకు 
క చూళవమ[ దేశులున) ను 
శీలంబడయంగ. భోరిచెరి కొలువునం 
జూలదినంబులి వేచిరి 
వాలాయము 6 చేయవలయు వరనిద్ది యగున్‌ 
రూ కూరి తనూజలార! యిక ౭ గోరికోల న్నిడ నాడి యె 06త యు 
న్ని రల చిత్తచృ త్తి మెయి నిత్యసుఖస్థితి నంద(గోరి మి 
738 


తి 





మందప్య్మాల చరి[తము, 


క_ర్తిలిం)ఎ చియిత్తు భుని నందుల కై విపరించి వెప్పుడీ 
మ _రృములేక మువ్వురును మానుగ నాటెసంగల్టు కూరుముల్‌ 
గీ కన్న మోహంబ. ( గూర్శియుంగలసి యమకరు 
'తావువ గరిష్ట భాగంబు దగులునట్టు 
పంచియీ6దగు గావున 6 బల కవము 
తొలుత 6 దొలపకి చండికా ' తొడరి నీవు 
చండికా తండీ వాయెడ౧ దందడించు సుమతబ్దథ్యంబు భూవండలిం 
దండు ల్చిడ్డ్షలయందు చెందును గనం గాల బోపకం బిడ్డలే 
వాం డ్రుందం డుల పట్ల నేయరవి నే వాకువ్వనావాలుకల్‌ 
పందెండైనను జాలవైన విపరింప౦ బూ నెదన్న క్రిమై 
ఆ కన్నుదోయికి ౦ క, కొంతయౌావన రూప 
గుణవిలాసములను గొమరుమిగిలి 
యఖిలగ "రవముల కాన్సదంబై యొప్పు 
(బతుకుకం క, ఫాగ్యవితతికం క, 
నిఖిలకామ్య సౌఖ్యని చయంబుకి రో 
యార్య ' నిన్షబంతు నతిశయముగ 
పల కులిన్నిి యేల బాయని నాకూ ర్శి 
యింతీయను దు నిశ్చయింపరాదు న్‌ 
సుకీా(తనరో) సుకీల రోమి సేయంవగు సౌహార్దము హృదయాంతర్గత ముగ్గ 
నుంచి మానమ్ముదం దాల్బనగు 
మంద---(పటముైకొని) 
ఊఉ కాటుకకొండ చాలగతింగార్కూ ను కానన పజ్యులన్ఫూ మా 
పాటల వృాద్యశాద్వల విభానిత బార్భ ములౌ (నవంతులన్‌ 
హాటక గగ్భిత స్థలుల నచ్చజలాఢ్య సరోపరంబులం 
చాటిఎయపాజ్య రాజ్య మిదితేత్సరిపాలిత మె చకంగా గుస్‌ 
గీ కాన నీనాల్లు హద్దుల (గాల పుడమి 
భరయును నీవు సంతతివారు నెలమి( 
జేరి భుదీయింపు( శాచర్యద తారకముగ్గ 
“ ఇ6కను నీ పేమ, ముందర్‌! యెజబులవలతు లి 
స్‌ 780 


ల 
శల 


శ్జై౦ మనోరమ 


మందరి --ఉ వెండయుజెప్ప చేల? మునువిన్న యుదంతము నింతదాకయో 
చండిక కము. దెల్పె నది సర్వము మద్ద ద్ధృదయాంతరస్థ మై 
యుండినద య్యు, దీన మజియొండు మ నిన్నంశానినం 
బండువు లెల్ల బాములగు౧ | బాణములు నలువ మదా్రకున్‌ 
సుకీ- (తనలో, సుశీలా ' ఇక చేదలీకమే నీపాల అయినను నేమి? చా 
(న నాలుకను దనుఖొవమందియు వృాదయమ.న6 బుహ్కు_లత చే వపొంచుచున్నయ ది 


మిద ఉదయ చరమా[దిమేఖల లారసీ నాదు 
నా వర్తిషిచున్న యోయ వనిలోన 
నీవు మూండనపాలగు నీవిశాల 
స స TEE 
గీ తనయనర్లమునం దుదిదానవయ్యు ( స్ట 
గాంఠ ' గుణమూపముల న్య్గగణ్యపా సు 
శీల! నాపాలిభాగ్యమ ' వెప్టమ నీదు 
నుల్లమువ6 బాదుకొను కూర్తి నెల్ల నిపుడు 
సుశీ=-ఏమియునులేదు తండ్రీ ' 
మంన-_ ఏవి యునుశునిచో నిచ్చునడియు నేమియు నండదు 
సుశీ--ఆహా 1 నే నెంత యదృష్టహీనను ' ఎదనున్నడి పెదవులకుం జేర్చ 
చేరను తం|డీ నినె న్నెంత రై ఇమింపచా విక్‌ యో నంత వట్టున క్రిిచుశేనియు నెక్కు..న 
తక్కే_పలు లేకుండ నిన్న 6 ( బేవి.౦చెదన 
మంద---ఏ మేమి? నుకీలా! నీపలుకుల నిలకడగా విచారించి యించుక వ 
రించిక్సినుయు లేనియెడల, నీయదృష్ట్రం బదృశ్యం బయ్యెడ. క 
సుకీ---తం డీ! 


క కనిపెంచి విద్య బుద్దియు 
జనవు మెయిం గ ఆవినట్టు జనకు(డ పటు గా 
వుననిను( గొల్వ(వలదే 
వీనయుమునను బరిమభ కై నిశ్వాసమయులక్‌. 
గీ తలపు లెల్లనునీయంవ తగిలియున్న, 
మగల వేటి! వకసిరీమగువ లిష్లు 
740 


ముందపాఖ చరి(తము, 14. 


వల్కి_నంత నె మాటలు పాటిసేయ 
డ్‌ నగుూ? నామాట దెల్పెద నవధరింపు!! 


గీ అవనినా చెట్టవట్టనున్న క్రీఘను(డు 

డక్కు_ (గొను నాదువ్చాదయంబు చక్క నగము 

చను విరలన లె దండి కిల కూ ది 

~ — 

యును నొసంగ (గ జిండియాడన నిఇంబు 
మంద---అగుంబో ! ఇది యెల్ల నీవాదయ పూ ర్వక మేకదా ! 
సుకీ---అకేే తం డీ 
మంద ఈ లేతవయసేడ? ఈ డాతిగుండెయేడ ? 


సుశీ తం ( |! నిడమాలాబ్టేచిందిన నింత లేశతవయనున నీసత్య వాదిత్వ మేడ ! 
యనందగు జా 


మంవ---కానిమ్య నీసత్యవాదిత్వ మే నీక రణము గానిమ్ము 


భువివీరంబులు పహ్ని వాయువు నభంబుం 25 వాచ్దాత బాం 

ధవుఎ న్యాయములు” ** మోవామయిబంధథం బొక్కటం (జెంది యీ 
యవనీనాథసఫాంతరం౦ం ఎన నవశ్చం బేశు -నేండీళనూ 

భవదు రాాసము( బోపం (దో చెఎ ననల్బ (పీతిసంధిల్ల గాన్‌ 


గీ ఇంతనుండియు.( దనకూన లేక్చి (మింగ 
వ్యాఘ్‌ యును, ఛా తిమనుజులనా(కటితమీ 
మెసవురక స_నీమూా6క యు, మేలు నాకు 
మ నీక ౦ెటే నవనిలోన 
సుమి-మహా(పభూ __- 
నుంద----సుమ్మితు(డా ! నీన్రూరకుండుము రోవభీహణంబగు “కేసరి ఇాతేకిం 
దొలింగుము చేవీకృతఘ్ను ను చనాబపీఃపాణముగ€ జూచుకొనుచు నిది నన్ను ముష్పున( 
గడువం బెట్టునని కొండంత ఆమావతో నుంజినాండ  నేంటితో నది యెల్ల యుంజెల్లె 
అటట నాకీతనువుక చిత్తశాంతియుందీ ఎవండురా వాజారమన ? మాళవ 
మ బేశుల౯ బిల్వనంప్రుము పర్గమాన సిఠధ్వ జులార ! ఇదివరలో వావీయతవయల 
కజోనంగిన యరణంmులతో నిమూ(డవపాల.న గూర్చి స నత్యవాదిత్యేనుని 
741 


Wk) 


12 మనోరను 


శా (భమించెడు తకగర్వమే యీసంశీలం జెందుంగాక ! గజతురగాది మదీయ సమ స్త 
రాజ్యనంపదలు ను ేటినుండియు మియధీనములు సేసెద శత పరిమితపరిజనన'మే 
తుండ్ననె లాజచివ్నామా[తావశేషుండ నై వంతుల వెంబడి మియుభయు లమందిరంబులం 
(పవొద్దుపుచ్చెచ దీనికిం (బమాణంబు గా నీముప టంబు మీరుభ యులునుం బంచికొనండు 
(గుకుటము నిచ్చుచు) 


నుమి-లాగీ అనఘ | (పేమింతునిన్న నుజ్జనకునట్లు , 
(వభలిగా భ్క్రింజూ కళ స్య్వామి.బో లె 
నేవలానరింతుు నాపాలివైవముగ తిం 
వొ లమదిలోని కోర్కుులు కొనలు సాగ 

అనాలి 


స మంద---వి ల్లెక్కి_డ౦ఒడియె నంపకోలక గ్గ ౦బు గాకుము 
- 4 


నుమి----- 
నీ పడనిమ్యు విశిఖుంబు 'బెడదంబు-గాముట్టి యెద గాడంజాచ్చిన గడల చేను 
స్వామి చి_త్రమొక స్ట స్వాన్గ ్రంబువీడిన భృత్యునంద వినయంచే గుణంబు 
లను ముఖస్తుతులపాలుగ (జేయు (పభువు తప్పలు డిద్దవల దె ఛృత్యు 
డట్లుగావున విను మపీయంబన”ేను వ్యాకుత్తునిటంగల పాస్తవంబు 
నీదుచిన్నతనయ నీకన్న సంతాన 
మున సమ్మగభ కి వినయ మహిత, 
నిండుకుండ తోణకక కుండుట యెబజులోవే ._ 
యేలథోచ్చేకయుల 'బేలవైతి ? 
ఆ వె అయిన నెమ్తునమున నాలోచనమునేనీ 
యానుదక్కి. నీదుళాసనంబు 
(దిప్పుకోలు మేలు దీన నవర్శంబు క 
వాయు వేగిరంబు వలదు సుమ్ము 
' మద-సుమితు (ణా ' ఇంకను (బేలెదవేని (పాణంబులకుం బా సెదవ్ఫను మో, 
సుమి-ాక నాయసువు లివెల్లప్పడు 
నీయొద్దంబూటకా లె నీక కివిజయి 


(శీయొనగూర్చ (గ నవి నీ 
శె య్‌ విడువంగ వెబువ(గర్గంబుతలి న్‌, 


742 


మందపాజు చరితము £8 


ఇ చందాన! పొమ్ము ! నా కనులం డకుము 
సుమి---- లెస్సగనరసిలేని నాహీతంబ కర్టంబుగా. జెలినెదవు 
. మందానిన్ను సృజంచిన జేవునియాన 
సుమి---కీయిరాజా ' నీవేల యిట్లు ee తముగ( (2 తిజ్హైలు వేచి ఇదవ్లు! 
వుంద ఓరీ ! కృతభఘ్ను ' భ కిహీ క త్రిదూని) 
వ 


ణు 


దేవా! శమింప్రుమ జ య 


సుమి వెద్యునిం జంపి రోగమును సత్క_రించికొనుమ నీశాసనము మరల్చ వేని 
నాకంరమున6 గొన యూవీరియున్నంత దనకను నీ సీశాయు నకార్యంబు వలదని వరిం 
పక మానను, 

మండ రీ వినుమూథ' శ్రభుభ కి విసచెననునీదుమదిగ లె నేనియిమాడ్కి_(బూని 


d= 


న్‌ 


సకుయలంఘనమునునల పంగనీవిట్లు నన నొడ(బ టు పంగ (జను నెతివుర? 
డీతప్ప చేరు రెకు మానధనులు మూర్ధాఫిషి కు కుట నగు నవనిపతులు 
తెలిసి పల్లదములు పలికితి గాన స స్‌ స తు; (౫౧ నుము 
చేడు మొదలు దీని శేడుదినంలు 
గడవు వెక్పైద నది కడ నంగ 
దడనీ నీ విశటను బొడనూపెదేని నీ 
మేన? _బాణమలకు మానుమాస 
సుమి---అధిపా ! సెల వొసంగుము నీవీచందెన నా కీదేశమే పర దేశము అన్య 
దేశములే వానయోగ్యములు 
(సుశీలతో) (తిక రణశుద్దిగ ధ_ర్షచారిణి వగునినుం గరుణామయుం డగుపర మేశ్వరుండే 
పాలించుగాత ! 
(చండికామందరలతో) మిమాటల యోదార్యమును సదృశ క్రియలం జేటవజతురు శాక, 
i ఇంతటి శుండియుం (బపం చమ నం దియ్యనిమాటల నే నెయ్యంపుఫల వె ల్ల యుం జేకూగెడు 
గాక ఇచె సుమితుడు మీ యందట యనజ్ఞ యం బడసి దేశాంతరమున కీగు 
చున్నాడు 
[చ చందసే సిను(ఢు నూళ వమ దేశులను వారీ యనుచరులను గూడి తిరిగి 
(పవేశించుచున్నా (డు ] 
చం ద--మహో([పభూ+' వ్‌ే మాళ పమ గేశులు 
748 


రళతు, 


ర్త 
ల 


14 


మంద ను దాధిపా' నాకూంతుం బర్మిగహింప చపాటినరణంబు గావలయు 
నో తెలియవఐలతుం జెప్పమా 

మ దే---ఓయుచారచరితా! నీ విదిపరలో నేర్చణచిన జాని కథికం బేతీంచయ 
వాడను గావ అంతెకుం గొదువసేయ నీవును దలంపవే కద? 

మంద... ఓ నళ పాలో త్తమా! ఇది చాహృదయంబునకుం (వీయంబె యుండిన ౦తే 
శాల మక్షే యూహీంచుచుంటిని గాని యిప్పుడు దీనియం దట్టి గా రవం జెల్లయుం దీఅ, 
నాయాగవహాంబుశకుం బా తంబే యో కనంబకు వామాధమయొడ నీ శ్రమని యిష్ట 
ముండినచో దీశిం శైకొమ్లు నీ కిచ్చెద 

న్నుదే-- చాకు త్తర మేమియు౦ దో(చకున్న యది 


మంధ--గీ భువిని దుర్హవ ప్రుంజంబు పుట్టినిల్లు ఆ 
కన్నతండికి శెదలోని కంటక ంబు 
నయిన దీనికి నాకోపమ యరణంబు 


క్రొనము వలపున్న్క, లేకన్న మనువుడుగుము 
ను. దేనృ పాలో తమా! నుల్నింప్రుమ. ఇక్లేరి శే నీమనవు వదలుకొ.యెద 
నుంద---మ ళవనాధా! మన పు ర్వఫరిశయం౦బుం బాటింపవలయుశోని చే 
కసవ్యా పడు నెడ నీ వాస6 జేయవల దని వారింపవలనీనవా 6డ కన్న ళతం్యఉశేనియు0 
గొమారిత యశం దలపంపు వా టెల్లు నిద్దురాల్తం బరివారింది నీ నెయ్యం 'చెయ్యెడ శేని 
యర్హృం బగుతావునం తగులనిమృ 
మాళ---చ ఇది కణువింతగాటె నృప! యాక్షభికంయబున నిక్కుమూరి నీ ౫ 
మదికి ననర్హ రత్నెముగ మాన్యగుణో ల్తరగా ధరితి నీ 
ముగిమికి నూత గాదగిన పుణ్బచర్మితేగC దోచి యింత సే 
యెదకుశిలీముఖు బగుట కేమియొనర్చె మహాపర ధమక్‌? 
ముక నీ అధిపశేంజేయంగ నార (గే రెదుదాని(జేపిచప్పుశెగాని చెక్పీజేయ 
మాటలందున (దే నెమదిలోన విసమును గలిగి యిశ్నాకములు వలుక జీరో” 
నిదియకాచె మనల నెడవాసపె నింతకు వేరు నాచేసీన నేర మొకటి 
హాోనియొం జెలేక యపకీ ర్త యొం డెనుగ లడెయింద ఆకు నుబెలియ ౧బల.క్షు 


ళ్‌ 


మయ్య ie భక్షి (రి ంతు నీయున్న 
వారు నిశ్చయిందువారు వ త్త 
స 744 


మందపాల చర[తము 15 
గూహామ్సండునటి గుణదోషముల నిట్టి 
ధ_ర్షనిర్ణ యంబు దల ధరింతు 


మందన న్నింతకం కొ నెక్కు_వ సంతోన పెట్టలేని నీబోటి దుస్భ్య భౌవవు 
,సుట్టకుండినను మేలు 
“షం మాళగనీ ఇంతియేకద కొంచవరు వృాదయనీమ 
జ విస్తరిల్లెశు చాని౮ే వీపమెన ప్త 
'వెఎపరింప6గ చేరరు వినయవతులు 
దాన దోవంబు వాటింప6 దగవు తెబ గ? 
క ఏమయ్యి మదనా డా 
నీమది (6 ళలయట్టి పలపు నిజము దెలుప వీ 
భూమి దదితరా శేషా 
వ్యామి[శిత్వమెన వలపు వలపే తలంపక్‌ ? 
ఈ నారీరత్నంబు దలకుం దాన యరణంబు  వేజయరణం చేల? ళంకింపక 
పర్మిగహింపుము 
మ దే---వరపాల్మాగణీ' మొదల నీవన గాంచిన యామూండవపాలానంగుమ 
ఇదె నీకుమారిని చా రాణిగ( బరి హీం చెద 
మంద--చా శపధం బమోఘంబు నూదిమొ మోఫునంత మైన నే నేప 
న్ముదే---అన్లు%, సుశీల! నీతేండి యమ[గహామతో నాయనురాగ ముంగోల్పడితివి 
సుకీఎ-మ దాధిపా! పర మేళ్చరుండు నిను ఇన శ్వర్య యుతుం జేయుత నీవు సంప 
దల నే వకిలచువా(డవె గాన నేను నీపత్నిగ నండనొల్ల 


మాళ---గ్లి వనిత నీయెడ జకు( డవ్టాశేయ 
నాదు (_ేమాంకురంబు (గొన్న నలు సాగి 
పస రలెక్చు నిదియము. ఏ స కలలో ' 
# 6 0 అట్లీ 


me మ 


తండి కడ మెనకొలంది నం చారసితెదు! *ఒ 


1 


చ వారణ మొకింత లేమిన యనర్హృ తనుం బవు6. దండిచె నిరా 
కరము నొంది యుండుట నె చైకాననర్హతేమంబవు నిని 
రర వితృ కోపవహ్నిని గరంబు6 దవిందటం జేసీ యేమనో 
వారత మశ న్ఫుకీల! యిటు ల ర్థిలి నీగ చె శేలు షస్రైద౯ 


72) 


16 మున రహ 


గీ ఒప్పులకు నెల్ల గుష్పవై యొప్పునీవు 
ధరణి నాకూర్తి రాణీవై బరగు టరయ - 
తి ఫారం ఫణషసముది ఫలము 
నింతి శాపూర్వ ఫుణ్యసమృద్ధి ఫల 
పండి రాళిగ నాపాల6 బడు కాదె? 


(మాళ వేకు (డును చండికాను దర సుశీలలును దక్క. తేక్కి_నవా రందణు నిష్కు_” 
మించదుచున్నాు ) 


మాళ_నీ అతివ నివారియెదల నెయ్యంబు సంత 
యేని నీచెస లేదుసుెన నిచటు 
నానీ మనవీటి కిపుడ పోవలయు6 గాన 
0 ్ర 
వేగ వారల వీడ్కొని సాగిరమ్య _ 


నుకీల-ద ఇదె చనచున్న దాన పతియింటి కనుజ్ఞై యొసంగుండమ్మ వే 
'డెద నయచాంబువు కూచగ డెంచము కొంనలమంద6 దండి మి 
_మైద ననుర క్రి జొబ్బిలంగ నెప్పుడు జూవెడుంగాబటె మోర లా 
ముదుసలికే కొణుంతయును ముష్పున గల్లక యుండ జూకు (డి 
రది మను మోదువాక్యయుల నంతయు. దేలినందయ్య్య నిళ్ల జె 
లెద నెదూోని తాలిమి చలింప నిల్వ(గ లేక వెండియు న్‌ 


(తనలో) గీ 'తెలినియును మిదం.మర్మింబు వెలికి. జెప్ప 
తోడ బుట్టినకతన మో సూడుదాన 
తండియును నేను సల్కుపాతంబు వినడు 
ఏమి కానయి యున్నదో యెటుగరాదు 


నుంన—_మావిధుల నిరూకింప నీకేమి (ప్రస క్రీ? 
చండి---నిన్నుం దవపాలిటి భాగ్యాబేవత గా మరియు నీమగ ని నన కూలవ ర నలం 


దనియింప యత్నింపు మేకాని నీ కొండ విచారంబు లేల? వినయ. విభేయ తౌహాన్య వగు. 
నీకుం బితృధనఫాగ బు గోల్పడుట యర్ష ఫలంబు కాదె? 


సుకీఎామోస మెన్నిమడతలలో బొదివి దాచినను కాలాంతరంబునంబయల్పడి, 
చేసినవారి లజ్ఞాతిరస్కృృతుల పాలు సేకకమాను నే? సన్పేశ్వరుండు మో కభ్యుదయం 
బొసంగు గాత . 


746 


మందస్శాల చరి[తము 


మాళ--రము పోదము. సుశీలా! (మాళ వేశుండును, సుశీలయు నిహ్కమించు 
చున్నారు ) 

చండి--మనయుభ యులకు నత్యావశ్యకము లగునంశములు ెక్కులు నీకో 
సం పతింపవలసి యున్నవి జనకుల నేంటిచేయి యివటనండి వెడలువాండు6 గాంబోలు 

మంద---అది నిశ్చయమే ఈగల నీయొన్షకుళు నెల నాయొస్టకును 

చండిచార్గక మున వీయనచి త్రయన శకంతచాంచల్య -వెందవినదో కంటినా ? 
మశ మీోయన-చర్యలను జిరకాలమునుండి కాంచి వడపోనినవారము ఇంతకుమ.౦ దెల్ల 
మనయందజ౮ో మనతో (బట్టువు గెక్కు_వ (పేమించె ననుట నిస్సంశయము అట్టయ్యు 
"నేం డామె నెట్టు నిరాకరించినో చూచితివి గదా ? 

మంద---ాఇగి యంతయు జరాఛాపల్య మే కాని యాయన మేల కాలమున పైన 


నాడ లెబీంగినవాండు కాడ , 


చండి-అ ట్లగుటంజేసి యిపు డిలిని చిర నై సర్రికంబు లగుదర్చ ఛార్హ కంబులకుం 
దోడు వార్థక స్వ ఫావథ _రంబు లగుముంగో పచాపల్యంబులుగూడ తు. 
మంప---సుమి[ తుని దేశ త్యాజనమువంటి యివి వేకకృ్ళత్యింబులకుం దలయొగ్ట వలని 
చారము 
వండి---మాళవరాజు వీడ్కెలుపు లాంఛన మింకను నవశిష్టముగా నున్నయది 
ముందు మనము నేయు నర్ని కార్యముల నేకీ భావముతో 6 జేయుచుండనల యును ఇది 
మకుుఎవలదు సుమో మవజవకుండు మునుపటి యధికారము.6 జూసపందలంచు నేని “నము 
సెరించుట కడు దుస్మ్కు_రము. 
నుంవ ఆలాగే దీనింహర్చి మం దాలోేచింతము 
వండి---అదను దప్పకుండ నీశఠరుణములో నే యేదో యొకటి నేయవలెను 
ద్వితీయరంగ ము చంద సేనునిన గరు 
[దోపాకరు6 డుత్తీరము పట్టుకొని (ప్రవేశించుచున్నా (ఢ ] 
దో హగ్‌ _ుక్చతిధ_రమ నిన్ను నాపాలివైప 
తంబుగా. గొల్లు నెప్పుం గరంబు భ కి 
లేనిపోనివిచారము లేసీ పుడమి 
జనయి న్యాయాతిరి కంబు~ను విధెంచు 
సాంఘీకాచారజాలంబు సమయు గాత 
నట్లు కాకున్న భువి ధర మెట్టు నిల్చుళి 
747 


18 మనో రమ 


చ దిపదు నాల్దువర్షి ములు [(పాయమునం గొజవర యంత చే 
పవలగ నీల జ్యేష్టునకు ( బైతృక మైన మదీయనర్న సం 
పదలదిగాక న న్లనులు బానిసె బిడ్డని రోయ నీల నా 


నుదుటను [(వాసీయిన్నదొకొ నొ శ్చాడు నామది దీని శంతయున్‌ 


జ 


గీ కాన దా నీసుతుం డను కానివాద 
బేల మూతం[డి యిరువుర కేకరీతి. 
గూర్చువాం డయి యుండ నా ర్పినంత 
పన్ని నీ భాగ్య మెల్ల నాపాల6 బడంగ6 
జేయ నోపుదునో యన్న స్వేతకీర్త 
అవావా ' యిీలేఖ చరితార్ధ మయ్యె నేని 
వసుధ నీశ్లాఘ్యజ_న్గంపు పసయదేమయు 2 
చూత మిందుకు దైవంబు సూరి పడిన 
[ చంద్రసేనుడు (పవేశించుచున్నాందు ] 
వం్యద---పుమి తు 6 డీవడువున వెడలనడువంబడియె  చూళవేళు. డీసునం బాన 
ఎనిీడేమె అవంపేక్వ్యు కారిత్వము చె రాజునుం దనపరివారమును [హాస్వపణచుకొని యూ 
రేయి నగరు దిగనాడి పోయె దొపాకరా !' ఏమినమూచారను.? 
దోషా---(ఉ_త్తరము దాంచుచు) ఏమియును లేదు మహో పభూ 
చం దా-ఆయు _త్రెరము దాప నంతత్వర యేల వలసె? 
దోషావిశేస మేమియును లేదు తండీ! 
చం వనీ నాజాబులో6 జూచున దేమి ? 
దోషా---ను టీని యును లేదు 
చంద --లేదూ లేనిదాని దాపరిమున కేల నంత వేగిరపాట.? 'తెన్తు చూతము. 
ఏమియు లేనిచో సులోచనముల యవసరముగూడ నుండదు 
దో పా---అయ్యాా కమింప్రుయమ ఇది నాయ్యుగ జునియొస్టనండి వచ్చిన యుత 
రము తుదముట్రం జదువుకొనలేదు ఇదివినంతవజకు తాము చూడ (దగిర్నడునడి కాదు 
చంద్ర--ఇటు లిమ్లు తడవు నేయకోము 
దోషా--ఇచ్చిన నీ కున్న నపరాధినే యగుదును శడివినంతవజ కిందలి సం 
తుల నోగే కన్న క్ష్రైడిని | 
చందూ తె మిము చూతము 
148 


gt 


ముందపొల చరి[తము. 19 


దోపూ--నాకు మియెడం గలవిశ్వాసమును బరీకీంప్ళ దలంచి యాతం డిట్లు 
[(వాసె6గ వలయు 

చంద్ర---(ఉ త్త తర మందుకొని శదువుచున్నా (డు) వార్గకమ. యొక్క-లోభ 
మెళనుచ్యములకు మన మెొదిగి యుండవల యునడి కారణంబుగా మనకు యావనదశయంటే 
(పపంచ మన్న వెగటు _దోంచుచున్నయది వనయ$ఃకాలమున ననుభవింష నగు సంపత్సా 
తంత్భగ యులు వార్థకముైంబడి వాంచ లుఘగునంతపణకును మనలం జెందకున్నయవి 
ఇవంతయు6 బెప్ప్దవార్యడు పెన్షతనయునం దీజిక గచల్షియుండ నొల్లక లేనిపోనితాషత 
ంపయుషెం బెట్టుకొనుటవలని యనర్భము మనము సాగనిచ్చుటవలన జరుగు చున్న దేకాని, 
చెల్లి యుండి చేయునదికాదు నీ వొకసారి వచ్చెద వేని యన్ని సంగ తులును నమక్న్షమున 
వాటాడుకొందము మవతిం(డి "తెలివి బొచ్చుకిొనక నేను మేలుకొల్పునందా (క నిద్దుర 
పోవువాడేని నీ వాయనసర్య'సరిమ౮ే నర్గ భాగమునకు స్య్వామివై నాావీయనోదరుండ 
నయి యుండెవను గాక 

ఏమి! కుటు! తాను మేలుకొలుపువజికును నేను నిద్దుర వోవుట!' నీవు నాసర్వ 
స్వములో నర్గి భాగమున కధికారి వగుటయునా? జాం! స్వేతకీ ర! దీని నాలో 
చింప నీవృదయ వెట్లొస్పెరా? [వాయ జే యెటులాడెరా' దోషాకరా! దీని నీ 
కెవ్వ చెప్పు డందజేసిరిరా ! 

దోషా--ాఎవకము నంద6జేయుట లేదు తండి హా! ఆమోస మేమోకాని జాల 
మాగ మున 'నాగదిోో పడుచుండ నిది నాకనుల6 బడినయది 

చర్యద---ఇందలి లివి మియన్న దేనా? 


దోపావినయ మళిండ్య మయినచో, లిపి యతనిదని (పమాణపూర్వ్యకము గా 6 
జెప్పంజూలుదు 6 గాని యిష్పటిస్థి తిలో నది యాతనిది గాకుండిన బాగుగ నుండు నని 
యొందువా6(6డ 


చం ద----(వా6ంత వానిదే 
దోషాా[వా(త యతనిచతిబేకాని యిందలీయంశ మతని వ్యాదయ మందలి దె 
యుండదని చాయాెపీకు 


శం దవా డిడివజిలో నెన్న €జేని కూటం ర లివత మయి ' నీయుజే దేశ 
మలజాడ కను4గొనియె నా గ క్‌ 


జో 


. 7490 


20 మనోరమఐవు 


దోపొాఎన్న (డును లేదు కాని పతులు వయసునకు వచ్చి, తండులు “వీరు 
నకుమా[తము పె తనము నెజపుచుండుటయు, పుతులే వ్యపహారముల( జక్క బెట్టు 
కొనుచుంకుటయు నుచితే మని యాతండు పల్గాజు భాషెంప(గా విని యున్న వాడ 

చంద---ఓరీదు రాశా పాతక్లీ! వో! వానివృాదయములో నియూవా లే యూ 
యు త్తరములోనివిని ఓరీకృతభ్ను ' (కూరక ర్గ! మనుస్యాపశద! ఎం దుండురా 
వాడు ? ఎందు. జాచ్చినను బట్టి 'తెము గాము 

దోపాాఎం దుండువాండో యెజబుల6 గాని, మీోయా[గవాము డింది యతని 
యుశ్లేశముల నత వినుండయీ [గహించుకొనుపషజకు నించుక యుపళమిం వెద నేని స్ట్‌రనిశ్చ 
యము.తో. గార్యంఎబి నడుపవచ్చు అట్లుగాక వేగిరించి యాచరించిన మియళోగార 
వంబులకనకు రూపం బగుటయేకాక యత కి మోయెక్టం గలవినయవి ఛేయతలు మొద 
లంట నించుటకుం గారణంబునగు  జేవరయెొడ చాకుం గలపేమానుబంధంబు( బరీ 
క్షీంప నాతండు దీని (వాసెం గావలెనే కాని వే రొకదుశ్చింతతో6 గాదు ఇందు 
లకు సందియంబు వలదని నా_పాణంబు పణంబుగా6 బక్కె-ద 

చర్మద---ఇదియా నీయూహ ? 

దోషా---దేవరయఖిమతం చేని యీవిషయమె మే ముభయులము ముచ్చిటించు 
మం౦డునెడ నిందలి య ధార్థమును మోవీనుల విని మిరు మనస్పమా ధానము నొందు "నే 
ర్చాటు చేడు (పొద్దు (గుంకక ము న్నానర్పువాడ 

చం దవా డంత కృతభయ్ను (డగ నండియుండ (డు 

దోసాాఉండం డకుళే నిశ్చయము 

చంద---అందులోను ద న్నంత వాదయనవూర్యకము గా( _బేమించుతం।డిపట్ల 
దోసాక్రా! నీబుద్ధికుక లతే యంతయు వినియోగ పబిచ్చి వానిని వెదకి తెచ్చి వానియూ 
వాలు నామనోగోచర మగునుసాయ మాలో చింప్రుము కార్య నిశ్చయమునకు( గా నింవలి 
నిజపితి చెలియుటశే నా మైశ్వర్యము 'సర్వమునైన నీయడంగుదు 

. దోపా-ా--చి త్రము ఇప్పుడే వెడలి నాయోపినకొల6దిం 'గార్యాన సం ధాన 

-మొన ద్బెద 

చంగ్యవ--ఈయేటివమస 6 గన్నట్టిన నూర్యోఇంద)గవాణములు మొదలగున 
వెన్వియు శుభోదర్క_ ముల్లు గావు (పకృతిశా స్త్ర జ్ఞ లేమేమియు కులం గల్సిర్గచి, వీనిం 
జాలకనగా( జూదినను, వీనివలని యనర్గములు (ప్రపంచమును వీడించుచునే యున్నవి 

i 750 


అదా 


వందన వాలి చ ర(త-ము 21 


ఎక్కొడ-చూ చినను గుటుంబముల6 గలతల్కు రాజమందిరంబుల (దోోవాంబుల, పట్టణం 
బుఎ6 గల్లోలయులు పళ్లెలణ గలవాంబుల్కు అన్నదమ్లులకును దం(జెబిడ్డలకు ను గలయను 
బంధము లొాక్క-నియుసమునం దుత్తునియ లగుటయునుం గాన(బశుచున్న యవి ఇందుకో 
నిదర్శనముగా నిద్దు రాత్తుడు దండివగు నాశగ్లు దలంచువాండు మనరాజానుం దన 
(పేకృతిం దిగ గాడి కన్నబిడ్డను బోచాడె మామేలుకాలము గతించినది అవసాన 
దశకు. గపటము [దొహమును కుట్కకృత ఘ్ను త మొదలగునవి సంపా ప్త మైనవి దోహా 
కరా! ఆదుస్క- రని వెదకి పట్టి తెక్సు సుమ్మితుడు నిజమాడిన యపం *ధమునకు దేశము 
డిచిభోవతెఇ ఆహా! కాలమహిను (చంద నేనుండు నిష్కు._మించుచున్నా (డు ) 
దోసా-ను అకటా! లోక ము వెలై ( జాడ మనం బాశ్చర్యమగ్నం బగ్‌ 
సక వ్రతాకావ్య ఖలంబు లా పదలుగా సంపా ఫమె యొంజంది 
గ కశేందు గహీతార కాళి యొనరింపం బోల నం చెంచి కా 
నకశాంతు ల్పృటియింద్రు పుంగొకయెొడ _న్తం దొండుచో నన్షతిక్‌- 
ఆ కామమోహలో భక లుషితవృాదయు€డై 
బుద్దిపూర్వక ముగ 6 బూని చెసి 
కొనినదాొనిఫులము వెను వెంట6 దగిలిరా 
దానికారణంబు ద నెకాక 
(గవాము లేమిచెసె క_్గంబు చైవంబు 
చేమి చేసె నింక యొటు గవలదె 
అవని పె నిజశ క్ట యత్నానరూప 
'మెనగతి( జెందునరు(6 జెందు నరసిచూడ 
నాగనుశకంబులేక లగ్నంబుశందు 


eh 


జనన మొందిన దోను గజంబు సరియె 


ఆచె వెనకంబోయినతీ ౫ బదముల6 దగిలినట్లు స్వేత కీర్తి యమ దెంచు చున్నాండు కా 
ను _శశ్తప్రలాములతో నాచెయు (కూరిక_ర్షమున శెత్తుగడ సేయవలయు హా! యీ 

మధ్యం గ x లిన (గవాణములే యాకలతల కల్లం గారణములు 'స- రీ- ౫-మా 

శ్వేత--దాపాకరా! నీ జేమి దీర్ధాలోచనలో ముని(గ యుంటివి ? 
దగేష్తు.... ఈ వాణములయొక్క ఖావిఫలమ లనుగూర్చి [వాయంబడ్‌న కొన్ని 
యంశములు నిన్న6 జదివినవి తలంపునకు వచ్చి యిందువివయ వమయి యోచించు 
చున్నా6ండ స 
7051 


99 మనోరమ, 


స్వేత _అదియా యాలోచింపుచుంట్‌వి ? 

దోషా---ఇ దేమిపాఫపమోకాని యా|వాయ (బడిన యనగ్ధము లన్నియు నెజ వేలు 
చునే యున్నవి అకాంనురణము లు, అనానృస్టి, టు రాజ దొవామ, తండి 
బిడ్డలకు( ౫ లతలు, చిరంతన స్నెవానిచ్చేవనముల మిితులం? ఢ్యాజనము దంపతుల 
వె సమ్యుముల ; లోనుగా6 ౫ లయవి 

స్వేత నీ వంశే కౌలమునుండి జోతివ మునందు కి శమ చెయుచుంటిని 

దోపా--ాఎంతకాల మయిన చేమిశాని నీవు నునతం డి రు చూచి 
యుంటివి 

స్పేత-_ఏమి? గ డచినవేయియ 

దోపా---మియికువురత నేమైన పంభౌనణ జరిగినదా * 

స్పేత__-ఒకజామ.నణకు మాటలాడుచుంటిమి" 

దోహా సంభ షణ యనుకూలముగానే తుదముట్టిన దా ? నిష్బ జనకుని విశు 
చెడ నాయన ముఖవిలాసమునం దేమేనిమాక్స్పు పొడగంటివా ? 

స్పేత_._.అణుమూ (తేమును గాన 

దోషా ఆయన కాగవాణనక మగుపని యేమేని చెనియుందువే నూ _నరణకుం 
'దెచ్చికొనుము ఏది యెట్టున్నను నావిష్నము మన్నించి యాయనకు నీయెడం ౫ల 
కోఖోదేకయు కొంత యుపశనించువలకు నాయనకనులం ఒడకతము ఆయన యోగ 
వాము (పన్తుత స్థితిలో నీర క్షము( గనుల జూచినను చల్లారదు 

స్వేక---హో! ఎవరో దుర్థా లాయనమనను విజిచిరి కాబోలు 

దోషా---అబే యనుమానము నాకున౦ గొంచుచున్నయిది నామచవి విని 
ర్య మవలంబించి యాయనకోప చుణగుభబకు6 చాలిమి నిలుపవలయు గీవు నావెంట 
నాయిం౦టికి వచ్చెదవ్యా జనకుండు నిన్నుగూర్చి భాషించునది నీకు (నుతినోచర మగు 
తానున నిను నిలిపద దయచేసి రమ్ము దీనింబత్రి కొదువసంగ డు లూహీంచునది 
మజియు నొకమాట నీ విల వెడలునప్ప డెల్ల నాయుథ పాబినయి పొమ్మ 

స్వేత-_ఏమిో ! ఆయుధవాణివై పోవలయునా? 

దోస వీయ సోదరా! అదే నాయుయ్యు మయినహిత్రమ మనతండిబ్బానయ 
మున నీయెడ నణుమా(తమును సదుగేశ ము లేదని (వమాణపూర్వశ ముగ(€ శెప్పంగిలను 
ఇదంతయు వేం (బత్యతృముగ( గన్నది విన్నదియుంగాని యొంతమా తము ననమానము 
నంన నూహీంచినడి కాదు నముము నానూట విని తొలంగ చనువు 


[52 


జ్‌ 


మందపాల చరితను క 


సుత _అప్పటప్పటవిశేఎములు [శుతపరచుచుందువు గా 
దోసా---అసశ్యముగా నీ చెప్పినచొప్పున( జేయువా(డ 
(స్వేత కర్త నివు మెంచుచున్నా సు ) 
గీ_తెల్లనివి యన్ని పాలను నల్ల నియవి 
జైలముఖుగ ల  గొంయు: వెపలెమి: పలికిన నది 
విశ్చసించెడు జనకుండ., వివులచి త్తి 
వృత్యు దార త నన్యుల శెగ్లు దలప 
కున్కి దన కొకకీ డుర్వి నొఒలానరు 
ర నెడు సందియమును బొంద డ|? జుండు, 
కాన నింక మోందికార్యంపుగ తియు( వస 
నాదునూయలు వీరలమూ (ద నగరి 
సాగునళ్లైచుపె6 బండి దే గునోజ 
నుర్వి నెయ్యిది యున్నతి నొసంగు నాకు 
నరయనది యెల్లయు క్ష మయ్య్వది యొనర్శి 
జ_న్ధవంగను గాకున్న నతురమలి స 
నహాయమున రాజ్య నంపద లందుకొందు 
(నిను. మించుచు నా (డు) 
తృదీ యరం% మ స్వేత థ్వజాని మందిరము 
క ౦డికయు నా మె గృనాకృత్యని ర్వావాకు( డగుకుక్నీంభరుడ ను 
(ఎ వేంంచుచున్నారు] 
ఇం-ాలనపరిహానకుని మంద లించినందుకు గాన మాతర్మడ నా యుద్యోగ 
గొట్టి నా డా? 
కుజ ను కొరైనది నిఖ మే 


సని 
థి 


చం-$ లానును దనపఠరివారము 





నానాలి భం బొనర్బి నగ రొక క దతుం 
ద నిచ్చిన న న్నాళ(డు 
9 నాశునకారణంబ నోటినుదమున సి 





ష్‌. వేయటకుండి యతండు నేయి ప్రా సింటెక్‌ 
వడ్చు'స సమయమునను జ్వరము చెల 


T52 


4 మనోరమ 


నాడ. -దంనట్రు రాక్క_డ నండొన 

= సోడ మాటలాడకుండ 
స పటల గెరివేర్చునెడ నొకింత తిరస్కార ఫావమును గనంబరచిన శా 
“ఈ అదువలని యపరాధమున కేన బాద్యతం బూనెద అబే మిత 
చత దాం డం వింటివా లోపల శృ౦0౫) నాదములు విగంబద పంచున్న వి 

= -.. 9వోకినభంగిం గొండోొకవిసువుదలను నిర్ణ త్యుమును నటింప్రము అం 

దా" ఎం వనాండేని యాతడు నా చెలియలిపజ్జకుం బోవ ల సీనవా ంజే ఈ”ంమ కో 

తాము వై కాలాల ని కటయతాకు ఒకనియధి కారమునకు లో (బడనొల్లము < 

“= ౭మెశాని యాతండ., తాను వెతులార నిచ్చి వేసినయధి కారముల మరల. 
సత త వార్టకము రెండప్టైశవ మను "కుంతయు ధృవము వృద్ధుల 


hu a 
య 
బవ “యంబునం బోవరున్న భయంబునం దీర్పణదగినవారు నేం 'జెప్పీనది జ 


వం మో 

" జక మాలాగున నే 

ఇ —-తక్న్వ పరివారము నిశ డిరస్కారదృష్టి 6 జూడుము దాన సేమి ౯ 
నను సరే నీయనుచరు లందజకు నిదియ యుపదేశింపుయు ఇ(కమోా 


> 
ఇవీ * య్యుంబ నమం గాం (దన్నదు నాసద్ధతియ యవలంబించునట్లు నాచె & 


la 


జాయ వానిని ఖో జనమునకు సర్వమును సిద్ధప ము 
(నిష మించుచున్నా ఈ 
mds J 
చతుర రరగ మ 


న్నే పతిధ్బ జుని కస్ట వొకన ఖభామంట పము 
[సుమి తుండు మాబజు వేషవముతో. (బవెశించుదున్నా డు] 


Ca 


నా వేషమును మార్చుకొన€ గ ల్రీనట్లు కంర టా గాడ మార్చ గల్లు 
అచ అకు 
తగు సాహసము శే మును జివరంటు6 గొనసాగించుకొనచ్చును 


ఉసుతులడా “జె, 
మ్స్‌స గలి జేనింప క 


సె ప్పవేని నీవనునుతి కొందిన యీశతావుననే బహువుతియు నందగ్లలక్ష 


[శ ౨౫ నాదములతో రాజు సపరివార ముగా. ప ] 


శ్వ. గానీక్షము.. నీవువోయి నిర్ణయము చేయును. (పరి ఇ 
రంకు ని లె చుచు న్లో డు ) 
ఎమి ! ప 7? 


bel 





754 


జ 


మందపాల చరి(తము, a 


సు-_అయ్యా | ను నుమ్యు ండను 

రానీవృ త్తియేమి ? 

సుానావృ తిని వానేవమే విశదము చెయ(గలదు నమె పని గానుచారి( గెలు 
వను, యోశళ్యలను _బేయిపళ, బుద్ధిమంతులు మిత బాషులు నగువాది తో సంశ్రాషింపను 
గుతూవాలముగలనా డ గత్యంత రము లేనిచో గలహింతు , శేనాంబును నొక్కి_త 
గలవా 6డ 

రా-ాానీజీవవ మెట్టిది ? 

సు---నాజీవనం౦ంబ దీనవృ త్తి గడుపుకొనువాండ జేదలీేోమున మారాజుతో ఇన 
యగుదు 

రాజు పభువుల౮ే నత డెట్టిషేదయో (ప్రజలలో నీ వటి -పేదవేని నీవంటిశేద 
పృడ్విపె నుండ(డు ఏమిళోరి వేచ్చితివి ? 

సు---కొల.వు6 గోరి 

రాజు---ఎవరిని గొ క్పెదవు? 

సునిన్ను 

రాజ--ాన న్నెబుంగుదువా ? 

నుూ--ఎటుంగ నుగాని నీమొగముగన్న నిన్ను ౦గౌలువ బుల్ల జనించుచున్న రి 
పనిగొనుము 

రాజా మి పనులు నే ర్వువు? 

సుమం త్రరవాస్యము. ను రక్షీంపన్కు స్వ్యారిచేయన, చారినడమను కథలు 
నుకుగను నేర్వను రాయబార మొనర్పునెడ మోమోటమి దక్కి. పల్క_ శేరు సామా 
న్యజ నులు చెయంగ్టిన డెల్ల చం జేయజాలదు అర్జ్వవము నానామ్మాం 

రాజుానీ వయ సేమి? 

సు---ఎత్తును దించను రాన్మిపాయములో నున్నా డను వివుయేచ్చ లుడిగియు 
నుడుగకున్నయవి నలుపదియొనిమి దేండ్లు నె త్తిమోందికి వచ్చినవి 

రాజు -అయితే లెమ్ము కొలుపరము నాభోజనానంతరముద నుక నీపరిచర్య తుష్టి 
కరముగ నుండు నేని నీవు నాయొద్దన నిల్చెదవుగాక కైక ? భోజనము సిద్ద 
మయినదా? విదూవకు6( డేడ? 





(ఫొటు (డు నిష.) మిించుచున్నా6డం ) 
755 


మనోరవు,ః 


[(వక్షీంభరుండు (పవేశించుచున్నా (డు ] 
న 'తంకివోగా' నాకొమా రె ఎచట మున్నదిరా ? 
కు---చి_త్తేము (నిష్క-)మించు చున్నాడు ) 
రాజా ఆరోాయపవా(తు6 డేమి గెణుగుచు పోవుచున్నా (డు బానిం బరి తెండు 
చ్చు 


'భ్రటుయు నిమ్మ-)మించుచున్నా (డు ) విదూవకుం డేడ? నిదపోవుచున్నా రా / 


ఏమి పలక” 
[భటుడు తిరిగి (పవేశించుచున్నా (డు ] 


ati యోతువమృుడు ? 
భటు--ాస్వామో! మీకొనూ ర్త శరీర స్వాస్థ్యము దక్కి యున్న దని వా వ్చీపోయి 


నాకు 

రాజా నేం దిలిచినప్రు జేల రాండాయె నాత్సులువ? 

భా నని స్పష్టముగా జెప్పిపోయి నా (డు మహాపభూ ! 

న --స్వామో! నాకం గారణ మేమూ తెలియదుగాని యి టీవల మూదుహాతృ జూ 
మోతలందును వాడిపరిజనులందునుగాడ మివిషంయనుయిన వూర్వ పప తినీకోవ ము నన్న 
గి చున్నుట్లు నాకో న్చురిందుచున్నది 

రాజు-లాఆఅ ట్రంటివేమి ల 

స-మో యెడ ననాదరణ పొడగాంచినపుడు తెలియంబల కట నాథ _ర్తి మని 
తెఃిరతీని తే సని క్షమింప చెళడెన 

రాజు---నాయమమానము నే నీవును స్తీ రప పజిచుచున్నా వు ఈమధ్య వార్మిపవ 

_రనయిందు. గొండొెక యవజ్ఞా భావము క్‌ దోం౭చినడి కాని దానికి నాయ మ 
మాన సుకృతి కారణ మనుకొంటినిగాని వారియనాదరణ కారణ మని "తెలియ సేఠ 
తుంటిని అటు వని జూాగుగ నరనీ చూచెద విదూపషకు(6 డేడ? 'రెండుదినము లనండెయుం 
నాకన్నులం జడకు సన్నాడు 

సు. ——-మూ చి న 

స్యామిరా--మో చి న్నకొమార్త వెడలిపోయినప్పటి నుండియం నాతండు 
కృశించుచున్నా డు. 

రాజు---ఆమా కు త్రకుయమ నేనుం గని= పెట్టితిని ఒకు నాకూ 6తునొప్తకు బోయి 
“జీనా వె జూడ త్తు 

ఐతునని చెప్పుజిల యును హక (డు నా విదూవకుని వెవకీకోడ్కొ_ ని 
రాషలయు కు 
॥ క్త 
గ (ఇచటు భటు నివ క 
ద్ద ఎ నిహ్కమించుచుణా ర ) 
756 


మందపాల చకి(త ము, 97 


[కుకీంభరు(డు తిరిగి (పవేశించుచున్నాడు J 

రాజుఅయ్యా' ఇటు దయసేయుము దేవరవారు నన్ను గవ ెజు(గుడురా? 

కు--నీవు నాయణమానురాలి తండడివి 

రాజు-ా-ఫీ! నీయజమాను రాలితం[డినటరా బానిసకొడుకా ! తులవా! పశువా! 

కు---ఇ9 వొక (శును నేగాను తమింపుండు 

రాజు--శీ! నావైపు కోరచూపు చూడసాగితివా ? (కొళ్టుచుచ్నా డు ) 

సా దెబ్బలు తినను 

సుతిన్నులు తినుదువుగా(బోలు (పడందన్నుచున్నా (కు. 

రాజు భళీ! తగినపాయళ్ళి ల్త మొనర్చితివి మెచ్చితి నీపారితోషిక మంది 
కొనును 

సుఓరీ ! లేలెమ్యు. నీళు వారపారలు చేర్చెదను ఓరిదుక్వినీత! లెమ్ము దులుపు 
కాస పొమ్తు ఇకమీదట వారపార లెణింగి నడుచు కిము , మురియికసార (పాళా 
వారము పడ(దల(తువేని నిలువుము మంచిది బుస్టిగవ్లీ పోవ సాగితట వా? పో పామ 
(అని గంటుచు న్నాడు ) 

రాజునా కుం (వియం బొనర్చితివి దీనిం చై కొమ్ము (భనకోశ మిచ్చు 
చున్నాడు ) 

[విదూవ కోడు |పవేశించుచున్నా డు] 

విదావినికి చేసాడ బారితోషిక మిచ్చెదను. ఇదిగో యీకళాయి 7 
క్‌ు (కుళాయి నిద్చుచున్నా (డు ) 

రాజు ఓరి వెంబరివితా! కేమమూా నీకు ? 

విదూ---(సుమ్మితునితో) ఓరీ యీకుళాయిం బుచ్చుకొమ - 

సు--ఏలరా వెళి! 

విగూక లిమివానినవాని చెలిమి. గోరినందున కయి గాలిబాట మెలిగ మొ 
గము [దిప్పకొననివా 6 డవశ్యము రో భారముపాలు గాకపో డు ఇదిగో కళాయి 
తడవు సేయక ్రైకొచ్యు ఈమవోనుఫావుండు ఇద్దజుకొమూ_ర్హలను వెజ్టై-పేమచే క డకిెత్తి 
మాడవదానిం దనయా[గవాముచే నద్భష్టముపా లానర్చెను ఇట్టిణాని ననుసరించి తేని, 
నీ పీకుభొయి క రుండవే ? (రాజుం జూచి) ఓయివెజ్టి రాజూ !'  నాకొంగూడ నిద్దలం 
కొమార లుండినచో జోడుకుళొయిలు గావలయు+జుమో | 

'రాజు--ఎందుకురా ఫోమురీ? న్‌ క 

{51 





28 మనోరమ, 


విచూంానాసర్వస్వమును వా రిగఅుకుం బరి దియిచ్చినమో (దట నె త్రిక బోడు 
టోపీ అయినా నిలదునుగదా | 
రాజు-ాపీరీ ! జూ గత శాయశుద్ది కాంగలదు 
విదూజెనాను నిజమాడిన నేకికి నిష్టురపే ? (వియిమాడినవానికిం 'బెద్దపీట 
యు, నిజమాజినవానికి నేలమన్నును 
రాజు---ఇది ములికీవలె నాయుద నాటుదున్నదా? 
వనిదూ-ారాజా' నీ కొకహీతము చెప్పెద వినుము 
రాజు-అక్లే కానిమ్ము 
విదూ---చెప్పెద సావథానుండ వై వినుము 
గీ (ప్రజలక నుల6€ బడడు భా గ్యంబు గాకుండ 
మూలధనము కొంత మడ వవలయు స 
వాద ముమునను మెల౭గు నెతుకలో నొకకొంత 
నిలివీ మాటలాడ నేరవలయు 
నుండుడాని మించకుండ నీయయగవ లె 
నాయ మెటి(% వ్యయము నేయవలయు 
ఇట్లు లా చరించుచుండునట్టివానికి భువి బేడ వచ్చు నేని మాడ నిల్చు 
సు-ాషం దేమి విశేష మున్నదిరా యవి వేకి? 
విదూ---ఏమియు లేదా? నున ప్రభువ్రేవారికి సొత్తు ఏమియు లేదని నీ వాయ 
నకు( దెలియ(జెప్పు నామాట యన నాయన కన్నండును దల కెక్క_దు 
రాజు-ూాహా! నీ పలాపము లెంత కటువుగా. దో6చుచున్నవిరా ! 
విదూ---ఓయి రాజూ! అవీయం బగు పథ్యమునకును, అపథ్య మగు[వీయంబునకు ను 
"భేనము లెటుంగుదువా ? 
రాజు--- తెలియదు విశదపరువుము 
విదూ-- లేశ మేనియు దాంచికొనక సర్వమును నిచ్చివేయుమన్సి రుచింమనట్టు గా 
నీకుం దోపచెనీన నీబుద్ది రెండవది లేశ మేనియు చావక యున్నది యున్నట్టుగానే 
చెప్పునది మొదటిది 
రాజు-ాదీరిపకువా ! నన్ను అవివేకిగా గట్టితివిరా ? 
విదూ---అవివేక మే నీక లిచినసర్వస్వయును తక్కిన చెల్లు నన్యలపాలే బేసి 
తివి ఇదిమ్మాతము నీకో సహాజసిద్ధమ కావున నిన్ను విశువదయ్యె 
758 


మందపాల చరి[తము 29 


రాజు రీ పొగరుబోతా ! జూగత నోటికి బుద్ధి చెప్ప కొనుము 
విదూ----నీ యొక్కయు నీకొమా రలయొక్క యు చర్య ల త్యాశ్చర్యావవాములు 
నారాయణ యన్న బూడుమాటగ నున్నది నిజమాడివ నీకు నిస్టురము, అబద్ద మాడిన 
వారికి నిష్టరము ఊరకుంశిన యందజికోశు నిష్టుర మీ చే నీపరిహానకుం డగుటకం టె 
నుజి యెవరయినను బాగుగ ముండును గాని నీవుగా నుండనొల్లను సుమి నీవు నీరైమైశ్వర్యో 
ముతో నీవివేకమునుగూడ రెండుచెక్క_లు చేసి యిర్వురకు నిచ్చివైచి మధ్య కూన్య 
తనుమ్మాతేము మిగిల్చికొంటివి ఇదిగో ఒక చెక్క విచ్చెయుచున్నది 
[| చండిక క ] 
రాజు ఏనుమ్లా నీముఖవికాసము దప్పుటకు. గారణ మేమి? ఏమోకాని 
యీనుధ్య నీమొళము కాజు (గ్రమ్మిమయే కనప స్తైడిని 
విదూ---ఆ మెయొక్క_ ల నిమి త్రము లేకుండినంతేవటుకో 
నీవు ధన్వుండవు గా నుంటివి ఇప్పుడు నీస్టీ 3 దాపల యంశాలేని భూ న్యాంక కముమహీమం 
బరంగసచున్నది. (చండికతో) నన్ను నీవ మాయునుని నీమొగము చెప్పక యే చెప్పు 
చున్నయది ఇంక మాటాడనులే నోటిముంగలిది బోర్ల తో సికొనినవానికి జోలిపట్టి 
తిరిప మె త్తక తప్పునా? (రాజును జూచి) ర*జా' అదిగో యేనుగు (మింగిన వెలగ పంికు 
క న(6గొాంటివా? 
గీ తనకు మాలినధ_ర్హంబు ధ్యాతిలోన 
వి త్తనంబుల మరలని రి త్రకృపి యు 
మువలు చెడుబెరమును నిని మాతు నరయ 
జనునిచెటున కగుటకు సందియం బె 
బఇం-లీ నోటి కడ్డయురేక మాటికి _బెలు నీపరిహోసకు(జెకాక పరిజనంబు 
కేయుంబవ ల్లొకళారీతి వల్లరి చెసీ యి ల్లూక్కె-డకు' డెత్తు శేమి చెప్ప 
నీకు విన్న వింప నెమ్మి నియ్యది నాయు ననెకునాసయు 6 దీ నయ్య నేయ 
నీదుపల్బు_లు విన్న నీదు చెయ్యులు గన్న నీవ పిరల కెల్ల! (దోవ జూపు 
పగిది తో చెడు నింక నిబ్బంగి మైన 
నింటిఛోపలిపోరితం వీణ నోపు 
పని యొనర్చెిన మది కది భార మైన 
నలుక మై యొంకు నీవు నన్నన(గప్పలదు 
వి--రాజూ' ఒకకథ చెప్పెద వినుము క 
సక్‌ 


30 మనోరమ, 


ఆ గూటన౦దచి పొడిని గుడ్డు కూన జేసి 
శేమరోడ( చెంప బజింగి నదియు. 
గోయిల యల కాకిగొంతుకుం గాటి* గా? 
గాకి వెళ్లి చేనీ గండు మిగి౨ 
కథ కంచెళు( బోయినది మన మింటికి వచ్చితిమి 
రాఏమో' నీవు గాకూ(తుర వేనా ! 
శంనీమునన్సు కలకం దీర్చికొని నీస్వభావనిద్ధ మగు సద్చుస్థ నూహింపుము 
వి---బంశీగజ్ఞమ. ను లాగుచున్న వెఖరి డరియుటకు బుద్ది కావలయునా ? 
గాడి దెకెనం దేటపడక న్నే? 
రాజుహాో! నే నెపరినో యెటుంగువా రిశట చెవరేని యందుం * ఈనేనా 
యామందపాలచ[కినర్టిని ? ఇటులేనా (కవి కట్ల డనడియు నర్తించునడియు థి 
ఏమి ఇపకలయా? నిక్కు వమా ఇచట నెవళై నా నే నె్బరినో చెప్పంలర ? 
వి -నీవా చకొవ రిధాయాసాయు (డవు? 
రాదాబాొగుగ 6 డెలివికిం చెచ్చితివి తెళివిం లి! విచారించగా నీ చెక్కు.డి 
చఇకవ రిని? ఇది యెక్క_డిపత్రిక ఇదియెల్ల కల్ల (గా( దో6ెడిని ( చండిక కు) ఏమమ్మా 
మానినీమణి నీనామ మేమి? 
=... వంటాఅయ్యా!' ఈయతివినయము నీయితరమతివి. భముమలకుం జతగా నున్నది 
నీవు నాయుద్యమముల యదార్భ ములు గాంగు రైజుంగ వలయునది గా నాపార్గన నీవు “పెద్ద 
వాడవు, యుకాయు క్షములవివే చన నేయుము నీవు నాయింట భూ రృలున దుర్చ సనా 
సక్తులు ను నగుచూరయ్వరు పరిజనుల గిల్చితిని వీరివనాలమన నారమ్యహ_ర్యంబు ర బ్యాన థ్య 
౫ తమద్యశాలాలీలం గన్నట్టుచుంజా లలజ్ఞావవా ముగ నున్న యది కావున మదీయ Sn 
బ౦గీకరించినీవయ పరిణామంబునకనరూ పులయి వార పొర లెటుంగ౫ (జాం వారిం గోండి 
-నేరుపట చికొని నీపరివారంబుం బరిమితీమ్శా తంబు సేయంజాల వేని గ్టయంబ గా చ్చే సా 
పనికి బూనుకొనసలనీ యున్నది 
రాజు-ా-ఫీ! వీశాచమ! ఎవడురా' గజ్జములను సి్యిపరుస్పు నుని జెఫ్పము * దు 
నాతీ' నీ కిక శ్రమ యియ్యరు ఇంకను నొక కొమా ర్తి గద్దుగ డా 


చంనీవు నా నేవమల( గొట్టసాగితి9, నీపరిజనలు మ మృందళిని సేక్యలక ౦ 


¢ 


రన ముగా జాడ సాగి నారు 


« 700 


మందపాల చరిత్రము, 81 


[స్వేతధ్యజు(డు (పవేశించుచున్నాండ. ] 
రా(తనలే) హా! మించిన వెనక పళ్చాతాపము పడుట యెంత వివేకి హీనత 
(స్పేతధ్వ జునకు డీ పో! విచ్చేసీతివా ఇదిరె. ల్ల నీకు సమత మే గదా ' ఏమి మోరు 
పం కరు, 
గీ హా! కృతన్నుతామవోవిశావను యత్తే 
వాదయ' నీవు బిడ్డ యెడద 6 బొడమ 
అకట! మి త్తికంటె నాఫీల రౌరవ 
నార కాగ్నికం టబ పోర మగుదు 
స్వత---అయ్యా సెరింప్రుము 
రాజు---(దండికతో) 
శా ఫీ! నీనాలుక ఇన్నఫఖీవ్నముటా6 జీలంగరాటే ధరి 
(తనాథో త్తిమవంశ జాతులయళ కీనై భవేశేతులక్‌ 
మానళ్లాస్యుల నింగితేజులను సనానస్హల న్వీరి నీ 
పినిం దల్ప చరిం దినందునకునె యిజ్బం గబా మాధశా? 
గీ అకట' యెంత బేలనై సుకీలరయెడల 
గొంచె ముండుదాని గొప్ప చెనీ 
('పేమ విస మొనర్చి బిడ్డను దయనూలి 
(దోచిపుచ్చినా(6డ దూర మనక 
స్పేత---స్వామిో ' చే నిరపరాధిన్సి నీయా[గహాకారణ మేమియొ నెణు౫ను 
రాజు-లాఅ ట్టయియే యుండ పచ్చు (చండిక దెస) 
సీ హా విధీ యీపాపి ననపత్య చెయుమి సంతానయోగం బొకింతే యున్న 
(వాలు పో దుడిచి యానాకాళిగ ర్భాన వంధ్యత్వ మెొక్క_ట బాదుకొలుపు 
మిది మజచెవవేని యీకూళ కడుపువ జనియించుబిడ్రల ననపరతీము 
రో) పీడితులను (దోవాచిత్తుల6 గడు సులభకోపుల( గృలేయ్హ్న్సలుగC జేయు 
మవని విశ్వాసహీనులు నవినయపరు 
లైనవారల6 గనువారి యా రి నిదియు 
ననుభవంబున నఖీంంబు నపుడు జలియు 
మజువకము విధి నా దగుమనవి దీని 
(నిన్మి_మించుచున్నా (డు ) 
761 * 


లలి మనోరమ 
వ తం చేని? 
స్వేత్ర హో దైవమా ' యా[గహాంబునకుం గతం బని 
చం కేల యాచింత ? ఆయన వార్గకచాపల్యమును సాషినంతవజకు సాగ 


[రాజు తిరిగి (పవేశించుచున్నా(డు ] 
రాజు-దమిో ! తణములో నే యే బదుగురువరినమనకు వీడుకోలా ? ఒక 


పక్నమయినను నా౫ లేదే? 
శ్నేత=-అయ్యా ! ఏమిసమాచా రము 
రాజు చెప్పెదనులే (చంకికతో) 
శా గుక్తైల్లం జెడి (గుడ్డ నీ రడి మనమ ౩భంబునన్‌ గ్రెర్య మ 
erage) cn చిం 
3 చీ € 
జె దూల జిక్క_6 ట్ట వెర వెంత దక్కి యుండంగ నక 


జెట్లా వేయంగంజాలి తీ వని మదిం జింతి౦ప సీ గాయ్యెడన్‌, 
గట్లా' దాయలకైన యిట్రితులువళ్‌ గబ్లంగరా చెన్న డన్‌ 
ఛి ' పాపి నరకాన్నిం (చెశ్గెదవు గాక! పీకృళోకాన్నిం బొడ చెడు శాపానలజ్యూలల 
నీయిందియపొవం బొనద్బృ గాత! ఏమి కన్నులారా! బేలనడి జాల కొనియెదకు ఇంక 
నట్లు కావింతుకేని య్యకజలంబుతో. బెరికి మంటిం బదును సేయ మిమ్మ విసర్టిం చెద 
కటకటా! ఎట్టిగతి వచ్చినది? అయిన నేమి నా కికొకతనయ గలదుగదా !' అపి చద 
యాంఠే,క రణ యగుట సండియం బుండదు నీదుశ్చరితము విన్నంతనే తనఖరనఖి 
శిబురంబుల నీముఖుచ_ర్హం బొలువకున్నె ? ఆమె (పాపున నే నింకను పద్మభంశంబు 
నాొందక కాంంబు పుచ్చవచ్చు 
(రాజ్యా సుమిత్క పరివారకు(డు నిష )మించుచు న్నారు ) 
చం- పాకోశ (రా! అంతయు. గని పెట్టితివిగదా / 
స్వేత-__వ్భాదయేశ్వరీ ! నీదెస నా ఇంతకూరిమి ల్రినను పత్నపాతబ. ద్ది హక 
చి త్తంబువ శకక్ళు_దు 


తే కానిము కుతీంభం?! (వికూవకోనితో) నీవు పరనశుంగ లడవు 


"గాని పరివోసకుండవు గావు నీయజమానిని (తోవంబట్టుము 
విదూ---రాజా' విదూనకు వెంట 6 గొనిపొమ్యు 


పంఎాాఅదచు 


గీ నెత్తిటోవి నిత్తు (గొ తతా డిచ్చిన 
టోపీ వోయెచేని లోప మొన) 
709 


వముందపాల చరితము, 88 


కో క్క దీర చాెసి కుత్తుక కురివోసి 
ఉఊచహాలమునకతు 6 గల్లి (చేలంగందు 
చం----౧౪ నతని నూర్వురు పరివారము చీటికిమాటికిని నేం నునలకం (బాణ 
సంశయంణుం ౫ ల్లీంపగనా గ 
నేఎత----నీ వతినంశయమునకు( జోటిచ్చుచున్నా వు 
చం----అది యతి” శ్వ్యానమునకం మె మేలుగదా ? యద్భవివ్యతకం కె నచాగ 7. 
ని దాతృత్వము (కేయము. జరిగినచర్య సర్పమును నాతో (బుట్టునునకు (వానీతిని ఆటు 
పెనగూడ చూపె నూర్చరపరిజనుల నంగీకి రించు నేని 
[క మీంధరుండు (పవేఃంచుచున్నాండు J 
చం ఏమో కుక్నీంభరా ! నారోవరికి జూబు (వాసీతివా ? 
ఇ 
కు ----(వాసితిని 
చం కగినబాసలీ(గొని జేగమసోయి నీవా పెకు నాయుల్లం౦బు బెలంబు చేయు 
చెడ నీకం ఊో౯చినభంగి రసపోవణచెని భాషింపుము త్వరలో మరలిర మ్మ 
(క క్షీంభఛరుండు నిహ్క మించుదున్నాండు ) 
(పాతేశ్వతా ! నీవస్టసాత్విక మునకు నే లోప మెందంబోనుగాని యది (పప౦వమ. న 
కించుకేనింయయుం 6 బనికిరాదు 
స్పేత---గీ నాకం దెలియదే మొ నీకం దోంచినభంగి 








యేమి మది దలంవి యేసున గు 
చాగుసేరు€ బూలి బాగెన దానిని ( 
చాడు సేయునరుండు (పొయిక ముగ 
ఇం ధా ఆలాగా ? 
“యదా 
పంపమరింగ ము 
స్పేతథధృజుని నముందిరమయుముంగల నభానుంటపము 
[మందపాఎండుు సుమ్మితుండు. విదూవకుండు (గ్రువేశించుచున్నారు ] 
నుంచ 1 మిసుమి తా ! ఈవాబు నందికొముని 'నాకొమా ర్తయింటికి ముంగల 
నజుగుము ఈ లేఖయంసనలివివ యనులగూర్శి ని న్నడిగెడు (పశ్న ౦బులక సదు త్తరంబు 
లిచ్చిటకం కె నఫిక యు నీవి స్పటివృశ్తాంశేంు నాశెకో ముచ్చటింపకుయు తడన్రు సేసెద 
“వీని మేవేం ముం దగుదును. 


763 అ 


4g మనోరను 


శుమి--నీలేఖ నంద(జేయునజకుకు చే నిదురింపను 
(నిష్క మించు చు న్నా (డు ) 
విచమూంలాానెజా! ముకు నకు "రంకు పక్కల గన్నులు ంకుటకు గతం బేమో నీకు 
వియునా ? 
రాజు-- తెలియదురా! 
విదూ---పనీపట్ట నలవికానిదానిం గనియమున (గహించదు కొనుటకు 
రాజు---౪అకటా ' ఆపె కంత యన్యాయ మొనరించితిని 
విదూ--న త్క గుల్ల నేల నిర్తించుకొనునో 'తెలియుచా ? 
జాజుఎఎా తెలయదు 
విచమూ---కొమా ర్రల కిచ్చి వేయు టవ. గాదు _ తనఠల దాంచుకొనుటకు 
రాజు---ఇచ్చిన దానిం దిరిగి బలవంతముగా వీనికొందునా ? హా! కృతే ఖ్న్యు 
అత 
విదూ---వేగెరించి చెసి విష మించినవెనుక పశ్చ తాపము పడు ఎ. ద్ఞిమంతు డను 
నీ వేల వివేకము గుదురక హ్‌ మునకు పచ్చితివా ? 
రాజుహో ! మతి పోవుదున్నదా? !వఏమి జైవనూ తోడ్చశుయమ చి త్రుయు 
చిక్క_6బ క్వైదను 
[రాజభటు (డు (పవేశంచుచున్నా (డు | 
రాజు-ా-ఏమి గుణములు సీద మెనవా ? 
(అ Da 
భటు---అయినవి మహో పభూ' 
రాజు--౪యి తే (పయాణసన్నా వాము చేయు (డు 
(అందజు నిష్కుమించుచు న్నారు ) 
ns Za 


(ైా 


OD FO రత్రము, 


క కులీ అధ 
దింతీ_యాంకి ము 
By ee 
రంగము ఏం నసేనునినగ గు 

[దో పాక రులు (పవేశించీచుండ(గా దుక్యఖు(డు చెరుచున్నా (ఈ ] 

దు---వందనమయ్య్యా 

దో పా ఈశ్చర్మపసాదంబు నీ క్షగు 

దు---నేవు మిోతండిని “జాచి మందర యు ఎస్ధమాన. (డును "నేంటిరా తికి 
పాని రని విన్నవించితి 

దో--అదేల ? 

దు_అదేమో నా శేమియం చెలిుదుగాని యనామథ్య సమాబ రిములు 
దెలియుచున్నవా ? ఇంకను జెవుల గొటుకకొనటలో నే యున్న విగాని వెల్లడియిగట 
లేదు 

దోసపా తెలియుటలేదు తెలియ ౧బలుకుము 

దుజజాపర్థమా నన్‌కే భ్వ జూలకో 6 గ లతలు పొనంగిననంగతి తెలియనే ₹దా? 

దో--ాసుండయుం చెలియదు 

దు---విదియ నా(డు పొడసూపనిశందు('డు తడియనాండు తానే గన్న క్లైడు 
కాల్యకభుమున ఇంతేయు విశదము కాగలదు (నివు మెదుచున్నా (డు ) 

దోనీమె నాయదృష్ట్రము! ఈరేయి వర్గమానుం డిక్కడకు వద్చునంట 
మక్సమిహిత కార్యంబున కన్నియు ననుకూలించుచున్నవి నాసవాజన్నశి బట్టుటకయి 
తండి చాకుల నియోగించిచా(డు చే నొక సంక టకృత్య "నెంనర్చువలస్‌ యున్నది 
అవిలంబిక ము? ను నిశ్ళంకి ముగమ భటీంఏ Mra లక్ష పడ సెదను అన్నా ' 
దిగి రమ " అ 
97 4 


వమునోరవు 


$6 
నే తకిరి |పవేశించుచున్నా (డు 
Mt యె 
= “కల్సి శిమశముసలన నినుం కొన చారులు దిరుగుచున్నారు నీవు సాచ్చినమరు గు 


వెళ్లడి యయినదిశాని చిశటి నీకు సవాకారిగ నున్నది వర్గమానునిక్రిం (బతికూలము గ 
* వేమేన యాడియుంటివా? ఆంగనయు భార్యయు నీనడుశేయి నిట కరుజెంచు 
చున్నారు ఒకచేళ నీతనిపక్షము వహీంచి నితధ్వ జునకు విరుద్ధముగా "నేమయిన నుడి 
విం వే _నరిణకు ౬ 'అప్పెకొనము 

స్పేత---నే శాజోలియే యెజు(గను 

దోం--డనకుని రాక చెవ్చులం బడుచున్నది తమింపుము కృపాణపాణియయి 
కొంత నాటక మాడపలనీ యున్నది నీవునం గతిరూనసీ హోరావోేర్రిం బోరుచున్నట్లు 
నటింప్రము నిలనిలు మోరి (దొహీ ' జనకునిరు. దుటకు రు కరదీపము లిటు చెండు 
అన్నా తొలంగిపొౌమ్య నీకు శుభం బగుగాత |! (స్వే తక్తీద్ది నివ మించుచున్నా (డు ) 
నాయొజబ్‌ిపె కొంచెమురక్రము చెమర్చిన నాపూన్కిి (పకాశ మగును (గాయము 


నా 


నా.కకొను మ, ("గం ంబోతు తగవులాటలో నింతకంపి నధిక వెంునర్చికొన6గ౫- 6 
కాచియుంటని 
[ దందనేనుండు కరదీపవా స్తులగు నన చకలకో, (టబ వేశించుచునాల్న డు ] 
చందంాదోపాకరా ! ఏడిరా యాదురాకుండు ? 
—0౧ 

దోషా తినక రవాలము ర్వుళివించి కొన్ని మారణనుంతను ల వృరించుచు శకి 
నావావానము జేయుచు నిప్ప డఉచ్చట నే నిలిచినా (డు ల్‌ 

శందంాఎక్కాత ? 

దోషా---అయో్యో రక్తము వచ్చు మన్న దిదిగో చూడుండు 

శరద--ఏడ్‌ యాదుష్టుండు ? 

దోషా----ఇ టె -ఈమార్షమున దాటిపోయినా (కు తనయావచ్చ క్రియు కలను 
వినియో గించి 

శో ద పాలు (డు పట్టు (డు శ_క్రీయు కుల వినియోగించి రే మిశసా -నా 
దోపీ ? 

దోపానన్ను మోక థకుం బురికొల్ప జాచ్చెను గాని 

చోషా--- నే నందు కీయ్యకొనక ? 

లర 


గ 


మందసాల చరి(త్రము, లి? 


ము కనియుంబెంచియు విద్య బుద్ది యొ సగం గానష్ట కష్టంబు లాోోో 
ర్చినమాతావితలం నృతష్ను డయి వం దింపంబయత్ని ౦ స 
జనక'(ద్రోహీ శిరంబు (పయ్యిలుగ 6 బర్జన్యుండ వంపు _న్షవో 
శనికోటు ల్భమునంకు రౌోరవమున న్యానీంచు నప్పాత ౭౬౯ 
అని నిర్టురంబు గాం బల్కుటయు నాకుత్సితుంకు పెచ్చు పెణీగిన ముత్సరంబునం దనచేతి 
నిశితా నీ భార నాయర కీ తగా తంబు “గాడ నేసీన నేను మార్కొంఈ8 నాపరవసంబున 
కొండా మూకోలావాలంబున కొండె వెజచి యావిటీశిపంద తత్హ ణం పలాయితుండయ్యె 
నంద కా పోని మ్లాఖ్లిలు6 "జెంతద వ్వరిగిన న్ఫూగ రము ం జొచ్చినం 
గాన ల్వట్టిన నీట డాగిన నగా్యగంబు ల్వెచం (భఛాకినన్‌ 
వానింఎట్టి వధింతు నానృపశు నెవష్యండేనియుంం డాచినన్‌ 
వానిం దోడనె రూఫుమాప6౫ (6 (టెతిజ్ఞం బానితి నీకీ మై. 
చారులా రా! ~~ (ఎక టేంచి,వానింబటి తెచ్చువాని కమాల్యాం బగుపారితోషికం 
నం*ంబణునని యెల్లచో జాతుంబంఫు (ణు 
దోహా-ాానే నెంత చెన్పీనను దనదుశ్చింత విగ వక్ష కృత నిశ్చ యుం డయియున్న 
యాతనియుునికిం జూచి నే నంతియు బయులుప్రు చ్చెద నని భయ పెక్టిక్తె న చాత డిట్లనియె, 
“ఫీ దానీఫు[త! నేం గాదనచుండ నీ వాడుమాట లెవు విశ్వసింతురు? నీ వెంత రన 
పోషణ సేసె శౌప్పినను నాబ్యేవాలుతోడి యుత్తరము సాత్యముడాం గొని పలికినను 
అదియెల్ల నీక్చతిమకుకా నందణు విశ్వసిందునట్లు చేయట "నా ఇంతయు సులభ 
సాధ్యము ఎట్లంటి వేని [ప్రపంచము న్టమందు6 డయినను నూ-నాశమవలన నీకుం 
జేకూమలాభ మును [గహింపలే కంకునా ? అక్టుగావున నా[పాకకా పాయమున కయిన 
నీ వెైక్టియు పాయములు పన్ను చుంటిపని నే( జెక్చినను గట్టిగ నచ్చ్చనివా రుందురు 
చం ద-జిరా|కూరకరా ! ఎంశసావానమున కయినం జూాలుదువురా! ఏమి 
వానివాలే తనది కాదన బూనెనా యా[దోహ్‌ ? ఆకులపాంనమ(డు నావంశము 
చెడంయబుప్రై నా (శు అలచె వర్గమౌనుని (పవేశతూర్యంబులు కర్ణ గోశవరము లగుచున్నవి 
కాని యాయనరాకకు6 గతం బేమియో గోచరింపకున్నది ఆదుదా రుడు వెల వడకుండ 
నిర్గనుద్యారంబులకడం గావలివారి నిల్చిన సార్వభౌముడు నింయుఎల కవళ్యము ననుమ 
తించువాండు ఇంతిమయేకాక వానిరాపుకేఖ లెల్లరుకు గు క్రెటుంగ లజూాలునట్టు పటంబున 
లిఖించి రాష్ట్ర్రంబున నటబ్ల్దడల6 (_బకటింపంబడునట్లుగా నుత్తరువు "సే-సెద వీతృభ క్రి 
సంపన్నుండ పగు నీవ నాసర్వస్వంబునకు స్వామి వయ్యెదవు గాక 
99 


న! 


వమునోరవు, 


29 
[మంద రావర్గమానులు నపరివారమగా( _ద్రవేశించుచున్నారు 7 
పీడా డ్రియమిితేమా' చే నిక్కడం జేరియున్న యీస్వల్బకాలములో శే వింతలు 
వింటిని 
మంద---అవి తథ్యం బగు నేని యాదుర్థాఘన కేమి దండన విధించినను దగిన 
నివ్యూతి శానేరదు "నే సమా భదమా నీకు? 


ఇండాకల్లీ! నావృాదయ మవియు చున్న ది 
వుంచ-ఏమీో చాతేండి శిక్షను జరిగిన స్వేత కీక్ణరే జనకదోవాము దలం పెనా? 


ఇం[ద---ఓమి శాప్పను త! తలంప్రునకు వచ్చిన దలవ౦శ్రు ఇ టిల్ల చున్నది 


మంద----కాకేమి? దుకద్ధమె లగు నాతం(డి పరిజనులనపహావాసమ నం 2౬౫కు 


వాకు బేనికి సావాసింప (6కు 
ఇం చనా కావిషయ మంతగా6 జలియదుగాని తెలిసినది వాకొన నాయి 
డొ 


రాకున్న యది 

దోసా-కో ల్లీ! అతి 6 డాసమాజకమలోనివా(డే 

మంచదటంాసవావాసమున దోషము లబ్బు టొకయబ్బురమా? ఆయుక్కి_ నులు 
వాఫిం దమవానిం జేశికొని వానితండినాత్తు విగ్చలవిడిశా వెళ్చాెట్ల ను క్లోళమ a 
తెండ్‌ వధకు వాశిం (బీకేఎరి వియుండ6బోలు వారిఎర్యల న గూర్చి యీ(పొద్దు నా 
తోబుట్టువు నాకు జాబు (వానినడి వారు నాయొద్దకు పత్తు లెని నను మొగము 
దబ్బంప నిశ్చయిం దుకొంటిని 

నర్ణ---నానిశ్చయ ము నంతియ దచదోషాూకరా' నీవు నీతం డియె డల. ఒరవ భక్తి 
యు క్షండవయి (పవర్హించి*ట్లు విని సంతనించితి ని 

దోపా---అయ్యా!' అయ్యది నావిధియేకద 

చం చకుడ్డ నెపు ణము చెఅయించి ఐ నింబట్ట గవుగించి కేటవడ్‌రెమె 
కంటివా యీోగంటు 

ఐర్జ-ావాని వెను కొన భటులం బు ల్రెంచితివా ? 

ఇంద---అటు లానర్శితిని 

వర్ణ---వాండు చే. జక్కె_చా వానివలకిభయ మిక లేకండు నపాయము 
నీపం దోంచినభంగి నొనర్చుము దానిశల్ల నేం (బాపయ్యెద 

ద--దోసాకరా! నీవు తంల మెజయం దిత్భభ_కి నెజవీ నూయనున 

1(0 


వముందపాలచరి[తము 89 


లి స ల, 
(గవాంబు పడనితివి మ క్రీ యిదనున విశ్వాసపా[తం బగు త్వాదృశ భృత్వన్యంబ వ్య 


సంపాదవీయంబు  నిశ్నుం దొల త స్త్రీకి రిం 'చెవను 


దోసూాతీక్కు.౦గ లసామర్థ్యంబు లెట్టున్నన్క మదాయ ల్తంబు అగుభ_క్ర్‌విశ్య్వా 


సంబులం గొజంత లేకుండ సేవాధ_ర్తము నిర హిం చెద 


బి తం 





చం దా వానిని దయ (యజూాడుండు 
నర్భ ఇంద సేనా! అ_స్రదాగమనంబునకు( గతం చిజబుంసదువా ? 
మందర 
మ కడుదున్తాహ్యూము వైనకార్యగతులం గన్గోమతు లక్కి చె 
సె కెకార్యంబు [(గహింపంజాల కిట నీవె దీకు చిక్కాంచునీ 
నడునేయిం గనుగాలుసాగి క దలంగారానిఇెంజిక (టీం 
బడి యే మిచ్బిటి శేగుదేరవంసె నాకార్యి మాహీ౦వుమా 
గి వాదుజనకండు నా జేస్ట వోదరియును 
వె మనస్యంబు లా_ల్థిల6 శాదుకొనిన 
జూబు లంపీరి వేర్చేర జాగు సేయ 
కు దితగతి నీయసలె వారి కుల్తరముల 
వ---కాన నీవు సద్బుద్ధి నూహిం చి క_ర్తపృంబు నిశ్చయించి మాకుం బరమ 
౧ఏపటేశ్‌ంప్రుము 
చంద-ళవకశ్వేయ ను న నేర్చినకొలంది న ట్లొనర్చెడను ఇ __ 
= 
రంగము --దందసేనునినగి రు ముంగిలి 


[సుమ్మెతు కును గువీంభరుండును వేన్చేరం (బవేశిందుదున్నారు ] 
క ---మ్మితమా ' భ్యరమా నీకు? నీ విచ్చటివాండవే ? 
నుమిళు నొను 
కు----గుజ్జముల నెద్చిట విడియింతే ము 
నుమి-ఆనేతి౮ోే 
కో —- ద యసేసి మాట సరసముగా రానిమ్యు 
నుమి-ీకును నాకును జుక్య_ శదుకు దయ మొక్కడిది ? 
కు---అట్రేని మాయింటికి మియి ల్లెంతదూర మో మోియింటికి మాయిల్లు నంతియ 


దూరము నా కీల నీయెడల లక్ష్యుమ.? 


' 101 క్‌ 


స షూ భొహ్యోగామరాటిక యందు నాచే. జన నేప. ఏత లక శ్రమయి 


అలు ఎక ముర తుచ్చా 
= వ్‌ మొగ మెన నెటుంగని నన్నేల నీ విటి యవజ్ఞ పాలు సెసెదవు 


స విన న్నెలుగవేమోకాని నిన్ను నే నెజింగుదును 
ase SINS న్నె టుంగుదువు 


పాద “ప్ర పక్నపాయు(డవ్రు ఇం వొకయళర మయినకు గాదనియెదవేని పడ. 


ఇ "షు ఆ 


కృ వీమెుసము చే నెబుంగనన నాఘొగము నీ వెబుం*వు ఫీ *ేల యిట్టి 


ర్ల 


అల నాళ్ళు కో ఇ al 
ఈం లో 
ఖో 


Fo $ ! శిగ్గులేక (జేలెదను నీవు నాచూ చవెఖుగకున్నను తా “వెలు 
ననా? యును టినంగతి యింతలోనే పరగడుప్రనకు వచ్చినదా ? (క త్తిమాసి) యీ! 
దుక్వకా ' చాలు కెలగొని రకీంచుకొొనుము 

కు పతో చా కేమి? (సాగిపోవుచున్నా6డు | 

స విం=నిల నిలు మోరిదురాత్రా ' నాబాలింఎడి రెందు టో గలను తండి 





ఓడల కనుంహోబిచ్చెద మొనర్పు లేభావారణదుష్కు_ర్హమునకుం భాద 
x 7 
కుర తేంపుండు రక్షీంపుండు 
చ మి నిలునిలు మోరిపాతక్షీ ! (కొట్టుచున్నా డు ) 
రు 

కక టక్టటా ! ఈమూ్ట్రుని బె మడియనలనీవ ఇ్చె [పాూందానం బొసంగి 

ర కీంప్రయ ర మీంప్రుడు 
[కృపాణపాణియె దోపాకరండున, వర్ధమానుండ్రు మందర చంద నేనుంగు, 


పరిచారకులును (బవేశిం దుచున్నారు ] 

బో ఏ మేమి సమాచార మేమి? 

సుమి గోమునం బెటింగత్రివి నీకొ వృణీగింతు ౭ రమ్ము 

దంగా —అయుధపాణు లై సత్వేరముగ రంక ఏమినమాచారము 

ఇక్‌ర మెంప్రడు కానిచో మికలవాంబు మీ|పాణంబులతోన+ వరకు ఈ 
పూకి చే యె తెనవానికి మరణమే దండనము 

మఠ వండు మాతం డి తోబుట్టువుల తౌవునుండి వచ్చినదూతలు 

ప----వికాకలహమ నకం గారణ మేమి ? 


' 102 = 








మందవాల చరితము 41 


కుమా హో(పభూ ! చాకు శ్వా సాడకున్నది 
సుమి —-ఈా పము బలవ్మికవముములు సూపి చాల డస్బితివి ఛి సాఘబోడా నిన్ను 
ముఇవానిగా విధెత తప్పం జేసెను 
- వా-మాయిరువురకును నెర మేల పొనంగివది ? 
క్ర ఈం మొ రకుముదుక్షని పలితశిరంబు.6 జూచి యీతని _గాణాపాయంబునకుం 
జాన నోడితి 
సుమి మురిపతీ | నావార్థికము చూచి జూలిదల6చినావ(టరా? అయ్యా! ౫ 
ఇదయిన నీతనిధీ తంబు లడిపెద 
వ--చాలుచాలు ఏల మర్యాద యతుంగక మాటలా జెదవ్రు 
సుమిలాా క య్యా! ఆ వా నను మర్యాదోల్లంఘనోపాధా్యా య. 6డుగద 
వానీతమాా(గ వామున కుం శరత ఇమి ? 
సుమి —-ఈ సిటీ కిపంద కేల గన్నట్టునావా లే ఛాలివంత కారణము నే రొండేల ? 
చు మజ ఇజహోలావాలము న్నఖంబున సు ధామాధుర్యమ.౦ గల్లీ సం 
పద “వెగ్వేెంటళు వంటయింటి వెనుక నాన క్రియం జొచ్చి యె 
య్వద్‌ె యుం౦ దోంచక తిన్న యిండ్ల కలహ్మ పారంభము ల్వాటుదుం 
ms లీతుచ్చులు వీండ యి చృకములం జేటొందుసంసారముల్‌ 
చా! దురాశ్లా నీ వియూఎవెలుపలం దారనించితివేని నీరూపు మాపకుందు చే ? 
వక 8 'శ్హవిరాభమా ! నీకు మణపోయినదా? 
చంద మోికలహకారణము బెఎపువున ఈయకాండకాండవ మేల ? 
సుమి-----౩మూయిరువు ర్మ పకృ తులకు తూర్పు పడమర లకు గలయంతరము గలదు, 
ఈదు ాక్తునకు నం నాకి; గలపొల్తు వేనీళ్ళకును వేసవికాలనునకు నెంతయో యంతియ 





వ-అకు రాథ కారణము నిరలూకింపకయ యేల వాని నింతదూఅదవు 
సుమి మాని మొగము చూచిన నాయర కాలివుంట నెత్తి కక్కు చున్నది 
న---అయవు తే నూమొగమలం జూచినను నీక కై యుండ 6వోలు 

ఇటు “నా క న్రీనమాట గట్టి గాం జెప్పుట నానెజము మాకాలమున మేము మాచిన 
భు సాటి తహ ముల ప నొకటియు6 గానరాదు 





భరో కా మిట్రప లుగాకులను యధార్ధ వాద్యులని పొగడటయే యిట్టి పల్లడనము 
నక్తం బట్టుగొమ్మ . ee కలరూపువచించుహిండంట శేసిట్టి కితులుపల 6ఒల వ్రురం 


జ 103 


42 మనో రము 


జూచితి జివ్నాయం దెష్పుడును య ఛార్థవాద్యవశంస కుం గొదువలేదు నదయముల మా 
[త్రముకొాటిల్యమునకు( బుట్టి నింద్లు ఇడ కనియం౦దు వివయవి -బేయతలతో ంబనులునే స్‌ యు 
నూక్యరయం ఉతిపదాన రక్‌ వేయినుడుంగు లెక్కుడు కాటిల్య ముండున 

సుమి--అ్యియినచో మహాపసాదము వానుకోట్నిపభా ఫాసమాన కేజోవి౮ ఒ 
నూనా ' అవధరింవుయు 

వ--ఈ పలాపమున కర్ణ మేమి ? 

సుమి---చేనా ! చేవరచిత్తానుసారము నావచోధోరణి సవరించికొన చున్నాను 
కాని ముఖ పీతు కోను నాముఖమునకును సగ మెరక నామయెొళ్తుధనమువోసివ ను నిన్ను 
వలఖలోనికి దించిన పచ్చికవాండ యిచ్చక ములును మచ్చులాడతనముల న నా కలనడవు 

వ(కకీంభవనితో) నీవు వాని కేమి యపరాధ మెంనర్చితివి 

కునే నేమియు నొనర్ముట లేదు వీనిదుగ్రర్యతమువలన ఫీనియజమాన (డు 
నను ౦ గొట్టి నాంకు అటుపైన వీ. డిన్చకాలకు మరలివోనుచుస్న నన్ను౦ దన్ని 
తన్ను పడి పడియున్న నాపై నాం్యేయు( (బతాపము సూవి తనయజమానుని మెప్పువడ సె 
ఇప్పు డాయుబ్బున నీయెడ నాయెడల వికయునున కుప్మకమించెడిని 

నుమి_ఆహా! ఏమిరా (వజ్ఞలు ఉఊ_త్తరమురునికడ కొత్తి నాండవు 

వ-ా-ఎవొండకొయ్య€౬ చెంకు వీనికండ కాపరమునకుం దగు చికిక్చ నేయవలనీ 
యున్నది పదరుబోతా నీయుదుటు నూన్చి యశయన నేర్పెదను 

సుమి---అరువదేండ్ల- సెబశినవి చదువు “నేర్వనిదియే యదవము కొని యుచిత 
నూరయుము మిమాముగాన ఫు త్రెందినదూర క్ట్రిసత్కార మొనర్చి తిరిగి యాయనమో 
మెట్టు చూ చెదవు 

వే గెండకొయ సత్వరము గా 6 గొ నిరండు రెండుజాములంరకును వినిపద 
ముల గదియించి యుంచు(డు 

నముం-ాలిండ్లుజూము లేల పగలు సొ్ట్టజడొములు కలయునెడ రా తియంకే యు 
నుంచు(డు 

సుమి---అమ్మా నేను నితండివా కీటికుక్క_నెనశు న న్నిట్టు చేయ!దగ దు en 

ముంచ కాని యామ కుజనీంహు పాలి నక్క_ఏగుట నిన్ని ట్లు “చెయవలనీనబే 

వ-లాావీండు ఇండిక చె వర్ణింప యబడినతుంటరిమా (కలో నొక 6డయి యుండపచ్చు 
బోండకోయ్య ౬ బెండు [బొండకి యస దెచ్చుచున్నా (ను) 

౧ 0జీ 





Pal 


మ౦దపాల చరి[తము 49 


చంద-మో రితని కిట వీానడండన మిచ్చి యనుచితమునక్‌ం జూరక (దు 
ఈకని యపరాధ మెంతదుర్భరి మయినను రాజథానికిం దగుపరిహార మొనర్చ నర్టు (డు 
మన మాయన యనశుచక ననమానించినచో నది రాజాన కంతయు నాగవాకారణ 
మగును 
వదా'నిశల్ల నే ను త్రరవాది నరౌ కద 
మంవన- కంతి మేకశాదు తనపరిచారకునకు ౫ లినపరా భవము మాతో (బట్లవు 
నకుమా[త మాగవా కారణయు గాకుండునా?? వీని నపశ్ళము ఒంధింప్రు (శు శంకింపశ టి! 
(సుమ్మితుని బంధించుచున్నారు) పాణనాయకా' పోదమ రమ్ము (సుమి[త్రుండును జంద 
సేశుండును దక్క తక్కినవా రంవటు నివ్బు-మించుచు న్నాను ) 
చందా మి(తేమా' నీ యవమానము"కు నామనం బెకియుచున్న డి కాని యలంఘ్య 
శాసకుం డగువర్గమానుని యు త్తమ్మన్లు మరల్ప గెవరివశము అట్టయ్యు నా యోకీనంత 
యత్నం బొనర్చెర 
స శే స్తా ' నీకేల యట్టి పయాస [(పయాణమువే నలసీన నా కీనిర్భంధ 
రూప మగుశేమాపనోదనసాధన మమరినది నేనం గొండొక నేపు సఖన్నిడ్రగూరి యధ్వ 
ఖేవం బపనయించుకొనియెద6 గాక నీ విందులకు వగవక పోయిరము 
ఇంద-అమ్యో ' న్భమాను( డెట్టి యనుచిత మొనర్చినా(డు రా జెంత 
కోకించుకో గదా (నిష్కు_మించుచున్నా (డు ) 
సు---ఓవెల్టీరాజా ! సుఖముననున్న (సాణమును దుఃఖమున6 బెట్‌ కొంటిని 
వియ_న్గంటప లంబమాన రత్న దీపనూ ' ఇందుబింఎనూ ' ఉదయించు దుంటివా ? త్యత్స 
కాశసావహాయ్యము న చే నీలేఖం జదువుకొనియెద ఆహా! విపద్దశగ దా విస్థయా కవాము 
లగునంశములకు ్వన్తనీమ మాదురవస్థ  టెరిశికొరి సుశీల తీరిక చెనికొని తత్పరిహార 
ద_్తచిత్రయబి బా లేఖ నా తౌవువ కంపీనది కన్నులారా! బడలియున్నారు నిదా 
లాభము'చె నాదైగ్యయ నుపలక్షీంపకుందుకు గాక భగవతి! లన్న! అన జ్ఞ యొసంగుము 
భవదీ యకటాకువీకాలాభ౦బు మరల మాకిగుంగాతి  (నిష్క్రం)వించుచున్నా.డు ) 
“ఆయా 
రింగము-ా-ఒకయడవి 
( స్వేత కీర్తి (పవేశిందుదున్నాంయయ ] 
స్వేత--నీ (ప్రభుశాననము€ బూని ప్లై పట్టణంబులు మాడౌములు కొట్టములు నగళ్లు 
కానలుకో నలు ఘవలతౌగు_ల్లమ.ల్‌ గి ర్రంబులు ను గిరిక ంనరములు 
105 


ళ్శి 


44 మనోరమ, 


రేయుంబవళ్లు వేరోయుచు నాతల. దరిగి సమర్చింప6 దిరుగు రాజ 
పురుషుల గుజగుజ ల్పరంగ నే నొకజీర్ణతరవివరంబున దాగి వింటి 
గాన వారికి వనామూర్జిగ"రవంబు 
మరుగుపడ రొంపిమోమున6 జరచి దిన్స 
మొలకు మనీపాతి (6 జుట్టి యాదలను జడలు 
ముడీపడంగ నమశర్చెద బూచివో లె 
తే గ్‌ వేప మిరీతి ధరియించి వెల్టీ వాని 
పగిది వికవికి నవ్వుచు వాడవాడ 
"నెంగిలాకుల6 బొడగ న్న చేరి మెతుకు 
లోలి మెసవుచు( (సమ్మరుచుందు నిందు 
ఇంక నీ స్వేత కీర్తిని గాను పాతల భెరవు(డను ౧ 
(నిహ్క మించుచు న్నా డు ) 
an 
రంగము. ---చంద నేనునినగ రుయు౦గల 


[సుమితు (డు బొండ కొయ్యతో నుండ (గా మందపాలు(డ, విదూసషకండు, 
మరియొక పెగ్దమునుష్యు యను (బట వేశించుచున్నారు ] 
మంద---నవాగూతమ (బత్యుత్తర మిచ్చి పంపకయ వార లిలువెడలిపోవు 
చుంతేయు నాశ్చరా చహమ.గ నున్నది 
సెద్ద_శేవిన్న సమాణా రమునుబట్టి యోచంప గానిన్న టిరేయినలకును వారలకుం 
చావు పదులునుద్దేశము లేనట్లు స్పష్ట్రమగును 
సుని---స్వామి' వందనము 
నుంద---అకటా ' నీ కీయవమాన మొకవినోదముగా నున్నదా? 
సుమి--మహాి[పభూ !' అకేలయగు 
విసూ----గుజ్జ ములకు ( దలకట్టు, కుక్కు లకు మెడకట్టు కోంతుంకు వెంలకట్లు 
మంద---(పమత్తు (డయి నిన్నిట్లు పరిభవించినవా6 డెవడు ? 
సుమిఎ--అవియును వాండును గూడియే యింత నేని నీయలు డును గూంరు 
రును గూడియే. | 
మం౦ద-_ఆట్లయి యుండ దడి నాయనమానమ. 
106 


మందసాల చరి(త్రము 4 


సుమి---అట్లమ్యెనని నా పమాణము 

మంద---అక్షేల యగు? 

సుమి--అకే యయినడి 

మంద----బేవునియాన ' వారొక్క_నా౭టి కట్లు చెసియుండరు 

సుమి--దయ్యముతోడు ' నిస్ఫంశయమయుగా వారే యిట్లు చెసినారు 

మంద చేయ వారికి చేతు లెట్లే్ళ్చి మాంవంతున కిట్టి యనమానముక ౦ 
పాణహాని మేలు మాదూరవగు నీ కిట్రిపరాభవంబునకుం గారణంబు నీదార్గన్యమో వా 
సౌడన్యమో కీ ఘుముగా నిరూపింపుము 


సుమి-శా నీసందేశము మాళి( జోలి యిటకు న్వే వచ్చి EY: 'చెల్పుచో 
నాసానాళముల న్నిరంతరగతి న్షందించు శాస ల్నిజూ 
యాసంబుం [(బకటిఇప శీ ఘగతి నత్యంతంబు స్విన్నాంగు (డె 
ఇం జండిక (మోలను౦డి వెనువెంట నూత ఫోత్కంరులడె 
గి నన్ను కడకొ త్తి చండిక విన్న పమ? 
జాబు లాకకొన్న్ని యెందిస్వ 6 జదివి వార 
లాకుణంబన నిల్వా సీ యరుగు నెడల 6 
దోడ రమని సెల విచ్చి రీడకునను 
= 


నేకు వారివెంట బడి వచ్చి యిట గిద్దు రాత్తుం గని యంతకుమును నీయెడ నవినయంబు 
సూకిన యా చెన(టింగా నెటీంగ, నాన్ఫాదయంినం బంగి పొారలురోవంబు నామనం 
బున దూరోవిచారబుం బొదివి ముంపం గ త్తి దూయుటయు నిప్పిణికిపంద భయగద్దద 
స్వరంబున విపర్యాసంబు గా నార్చె అంత నందును మూగి ననుం జుట్టుముటిరి నీ 
యుండును గూ(తుకును నాయందు చనేరమువెర్తి యిట్టిపరిభవంబు విధించిరి 


విదవూ---తే గీ ధనము వాసెడుతం(డు లాత్తజుల భువిని 
గడు6 గృతభఘ్నులC గావిం్భతు కల్ల గాదు 
ధనము డాంయెకు తడు లా_తజుల ధరణి 
గడుగ్భతేజ్ఞులం జేతు రీనుడువు నిజము __ 
రాజూ! నీకొమా రెం నీకుం జింతారత్న ములునుమో 
ముందవిచారసాగరమా వెల్లిగొనకుయు నాకువూరీరత్న మెక్కు-డ ? 
నుమి--ఆమె భర్తతో నంతిపురమున నూన్నది 
“= 107 4 
. 


46 వునోరవు 


మంగనీ విట కుంకుమ. (నిష్కలిగిం మదున్నా.డు ) 
"పెద్ద---ఇదియేనా నీవు “చెసిన నేరము ? 
నుమి -మ టముయును లేదు రాజేలయింత (వాస్వపరివారముతో వద్చినా (డు? 
విచాం--ాచాలుఇాలు ఈ పళశ్నకయినను నీ వీపరిభవమున కరు ండవ్ర 
సుమి---ఏలరా యవి వేకీ 
విమా-ాశీత కాలమున పాటు లేదని తెలియ(జాలని నిన్న చీమయె. ద్ద నికు కొంప 
వతెకు ముమ్ము_నకు సూటిగా. బోయినం౦ గన్ను గలవాని“ం గ నుంబడనిజేమి ? శుక్ల 
పక్షయం గృవ్స్లపక్షయుం టెలియని కుద్దమాష లుంమరా? కొండ క్రింాగి దొరుచకమం 
జేపట్టిన మెడవిజుగ(బడుటయే ఫలము కొండ పెకి (బాకదాని పట్టుదొరికన న్మ్నము 
జేరపద్చును ఇంతక కె (శేస్ట మయినయుప దేశ మెక (డు వచేనీినవుడు నాది నా కప్ప 
గింతున్ర గాని లే | 
[మంవపాలు6డు ఇంద సేవన మేతు౯డె తిరిగి (పవేశిందుచున్నా (డు | 
మంద--నాతో మాటాడుటకే యోకలేదా? ఏమి ౭ (తియంతయు [పయా 
ణము చెసి డస్పీనారూ ? చాల.చాలు నీశ్ళపోక్తులు నీవు పోయి సదు త్తరము. కొని 
రము 
చందవర్లమాన ని యవాంకారము మి రెలీంగినచే కదా |! ఆతనిపట్టున కు 
వికుప్రు లేదు 
భుంాక పరమ దోహుంు దుస్తులు 
దురితాత్ములు 'మోసరతులు దురార్లులు దు 
_ర్భిణం బయ్యొడు వీరికి 
ని రయంబు నికృష్ట్రజ_న్ననిస్టయు. దోడోన్‌ 
ఏమి అవాంకారమా? చం్చదనేనా ! నీవు పోయి మందపాలుండు మందరావర్థచూ నులతో 
మాటాడ నుత్స్‌హిందుచున్నా.6 డని చెప్పుము 
చంద —ఆసంగతియే మనవి చెసీచాను 
నుంద---ఏమి !' మనవియా ? ఎపరితో భాపించుచుంటివో గు రెటుంగదువా ? 
చం దాచి _త్రేము ఎటు౦గుదును - 
మం౦ంద= రాజు వర్ణమానునితోడను తండి తనయతోడను మాటాడవలనియున్న 
గని తెలియ(జేనే వా రికువ్రర నిట రిళ్తుని నాయాజ్ఞ గా వదింప్పుము ఇది యొకమనవి 


1(5 


ల్సి 


- 


మండపాల చరి[తము, 47 


యు ల్లం బుచ్చిపో నిట్లాడుము తాళుముతొందర వలవీదు నిర మయుని బోధించు 
విధుల సామయునియందు6 గుంరితము లగుట న్య్వాయంబకదా శరీరయు వ్యాధీపీడిత 
నుయి యుంకునప్పుడు బుద్ధివి కాసము ఏీడియుంకున కావున నాయ. దేశము. నకు హాంతి 
శెప్పకొనియెద (సుమి త్రుని పంక 6 జూచి) నాయధికార మేల. “ాల్చ్బనా ? వీంజేల 


గా జెప్పితినా? వక్షమాను6 డవా౦కార మెవరిపె6 జూప నున్నా (డు ఆ;పల దీని 
టు య ' య 


యీలీల నవమానముపాలు గావలె ? చాగుగా ఏవిచాకింపలా ని వదళిపచ్చుట మొద 
ల“ విరి దర్య లన్ని యు దురుదేశ పూ రక మలా? దోంచుచున్నయవి ఈక్షణంబ నా 
కింక రునకు విడుగర యొసంగి వా రిరువుర చా[మోల నిల్పుము 

ఎంద-ా-నాశ _క్రియు కుల వినియోగించి సాధ్యమయినంతేవజః కు మోకు బొం 
దొనగూార్చ్ప యత్ని ౦ చెదన (నిషు-మించుచున్నా (డు ) 

ముంద-- హృదయమా ' శ్ల మింప్రుయు 

విదూడా కింద యెసరు పెట్టి యైన నీళ్లు ఇల్ల ము 

| వర్ధమాను (డు కంచన్‌ ఇంద సేనుండును బకిచారికులును (బవేశించుచున్నారు ] 

మంవ---మియుభ యులకు నాయు'స్ఫృమగు 

వ-ా-పందవనము (సుమి తుడు విడువంబడుచు న్నా డ ) 

మంద---భ వద్దర్శన ఐం దోదయము చా లోచన చకోరంబుల శకెంతయు సంతో 
పావహముగ నున్నది 

మంద---అ_స్పజ్ఞాత వగు నీకట్లుగా ఇటు లండు (శుమ్మితునితో) స్వే ద్భం 
బడనీతివిగదా ? నీసంగతి కావల వచ్చెపను అమా మందరా! నీతో ంబుట్టవు కేవలము 
వరు రాల. చానికృతి ఘ్నుత పాముకోరలపలె (వృదయము. 6 జూపుచు) నిట నాటినది 
సుమో ఆమె దుర్దియము వర్ణింప నాకు నోరురాదు నీవీనులును విననొల్లవు 

మందర---అయ్యా ! ఓపిక సేయుండు మో రామె యవజ్ఞ్యమాట యటుండనిండు 
తర్స్వ్య వాన ఫెజ్ఞ తచె మీ రింత చేసియుందురని నా యూవా 

ముం ఏమో నీయ క్స్‌ పాయము శ్‌ 

మంవర---నా య్యగజాతకృతఘ్ను రాలయి యుండదు తనగృవాసంమోభోప 
శాంతికయి యీతు_టరిమా (కను (వాస్యపటీచిన నామెయం దకోటి దోపమగు? 

మం---ఆరాకానిమారిపొ రిం బడులగాక ' 

మంవర--అయ్యా |! అ య్యా నీవు కాలముతీరి కాటికి గాళ్లు చాచుకొని 
యున్నావు నవనాళ్లుకు గిగియుంటివి ని న్నారులు నీశ్నేముమును గోరువారు నడప 

109 4. 


48 మనోరమ 


వలసీయున్నరి కావున నామాట విని నాయక్క-నన్ని ధిక బోయి ఆరగినదానికిం బరి 
హారషఘు సేయుము 
వుం ---౪ మెయొద నిలిది ఆమ్మా |! నేను మూ డుకాళ్ళ ముదుసలిని న్వష్టండను 
© 
సీలాగుననో కూడుగుడ్డ |లిగ్బొనా ముప్పు గదుపుము* అని వెయమంటివా ? ఆది మన 
కుటుంఎగౌరవమున కెంత యమసరూపమో ఆమె కంత (ోయోదాయక మో నీవే విచా 


మందర---అయ్యా' వాలు నింక మాటలు కి సెట్టి యా వె. యొద్దకు జూగు సేయక 
వెడల ము 
మం ష ముక్కు_న యూపిరుండ నల మార శిరోన దోపాలి శేగి యే 
దిక్కు ను లేనివానివ లె దీంత6 గాలము బుచ్చు చెట్టు లా 
యుక్కి_వురాల. నాభటుల నూరక న్మేేమయు వెట్టి సాముగా 
నక్క-ట ! చేసె దాని కిల నాయువు గ్రీయును జెల్లకుండు నే 
వ---:య్యా మో కిటులాడ నో నెట్టు వచ్చినది 


ల అశని వాతము చానిముస్టక్రము (వయ్యం చాకు న్నాదుదు 
రక తెలం గుమిగూడి యటులయి త న సంబున (వాలె నా 
౮0) ౧౧ ల] ళీ 0 
దిశల నే చక డదేవాకాంతు లాలయరక్‌ దృపా త్ర నాశ్యా పన్‌ 
—- ఎ జాజ్టీ 
గశల నోదుచు గాయదూతు యమా గారాతిధిం జేసెశున్‌ 
నుంవర--వారిహారీ ! నివ్వరిముల్లంత తప్పినచో నాగతియు నిట్లి దకద 
మం---అమ్మా!' శివిషయనుయి యశ్షేం సంభవించు ఈనీమ ఖవర్చ స్ఫా మె దాని 
వలె. దీక్షముగాక దయారసము( జిల_చున్నది ఆమెవలె 
3 లు 


మ పరివారంబు 'సగం బొనర్భి పటునా క్చాకుస్యుమ.౦ జూవీమ 
తృరమ వితికరంబు లౌ పనులకు శృంగంబు గావించి యా 
గర మొక్కింతయు లేక యి ల్వెలువడ న్వారం౦బు బంధింప నీ 
తర మా సుస్టు దయాశ మాదిగుణభ[దావ్రుతికారిత్నమా ! 


మందర-చి త్తమ (పకృ్ళృత మనుసరించి పల్య-(డు 

మంనాభృఠత్యు నెవమ బంధించిరి 7 (లోన తూర్యధ్వ ౨) 

వ-లా-ఆతూర్య సు 'లెవరివి ? 

నుంచదర---నాకు గ్గు శ్తే మాయక్క్క_గారివి (నాసినశ్లై యాస విచ్చేసినది 
. 110 


మరద కాలాను ర (తమ 49 


[కుతీంభ రుడు (పవేశింగుదున్నా (డు ] 
మా(పస్వి యెక్కడ 1 
ముం ఈ బౌననీని కతిచన విచ్చి యింక మితిమోర నిచ్చినారు ఫీ తుచ్చుండా 
పొమ్ము నాకనలం బడకుము 
వదేవరచారి కంతయా[గవా సుల? 


మం---ఎవరు నాసేవకుని చాధించిరి మందరా నీవు గావని నానమ్హక సు (ఇం 
డిక (పశేశి శించుచున్నది ) చై "దెపమా! ఎవ రీ ప వేశించు వారు నావార్టికనుందు నీక[్రుచె మ్‌ణ్య 
ముండిన వప్పాపా_ న్విడ నాడి ననుం జేపట్టుము (చండిక త) చా సెరిన్సి నగ డమ. 6 
జూచిన నీకు నీగుపుటదేల ? ఏమో మందరా నీ నాపెవెట్ల వట్లుచుంటివా ? 

౧₹౯ల ట్‌ టబ 

చంఏల పట్టరాదు ? నావల్ల చేర మేమి? జరాచాపల్యముచె మతిదక్కి 

నీవు నిరూపించిన బెల్ల చేరమగుసా ? 
య 

మం-వాదయమూ' [వయ్యవేల? నాయనచరు నెవరు బంధించిరి ? 

మందర-ఆయ్యా ! చేను అతని నేరమునుబట్ర చూడంగా నేను జాల దాడీ 
ణ్యము నే గనుపజణ చినట్లు "తేలలులదు 

మం----నీవా బంధించితివి ? 

మంద ర---అయ్యా' దయచేసి యూమ ౦గోపము చాలించి మరలి వని నిలిశొన 
యాసగము పరివారముతో నాతో ంబుట్టువునొద్ద నీమాసావ శేషంబు౦ బుచ్చి రమ్ము నా 
క్రిప్పు డీపరస్థలమ.న నీకర్ణ సత్కార మొనర్చ నవకాశము లేదు 

త స్‌ సా డించి యా మెకాళ్ళ( బదువ ౦టివా ? 


మ గృహవాసంబు6 ద్యజించి కాన ముకిభంగి న్నీతీవారాతప 
(పవాతినై ఎకు నముహో(గసీంవాశర భ వ్యా ఘాదిదుస్సత్వదు 
స్పవాదంస్త్రావాతి( జత్తు సిగ్గణి యజ(సం బాసుకీలాపలిక్‌. 
బహుళశాయా సము వేసి క కొలు వసియింపం జాల నాకూళతోన్‌ 


_ 
చం---అట్లమున ష్‌ త్రము 


మం---నాకు6 జి త్రవికేప మొనర్నకుము నీ నాయెడలలల యిన బంధములు 

చేటితో సరి సెట్ల కొందమ. మనకుం జూ పు భు లింతటికో. జెల్ల గాక సరయే కాని 

నీవు నార కశూంపములవంన -నేర్చుడిన తమూజాత కగుట నా క త్యంతంబును మమత్వ 

పాత్రం ఖవు? డానిశేమి దుర్థాాసమును (ప్రణ ణము నీదృశమ్ములేక దా నిన్ను నింగంప 
111 ల 


ర్‌0 మనో తమ 


చ లో పముంక్షుపట్టునం శాలాంతిరిమున( బశ్చా తాపము తేనకోందాన యునయించును 
అట్టు గాకుండిన చేకజ్జను నిగ్ప్వండిన నాకజ్ఞరో యంటుకొనుగాక ఒకలకుం గీడు గోర 
నాకేల? ఈరూర్వురు పరిజనులతోడను సశ మందరపాల నండోదను 

మందర మో శెంతేమా(తము న ట్లన కొనంజనదు నే నిప్పటికి మూర కోకు నిరీ 
కీంచుకిని యేమియు నిద్ధపర చుకొనలేదు కావున నానునవి విని మీక నాయక్క_ 
యొద్దకు మరలి ఇను(డు ఇబ్బటి మోభంగి( జూచిన నిది యంతకును మిజరాచాపల్య మే 
కారణముగా6 గన్న క్రైడును ఆమెవిదు లామె యెొజణు౦0గ దా ? 

నుంాకాచితానుచితేము లరసి పల్కుుము 

మందరమశఃఫూ ర్తిగా నట్లరసీయే పల్కు-చుంటిని ఏంబదుగురు పరిజనులు 
నీకేం జూలదు ? ఏకాగారయిన బహునా య కానువగు అలగుపలవుు పరిజఒనులకుం 
భొందుపాస (గు లెట్లు 7 నా 

దం-ానాపరిజను లండ. బెరజనులతో ేమిపని? పనియుంకిన నిం చెవరివలన( 
బనిగొనరాదు 

ముందరకు నో నేల జేయరాదు వారలయందలి (పమాదాలస్యాదుల"కే 
మగ్గదండన మొనమ్పువారము కావున మూరు గాయొస్టకు వచ్చునప్పు శిజుపదిరైై దు 
గురిని వెంట(గొని రంకు అంక క ధిక మయిన ననర్థిము ల నేకములు పొడకట్టుచున్నవి 

మం--నాసర్వ స్వమును మోయథినము సేకిత్రిని 

మంవర---ఉ త్సానాము జనించిన నట్లు సేనితివి 

మం---నాకు వ నానర్వస్పమునకుశు మిము సంరకుకుల గా నంగీక రించునెడ నీ 
స్ప ల్చ్పపరినారమునుమ్మాతము నిబ్బకొంటిని అటి నే నిప్పు వీరిలో ముప్పాతిక పాలు 
నోలుపోయి నీపాలికి రాపలయునా? ఇట్టమాట నీకఘుం బోలునా ? 

నుంనర-పోంేశేల? 

నుం--* లోకములో బ స్రైను (మింగువానికం భు గ్‌ స్పైను మింగు వాడు మేలు 
(చండికతో) ఆమె యిమందియెైదుగురికి నీయేంబదుగును డ్విగుణము గాన నీపాలిశే 
పచ్చెదను 

వం-ాఅయ్యా ! నావిన్నపము వికుయు ఏంబదిమాట యటుండనిండు మో 
కురువదియైదు గురు గాని, పదుగురుగాన్సి యేవురైనన౦ గాని రేలవలయు ? మియాస్ఞ 
శదుపుదూదుదు నాపరిఒనులు వేవుర్షండ నొరు లేల? 

సుంనర--2ఒ క యకుళాడ వ 

% HH 


ళా 


మందపాల చరి[తము న్‌ 1 


మ౦---ఆపశ్యకతకు వ్యనస్థ మేడ? అది విచారించినచో తు దు డగునంకివనుని 
చేషయున నతికు ద మమునదానియంమను (గాడ ననా పశ్యకత సమర్జి ౦పపచ్చును జనుల 
యీూహ్సితము లా వశ్యకత మిం చకుంక్సు నేని లోకమున జనులకు జంతుకోటికివతనే ఘట 
యాత బహుసులభ సాధ్య మగును ఆచ్చాదనమున నే పరిధానవయోజనము పర్యా క్షం 
బగు నేని, ఆయా చ్చాదనమును సమ్మగముగా నొసంగని మిీోయమూల్యాంగ వేప్టునము ల 
యావశ్యకతను మో నెట్లు సాధింపగలరు? నాకేల మితోడ నింతయు కవివారము 
దైవమా |! ఒరాజీర్ణశరీరండ నె) దుఃఖోద్చి స్నమానసుండ వె యాధివ్యాధిఏడితుండ వగ 
నాకు కమం (బసాడింప్రుము కానిచో నాహృదయంబు న బలాజనో చిత టెన్సంబునకు 6 
చబాల్పరుపక పుకునజనో చితరె దావేశవశం బొవర్చి యాకృతఘ్నల య ర్హ్రదండనవి దాన 
సంరంభం౦బునకుం బురికొల్పుము అట్టమున నీపొపక ర్యరాండ రూపుమాపు ఘోర 
క _్గంబుల నాక సీదీర నొనర్చి లోక మునకు బుద్ది "సెప్పెద కాక నా కేల నిట్లు "టీల 
పడ విదూనకా నాచిత్తిము చందెలించుగున్న యది (రాజు కందశేనుండు విదూష 
కుడు సుమ్మిిండును నిష్ప మించుచున్నారు గాలియు వానయు. (బారంఫించు 
చున్నది ) 

ప---గాలివాన పట్టు చున్న ది లోనకి రండు 

మందర ---ఇల్టు చిన్నదిగా నున్నది రెజు పరివారంబునకుం జోటు చాలకుండి 
యుండుము 

చంఎప చేసికొన్న ది వా రనుభవింపకి తీరదు 

మందర అతి డొక్కు కడెన [గహింతునుగాని యింక్‌ కనిం గొనన 

చంానాయళఫ పానము నంతీయ చం దగేశుం Pot 

మం---తన్యపభువువెంటట జని యచదె మరలి వచ్చుచున్నాడు (చందనేను"డు 
(పవేశించుచున్నా (డు ) 

చం===రాజ్లా రా దావేశపశుండయి యున్నా (శు 

పఎట శేగ నున్నా (డు 

చం ఎట ేగ నోగాని గజముల సిద్దము సేయించుచున్నా (డు 

స---ఆయనచి త్తిష్ఫ త్తిని నిర్దిరోధముగ సాగనీయవ లెను 

చంకిళక--చందనేనా' ఆయన నెన్నటికిని (బతిమాలకోము 

చం--ర్మాతియయినది గాలివానసాగినది చూపు మీరలో చెట్టును బుట్టయు 
లేక బట్టబయలు గా నున్నది ఠి 

~ 118 { 


+ 


ద్‌ లై మునే ఆ కు 


వపలన్పఖఫావము లో జొచ్చిన శేమి వచ్చునో 
ఎామంసర పలుకు అంతయు నచితేంబులు ద్వారము బంథంచి రంరూనిలం 


బునకుం వొలంగుద గు 
(అంవజు నిజ్యు-9)వి.౦దుచున్నాను ) 


హహా 


కుత హాల ర కం; 
నా 


ళో 


శలాక ను ఫంచ ధలానరననునానాలానాలాలాం 
తృతమాంకిము 
EC ew 


రంగము జఒజకబయల 





[గాలి వానలో సుమితుండ్భు (పవేంందముదముండ (గా నొక ప్టమను స్పృండు 
పచ్చి చెుచున్నాండు ] 

సు--ఈ గారివాకకు6 దో డేవ రిక్కు_డ మసలుచున్నాం 

“పె -- ఈఒ హి పకృతిలోవలె నే యుంతంపకృతిలో సంమిభము నొందుచ ౦డు 
నో కండను 

సు-ా నేను గు ర్తించితిని (ప్రభు వెక్కి_డ? 

బు ఈమహాభూత పంట భ ముతో 6 బెనంగుచు భూమి నె ట్రై పము[ వమన 6 గలిపి 
యుండెను గానిచోి సము ద్రమునె త్రి భూమినిముంచి రాం డె నీదుర్ణ్యయ (పపం స్మృపలయ 
మొనక్పుమని (పభ ం2 కుం గ్రరు వీనాతములకి ౦కు రౌ దతరనుగు వవూర్తిని * నము 
దాల్చి ఇరో వేస్తనము నంగ రక్షయులేక "తెగువకు జొచ్చి ఘూతుక మృగ నులునయితేము 
పొడసు+*ప వెబిచు నీనడిచేయిం బెన్ఫయిట విశసియున్నా డు 

సం=ఆయనతో డ ఇెపటన్నారు?. ౫ 

"పె --ఆయన వృాదయాంస్లోవు మొనర్చునుచ్చేగ మ్లు,హాస్యా ' నీకుం దనమృతి 


త 


నిష్యుంవము చే శాంతి యొనంళం జూమ విమూసకుండుదక్శం_ నొరు లెప్యరును లేరు 
జొ 


సు--నిన్ను నసెకుంగుదు ఛవక్పరి చిత? నిల సంభ ౦బున ని న్నక _- గౌ త్యంబున 

నియో ంపం గుకూకాలం బయెెడు ఎర్జయూన సితే ధ్వ జాలకుం గలతీలు బల వయ్యునుగో 

పృముచె వైెడగాకున్నయా కాని వారల పరిజనులదా_ర్త్వంత్యముపలన వ రిక లవాగతు 

లును సనయహృదయు6 డగు పభువ్రువు వా రొడంబణ చిన పరిభదము నింకనుం గల 

రాజృకార్యరన్వాస్యము ను యెొపడివప,డు విపరోముగా పూశవేశునిగెనులం బడుదు శే 
తై లీ ల! సా 


ము 117 కీ, 


ర్‌ మనోరము, 


యున్నవి అట్టుటం కేసీ నీతివిశారదుం డగు ని భళవుండు రహాన్య|పయాణంబ.ల 
నేనల యమునాక చృంబున నిగూఢ? తి న్యిడియించి తోడోన బయలు వె జయ నవకాళము 
వేచియున్నాడు నన్ను విశ్వసించి నీ వానేనా నివేశముం జేరి రాజునకు చిత్తాపస్తార 
కారణం వన యీన్యూనతే సవి_స్పరంబుగా విన్న వింతు వేని యివాపరంబుల శెంటళు 
ధన్యకం -గాంతువు 
ఇమ రింత విశ్వసీంచి* చ్చ నేల విశ్చసింప కోందున? 
సుాఅీ యిన నిక మాటలేల? ఈక్షణే బయలు దేళము నీకనలంబడు నీ 
నికృవ్వదేహికి భిన్నుండంగా నిన్నుంగ హించుటతకై యీధ-కోశంబుం [బమాణంబుగా6 
బరి గహీంపుయు నీకు సుకీల కనులంబడినప్పుడు నీవీమద్దుట.ంగర మామెకుం జూరిన నీ 
క సగతుండుగాని యీయకించినవేష ధారియొక్క_ కులగో[తంబుల కలరూ పామె నీకం 
'దెల్సెడు బిట్టుగురియు నిష్పావిస్టివృష్టింబడి (పాణములు గడవ్టుచున్నవి నేం బోయి 
(వభువుసేమ మూరయవలెను 
పె---మహాపసాదము నాక నుజ్రయొసంగుండు ఇంకను విన్న వింపల వే మేని 
యున్నచో సెలవిండు 
నుచెప్పమాటి "పెబ్బు_ లేవుగాని చెయ 6 గార్య మెం్యతెనం గలదు 
(వేశ్వేర నిను మించుచున్నారు ) 
a 
రంగము బయట మచీయొకచోటు గాలివాన సాగుచున్నది 
[ముంద పాలుండును విమాషకుండును (పవేశిందుదున్నారు ] 


మం--- చ తరువులుగూలపవీచుతను దారుణ భంగి సమిరణుండు ఇం 
దుగ గబళించి కారొ గులుతో యములం భువి ముంచుగాత వి 
స్ఫురిత తటిల్ల తాతేతులు చూడ్కు_ూలకుం మిటుమిట్లు గొల్బుతం 
ధర నుకమాకుగాత (పతతం బగువిల్లోల విడ్డుతేండమ.ల్‌ 
వి---ఓయిరాజూ!' అఖిమానమునకుంబడి యీబయిట నీిజడిమడ్డయుటక ౦కు సార 
లపాలలబకి తలదా౭చికొన నెలవు వడయుము ఈపాడుగాలివాన సీయట్టిబుస్టిమంతులను 
గాని నాయట్షిటయగివిహి కులము గాని సరకుగొన కున్నయది 
బధ 
మంగ. కురినెడుగాక వీడ్డుగమిగో తసువృష్టి యఖండధార గా 
దొరిగడుగాక మోియెడిల దోనము వెట్ట ఘనంబలార నా 
భా లా. 
146 ట్‌ 
. 


వముందసాల చరి(తము ర్‌ర్‌ 


కరితురగాదినసంపదలుగాని వనంధరశాని మోకు నే 
నరణ మెొొసంగ లే దిలదయావుతి న నని రక్ష సేయుమా 


చ శిరమున ఫార మెన్నగను జమతలంతియు లేదుగాని ము 
న్యు_రులగు నాదుకుద్ధతులక కీ నె జేరి జరాభరంబునం 
గరము గృశింది చిక్కు ఐడి కాటుకి? గాల్లవ సాచు నాషయిం 
బరవస ని ట్లొనర్బుట నవవ్యభ వద్హృన తా నరూప మే 
విచూ---కలదా 6చికొనుట కిల్లుగలవానికి శిరస్త్రాణముతో ( బనిరోమి ? 
మం--నాబుద్దికి బుద్ది చెప్పుకొని యోరిమిడాల్చి యూరకుండెద 
[సుమి తు(డు (పవేశించుచున్నా ఈ ] 
భుమి ఎవ రక్కు_డ? 
విమూ-వి వేకీియు నవి వేకీయు 


సుమి-మ అకటా (పౌానతవై రివీరినకుటూ నర్ధృస్నుర (దత్న గాం 
తికలాపామలదీపికా చయసమ న్నీ రాజి తాం ఘీద్యయీ 
(పకట్టీయుతినోలగంబుల పనింపంగన్న నీ కియ్యెడన్‌ 
వృక భల్లూకములం జార న్వెరచు పెన్సృస్టిన్‌ నిశిం బైట నూ 
రక్ష నిల్వన్‌ వలసెం బురాకృతము దుర్గంఘ్యం బడే వారికిన్‌ 
ణా ఈశీరం ధనిరంత రాంబుపతీనం బవిద్యుదు న్తేపణం 
బీలిరాకపరంప రావిలసనం వీ మేఘన న్షారవం 
"బే నెన్నండును బు జ్ఞైటీం? కనలే దెందున్‌ మహోవి_స్తయా 
ధ్రీనం బమ్యొడు మ_న్భనంబు పెను%తి చేను గంపీంెడన్‌ 
రీ ఈభూతళంకోభ మిట్లు గల్పించిన దేవతలార మోదేషు లిపుడు 
మోపభాపం బాలళ్త మెచ్చి పశ్చాత్తాపతప్తు లౌదురె గాక తల్లడించి 
ఘాోరదుప్క్య్యూతీముల గుటిలులె మది నిల్చి (పభుదండనము దాటి పాప్ప లెల్ల 
నెదల€ గాయివ్యముల్‌ నదుటి భ_స్స తిపుం డక రేఓలను గప్పు సక లఖలులు 
వెర్యముల్‌ గూటవృత్తులు జారతయును 
వాత్యలాదిగ గనుగక్పి యాచరించి 
సుఖముగను (భాంతి మనియెడు నణిలజనులు 
వందనలు ఏడీ వేయడు డీశ్వరుని బ్లేడు 


149 + 


ద్‌గ్రి మనోరమ, 


నుమి---అర కీతం బగు నిశిరంబేల యానంతత ఛా రాపాతంబున కొడెదన్ర? ఈ 
న జిర్ణ గేవాంయిన్‌' జేం విశవి.౦తువ గాక ఆగ్భవా స్తుః హృదయము లాళ్ళవా 
కుడ్యగతశిలా సంఘా తేంఒంక ౦కును క ర్య_శతరంబులు ఏని న్న న్వేషించుచు వచ్చునపష్పృ 
శు షాసల6 జేరి ఎంత వీల్చినను పల్పు.6 దీయరయిరి మ్‌ న నటికి మన్ను గా 
బ్‌ొయు వారి నిర్షి యహ నయం౦బుం కొంత సాహోర్షంబునకుం బదునుపర వెద 


మం---నాచి త్తము ఇలించుచున్న యది విబూన కా! రమ్ము గతి లేనివానికి గంజి 
పావక మయినట్లు నీవు నా కిప్రకు పరమాన్హుం డవును, శేవలబందు(డవు నయితివి 
నావువ యు చాక? గచ్తినసంక్షొబయులో నీదురవస్థశుమా త్రము కొంత _స్పరించును 
గాలి కడశుయంశ యుల నన్నిటిని పూ ర్హవి_స్స్రతీ పాలు చెనీశది నీదీ యా జీర్ణ గేహమయు ? 
బిగూ-ాకొ లము తప్పిపచ్చివప్పుడు కాలో దితేవ_ర్లనమున కొడ్‌క ట్రవలెళు 
రుంవక్యియు రా ఫామరీ! ఏడ నాగేహ మేక? 
(అండటు కు నిను )మించుచున్నా రు ) 
“యతో 
రంగము గంప నేనని నగరు 
[సంద సేశుడును దోహాకరు(డును [బ వేశిందుచు న్నారు ] 


డం ద--5ో పాక రా! ఈదుర్లి యము తలంచిన నాతల కంటకించుచున్న ది పాప 
మాప౧తకిరన్వు_నికే యమకంప దోప ౫6 బల్క్యినంతమా తాన నాయింటికి నాయా జ 
మూ“ం ముని గాళనుల దమస్వాధీ నము చెనీకిొనిరి ఇయకమీ (ద సే నటి పశంసకు6 
జాతు నేని “వేళు తమయమోమా గనాంబునకుం బా తుండ నగుదు నని పల్కి నన్నా 


[గన కనుండి స్యతాసంయి విరమింప శాసీంచిరి 


చోసాఆహా ' ఎంగవిపరీతము పశు పాయులుగా. హక రని 

చంద --సపెక్కు_ ఫాపి.0పకుము వర్ణమానసీతే ద్వజులకు వెరములు పొస(గినవి 
ఇంశేక ౦ గొప్పమోసము వరొకటి జరుగుచున్న గి నా కావిసయమయి చార 
వచ్చినది ఇడి పరమరనాస్యయు జాబు నాపె నైళోం చాతియుంచినాన రాజునకు 
జరగిన యను కు. (బతీకార మొనర్చ మాళవబలంబులు కొని మనకాష్ట్రమ.న విడసి 

ఖః A బ్ర 

యున్నవి సశ్నానాము సర్వమును నీద్ధమయినప్పుడు మనము (పభుపతీము నవలంభింప 
పలయును నేను (ప్రస్సత్‌ మాయనను రవాస్య(పకారంబునం గని యథోచితముగా 
సత్కారంయి నెర పెద 2 వర్షమానుని [మొప్పకుం బోయి రవాస్యంబు బయల.వ డకుండ 


150 


మందపాల చరి[త ము ర్‌? 


సం వర్‌ శ్చేచికము గాల ( (బసంసించు చుండును న తగళుర నరయు నేని చే నిదురించు 
చుంటి నని యుండ దేవా సొస్ట పము దక్కి, య ౦టినని మొండె జెశ్చెదవుశాక నేనీ 
జోక్యము పె షె 'బెట్టుకొనిన నాకు మరణదండన విగ్గింతు మిరి (పాల పని మొనను 
వార్థక మునం భశ కస్తయులకం గాకుందుచా? దోహాక రా! రానున్న సంతో భమలలో 
జాగకూరుయి టై స. కక (అని నిన్న్కు-_ ౧మించుచున్నా (డు ) 

దొసాైనిద్దమగు నీ పభుశత్మా-రమును జేటికాంతర్నిమీ ప్త మగునా లేఖా 
వృత్తాంత మును'హాడ వర్గమానునకు నివేదించి ఆయన[పసా దమంబడసీ యీము.దుక ని సర్వ 
స్వమునకు శేన స్వామి నగుదునుగాక ఒకని య_స్తమయముగ దా మజీయొకని యభ్యుద 
యమున కవకాశ మొసంగు చున్నది 

(౧హ్కు-మించుచున్నా డు) 
a 
రంగము. జీర్ల గోనము నెదుట 

[మందపాలు (డు, సుమి|తు(డ , విమావకు(డును ()వేంంచుచున్నారు ] 

చుమి-ా-ఇడియే గృృువామ. దయచెశ యిందు. (బవేశింపు కు “గాలివాన దెబ్బను 
దల వాయుచున్నది 

బుంగ నాబ్‌ లికి ర కంకుందు 

సుమి--ానామనవి విని యిందు. (బవేళింపుము 

మంద---హృదయమా' ఆవి యుచుంటివా ? 

సుమి నా గయ నువియుగాక ' గ విందు. _ైవేశింవ్రుము 

మండ ఈ దామ ణవృష్టి శరీరమునకు జేయువీడ నీ వొకఘువముగా సెచుచుం 
డివి నీ క్షు యయియుండుకు అధికా ర్థిగ౦ందు ఇని కిటి మల్చ్పపీడ నాటు కొట్ల? 
భల్లుక ముఎముఖ మయినప్పడు వీవు నురలి పార మాతువుగాని నీవెనక మిన్నంది 
"వొంర యుసము[ ద మడ్డ ముండిన చో భల్లక వువాతేం బడుటయీ _కేయమని ర్నెంతువు 
మవస్సునకు [పసావ మొదవియున్న ప్పుడు శరీరమునకు సౌకుమార్యముసాగును హృదయ 
నీధి ఘశనంమోభము సాగిగప్పుశు వినివీధి భుననంతో భ మెవండు పాటిసేయును హో! 
జనక[దోవామా ' నీనోటి కన్నము నందిచ్చు బా _పరును బెగగొరకుటగ దా నీకో పరమ 
ధర్మము. 'బెలవయి కంట తడి పెట్ట నేల దీని క ర్ధాదండనమును నంపాదించెను కట 
కటా ! ఇట్టి వెట్రైదపునేయి నన్ను విడనాడీతిశే | లా! ఓనుందరా !' ఆతలంపు 
_స్తరిణమందే రాదు చిత్తము చంచలిం చెడును * 


151 క 


ళా 


కర్రి మనోరమ 


సుమి-అయ్యా' దయచేనీ లోన కరుగుము 
మందానీవు (పవేశించి తల డాంచికొనము చా కీపర్ణ మే యుపకార కారక 
ముగా నున్నది నాకు చిత్తచా౦ చల్య మువవింప(జాలు విచారాంతేకమల కవకాళ 
మీకోన్న యది కాని నీకునయి నేలోని కరిగౌాన ముందు విూషకో( ఒంపుమయు 
[విదూషకుడు (బవేించుచున్నా (డు ] 
చ అకటకటా మనం బెరియు నాకటి =న్‌ ఇెతుకన లేక శే 
కలు మొలం ధరించి భృతి లేశము వాసీ పళ్లు రేలు నూ 
రక పురవీదుంం బడి నిరంతర మాతపవాతవర్ష బా 
ధకుం దల దా6ంచగా నెలవు దక్కి. చరింశవెడువారి గెంచినకొ 
న కలిమిని గన్ను గానక జగ౦బున దీనులయా ర్రి పంతేయాన్‌ 
'దెలియక దీర్భకాల విటు దృ పుండనై గృధపుచ్చితిన్‌ దుదికా 
గలిమి వొలంగి కస్ట్రయులు నాటిన నచ్చెడు త థ్య మెల్ల నీ 
యిల మనుజాళి కాపదలహీనపాత(పఫతిపాదకంబులౌ 
[శ్వేత కీర్షిలోనుండిజయ భెరవా (విదూవకో(డు కిం బరుగిత్తుకొని వచ్చు చున్నా (డ )] 
విచూ--ారాజూ' యిటురాకుయు లోన భూత మున్నది 
సుమి---వ్మ్‌పాణము లకు నా పాణముల నడ్డ పె స్పైగను ఎవరు లోవల ? 
విమా---భూత ము పేరు పాతల-భిరవుం డట 
సుమి ఈడూ "నేమి నెమకుచున్నావు? వెలుపలికి రయ 
[ఊగ న త్రవేషయుతో శ్చేతకీం (వే వేశిందచుచున్నా (డు ] 


శ్వేతెకిశా న రామా! తెగటారుము ఎవరుమి౫? (పాణముల కాళశింకునేని తొలంి 
చనుండు 


నుం ఏమి? నీసొ లెల్ల పుుతికల కిచ్చి యౌదు ల జెందితివా ? 

శ్వేత ఈ శె రవ్రున ee దానము జేయువా రున్నారా ? వివి నొక్యబన్నా 
రాషనీ జలంబుల మంచి మంట నార్చి అడుసున నడిమి యంతబోక పడక క్రింద లె 
మును (బక్కను బాకులు నొడ్డియు ౫౦జిలో విషము గల్పియు ని; డంచునెడ గొంపోయి 
కొండకొ లను బెట్టి కొమ్మలను నిల్నియు6 బల బాధలు వెట్టుచున్నది 

మంద---ఏమి యీపాపము' కూతుం (డీతని నీస్టితకం దెచ్చిరి కాబోలు ఓరీ! 
“కాసయమునను నిల్చి కొనక కడగి 2 పెట్టతిజా ? 


. 152 


మ౦దపాల చరి[తము, రి 


విదూ---ఆదిగో మె ల కొకకంబళీ నిలఫు కొని తనమానమ. ను మనమానమును నిల్పి 
నాడు 

మంన---నీకొమా రైం మూరి గొంపోవుగాత 

వి---వానిక్రిం 5 తుండు "లేరు 

మం---లేనివో వీని కిట్రిదుర్షళ యెక్కడిది? ఓరీ! నీఫుట్టంబూర్వము లేమిరా ? 

శ్వేతిచశేనును బూర్వము ెద్దలపరిచర్య చెయునెడ మోసము పడిది్పి తల 
కచ్చుకుళాయియు వంటికి మెక్లటంగియు దాల్చి తిరసినవాండ నే క్ర్రీలౌల్యమ న 
బరానుల బరివానించితి పానాశక్షిపాళ్చాత్యులం దిరస్కరించితి 


మం---ఏనుయినను నేమి నేటి కీగతి [పాప్త మయినడిగదా' వానిం జూడుండు 
పుట్టినవాడు పుట్టినట్లు న్నా 6డు పరులబు ణ మోతళేనికి కాసంతయును లేదు. వీనికయి 
యూర్జ్మ నాభఇ పస్టును అజావులన్ని యు శు_క్తిక ముత్వేములును ఫును6గువీల్లి పున (గును 
కస్తూరిమృగము కన్తూరియు వొ సంగుట లేదు నసనాచ్చాద నాదివిరహీ తులడై పట్టుకారు 
సలె రెండు గా జీలినకోళ్ళతో నెట్టు గన్నట్టుదున్నాండో చూడుండు మనకుమాత్ర 
మేం యూహతొడుగులు సడలిం పుండు (అని తనవలవ లాల్స్బుచున్నా (డు ) 

ని. రాజా! ఉ పశమింపు ముపశమింపుము చూశు అల్ల ది కొణవిదయ్యము వచ్చు 
చున్నది (క జ్ర దీపముకో ( జం దసేనుడు (టైవేశించుదున్నా డు) 

స్వె-శఈాద య్యుయు  రెండవజామున లేచి కోడిళూంతవజకును దిరుగుచూ 
వీల్ల లకు మెల్ల కండ్లును |వేం౦ బెనవుల న ,కుక్క_ లకు వేల.౦జెవుల న, మేకల వెడల6 దప్ప 
చన్నులుశ, పరి చేలకు దూ వర కొంకుయన్న, కొబ్బరి చెట్లకు దయ్యపు కాయల. న, గల్లించు 
చుండును. 

సు--ఎవ రావచ్చువాకు? 

చంద---మా రెపరు మ్‌ పేళ్ళ చెప్పుడు 

స్వే పాలశారవు(డు నాపేరు. చిరుకప్పలు, బోదురుకప్పల, 2ల్లల్కు నా 
కాహారము నాకడుపుణోం కాలమదుండు మంశుమున్నప్పుడు నాకు గోమయవపిండముల 
పూపముు చచ్చినఎకలును, క క్కు-లున్కు పిండివంటలు పసకగలనిన పాడుపల్వలము 
లోని యుదకము పానకము 

ఇంద-మహా పభూ!' వీర? నీయను చరుల) 

స్వే..పాళల భర వునిక శె “సై వున్నుమ్యూ ౪ ౦దురా! ॥ 

159 


60 వరునకు మే 


చందముహో!పభూ! మనమ గన్న నంతానము నునశరీరమునం౦డే నిన్సన్న మైన 
దురాంసముతో య దుల్యమెై మన కెగ్లుదలంచు చున్న గి 

స్నే__నాగండె రుల్గుమను చున్న ది 

చంద---దెవా! నాతో విచ్చెయుము నిన్ను వెలిబుచ్చి ద్వారము బంధింప 
వలసీనవి గా నీకూ(తుండు నన్ను కాశించిరిగాన నానిధినే గు ్చెటీ గ నిన్ను నెద' 
కొనుచు వచ్చినాను నాతో వి చ్చేయుదువేని భోజనపానాదిసంపన్న మగు నొక 
తౌన్రనకున్‌  సొంపోయెద 

వముంన - మొదల నన్నీ తత్పి జ్ఞానికో సంభాషంప గిందు ఏడుగులకేమి కారణము 

సుమి--నామనవి విని వార్యిపార్థన నంగీకి రించి యాయనతో.6 జనుము 

నుంవ--- ఈజ్ఞానితో గొంత మాటాడవలనీయున్న ది మిరు (ప్ర స్పతము చేయు 
వీఛార మేమి ? | 

స్పే_-వీశాచరుల( వొలంగించువిషయమును, మూషికాదుం సంసా 80చు విష 
యమున 

సుమి-.--వమ్మని బలవంత పెట్టుము అతనిమతి చలించు చున్న యది 

చం జు యాతనివొసమా ' తుువ లగు నాతనికూ6ంఠుం (డాతని యసువు 
లకు బాప సనుక కట్టుచున్నారు హో! సుమితుండా!' నీ విపు 'డెచ్చట నంటివోగచా క్రి 
నాటి నీవదనముల వేనవదచనము లయి నేండు గన్న క్రైడు ఈరాజు మతివ3డువని చె చెన్చీ 
యుంటివి ఇకనికేశాదు నాకురు ముతివాయినది నాక్తూర్జితనయు ( డొెొక(డు నా 
యుసుకుకొన సమక ట్ర తీనయుద్యమము వెల్లడి యయినం Mees డరె్య్టె వానిని 
మవనంతిరక ్టి ఎ క్యంబు కక్ష కా ర౭"ఒరాకు భకుకూ బాపి తద్ద్రనాణార్థి ము రాజభటుల 
నియోాగించితి ని 

సం నాయోొడలు పలిదాకుచున్న వి 

చంద--ల౮ోనికిం జని చలికిం వొలంపము 

మంద---అంద రము (బవేశింత ము 

సుమి--అయ్యా! యిటురమ్ము 

నుంఏడీ నాతత్న్దా (డు 

సుమి --వానింగూడ 'దోడ్కొ_నిపొమ్మ కాకండిన ఆయనకు మనస్పమా థాన 
యు౦డ్రదు 

చం---అవళ్ళ మట్లూనర్చెదను (అని కంనటును నిష. /మించుచున్నా ర ) 

> ar 


గ ర 


~ 154 


మండపాల చరి[తను 61 


రంగ యుచం[ద నేనునినగరు 
ళ్‌ రా 
(పద్ధమా మండు దోషాకముండునము (ల వశించుచున్నారు ] 

వను నీసనరు విడిచిపోవక సూర్య మే ఇంద సేనున క ధ్రదండనము విధింపవ లె 

దోకేవల (పభుభ _కిపరాయణు(డు వితృుభ క్రి యుజ్జ్ఞగించినందుల శంతయు 
లో కాపవాదపా లౌదు ననుశలంపు మనసునకు పవి,వపఫుడేల చా కొడు జ మ 

య ౧౧ 

చున్నది 

వ-లా-నీ యన్నను నీతం[డివధికుం _బెరేషిందినది కేపలయు వానిదొన్ట్య మే కాదు 
నీ వాయపవపసరిమున (6 (బక టిం చిన వీతృభ కి తనయుద్యమమును “గాలహారణము గాకుండ 
నెరవేర్చుట యుచితముని నీ యన్న కుం దోందునట్లు చేసిం గానవలయు 

దో---నాయసృష్ట -ముమోకాని నేను న్యాయపథ మవల6బవిం- నాదుకు(6 ఒకా 
తాపపడవలనివచ్చు మన్నది ఆయన (మ౭౦సిం చిన లేఖ యిదిగో దీనిం బట్రినమాళవు'డు 
మన రాష్త్ర మున పవముంఇగబట్టుట ఆయనతో డ్చాటువలనే జరిగినట్లు తెలియుచున్నది 

(9) ౧ య 
దెనమా' ఇట్టిరాజ దోవా చింత జళగకుంశేనన , జరిగినచో నావమం౦(త దము నీకు6 గార 
ణము నే గాకయుండనశు నామవస్ఫ్సున కట్ర్‌సనంగ్‌ భము గ బ్రకుండంను గదా 

ప-నాతోడ రమ్ము ముందర ౪ నీయోగ్యత ను 'దెల్సెవన 

దో ఈ లేఖ యంనలి వృత్తాంగయు నిజమే మోకు జేతనిండ పని సమకూడీనది 

వనిజమెనను గల్లమైనను పంద సేనుని సర్వమునకు నీవ క ర్మవెతివి అతని 
జాడ గని పెట్టుచు వెంటనే భటుల బుచ్చి పట్టి తెప్పించెద 

దో(స్వాగ తము) రాజు నాదరించుదుండలా నే పట్టి యిచ్చెవ నేని వర్భమాను 
నకు నామాట లన్నియు గట్టిగా నచ్చిగలవు పస మాను నియె డం (బభుభ_కినాటకము 
కొంతవరకు సాగింపపలసి యున్నది "కాని యిందలి కృతవమ్నత నావాదయమున కం 
తయు వెక్ట్ళసముగానున్నది 

వనీ వింతటినుండి నావిశ్చానమున శంతయు చాతు(డవైతివి నీతిండివా 
త్సల్యమునకు౨ బానితివని చింతింపువు దానికంకు నథిక మగు నా ేమకం చఛ్లాళంబ 
వైతివి (అందటం న్నిస్కూమించు చున్నారు ) 

a 


62 మనోరమ 


రోంళము ఐంద్రసే శుని నగఠళరుసమిపమున నొక పశువులసాల 


(దందసేనుండు, మందపాలుండ) నుమ్మితుండ, విదూఎ,కుండ, 
స్పేతకీ ర్థియును (బవేశంచుచున్నాారు ] 

చం---ఆబట్రఎయఎకం కొ వీకాల కొంత మెరుంగుగదా ఇందు. (బవేశింపుండు 
“జేవుబోయి నాకు లభ్యమెన కొన్ని యుపక్రర ణములు గొనితడవు సేయక మిరు. 6 జేరెవను 

సుమి--అకనిమతి చాలభాగయు చెడినడి ఈయుపకారిముల కీశ్వరుండు నిను 
దయం జూచు౯గాత (ఇంద సేనుడు నిష్క్మంమించుచు న్నాడు ) 

'స్పే---నన్ను "భేశాశుండు విల్చుచున్నా డు 

విరాజా! పీచ్చివాండు చెస్టమనమ్యు డా లేక విన్న మనష్యు డా? 

మం---రాజు!' రాజు 

వివీకుం చెలియదు వీచ్చివా6 దేవ రన6౫గా విన్న లకు 'బె_్తన మిచ్చిన యా 
చేీఎమును జు (డు కోమటివిశ్వాసమున , గోమలినిజమున , జూరజుని వీతృభ _క్రియు( గ్‌్రక్‌ 6 
ష్‌ 

తతా సే నన్ను బిళాచ మావేశించుచున్న ది 

మం--న్యాయని రయము చేయవలనియున్న ది (న్వేతకీక్రతో) ? ధరి నిర్ణయ 
కాణీ! నీపీయగాసనము నధిస్ట్రింపుయు (విదూవకునకు) ఓవివేక నిధానము ' నీవివిరమ. న 
నీల్వుము న్‌ యాజ్‌త్తులమారినక్కు-లను నిలుపనంపు డీ (నుమ్మితునితో) ఓ(పాడ్వ 
నాకో త్రమా! నీ వీయాసనము నలచికరింపుము మం చాదండిక నేరము విమర్శింపు (గ 
ఈ న్యాయసభ యెదుట నే (పమాణపఫూర్వకముగా6 జెప్పచున్నాను ఈ వె. తండి యగు 
రాజును ఒడందన్నినడి 

విదూ---ఓమానినీ! యిటురమ్ము నీపేరు చండికయేనా? 

మం---ఎట్లు “కాదనలగలదు? 

విదూ---అయితే రే చండాలీ యనుకొసాను 

నముం---ఇదిగో యీచెను విచారింపు(డు ఈమె కుటిలవీ్షషణము లీపె హృదయ 
గత నుగు గాయస్యుమును బైలుంబెట్టుచున్నవి 

సు--ఏమో యోరిమిగ ల్లి యుండెదనంటివా యోరివి మీడ ? 

న్నే త(స్వగళము) నాకన్నులం. (గమ్లువీకు నానటనయమును బేట వెట్టున 
ట్రున్నయది 


wa 


“156 


మందపాల చరి[తము 63 


మం ఈకుక్క_లన్ని నా మొరగుచ్నూవి అల్లదె పులియండు బూచి 
గాడు వేవిగాయు 


సే త__-అసగో పాజందోల దుంటిని 


తే గి భెరవుండు కంట ౧బడినంతమ్మాత నే 
పాజసండ నిల్సి (బదుకు అట్టు 
కు మృుకుక్క_ లాడిని గొంపోవుకోక్క_లు 


జూతికుక్కు-లా బలుజూగిలములు 


మం-_మంనరభ్బానయమును. కొోధింప్రుడు (పకృతిలో నక్తివ్భాగయముకకో 
పాడాన కారణములు గా గలపదాగ్గ లుండునా ? 
నుమి-అయ్యా!' విశమింపుండు 
మంనదు చెయకుండు నిదించి రాత్రి లేచి ఇల్లిం గుడి ఇదను 
లు టు 
వి--- నేను పగలు పొన్ను€ చేరి పవ్వళించెదన 


[| చందనేనుడు తిరిగీ పవేశించుచున్నా(డు ] 


చం--మ్మితమా! (పళ్ళు వెక్కు_డ ? 
సు-ాఇక్క-శ నున్నా (ండుగాని యతనిమతిపోయినది. అతని. గవలిం ఇకుము 
శా ఇవీ! ET జ 
చం--- నెచ్చలి అతినియుసుకుగొన నొక కులు నడచుచుశ్న ది యాద్బళ్చుక 
ముగా నాచెనులం బడిరది ఇక నిగాట మసలినయెడల నతనికిని నతని కుపకార 
మొన మనకు ము _బాణహేని యవకశ్య మ కావున నాతని నెత్తుకొని నావెంట నతు 
వేని నీకు. గొంతచాసట యొపంగదు  అటుపయిన నాతని మూచకొని కురుక్నే[తము 
వెపునకుం బోవుదు లేని యచట మోకు స్వాగతమును నురకితీయును జేకూర (గలదు 
సుశేక పడి న ప్రాణములు వి శాంతికిం జొచ్చినవి ఈవి శాంతి నీ పకృతి 
మోభంబునకుం గొంత యుపశాంతి యొనంగవచ్చు కాని యదియు సాగ నపకాశము 
లేని యీపట్టున స్పాస్ట్వము దుష్కూరము (విదూసుకునితో) నీ వొంటరిగా నిచట 
లు యి ౧ లా 
నిలువం దగవు నీయజమానుని మోనికొనిపోవ సహాయముగ స్సు 
చంారంకు పోదము  (స్వేతకీర్ణి దక్క లతక్కినవారు నిష్క్రిమించు 
శ ణి 
స్వే--(స్వాగతిమ్యు 


శ్‌ 


157 ఇఇ 


64 వునోరవు 


మ మనకు న్లీరినవారి కాపదలు సంపా ప్పంబు శా జూ చచ 
మవకపష్టంఎిల మాసీపోవు నొక నిం బాఢించునా రైల్‌ భువిం 
"వెచగొండల్బ లె. గానువీందు మలీ యాపేడల్‌ దగకొ లోకచం 
దువ బెక పై డకు నొక్ళమా టొదవినం దూల(కీయం దోచెశన్‌ 
“మహాగజాఃపలాయం౦కే మశకా నాంతుకాగతి5ి” అన్నట్లు రాజంతెవాయు పుతికల 
కృతఘ్నతపలన మన్ను గఅచినవ్రుడు నావంటివాని క్యకముముగా నయినను దండి విధిం 
చిన దండవమువ కింతవగల౦ బొగ లవలయు చా? ఒఖైెరవా వీవు దేశమంత యుం Ese 
వేసమునం [గున్తువుచు నీపై నకారణముగా వచ్చిన యపవాద మాసి నీగురుయజమాను 
లసుం బువర్చి శ్వానపాతుండు గాం దగుకజి వేచి నిజచూపంబున బయలు మెజనెదన్సగాత, 
=a 
రోంగ మ -౦(దనేనుని నగరు 
[వర్గయూకుశ, నుంఏర, ఇండిక్క దొషాకరుండును [బవేశిందుచున్నారు ] 
వ---ఈయు తరము ఎగకోొని స్వేత ధ్యజునిచెంతకు సత్వ రంబునం ఒని సర్వము 
నతనికి నివేదెంశ్ర్రుము మాశవఎలములు మన రాస మునకు౦ ది?నవి అనుచరులారా ' 
చంనె కునింబట్టి తెంను (కొంప రనుచరు అందుకయి నివ్కు_మించుచున్నారు ) 
నుంారేక్షణయ వాని శిర చ్చెదము నేయింపుము 
నాం గుడ్డు తోడించుము 
వ-అకేని నా యా[గవామునకు విదువులటు దోషాకరా! శీతండికి మేము 
విధింపవలశినదండనము నీకనులంబడ? దగినది కాదు నీను దండికతోడం జని న్వేతధ్వ 
బులితో యుద్గస్నాద్ధుజవు గమ్మని విన్నవింవుము నేను జాగునేయక యట్లయ్యెద 
చారులు జాగరూకుంయి యను తణంయిను మాయుభ యులకు ను త్రర[పత్యు త్తరము ల6 
కానిపోవుచుందుకుగాక ఇండికా! సోయివర్తువుగాక సర్వంబును భ్యదం బయ్యెడు 
దోసాక రా! పోయిరమ్మ 
[(కుక్నీంభరుడు (పవేంంచుచున్నాండు ] 
రాజువార్త యేమైనం టెలినివచ్చతివ ? 
కు-చం దసేనుం డాతనిబటసాహాయ్యమున చాకనిగురుక్నేత్రప్రుమార్గ్లంబునం 
బుచ్చెను అప్బట వారినిమి త్ర మెొకరక్షక నైన్యయు నిరీక్షించి యుండునంట రాజు 
తోడం గొం3 సారుంతవ్వంబు కూడిచీనియె 
+ 158 


నుందసాల చరితము 6ర్‌ 


నమో రాణి గారికి సజ్రముల నాయితంబు సేయ(బంఫ్రుమ 

శంపోయినశ్చెదన 

వ---శుభంబ య్యెశు పోయి రండు (ఇండిక, దోపాక రండ, కుక్షీంఛరుండును 
నిహ్క-మించుచు న్నారు ) 

భటులారా' మీోరుపోయి (పభు[చొహి యగు ఇంద నేన నిబట్టి కట్టతెచ్చి నా 
క పదుటం బెట్టు(డు (శేషెం చినపరి వరులు నివ! ,- మెంచుచున్నారు ) వివారణలేకయీ 
యేనికి మరణదండన విధింప నధికారసా మగ మనయందు లేకున్నన, మనయా[గవా 
మున శెవయకు [పతిఘటింపగ లండు ఎవ రీవచ్చువ (ణా ద్రోహి? (మువ్వురభటుల 
వెటం జందసేకుడు (పవేశించుచున్నా కు) 

వమం--ాఅడునో వాడై కృతఘ్ను శు 

ప=ెపిడకేలు నట్టుండీ (టూదురాడ్ల ని 

ఇం---ఏమి మీియూవా మోస నాయతిధు లన్నమాట పాటింపక యిట్రియను 
చితమనకుం గడంగ వలదు 


వ-కట్టుడన్న నూరకి దిక్కు_లేలం జూచెగరు? (భటులు కట్టు మన్నారు ) 

మం--వొహిని , గా నట్టు (దు 

.౦---(దోవామును గృతిఘ్నుళయు నీయం దున్నవిగాని నాయం టబెంతమాత 
మును లేవు 

వాాఠశేరమున వాని నంట(గట్ట గ దుగ్పాతీ నీదోహాము తెలిసినదిలే 

[మందర ఇంద సేనుని గట్టము క్ర చున్నది ] 

చం-అయో "దైవమా ఏయూ యోపరిభపము గడ్డము నుబటై లాగుచున్నా 

మం రము me (ద్రోవాము ne 

సం ల రరాలా నీవు పెజుకువె్య్యగుక లే నిన్ను శవించుచున్నవి గుడినండి 
గుడి రాష్ట కసత. అతిఫ.ంయి నాయిల్లు చెరి యిట్రియల్లరికి దొరకొంటిరే ఏమి 
నేయ దల. చుచున్నార 

వ-జె గాని మాళవునియొద్దన౦డి నీకు వచ్చినయు త్తరము ల తొత్చర్య మేమి? 

మం---అపి నూ కిగివజకే తెలిసినదిగాన నీవుకడవెట్రక కలరూ "పెళం[0ప్రము 

వ---రివాన్వ రకారమున మనరాస్ట్ర మున( క మూళవ్వెన్యము 
లతో శీకుం ౫ లసంబంధమును దా6ంచక చెప్పుము" స్త 

159 ఎఇ 


66 మనోరమ 


మం--వుతి చెడిన మూరాజును నీ వెవరిపంరత ణకయి యందితి? పలకవేల? 
చెప్పుము 

ఒం చా కుం గొంతసూశోనగా నొక యు త్రరము పచ్చినదిగాని యగి తటస్థల 
సమ కరు నుండి వచ్చినదిగాని ద్చేవులను”డీ రా ళదు 

వజజశుద్ధ వెగూనము. 

హరా పతక ల్పన 

ప-ానీవు రాజు నెక్క_డి కంవితిలి 

దం---కురు జే తము నకు 

మం---ఎందులకయి కుక కే త్రమన కంషతివి ఆజోళ్యమ. డై బెల కెగిన న్‌ 
(పాణములు నక్కొ_వని చెప్ప లేదా? 

వ--ఎందుల కె కుకుత్నేతమునకు? ముం దీప్రశ్న కుత్తర మిము 

ee roe దలయొన్చి రోక టిపోటునకు ఇరవ వేల? 

మం ఎందుల కె కె కురుతే తమునకు? 

ం-ాన్మీ కూరనఖిములతని (గుడ్డ జీర కుండుటకును నీయక్క_తన వాడికోరల నా 
మూర్థి" బెషి కు ఫిమాంసమున నాటకుంకఓకుకునె యట్లూనర్చితిని నిన్న నా ఎలిత 
ల నితల6 బడిన ధారెపాతిము సము[దమును నింగికిం బూంగి చుక్కాల (మి౦గునట్ల టు 
"సేయంజూలినను నత డోరివితో .మైరించెను అట్రిమహ్మేపళయమునం దోళ్లుడే వచ్చి క్‌ 
మోసలరోదనము సేసీనమ న. కజగి తలుపు దీయింతువే మిక్ళతసఘ్నత 
క గ పాయళశ్చి త్తొము మోక సంభవింప” పోదు కన్నులార. జూదం గాక 

వ-- అేపాతకీ క్ర న్నూలార( జూతువటరా? వరమును నట్రగా. బట్ట కొను (డు 
ఏనిక నుల నాకాల (గు మైగను (ఒకకంటిం శాల గుమ్మచున్నా (౫ ) 

ఇం--తీం?ర ముదాక జివింళ6 దలంచువా. డెవ్వండేని నాకుందోడ రెడు 
గాత దేవతలారా కావుయ ఏంఎనాపై నిర్ణయ చెసి యుశోతీంచెదరు 

మ౦---రెండవక న్ను వెక్కి_రించుచున్న డి దానింగూడ చరికవై చును. 

వ-_మము శపింప సమకట్టితివా దుర శ్రా! ష్ణ 

మొవటిభటుండు-- పభువా! తాళుము నేం బిశచ్ననాంటనండియు నీకొలువునం 
'బెశియనవాండ నేండు ని న్నాగువని నిరోధించుటకంయి నీకు హితళర మెనసేవ 
యెన్నందును జేసీయుండ లేదు ౧ 


2 160 


ఖా శే 


అనో 


మం౦దపాల చరి(తము 67 


నుం ౨! పశువా! 

మొవటిఛటు (డు--మగ వాడ వైతి వేలి దాడీబట్టి రూడింతును 

సుప్తా దు ర్గార్షు.డా! (ఇర్తజును గత్తులు దూసి పోమకో6 జొచ్చుచు న్నారు) 

మొదటిభటు-డు---నాకోపాన్నికి శలభంబ వగుము 

మంాఫీ దుచ్నుకొనువా. డిట్లు తిప్న బాటు నేయనా! నీఖిద్దమిటు లిము (క త్తి 
నంది వెనుకన ౦డి (వేయుచున్నది ) 

సొుదచభఖటు (శ --నాపాణములు పోవుచున్న వి గాని మహా పభూ!' ఆమిగిలిన 
కంటితో నీతుద్చువి యొంటిపై యీగంటు6 జూచి సంతనీంపుము. (అని చేలం బడు 
చున్నాడు ) 

న-=ఇ౧క నుం జూతువా ? (రెండవకన్ను (సము చున్నా డు) నీక్ర లి యిశ్వ 
"డట6 బోయె? 

చం-అక టకటూా' చాకుం (బపంచ మ గ్షమించినడి దోపాకరా! నీక ంరమున. 
(బొణముండ నా కీచెటు వాటిగ్లినగి నీపాసుషము6 జూవి దినికిం దగిన నిష్కృతి 
యొన సును గాక 

మం---ఫి [వోహీ! దుష్టవర్తి నా! నీపొడంగాన న సహ్యృపశవానిశై. యేల యిట్లు 
వా చెజచెదవ్లు నీచోవామునకు వెళ్ళ ఎపడి యాత(డ దాని మాకు వెల్లడి చెసినవాండ 

వం--ఆహా! ఎంత యవివేకిన్నై న్పేతకీ రికి వోవాము చెసితని _జ్రైపములారా! 
నర్ను కమించి శా నిని రక్షీంవ్రుండు 

ము---పవీనిం గొంపోయి వీధిలో. బారవైచుండు కకుత్షతమునకు మార్టమును 
దడవుకొనుచుం బోయొకు(గాక (ఒక భటుండు నిష్కూమించును హా (పాణనాయకా' 
నీ ఎట్లు (గుద్దు తేలవై చెద చేల? 

వ--నాకు గాయము తగలినది ఆ|గిడ్డని వెిడలనడచి, యీతుచ్చుని 'బంటపొలు 
సేయించి నీవు నాకో రమ్ము (పాలేశ్చరీ' గంటునండిర క్ష మెట్లు దొరిగెడినో కంటిజే? 
అకొలమున వీగాతుము తగిలినది సొక్కు_ పుత్తైకు కేలూత యొసంగుము (మందర 
శేలూత (గొని వర్ణిమాను6డు నిబ్క-)మిం దుచున్నా (డు ) 

శెండవభణు రకు --నా "కతి (ప్రా ప్టమెనను సశే కాని యాదుర్రాస్టనికమ్మాత్‌ 
మూయువు నిండపలిను 

నూడపభ టు (ఊళ మెవార్ధి॥ మ.వరకు (బదికి సవ్యమరణము నందు శేని (పపం 


చమున చాడువాం [డందటును (బన్తారామీసు అగుదురు, 
ణి 


101 ఇ 


> 


68 మనోరమ 


రెండవభటు (ఉ-వునవావృగ్గ వభువును జేరి యతండు తనయి.చ్చసచ్చిన తావు 
చికుటకునె దేవిచ్చగానినెనం దోడు చూపుడము పాప మాయంధుండింకి నిఓమసలు 
చేని యీదురార్దున కేమేమి తోంద కో? 

మూడవభటుండు--- నేను నా సవించుకనులకు 6 గట్టుకు గాను కొంచెము 
దూదియు ( గోడె గుడ్డుసానయు( డెచ్చెదను వము రక్షీందుంగాత 


(ఆందజు గై వ మించుచున్నా రూ ) 


§ 
ర్తి 


వురవ తక లం తల్‌ 
= 





చబతురాంకవుం 
యు 
వలా 
రఎ౫మ-లాాఎయల. 
[సేత కర్ణి (పవేనీంచుచున్నా (డు ] 
వ్‌ ర్న న పు 
స్వేద భరణ (దితుద్ధి గానిటుల త్యాజ్వాడనె ఇరియించుటాత్మలో 
గ రమునహేయతంబడి ముఖస్తు తులందుట కంటె మేలగక 


బరగబుణంబుసేసి కనువై భపమయ్యది వైభవంబె చూ 
పరఛ్ర మియింప(జే ననగు వాపునుబల్సగు నేతలంపం౧క్‌ 
షా పరమవరి దు 6డభ్యుదయ పాతేత (గాం చెడు. “గానిపాన త౦ 

బొరయ.డు గానవానికి( (బమోద మెగ ైడు లేదుభీద మి 
య రా స్‌ 3 7 

ధరపయిగో చి కిని గులు దెగ్యము.నీకేకు మించులోతు "నెం 

దరసినంగ ద్దు నే తెలియక బ్ఞుంు గానక కాక యెయ్యడం 

ఏ౫ లవానికీం* లగు జంతయు ఫీతియు బోగి కుండునే? 

కావున చాకుధ ర్య మేశాని చయంబులేను ఎఎరావ చ్చెడివారు 


[ఒకమునలివాని చెయిపట్టికొని ఇంద సేమండు (పవేశిచుదున్నాడు | 


కటకటా ' ఈదైన్యమున నేలీకవా(డ మాతం (పపంచమా ' శక సేమి[ క్రమము 


(పాణులకిట్టు చ్చావ డస్థితులు గల్లకుండినచో 6 (బాణ ములుకాలముతీరిననుబొంది బాయనొ 
a Du 
ల్లకుండుంగడా ? ముసలివాడు మహాప్రభూ ' "శీ నెనుబదివత్స్‌ర ములనుండి నీఠం డికి నీకు 


నుం బాలికా (ఫునై యుంటిని 


చం--సుబ్బాదు డా! నకుయనాని ఇనుము నీయుపచార ములు చాకుశా౦తినొసంగ 


= చేకవ్రు నీకుహానిగావింపనోపు / 


10 మనోరము, 


మున చాడు అయ్యో ' కాన (6౫ న్నులు లేవు అన్నల విడతు 
న౦----కన్నులున్న ఫుడ. మూసికొని తప్పు దారిబట్టయ.౦టిని అల్ల నాక cx శల 
భెన్నేల? అకటా ' కలిమివ6 . న్న గానక కడకువేల్యూ_నిన శేమి౪యోజనము ? 
చ ఎవనుదయావివేకమలు హీనతనొందినవానిబొందు సరి 
పదల. పభూత మోహ మడ వర్ణన హేతు వులైకలంచు నా 
పదలిలనంకుశ ౦బులయి బల్మి (దదీయమదేభ తుల్య దు 
ర్యదయుతిమానసంబును దెమల్చితిరంబుగ న్నిగ పాంచ నక 
కీ వీయతనయా ' న్పేతకీర్తి నిన్నె గాడి త్రోచిఫుచ్చితి హ ! ఫ్యతా! కంరమన 
(బాణముండ నీగ్యాతపరిప్పంగ సుఖంబు గన6గ బ్బుదు నేని చాకంగ న్నలు గిలినట్లాన ౦ది౦ 
చయవా(డ 
మునలి ఎవరశ్చట lg 
స్వే--(స్వగలతముగ) హా! చైఎమా! మనుజు(డెన్నటికీని సంసారసాగ॥ రమను 
నగాధముగడచి [బతికి తిననకొొనయాడదు ఇదివళలోని కష్ట్రమ లక౦ కె కసష్ట్రత్‌ రాబస్ర 
సం పాప మెనది 
ముసలి---ఇతే (విచ్చి పాతల _భరవు(డు 
సే (స్వగ తము) శేనింతకంశు “ధేగతి పాలుగావచ్చును భవిన్యత్తుండు నంత 
పలుక “నాదురవస్థకిది చరమావదియని” నరుండెప్పడును |[భమంయపంజనదు 
చం-- త (డెకీవలము వీచ్చివాటడైయుండడు అౌ్లుని, వీండుఓిచ్చమున కేల (దరు 
గును? నిన్నటినేయి శేనిల్లివానినొక నింగంటి వాండుమన ష్యూండన్న౦ ,గృణ్యపాయుడని 
తోంచునట్టు చేసినాడు నాప్ర[త్తు(డపుడు డ్‌ వచ్చినాడగాని వా నియండప్పటకి 
యనురాగముకుదింియుంజ లేదు లోగడనమాచారమువలన సర్వమును దేఓవడినది 
దేవతలకు మవవెంంతవారమ వీల్లలీగల ను జే సినట్టు వారు క్రీడా ద్ధము మనలను 
'బాములు వెట్టుదురు 
స్వే(న్యగత) కట! కటా! ఇటీ దురస్థలోన న్న వానిక్‌ ? పటవినోదమలు 
గల్నింపసమకట్ట ట కట్‌, వానిపని ((పకాశమగా) ఒయజయ చుహో(క భూ ! 
చంది (జే నాదిగంబరుండు 
మ-ాజెనమహాపభూ! 
శ౦ాఅయి కే కీవ పన్తుతమజోయి, నీవాదయమున పు ర్పృవి శ్వాసము మసలు 
౯ 201 


లౌ 


మందపాొల చరి(త మః 71 


చుడె నేని మే యికుుక్నే తమాగ్గయున శెండుమూడునెళ్టు సౌగునప్పటి కీదిననియాచా 
దనార్జి మొక యంగీ ాకొనివచ్చి యొసంగుము వీనింబతిమాలి డా” దీయించుచుందు ను 
ముసలి---అయ్య్యూ ' వీండువీచ్చివాం డె 
ఏం---పిచ్చివాండు (గుడ్డి వాం్యడకు( [(దోవచూ ఫు "కాలముపచ్చినది నీవేమివె 
యలలవు ? నీకిష్తముండినచో నాకోరిక నెరవేర్పుము. ఏదెటులైనను నీవువన్నుమాత 
నుపశ్యము ఏడీక నుము 
ముసలి--నాశేమి క్రీకుమూ 6డి“నుపరే నాయొద్దనండ. శ స్పనైన యంగీడెచ్చి 
యివచ్చెదను 
(నిష్ప మించుచు న్నాడు ) 
చంక రీ దిగంబరా! 
స్పే_-( న్వగత ము) నాకు (గాలు చేతులాడకున్నవి ఇక వటించుట దుష్కు_రము 
చం ఇటు ర ము 
స్వే(న్వగతము) తప్పకవచ్చి+ం జేయునరేమి ! అమ్యూ నీకండ్లట్టురక్న మి 
గావుచున్న వే { 
వం---%కుక్నేతమార్షము జెలియుదే 
న్నే అది నాకు (గొట్టిన నిండి, సందుగొందులు దిడ్డి దాట్ల, కాలితోవల, రాజ 
మార్షముయ వేనెయుంగవివిలేవు ఈ _భెరవునైను పెనభూతము వాధిందుచు నుతి ఇటీ 
చినవి నిన్నీశ్వ":ండు రవీంచు(గాత 
దం---ఈభనకోశ ము నండికొనుము దైన్యమున నీకు దోడుగనున్నా డను నన్ను. 
జూ చిననీవేవనముకొంతయుడుగు( గాత సంపన్నాంఘలకు దారి ద్యమంజనము కష్టములు 
వ వ్చినప్పుడుగ దా వా రితరులకష్ట్ర ములు భాపము.నంటబెలియ నేర్చి; నిరర్ధక ములగు తమయ 
రుల దీ నార్హి పరిహా రార్థ మై పంచియిన్న6€ ౫లుగుదుుు అప్పడుగనా (పపండము నన 
ద్ధముయ సాద్ధకముఎసును కురుక్నే[తమునకు దారి యెటుంగుదువా ? 
స్పే__అయ్యా ! ఎటుం౦ంగుదును 
వం-ా-అట్లయిన ననుందోడ్‌ స్కని యరమగుమ. 
ఇ అమపదుగంగకూలమున నంబథీచుం బిశిరొగ భాగ వి 
న్ఫ్ఫురితేబ గహక బరి సముజ్బల గండశిలావినీలమా 
గిరివర మొడు గాంచెవవు (జేవనగాధజల[సవంతి సె 
కొరిగిభ మూవపహాంబగు దు నొ ప్పెడ్తుదానిసమున్న తౌ యుతిన్‌ 


2౧ 


కాత మవో రము, 


నన్నా నగా గమంబునకుం గొంపోయి నిల్చుదు వేని నూ ర్లు చేంజాచిక్రోొని 
మొన నీవునుందపపాకితోవునంది య ేచ్చం జనియెదు గాక 
స్వే---సనేలీశేలిటులిమ్లు మాగ్గముదీసెద 
(నిష్కంమించుదు న్నాడు ) 
~~ 
రంగము స్వే తధ్వ జునినగరువాకిట 
[| చం గికయు, దోసూకరుండును (బవేశించుచున్నారు ] 
చం--వొపాకర ! ఇదె మాభవనమ౦ జేరితివి స్వాగతము అబ్బ 
దురవాంకారియిు నా భర్త్వమార్షమధ్యము న మనకు(ందారనించండాయె 
[కుక్షి ౦బకు6ందు (పవేశించుచున్నాడు ] 
మో[పభు వేడ గీ 
కు-లోపలను న్నా డుగాని యరశిమ ఖ వె ౦తయు వికాసము వీడియున్న గి 
ఉఊ శృతుల వచ్చిచేరిరన స్పన్‌తులడై ౫ నపట్టనీవు నీ 
ర్మాతికివత్తపన్న ను గరంబును మోడు మొగ్గ 0బ దుష్ట ఖా 
ర్మిలుండు౯౦(గ సేమం డెదిరింగడు వంచన నేనిచేరం ద 
త్పు[తుడుదోవామున్నె డలం బుచ్చెనటన్నను గేలినేశెడున్‌ 
అతనిశేసియొకాని యవీయంబు (వీయంబుగ ను (చయంబ్య్మవీయ ౧బుగను గా నరిం 
చెక్తును 
బం (కోషాకరునితో ) నీవిచ్చిటనుండ్‌మరల మ. అలళశనినౌజమ న నీవెత దనము 
వలననే యకేడేయుదార సావాసములకును బొారశేరడు కుతీధర్శమను విడచాడి 
తశ్నారుంపకిభవించిశను వికమమునకుం గడంగడు నీవువర్గమానని పాలికంబోయి, సేన 
ల కూర్చి) సే నాముఖంబునరి ము చే ల్రోేనికిలబటోయి యాగాజులు నాభర్త చెతులనిడి 
రణకం్ణమయుగ్యకైదను విశ్వాసపాతుండగు నీకుతీంభ ఏం డప్పట్న్నట మాకురాయ 
భారము నెరపుచుండెడిని నీవు సానాసమనకుం జెగనోఫుదు వేని మనమ మార్షిమున నిశ్చ 
యిం దుకొనినతలంపులీటే రియ చిరకాలములో నావాదయము నీవశ వె.నరించుకొందివు 
గాక 
(ఊఆ౦గరమతని వేల నిడచున్న ది) 
దో---నాకేక్రియు క్తులెల్ల వినియోగించి యత్నిం చెదను 
ఇం-శుభంబగు గగాత (వోహపాకరడు నిష్కు.మించుచున్నా డు ) 
౯౮ 9206 


మందపాల చరితము, గ, 


క్రై ప్రకుషులు ప్ర్రరుషులనంగ నె 
ధర గలవారెల్ల తధ్యతంబుకుషు లె యీ 
తషణీరమణు (డు దోషా 
కరుండొక6డౌ గాకదర్చ కపతిము(డిలక్‌ 
కు-_--అమా ' (పభువు-గారు విచ్చయుచున్నారు (నిమ్మ) మింపుచున్నాడూ 
(నే న్పెత ధ్వజుండు (పవేశించుదున్నాడు | 
ఇంకోటిమాట క నం దగనిదాననెతినా ? ఇంత పాడితప్ప నేల? 
స్వెనీవు నీమొగమున. రాలురజో శేణువుపాటసేయవు నీవిపరీతన( భావము 
దలంచిన చామేళ గరుపారెశ 
కం ఇనకునివిడ నాకిన యా 
భునపాత కి [మాన నుంశఖండ౦చిన క్రొ 
మృను బోలి మా మె చెడు 
జనక దోేహుల నుమ ట్ల శ్వానమువెటి చున్‌ 
“౦ ఈ వీతులుచాకుం జవికావు చాలింవ్రుము 
స్వేఆ॥! వె॥ జ్ఞా నమణ్ఞు నెదకు ౫౦టక నెతొచు 
రేగిపధ్యమన్న రోతీపడును 
పందిబురద మెచ్చు? బన్నీరువె చ్చదు 
(పకృతి ణాయలేశె పాపమతులు 
మోకునయ వె టు వీయంబగు ? మోర ఘాతుకమ్మగములు గాని మన స్య పా యు 
లరా? జంకుండుళ త వృద్ధు ఆతని పలితో త్తిమాంగ ము౦ జూచినబురియెన జాలిదల చు 
అట్టివానిమిరు కృతో ాలె (చోవాముచెసి మతివాయం దేంతి గిట్టకృ్బత్యంబులుగ అవే మిరు 
గిననుజేసితిరి గాక ఉతృమవ్యతియ వంశజుడు తేదన్నుగనా ద త్రరాజ్యు,పవర్షమాన విభ 
వృుండశు వం మానం. కై మోప నికియ్యకొనియె అకటా! ఈ యుత్సే_ట కృళ్వ్ణంబ. ల 
దైవంబు శీకించు శేని మనుజులు మన జుల _న్గెసవి యి మేదిని యాదోరాసిశం (ఒలియొన 
రృసందుశే 
చం---2 తడబడిరా దబిడ్డనిగ థాతేనిను న్నుజయింఫ (బోలు నీ 
జడువ్చును దైన్యము నొ భ్రవ యు క్షత్రకోలంబున6గట్లశేర ఎనీ 
వుడమిచలింపమాళవచ మూావాత్రివినల సోకుచుండినం 
బడయవ్రపౌరువంబు జడ.భ తినిజేసె దున తెరల గిల 
207 | 


74 మనోరమ, 


నే కం బండకృళాళునిపోలిక 
మండెను క న్నులనువృాదయమర్లో కేదో 
రండములౌపల్యు-.ల నో 
య 
చండ ' రక్య్ళనులునీకు సరిరారవనిన్‌ 
చంఛే ! చేత(గానివాంజా |! 
న్నేఛీ ! విశాచీ ! ఏలందుమ్తులలో (పొద్దు గుంకినటు మొగము 7 రొ్కబా 
మలు ముడిపడంజేసెదవు ఎంతవిశాచివైనన, శ్రీ వైతివిగాన సెైరింపవలసె శానిచో 
కండ ఎ పెరికి భూతములకు భ ఘ్ప్‌లు పెట్టి నాకోపాన్నిచి ల్లార్బుకొందు(గ దా | 
చంా ఏమి పౌరుషయులు వల్కుచుంటివి ? 
[చామండు (పవేశించుచు న్నాడు ] 
స్పే._.-ఏమినమాచారము ? 
| wa 2 ఛీ 
చా-అయ్యా విమాను(డుసమ దె చంద సినని రెండవకన్న్న (గమ్హుగము 
కిందునారఠనిె రోవముపట్ల(జాలక యొక భటుడు వానిం2 రిమార్చె 


స్పే వ పటుగతినిట్టులీవధిక పొప్పులకరగ్టములెనదండనల్‌ 
దటుకున (బంపకుస్న యడ కైవమ ! దుర్జయ వె టుమాయు ను 
త్క_టమగుప్రణ్య పాపముల గల్లుఫలంబిటశేలభింప సం 
ఘటన మొనమృనీమహిమ కా దెజగ స్థితి “కీ తువారయన్‌ 


చాం--అమ్హా ! వెంటనే (పత్యుత్స రను ను గోరి నీ చెలియ లీయు త్తరవంవినది 

చం--జఒకవిథమున నా శీవార్త శుభశంసిగానె యున్నది అధికారగారవము 
నాషపే (మొగ్గొోడును కాని నాచెలియలు పతివిరహీత యగటయు నావియు. డగుదో 
షౌకరు6ం డఇట నున్సి యు నామానసం ఒలయి ంచుచున్న ది నామనోరిధములు స్పప్న 
సంపద లగు నేమో యనశంక నాకు వాదయశల్య యుగా నున్నది. ఇంచుక విచారించి 
(పత్వు తర మొసం దం గాక [“స్కూగమించుచున్నది ] 


స్వేదం ద సేశునిక ను ల (నమ్మ గప్పడు కొడు ఇదట నం జెన ? 
ఇా---మి రాణితో నిచ్చట శే వచ్చినాడు 

స్పే--ఇచట గన్పడళేదె 

చం లేదు మవోపభూ Mr రిగి-నా కదుపపడి చాడు 

శే  ఈదుర్భయము వాం౧జెలటు(గుంనా ? 


“ 90 


al 


మ౦దపాలచరీ[తము 75 


చా----ఆమవోపభూ ! వాడె వర్ధమానునికి6 ద౦రడిపె కొంౌములు సెల్చీన 
వాడు వరమాను(డు దారాళముగార బగ దీర్చుకొనుటకుగాను 'తొనువెొొుము దవ్చీం 
చినా (డు 


స్ఫే-చంద నే సేనా ' నే జీవించియుండ రాజునకు నీ నర్చిన మేలు మరనను 


మిత్రా! ఇటురము ఇంకను గలవి శేషకులు చెల ప్రదువుగాక (నిష్క-మించుచు 
న్నారు) 


యా 


ర౦గముకురు కే తమున మాళవశిబిరము 


[ సుమి(తుడును నొక ెద్దమన ష్యుండును _బవేశించుచున్నారు ] 
సుంామాళ వేకు డంత యా క _స్టిక ముగ మరలిచకినదాని కారణ మెటుంగు 
దువా ? 


పదత ను బయలు చెరునప్పు జే తన రాజ్య కార్యమ లో నొళశమఖ్య_మెన దానివి 
పషయముగొంత యుపేశ చేసి వచ్చెను. అది యిప్పుడు దోప దపకారియె యవళ్యసం 
సు రణీ యముగా దో6చినందున నాయన యాషణమ పోపలసీవ చ్చినది 


ష్‌ 


యు 


---అ_పైనవారికి సేనల కిక్క_డ నాధు. డెవ్వడు ? 
"పె--ఆయన సేనాని యగువికమనింహుని సేనాముఖంబున నిల్చి చనియె 


సునీ యు తరముల? జదువుకొనునెడ సుశీలమొగమున 'బేదచిన్నాము లగపడి 
నవా? 


అయ్యో నాయెదుటనె చదువుకొన్నది అప్పటప్పట స్లూలముక్తాఫలోపవంబు 
లగుబాప్పు బిందువు లామె చెక్కు టద్దమల పే జారుచుండినవిగాని యాధీ రస్వాంతతన 
వంత యంతయు దిగ రచావి గాంభీర్యము విడవదాయె.ను 
సుం 
"సై 


కట్టయిన నావృతాంక వూ మెమనసును గొంత గలచినడి 
_---కాని చేలతనముగాని దురవాంకారముగాని పొడమకుండిన 


Fa 


క్షమయును "ఖేదయు నృదయ సారసమందు బెనంగుచుండ నా 
రమణిముఖాంబుజంబునను రమ్యవినూత నశ "'భ దోచే నా 
సమయ మ దె౦ండవాన లొక చక్కి. గనంబడు నాదినంబు చం 
దమున మనోవారంబయి ముదం బొదవీంచెను జూచుబా 65న్‌ 
చ అరవిరిదమి లేకులహిమాంబుక ణంబుఎ గ ప్పమాడ్కి- నా 

క పర లసితద్యుతి  బొల్బెను బాన్నజిందు వల్‌ 


209” 


76 మనోరమ 


దరివానితంబు తద్వదన తామరనంబున6 దోచే మేభునుం 
దరతర ణిద్యుతిం చెగకి దంతనురిచులు కొంతబర్వ(౫న్‌. 


గీ మంజుకక్తూ ర్తి గొారవమార్ష వముల6 
(గొంజవుఎల నించి యొప్పులు గుల్కు- చలరి 
ఛైవరనమును వృదయ పమోద మొసంగె 
మధురవూర లక ఖిలంబు మండనంబు 


సుక మె ని న్నేమియు( [(ఎళ్న ఒడగలేదా ? 

సపెఒక టి రెండుసార్లు నసౌహార్షంబుగా నిన్నును౦ దనతం డిని దలంచినది తన 
తోయిట్టువుల _స్పరించి త్రుజాకి కెల్ల దలవంపు వాటిల6 జేసితిరి%దా |! రాతి బట 
సెనుగాలి వానలో నావృద్ధు నట్లు చెనితిరే జగతిని వి గ్వాసమును విశ్వసింపవచ్చునే ? 
జాలి యెక్కు_డను నున్న బే ? అనియా పె చెక్కుల. గన్నీరు గొనగోర జముచు దుగ 
పశాం౨ సేయంగోరి యేకొంతనికేతనంబునకుం జనియె 

సుా-ఆహో ! మన పకృతులు పూర్వక రాయ _త్తంబులు గాకున్న చకదంపతీజాతు 
లగువీరల కింత నినర్గనిద్ధ మగుభేద ముండు ? తర్వాత నాపెతో మాట్లాడితివా 

“పిం-లేదు 

సు---ఇదంతయు మాళ వేశుని నిర్షమనమ.నకు  బూర్వమా ? 

సపెకాచు తన్నిరమచానంతేర మె 

సుపాపము వృద్ధరాజగు మందపాలు6 డిచటనే యున్నాడు మనవి టకు 
వచ్చిన (పయోజన మతినికి మతి "తెణపీ గర్షినపుడు గోచరించునుగాని యాతడు తనకు 
మార్తె మొగము చూడ నాల్లకున్నా (డు 

ప ఏమికారణమున ? 

నునా జా మెను కాపపూర్వకముగ వారణలేక పర దెశముపాలు సేసి యా 
మెఫాగమునుగూడ నారాక్షసస్యభావుల కిచ్చినందున శంతయు లజ్ఞావనతు( డయి 
యా మెకనులం బడ శంకించుచున్నా డు 

సె-అయ్యా ' పాపము. ' 

సుపర్‌ మాన స్వేత ధ్వజుల సేనల0క ర్చి నీ కేనై నం చెలియనా ? 

సె-ఆ సేనలు కదలినవని తెల్సియవచ్చినది 

సుక య్యా నిన్న హరా నం. కా(ఫు వెట్టి నేను కొండొక (ప్రయోజనం 

. 210 


మందపాల చరితము 77 


బునకె కొంతకాలము పచ్చిన్న ముగా నుండవలసియున్న ది అది తీరినవెనుక నీవు నన్న 
చెలిసినపుడు నీ ఏచెసిన సాహాయ్య మునకు, జింతపడ నవసర ముండదు నా తోడ రమ్య 
(నిష్మ-) మిం మచున్నారు ( 
ag 
రంగముఅక _డ నె యొక్ళగుడార మున 
[ సుశీల, వె ద్యుండు) భటులును దూర్యములతోో గేతనములతోో . 
(బ వేశింనుదున్నా ఏ ] 
సును చలదుత్తుంగతిరంగసంక్షుఖితమా సం డంబవోలెం గడుం 
జలది త్తీంబున6 గంర మెత్తి భువగ రాసూ స్ఫూ ర్తి (మోయించు చున్‌" 
కె లమ' కే తములందు. ౦ బెరుగు చెంగల్యల్ల్రతాంకూరమ.ల్‌" 
గిలగిచ్చల్‌. చెరిదుమిపూలును సిన్‌ గీలించి యీ కేపలం 
జెలరెగం బలు జూలిదూలి యశేని న్నే నియ్యెడం గాంచితిన్‌ 
అకటా ' ఇంతలో నేమాయె నూన్వురుభటులు వోయి నలదిక్కు-లన ౦డు చేల 
బోళ్లు వీళ్లు నరసి యాతనిం గొనితెంశు (భటులతో నొక సేనాధిపతి నిన మించు 
చున్నాడు ) 
ఈకనివతి కుదుట ౧బెట్రం గలుగుపుణ్యు 6 'డెవంజేని చెకూరునెడ వానికి నిలువె 
తుధనము వేసెదన 
వె--అమ్తా! ఆయన చి త్తిచాంపల్య శాంతికి సుషు _క్షియే పరమసాధనము [శాంత 
చిత్తమున కీవి శాంతి యొసంగ+జాలు నోషధు లెకములు గలవు 
సుచి ఇలగలనోనధి చయము విందుకు జూలనినాడుచనాదు "= 
క్కు_లదిగ జారి జాల. కొను కో ప్టజలంబుల నంకుకించి యీ 
st బుట్టు గాతి en నవ్య దివ్య 'సా 
రలలితమూలికాతతి నిరామయ డయ్యెడు మద్దురుండిలకొ 
వెదకి తెండ. ఆలస్యము నె సేసిన మతి ల దక్కుటం జేసి (వ కాపాయంబయెడు 
[చారుడు కక ] 
చాఅమ్లా ! శతు సేన యూమార్డ యుపట్టి యాసన్న మగు చున్నది 
సు--ా-అఏి దముదిపరలో 6 చెలిని తం మనే సనల్లు యుద్ద సన్నద్గమె రిఫు 
“సేనం (బకీ శీంచు చున్నయవి తండి ' భవరర్గ మై యి బె న నీవా 
జ స్ట 


ళ్‌ మనోరమ 


ర్థకమందలి గౌరపముననో నాయభ్యర్థములయెడల జాలిన్హునో నా్యప్రాలేశ్వరుండు 
క మన్నించి మత్నింస్తతోద్యమమున కియ్యకొనియెొ -నేపన్న(బనిచిన యా సేనా 
వ్యూహామునకుం గారణమ.నీయెడ భక పేమాగారపములు" ని మదీయ(పాభవ(ప్రక టన 
గాదు (ప్రయోజనము నీకుం గల్లిన యవజ్జాపరిహార ముగాని వర రా స్టా,కమణము గాదు, 
| నిష్కూ9మించుచున్నారు ) 
“a 
రంగ ము-ాచంద సేనుని నగరు 
[నుంపరయు కుక్షీంభరుండును (బ వేశించుచ న్నారు ] 

మం స్వేత ధ్యజుని సేనాసన్నావాము పూరి యైనదా ? 

కు చిత ము అయినది 

మట నేవాముఖమున నున్నా డా? 

కు---ఎట్ర శేలకు నతని నందుల కొడంబరచితిని నీతోంఎుట్టు వంతకంటె 
లావుబంటు 

మం స్వేకధ్యజునితో నశీనియింటు దోోషాకరుం డేవియు సంఫాపింపలేదా! 

కు_అమా లేదు 

వుంావో పాక రునకు మాయం - పంకినజాబు సందర్భ మేమయి యుండు ను 

కు నాక ఏపగతము గాదు 

మం--- చం వ సేనునికి న్నూ లు డీవినతర సల్‌ నాతీనిసజీవునిగ? విడుచు టొక గొప్ప 
యవివేకకృత్యము అతను బోయినతాన్రల చెల్ల జనులవృదయమ.ల సతండు తనపక్షమన 
'కాకర్షించుదుండు ౪ అతని పాణములతోొడ నతనిదురపస్ల కు విరా మము గల్పిం మ టకును 
శతుసేనా వ్యూవామును బరీక్షీంచదుటమను నోసాకరుండటంబోయె 

కు---అట్లయిన నీయుక రము గొని వాని వెతకికొనుచు. చోవలయును 

వం ఎల్ల మా సేనలు బయల చేరుదున్న పి మార్ల ములు సురకితముల “గావు 
నీవుమాతోనిల్వరా దా? . 

కు---విమి షమెనను నిల్వందగదు ఈలేఖను సత్వరమ. నందింపవలయు నని 
మాయజశూనురాం దృథశాసనము 

మం---బోషాకరునకు నీవలన లేఖ ేలం బంపవలసె నో6 మాట. బంవిన జాలక 
పోయె-నా? ఇది యొక విషయామె యుండవచ్చును నా కేమి వెయుటకుం చెలియ 
కన్నది ఓరి ఛ*%నాట విని న న్నీ్రముల్హ రము విష్సనిమ్ల ం 

. 212 


మందపాల చరి(త ము 79 


కుక ల్లీ వాక ౦తేక ౦ శె 
మం---నీయజళూను రాలి పాతి వత్య మున నొ కంకమా(తవ్వను పశ్వాసములేదు 
ఇది చాకు నిశ్చితౌంశ వే మొన్న నిచట నున్నపు డామె దోషాక రునివంక సవి 


కా రయిలగుజూాడు ల సిగుడిందుట నాఓ నే పొడగంటిని ఆమెవృదయము నీ 
వబుం“నియడియా? 


కు-- నేనె శ్వ అు౦గుదును 

మం-చాయె. ద్ద మటు (గు వెళ్టుదవా' చాలు చాలు! ఈలేఖన ండికొనుము జే 
ననాధను దోహపాకరుంశు మత్పాణ్మి గాహోషం డగుటంగూర్చి యిది నరికే యతనితో 
మాట్లాడి యుంటిని నీ ఏీలేఖమగూడ నాతని కంన౭జేయుము నీయఒయూను రాలివద్ద నీ 
(పశంస వచ్చినపు డా మెను వివేకము గల్లి (బతుకు మని నామాట గా! బల.కము 
యంధు(డు నీకనులం ఎడునేని యతనిం గడ లేర్చి పారితోవక౦ బంగుము 


ఆ 


కు అమా ' ఆదురార్దు(డు చాకనులంఒడిన నీవు నావిశ్వాష "వ. జీంగెదవు 
ముం--కుభం గు (నిష్కు_ మించుచు న్నారు ) 
అతో - 
రంగము---కురు మే[తము-చెంత'ేడార ములు 
[వంద్రసేను(డున, కృషేవల వేవధారియగు స్పేతకీర్ణియు( (బవేశించుచున్నా 6రు_ 
వం-- ఆకొండకొనపె చెప్పడు చేశెదమి 
స్వే---ఇదునో యెక్కు_ఛుంటిమి ఎక్కునప్పటి యత్నము నీ కవగత మగుచుం 
డలేదా? 

వం-టాఏమో నా కీభూమి చదునుగా. దొ(చుచున్నది 


స్వే__ఆహా ! ఈకొండ మూ న్నక్యము' అడుగున గంశ్యాసొ ఫో వేగయమెన నీఇివు 


లకు గోచరించుట లేదా ? 

చం=-ఏమియు శో చకించుట లేదు 

స్వే---అన్లుని నీక్ష న్నులతో గూడ నీ యితగెదిందియముల. ౧సాడ జడతనొం3 
నవీ 

చం-అయి తేకావచ్చును నీకంరస్వరము మారినట్లుదొచుచు్నుది  నీభాహణ 
ములందు మునుపటికం క న టు. గన్న క్షైడంను 

న్వే-- అదియెల్ల ఇ భాంతియే ఒక 2ట్తటవిషయము. నందక్క తక్కు గలయ౦శ 
ములలో నాక్‌(6 గ నీనమార్చేమియు లేదు గ క్‌ 


218 ~ 


g0 వునోరవు 


ఉం-ానీవాఖ్య వైఖరి మారినట్టు తో చెడును 
సద గిరిశిఖరంయి6 జేరితిమి (కింద లగనుంగొన( గండ్లుగిబ్రునం 
దిరి గడునంత ర" మున నెమి(జరించెడు గృ[ధవాయ సో 
త్క_రమతి సూక్షరాపమునం గ్నాడు(బిచ్చుక గుంపువోలె నా 
దరిగిరిపార్పుమందునను ధాతుశిలాబితి కై యొక ౦కు చూ 
పరకు భయంబుగొల్పు మను పట్టొకయింతయు లేకనితల్ఫెడుం 
పరిసర వాహినీతటిని | బాకడు మూషక పం కివోలె జూ 
లకులుచరింత రొల్ల చె జలంబుల€ దేతెడు నోడ చిన్న క 
సప్పెరవలెం గానవీంచెడును త్రి (జలిం చెడు మేనునిల్సినన్‌ 
శరాన్‌ వున్న కావున నన్న నిల్సుము 
న్వే_నీ చెయిటులి మ ఇప్పుడు కొనయంచున కడుగుదూరమున నంటివి చా 
రమెత్తు ధనమువోసినను చేనిట్లి సావాసమన కియ కొనన 
చం-ాఇ(క నా శేయివిడిచి యవనాట్య రత్న గక్టిత్వమెన యీ ధనకోశమ.ను 
చైకొనిపాము నిన్నీ సహాయమునశై చైవమము మెచ్చులాత' నీపోకనాకు వినఇడనట్లు 
ఫొక్తు 
వ్వే._-దయయుంచుము పోయివచ్చెన 
వం-ానీయెడ చాకో హృదయపూర్వక మగువాత్సల్యమ.గ లదు 
స్వే(న్యగతము) ఈవంానే నీతని దుశ్చింత మాయు (గాత 
ఎం---(కేీలుమోడ్చి ) శ 
ఈ చింతల నెంతయుం జివికిం జేడ్చడిమయైహి కోఖోగమన్న న 
త్యంతవిరక్షిగల్లి నిరతంబు భవచ్చరకణాబ్ణ్లయు క్రి కమ 
నంతయు ధన్యతింబడయ నతన శు నుం 
కింతు (గృపన్న నుంబహుళ కల్చిషమగన్నీని (బోవుమోశ్న రా! 
గీ తనువు [కింద లడినడా6క తాళుదు నేని 
పూరక ర మెల 6 వొలవియుల్లాని 
EE బొం గీ రకనక్తై 
నిలుననోపనింక ప. 
చైవమా ' స్వేత కీర్తి న్నపాణుర్షిడౌెయున్న చో వాని నాయు రారోగ్యాశ్వ్యర్థ 
యుతుంజేయుము ఓగీ నీవిక తొలగ చనుము (ముందుకు టడుచున్నాడు ) 


ఛి ల 


జ 214 


{i 


ముందపాల చరి[తము 81 
వ 
సృ అయ్యో ! వడితివా (స్వగతముశా) తౌనన కొన్న శావున నే యుండినచో 
నీత. డీవరకు చా మావళిష్టు డై యుండును ఇవ్చ-డ్రైనను నాకువవ్వు సనంజనదు దృఢ 
నైన (పాణ త్యాగ నిశ్చయ ముకానో కప్పుడు [పాణహాని యొనర్చ (జా లెడు ((పకాళశ 
ముగా) అయ్యో యొంతపన జరిగినది నాయనా పల్యూము వామాట వినంబడుచున్న 

? జే >” లి జ | జ 
దా? ఇంక్కె_కడి వినయణబడుటి ఆహా! ఏమి యీ ఆశ్చర్యము ఇంకను న్యపాణుండవై 
యుంటివే ? 
చం--నన్నుు విడువుము నాకీ బదుకన్న భారముగా నున్నది 


స్వే-ఉ తూలమువో లనీవిటుల€ దుంగనగా గము నుండి నేలపె 
గూలియు నొవ్వకున్కిగను గొన్నను విస్తయమయ్యొడుం గడం 
గాలము చెల కుండినజగ 6బున 6 (చాణులు చిచ్చుజొచ్చినక్‌, 
౧౧ 
చేల నడంగియుం౦డినను నీటమునింగిన . జూవ నేర్వ్యశే 


వంటా నేను పడితినా ? లేదా? 


న్నే _సామాన్యపు 6 చాటుపడితివా? ఆకొండకొన6 జూడుమ. మేఘవ ౦డలము 
నొరయుచున్నటే? 


చం---అయ్యో నాకు6 జూడం ౫నులెక్కు_డివి? అకటా! ద .ఖవిము క్రిం బొం 
దుటకుౌ మరణ మెనను వాస్వాథ్‌నము గాదాయెగా ఇంతవరకు దీనుల ద్ధతుల యాగ 
వాము*కుం దొలంగుట కీపాటి స్వాధీనమగు సాధనమొకటి యున్నదను నమ్మకమునం 

చి 3 ల 

గొంత యూరట గాంచితి అడియును నేటితో. దీశ ఇంక నాశెద్దితికవు ఎందు. 
బొత్తు 

స్పే-ా-నా శీలూత గొని లెము లేప( గల్టీతివా? 

ఇం-అకటా ' అనాయాసముగా లేచి గిఖ్బైతిని 

స్పే_..ఇంకొక యద్భుతము ఆ పర్నత్యాగమున నిన్న విడిచి పోయినరెమి ? 

చం-పాపముక' నిరుపేద బిచ్చగాడు 

న్య-ఈ క్రింద నిల్చిన నా కడియొక వికృతాకారమగు భూతముగా6 గన్న 
వది కనుగవ తీశ్తమె దీఫార్క_ద్యయము ననుక రించియుండె సహస్ర జివ్వాలు 
లు లం కా అడి 
నేక నాలుకలు కుటిలములె కొనలు దేరుకొమ్యులును జాపరకంతయు ఛభఛయంబు గొల్పు 
చుండె నాయనా ' అభుట సోఘటన సమర్హుండగు చెసము కరుణ క్షల్గిజీవిం చితివి నీ 

1 9 
నింక నొండు తలంపులు దక్కి. నాతోడరమ్యు | 
215 


రి వమునోరవు, 


జం జవాను ! నాకిప్పుడు దెలియుచున్నగి నే మనష్యు(డని (భమికోతి 
గాని నన్ను జే పట్టిన యా భూతము మాటిమాటికి6 బిశాదముల సంగతే వాకొనచుం 
"డను ఇక నా దుశ్చింతలు దొల 6౫ చైవానుగ్రహము నిదీఖమీం౦ంచెద6 గాక 

స్వే-.-అవళ్య మటులొానర్చుము ఈ వచ్చువారెవరు ? (అడవి పువ్వుల వికార 
ముగా శరీరమం చెడనెడ ధకింఎ మందపాల.6డు [శువేశించుచున్నా (డు ) 

చూడ మతిలేనివాండుగాం గన్సట్టుచున్నాడు ఉన్నచో నిట్టి వికారముం 
డునా? 

ముం-ా నే రాజును నాణేముల ముదించినందుకు నన్ననంగల జారెవరు? 

స్వే అయో | నిన్ను జాడ గుండ నీరగు చున్నది 

మం----అ యేబాన్సి పంట కాఫువపలే విలె క్లుక్కి_డు చున్నాడో కంటివా ? 
ఓ8 యేబాసీ ఆ శ్రవణాంకము చేయుము. ఏమిరా యీచుంచు నిర్భయముగా€ దిరు 
గుచున్నది సొమ్ము -గావలనీయుంకే నీలెక్కు. తీనకిొనిరా యిచ్చి వాదు 

చంా-అక ౭రస్వ రము చాకు బరిచిత మె నదే ఆయన వండపాల వహా రాజు 
గాడా? 

నం-ా నేను కాలిగోరు మొదల కొని సిగ పువ్వువరకును [బభువుశే నే కన్నె 
అ జేసిన జగ మెస్టు వడ(కునో చూడు 
ఓపన్‌ ' చండికా నీగడ్డము నెరనీనదేల? ఛి తుచ్చులు కుక్కు_లవలె ేమినై 
చ్యములు సేసిరి ఏమి యిచ్చక ముల.వల్కి_రి, శేచక్నిన దాని*ఇల్ల € దలయూచినే, వాన 
తలం దడివీనపుడ్క, గాలి మేను వడకించినప్పుడును ఓిడుగులు నామాటనినక పడీనప్పడంను 
వాండ గుట్టు నాకు స్పస్ట్రృెనది 

చం--ఏవీ ' నీపాదములు సోక నిగ్సు 

మం---మనుమ్య న గొట్టుచున్నది, తుడవనిము 

చంముహో[పభూ 1 న్రీ కట్రగతి పట్టినది? నన్న గుర్తించ. గలవా ? 

నీకండ్లు నాకు బాగుగా గుర్తు తెలియును నన్నా వెక్కీ_రించుదుంట్‌చా ? ఈశప 
థమును జదువుము 

చం-ఇందలి [పతియక్క_ రము ను నర్కొ సదృశం బెనను నాకన్న లకుం గోచ 
రంబు కాదు 

మం-లాఓహో ! నీవా? కంటిలో (గొడ్డును సంచిలోడుడ్డును లేనిదడశ ఫట్టినచా? 
నీకు డ్రి యిప్పడు గన్నడుచున్న దా + 

. “916 


మ౦దపాల చరి[తము 88 


శరన జాన నే తమునకుం (బపంచమిప్పదు స్పస్టముగా గోచరించుచున్న ది 
మం-ఆ వె చినుగుపలవదాల్సు మనుజునితేప్వులు 
కొంచె మెన(దోచు గొప్పలగుచు 
సరిగ పట్టువల్వ భరియించువారల 
సకలదుర్గ యములు సమనిపోవు 
అ వె (పభువు లెంతలేసి పాతకంబు లొనర్చ 
ధర ని గవామునC దగుల రెందు 
చమ లేనివాని నేరముల్‌ గను (గొన 
నూరి _యుచ్చూ లెల్ల శూరు అరయ 
ఇందెవకును దప్పు చేయలేదు ఎవ్వరిని దూషి౦పను ముక్కున సలోవనముల 
జోడు దగిలించుకొని నీటుజూఫపు నవనాగ రికులపలె సర్వజ్ఞ త్వ మఖనయించు చున్నావు 
ఎవడురా నాకాలి జబోడూడ్చుము 
స్వే _-ఆవో! ఏమో 'తెజపి యు మణజపును ఈయు న్థావవివేక ఎ-మేళ న మేమిచిత 
ముగా నున్నది? 
మం---9న్ను మజువలేదు ఇంద సేనుండవు గాదా? నాదైన్యమునకు నీకు విచారము 
వొడము చున్నయెడ నాకన్లన నీ ఇరు విశ్చెదను నీకుం గొంకతయూరట నల్ల( జే సెద( 
గాక మన మో(పపం ఇమున జననమందున పు జేడ్చుటకుం గతంచేషూ నీకు6 బెలియునా? 
తెలియనిచో 6 జె ప్పెద వినుము 
చం---అయ్యో! దైవమా! ఈనంసారకూాపమనం బడవలసెంగా యని చాకాకూతుం 
రును అల్లుండును నిప్పుడు చేజిక్కి_.నం గసిమసంగ కుందునా? 
[ఒక రాజప్రురుషు (డును అనుచరుల ను (బవేశించుచున్నారు ] 
రా ఇదె (పభువు పట్టుడు మహ్మాభూ మో పీయప్పుతిక 
నుం---ఏమి | బంది గ వాము (పా ప్రమయ్యునా 2 విము క్రిలేదా ౨ ఇండేయు 
చైవనిర్భ్ణ యము నన్నుమ్మాతము బాగుగ నాదరించిన మోక్షం చారితోపిక మొసంగద 
నాకు మతి భంశ మగుచున్నది మంచివెజ్జులను "నిమకి తెండు 
మహా(పభూ ' మాకేమిటం గొదువ యుండదు విచ్చెయు (డు 
మం---- నేను 'బెండ్లికొడ.కువలె యినుపురికి బయలుదేరవలె "నేను మహారా జు 
నన్నమాట మజచిపోయినారా? ఇ 
రాజుజచి త్రము మనో(పభూ ' యేమియ్యాై 
217 క 


ఫ్రె 


84 మనోరమ 


మం---ఏదీ నాపరుగు పట్రంగలరా ? 
(ముందు రాజును వెంట నను వరులును బరుగిడుచు న్నారు ) 
చం---ఎంతయల్పునియం జైనను నీదైన్యముం గన్న 6 గన్నుల నీకు గక్తుకుండునా 
హా! మహారాజా యెట్టి యఐస్ర పట్టినది ? నీయిరువుకు కమా రైలును దెచ్చి పెట్టిన యోదు 
ర పస్ల నీమాడవకుమూ “రై పరివారించుగాత ! 
న్‌ స్నే-అయ్యా వందనమ. 
రా-కుభనును ఏమికావలెన? 
స్పే__యుస్థముసంగతి మోనేమెైన వింటిరా ? 
రాఆసంగతి మెడడెన తలయున్నవాని శెల్ల విశదమే నీకు జెలియకు 
న్నదా? 
స్వే.__శ్యతుసేర యెంకదవ్వులనున్నది ? 
రాసన్ని పీత మైనది అనుకుణమును (బతీశ్షీందుదున్నారు. సుశీలా మహా 
రాణిగా రిచటం బశిమోంద నున్న బేకాని యామెసేన శ్యతునేన క శిముఖ్యమె నడదుదు 
న్నది 
న్వే__-నేం గోరినయంశ మిదియ ఇక నే బనివినియెద (రాజపురుషు (డు 
నివు.) మించుచున్నా (డు 
చం దైవమా ' చాకు శీఘమున విము కి దయచేయుము భవదా దిప్రైయుః 
పరిమాణము 'సరియగువబజకును నా కొందుదుశ్చింత గ బ్రమండ 6 (బసాదింప్రము 
న్వే-_నాయనా ' ఈ మ్యిపార్ట్సన యెంకయు యోగ్య ముగా నున్నది 
చం--అప్పా నీ వెవరవు 
స్వే---కష్టములు శ ల్యశల్యమునను నాటి చెన్యమన్న్న జాలిగజగు వృాదయము 
గబ్చినయొక సేవసంసారిని నీచే యిటులిమ్థు నిన్నొక యిరవు చెర్చి పోయెద 
ఇం ఈశ్వర (డు నిన్న ను గహించు గాత 
(కుడీంభరు(డు (పవెశించుచు న్నాండు ) 
క---ఓరీ వొరికితివి నీ చే తళూన్య మిన యీశిరము నాభాగ్యము నింకుటకు 
ని_ర్గింప బడినది దేవుఏిం దలంచుకొనుము కత్తి కంరయున. బడుచున్నది 
చం--మితమా ! నన్ను రక్షీర్ణచెదను ఒక్కా వేటునం దునుముము 
a . న (స్వ! అడ్డము సొచ్చు నమన్నా(డు) 


మం౦దపాల చరి(తము ర్‌ 


కుఓరీ! దుళ్నుకొను నీవీసానానమున శేల( బాశ్చెదవు (పభుళాసనము మర 
ల్ప నీతరమగునా ? చెయి విశువవేని వానియవస్థ లో నీవును భాగ స్వామి పిసదువు 
నే _-చాఎటు!' ఈ వీరాలు గటి పెటునము 
యీ లు లు 
3 కు_విశున్రయు విశుపకున్న నీ పాణములు కకం వదలను వచ్చును 
సే _-మాయూ సన కేల? ఈమాటు ౫టెపోఎ నీతోవ పూయు తాట 
3 ల ౬ U ళీ 
చప్పున్తకుం గు ఏళ్లు చెదుసనా ? అమనుగో దరికి రావప్దం కొ వమ్బచున్నావు అయి జే 
యే*గట్రివో నాదుడ “తయో నీశకలయో చూడవు 
కప రా పక్షీ 


ఆజ్‌ ee an: టై! wn mn wt గ” ఇవ్‌ డన్‌ 
స్స ఏ రోతంఎ x3 ప్రై పంగు 3 ల్పెనను (పోట్లా నతో కర కుకీ ౦భ రుని 


కృ ఏ దురానా చం తివి ఈపంచి కొని చా ఈ ళఇబరముకు సంస్కార 
ఆశీ యు 

ము ర్చి నాం యంగీలోని యు _ల్ఞరముల నా తూర్విమల కో పచ్చు సేనానా యకం 
డగా దోపాకరుర కందంజేయుము హో! అ కాలమృమ్యువా ! (అన చచ్చుచున్నాడు ) 

చం-అయ్యో ' వచ్చినాడు ! 

స్పే_నా మనా నీవు కూర్చుండి విశమింవ్రుయ వాక జెప్పిన యు తరముల 
నా కుపశారి కారకములు గాపద్చును వా (శు మడిసినాడు గాని వానిచావు మశీయొ 
కని చెతెైన తృ పగ నుంజడ. లాకూ బంధథములారా 'సడలడు మర్యాదోల్లంనున నింద 
మమఘుం బొర మ్కుంిఇగాతే శతురవాస్య(గవ ణమనకు వాం[డ హృదయములు దించు 

—- 

క్ష తియంఎ కుత్తరముస విగ భుంతపని (విప్పి బదువుచున్నాడు ) 


మనము పరస్పరము ఏ జేనికొనిన (ప్రమాణములు మకమువవలదు ఆఅత?౦ దెగంజూడ 
నీ కవకాశములు మెండుకొని యుండ్రును నీకిష్టముండిన ను దితనుగు స్థలమును గాలమును 
దొరకక పోవు ఆతనుజయము కొని నిరపాయముగా నిట్టచెువా6జేని మనము చే 
యున దేమియు లేదు అతని శయనా గారమున[ గారా గారవానము నాకుందప్పదు 
కావు *6 గరుణించి నాకా ఇజదీక్చి నీ యధీనమెనర్చి కొనుము 


నీ ఉయపత్ని యనందగు, 


థి అసల రొ 
1 స భ పదెష్ట్ట్రసళా 
ఇ ““యండికి 29 


219 క్ట 


86 మనో రము 


ఆహా (క్రీ సావాసమునకు వేర శేదుగదా' వుకువవరేణ్యుం డగుతనభ రి 
[ప్రాణములు దీర్చి నాతమ్మని కొననెల్టి మోసము సాగుచున్నది ఈ విశ్వాస ఘాతకు 
లస రెయభాావగు నీక్రీయిసుకలో 6 బూడగర(దొక్కుు మెంతయ. నర్హ్ర సంస్కారము 
"నేశీయ్లశనిజ్బాలోపమగు నీయు తిరయిను స్పెతధ్వజుని కండయెదుటం బెశ్రైదన్లు 
"నేనిన్ను జం వీదున్దై త్యమును గనుగొనం గ కెల్ల నాతని కాయుశే శవ షుండుటవ 


లన(౫దా! 


చవం---రాజుమతి ఇలించినది నా దురదృష్ట మె వెం ఏ నామతి ర"ెయివలె 
నిశ్చలము గా మండి యూ ధరం త్నకు సమ్మగము గా [గప్‌ ంచుచుష్నూయది 
అ వై మళస కారణంబు మరిబంధమునకు మో 
శ్నమునకిట్లి దుంఖ జమయములను 
మజపు6 బొదెవివిమల మలెసంచలించిన 
బాకు ముంతే క ౦కు జనులకగునె 
(దూర మున రణదుందుఖి థధ్వానము విననచ్చుచున్నది ) 
స్పే---అల్ల దె యనతిదూరంబున రణదుందుఫి (మోయాచు్న్నాని నిన్నాక 
మకుని నంరకుణ_ేో నుంచి "నేం బోవలసియున్నది / 
(నిష _మించుచు న్నాడు) 
aa 


ర _.గము---వమా?వంబపరమున నొక గుడారము 
మందగాలులకు తల్పగతు.డె న్నిదించుచుండ వ్యావృగతములు మందవధురమై కగ్గ 
రసాయశముుంగ సాగుదమున్నవి రావపుషషుండుశ4 ఆనశరుల న, బరివేస్టింఒ 
యున్నారు సునకీలరేయు సుమి _తుండును వచ్చు (డును బవేశించుచున్నారు ] 

సకీ-సుమి[తు౮ణా' అపద్భాంధమవు 6డవగు 2 జఎణ మునే 'నెన్నిజ_న్గముల కైనం 
దీర్పుకొనం గల్లుదునా? 

సుమిాఅమా న్నాపై వీకు(గల యీ నెనరు వలనను సదరయాంతః ,కరః మవలన 
-వేఎదినెట్లు తీర్చి వె చితివి ఇంక కొదువేమి? నేంజెప్పీన యంశములన్నియు యథా 
రము వస వె.క్కుతక్కు_పల. లేవు 

సుకీల--పూర్వద్దుర వస్థాక్ఞాపళ యు లగు నీజీర్ణవసాయు వీడి యర్హ్శవ్యస్త్ర ముల 
థరింప్రును, 


జ్‌ 


౯ 220 


మందపాల చరి(త్ర ము, వగ 


సుమి--అమా షమింపుము నే నింక నబాతనితి నుంజీనంగాని మదఖీష్వము 
ఆ ఆ థి లు 
లను గతిప య కార్యంబులకు భంగంబు పానంగులాగవున చాకు సమ్మకమయినదనుక నీ 
వేవమున నాయ ధాస్థితి కును గోచరము గానియ ట్లు ౦శనిమ్మని ని న్నొకవరము వేడెవ 
నన[గకూంపుము 


సుశీ --అట్లయిన'సనే అట్టు కానిమ్లు (వైద్యునితో) (పశువ్రగార టున్నారు? 
వె --షంక ను నిగంనుచున్నారు 


సుకీ---క తనయల దుర్గ యవ ర్తీన 
మున6 దుం[తులు నడలువిణపౌలుప్రున మణివో 
యిన యీనృపపుంగవు స్వ 
స్సుని జేయంత రావ నుఖిల శుభకరుడు దయక్‌ 


వె --అనా పూగసుషు ప్రి గవి కది ఇం మే..కొలుపుదమా ? 

సుకీకా(న్త్రగును అకభవమును అనుసరించి. మికు. దోంచినభంషి నాద 
రింపుండు ఆయనగాత సున వస్త్ర కూల్యాదులC బొందుపర ఏనారా +? 

రా పు--అమ్మా' ఆయన గాఢ న దాస క్షడయి యుండ నాపని యొనర్చితీ మి 

వె --- మేలుకొల్పదకరు అమ్మా' నీ వీడాపున నిల్వము ఆయనది త్రము కలక 
జేయుటకు నందియము లేదు 


నుకీ--మంచిడి కానిండు 
వె-అమ్లా!' నీ వీ పక కు రమ సంగీతము కొంచెము హెచ్చుమో (ద సాగ 


ఫడు 


నుకీ=-క ఆపువలు చ్చిలువల[కియ 
నీషషిఏం జేసినటిహ్భాదయ[భణముల్‌ 
వి 
రూ పజ సీద్ధాప థములు 
నాపాణిం బొడముగాత నా ఖాగ్యమునన్‌ 
(అనుచు వా స్టమన 6 దర్శడిమేని *యరుచున్న ది ) 
ఖా 
సుమి త్రు(డుాక సదయవాదయా'! 8 3 
221° 


ర్‌ి మనోరమ, 


సంకీ==క ర్చు-శ వాదయలారా ! ఎంత చేసితిరి! అరేయి జల పలయమున మీ 
వాకట భఘాతుకమ్బుగము లండి మెజపెట్‌నను నానివెఅ యాలశింపక పోవచ్చాచా*? 
౬ ww 
తండి! అటియలజడిబడి నీసుకుమా ర, పొాణము లెటు నిల (జా ల! కటకటా! . 
' ళు CU ల్లు ర 


నీ సకలవీతిపౌకి నరలేకవించినవతి యిడియా రుది మాన్యశోరితి 
అఖిల రాజన్యమాన్యపదా బ్రుకకు( గట దగురీలా యివి శ్లార్యరాశి 
లీ టు ౬ ఆ 4... 
చటులజంకూనిల రుంపాపశతడ్య ప్రీ ఒడ మాళయా యిది భవ్య తేజ 
జంబుకసూశ రసర్బాపిసావా బర్యార మేతను విది యమలవరిత 


ఎంతే శీమంతునకు విధి యెంతి వాసె 

కలిమి యొకచోట నిలకడ గాంచు టతిడి 
[బాణ ముండ గ గడ తే3 (బదికితిమన - 
రాదుబో యేరికన ధరాత_మున , 


అవే మెనలుచున్నాలు పల కరింప్పు (గు 


వె ---అమ్మా' నీవు పల్కు_రించు శుంతయు నుచితము 

సుకీ[పళుోేఖ రా! సుఖమా నీకు? 

మం---గన్ను 'సమాధిన౦డి మేలకొ ల. వెంతపావము ౧లికొంటఓవి వీవు 
ధశ్యవు నాపాపసున నేను నారకాగ్నిం బసొడియుంటి య కవు లెట్లుడు 
చన్నుతో గు దుకు 


సుశీ--అయ్యా! న్నాఆుంగుదురా ? 

మం---ఎతుంగుదును నీవు శాశవవు నీ వెప్రడ మృులిని తిది ? 
సుకీఅకి టకటా ! ఎంత పెడ తోవనున్నా దు! 

వై-—ఆమా' మెల(కువ పూర్ణముగా గబ్బకేదు ఇంచుక తాళము 


QQ 


మం ఎక్క. డముంటిని ? ఎక్కడం. జేరితిని ? ఇది పూలా రాలియా? నన్న 
దట్టమయిన భమ (గమ్మ చున్నది శతువునకి యిన నిట్రయవ [ ర నొల్లన నేశేమిపల్కూ 
చుంటిని ? ఇవి నా చవెతులేనా? య (గుచ్చిన నొచు\ కేమో చూ తమ డానమా!' 
“నాయస స చెలియ నుపోయముం (బోసాదింపుము 
ల్‌ 
శ 222 


మందషపాల చరి(తము 89 


సుకీ_-అయ్యా నన్న కటాతములతో వీకీంచి యాశీర్వడన మొసంగమ. 
అయ్యో నీవిట్టు (పణతుడవు గాందగువా ? వలదువలదు 


మం---నన్ను బడిహోస "మొునర్పకుము నేను మతిపోయిన శతపృద్దును రా 


గ్‌ Ly! 


అంంసనటు దోచుచున్నది? ని నామతి ౩ డుసంశయా _ల్తికముగ నున్నది ఎంఠయో 

విన నేగట్రన యీపుట్టములు నా శెట్టుజొప్పడినవో జ్ఞస్మికిరాకున్నది నిన్న చెక్కు 

నుంటిని ' నేడున్న చెదట ? నాకం బోలిన*ఎ చెప్పెద నవ(బోకుము నీవు మాసు 
తె న్‌ ఎ న్స 


fA 


వ్యా 


అవు గావా ? 
సకీ=కా” నౌను తెండీ 
మం ఏదీ దూతము నీబాప్పములు తడిగా నుష్నవా? నీవు విపమిచ్చిన 
(తాగుటకు సిస్టముగా నున్నాడన నీకు నామెడ _ేముడి లేని నేనెణుంగ దును 
నీ తోబుట్టువులు గడుగృ్భృతఘ్నులయి నా కపకృత యొనర్నిరి అట్రిగచడవడ్‌॥ి శ కె "రి 
గొంత గారణ మన్న దిగాని వారి కిషుముంతయును తేదు 
సుకీనాకో (సడ శేమియును లేదు తం డీ! 
మం---ఏమి.! చే నిప్రు డున్నరి మాళపదేశమా? 
సుమి--అయ్యాా' కాదు నీర "ష్ట్ర యుననే యున్నా (డవు 
సుం---నన్నుు వం చింపకు (డదు 
ఇ | మో శా ఆ 
చె --అమ్మ న్‌. విం వృాదయస్వాగ్వాము న్ట్రయం౦ండ.ము చూచితివా పూర్వ 
కౌ దావేశ మె టడగిపోయినదా* కాని వెనుకటి విషయములు ఇ కిక దెచ్చి కలతీవ 
రచు టిపం డెంతయు నన చితము ఫూగ సంనత చెకాక్షనరకు నాయనను వి|శమింప 
ఆ ౯9 రు (0 


సుకీల---అయ్యా ! చదయచెసి కొంచే నిట్లు మెల్లగా సా సిం (గలరా? 

హంట్‌ నేను చెద్దవా(డను మతి లేనివా(డను చాచెయకణ్యలను వజ-చి మన్ని౦ 
ప్ర (కు (సుమితుండు రాజపుసుషుండును దక్కు తక్కి నవారు నిష్కు-)మించ. చున్నారు ) 

రాజపునుుషుడు--వర్ధమాను. డష్టు వధింప౭ డినవి నిజమేనా ? 

సు--సంశయ మేల? 

రా--షవ్చు డాయన సేనలకు నాధు. డెవడు ? 

సునంద సేనుని దానీవ్యుతు. డని వద్గంత్తి? 

రా---న్వేతకో సుమి తునిలో గాంధారి జీశమున నున్చి ట్లొక్యపవాద మన్ని 

29 


a 


90 మనోరము. 


సు పవాదము బహుముఖముల. గా విననయ్యెడు "సేనలు సమిశించు మన్నవి 
ఇక తడయంజవదు 
రా--సమరము హఘోరభంగిని సాగున ట్లున్నది నీకు భ్యద్రమా గాత 
(నిష్కు_మించుచున్నా (డు ) 
నునా యువ్యమములకు శే.టియుద్దము ఫఇలోదయ కాలము నసఫలమగునో 
విఖలమగునో 


(నిష్కు_మించుచు న్నా) 


గ్ర 
=, 


పరద శూల రర నో 
us) 





న 0 
క అ ర రాజ 
అమమ న చనా 


రం% ము సప త సమీపమున భారత*బవిర ము 
[దోసాకి వడు మందర, పెదదునహ్యా( డొకండు భటుంను తూర్య 
ధ్యజపటముంతో. (ఎవేశిం మదున్నా క] 

దో- క్నేతధ్వజాని నిశ్చయము నిలవబకియున్న నో లేవో కనుగొనిరమ్యు అశని 
చి్తిముస్థి రము కావు అతి సంశయార్తు" డె నిముసమువ కొ మారే ఇన సేయు మండు 
పర్యపఫానము6 చెంిసిరమ్ము ( పెద్దమనుష్యు (డు నిష.) మించుమన్నా (డు ) 

మం వండిక సేవకువిపని దీశీనట్లున్న ది 

టో నాకున అబే సపంచేవాము 

మం-ఏయమితమా' శీకు నే నొనర్చంబోవు నుపకారమును గు 7 బంగుదువు 
గదా నే నొకపక్నం బడిగవను ఉ తిర మున్నది య్నూట్టు విప్ప వేంగందను 
నాతోంబుట్టువువె ఏ కాదరిము లేదా? 

దో- గెరవపూర్వకముగా నాదర మేకాని వేపెండులేదు 

మం--౩ెపికో పరిదయయము చాలింప్రుచు. అనె చాకు హ్ఫృునయదానా మొన 
'ర్చెణని 

దోనీ కావంత యాఎంపేయు నలదు అదె ఏసాదరియు భర్మయు 
[ చృేతధ్వజుండు, చం 3క, భటుయిను మార్యధ్వ్యజపట ములతో 6 (బవేశించుచున్నాారు ] 

ఇం=(స్పగతము) యుద్ధమన నపజంయమయినన. ైతుగాని నాతో (బుట్టువు 
స్‌ న్నాతేనికిం బాపనోప 

శే కౌజా తనపీనుతమూ?0 జే3+0ట మరయథధ _రృపరిపాలనా పరిభూత 
మస (స ఖై *వ్వుయు పొంఢే ముర దిగనాడి జరీ జేశ నని "తం యవచ్చు మన్నది నా 


99 మనోరమ 


కార్య మధ _ర్శపక్షమున నెన్నండను (బబ్బలింపదు కాని మ శవ్యెన్యములు మన రాష్ట్ర? 
మా(క మించు మండే నని విన్నంత సే పౌరుషము కొంత వొడమ చున్నది 
చో --నీపఎటకు అంత మొడా ర్యసవ ౦చితను లగా నున్నవి 
నుండీవి శేల యింత ౨ దాంత పూర్చ పక్షీముల 
చంాశ తు నెర మోసల డాన్‌నప్పు డీష్భనాకి వోలముల దలపోనికొన “నీల? 
శే ను నే నానాయికులతో కాపలయు కార్మగతి యాలోచింతమ. 
దొం--ామారు కొల్వుకూటము ( జేరతళేకి నేనిక వచ్చి చెరెద 
మంపోడరీవణి ! నీవు మ తోడ కయు 
ఉం ఏల? 
ము---అది యన్నిభంగా లఅనుఒతేమగ తోంచెడివి దయినేసి రమ 
నం---(్రవ్పగతము) మోకౌటిల్యమ నాకు గోచకించి చేను మీతో ర వలను 
పడదు 
[వాస ఏను) మించు మండ (గ మాచవేషముతో శ్చేతకీరి (పవేశిందుచున్నాండు ] 
శ్చ కీ-ానీవు నాబోటిదీననితో సంభాషింప నిచ్చగింకు వేని క్షణము లౌ శుము 
"శ్చ ధ్వ---ఇ దె వచ్చెవను ఏమి నీపని ? 
(న్పేతథ్వజు డు, శ్లేకకీ రి తిక తక్కినవాకు నిస్కు-))మిం మవున్నారు / 
శ్చ క్రీ=ా(జ త్రిర మం దిద్చు ము) 





మ అశిం బోవ3 పూర మింది రవ స్యార్గంబు ఏిక్షించి యం 
6౬! 

దున నీకు నయ మైనం దక్షకాను నన్నుం జీరగా ఒ౦పు బం 

కన మె వచ్చి కృ పాణపాణ నయి ఎం వోరి సాధింతు దీ 


నన ౫నటు సమ సమం ౧ణత నాగాసారవ ధ్యంబునన్‌ 
దాం = త్‌ 


_ 


పఎవరమున వీప్ప్రవిదీజు చేని యంళ ష్‌ వస జరుగచున్నకు లు అ ATE దీజ(గలవు భ్‌ 


sh 


అ 
వంతు(డు ని న్నాయు స్తంతుం వమయముగాతే ౪ 


EN ధృ-ా- నేం వీని. ఒదువుకొనునంచడనుక నిల నుమ 
క్షే కీ-ానిలవ వలనపడదుగాని యపసరము పట్టినప్పుడు నాకై భిరి_మోయిం 


వుము నే వచ్చెద 
శ్వ ధ్వ-ాఅయితే సనే ఇదె నీషతికం ఒదువుకొనిరెద (శ్వేకికీర్ణి నిను 


న్‌ ( 


మిం కు దున్నా డు ) 
"06 


ల్‌ 


మండపాల చరి(తము 98 


[దో సాక రుడు రశవేశించుచున్నా (ణు |] 
దోశ (తుైగము మాపు చేరభ్రోేనున్నడి ఇదె వారింంర్యాసావర్షయల వివ 
a అ Ge 
లము జాగరూకులయిే వావపల6 బు లది నతెస్యెంఒతె (క నారు న దన సేయం 
ఒజనదు 

చ్బ ఫ్వలాజూగు నేయక మర నన్నావా వెంన ర్ఫెనవు. (నిమ్మ మించు 
చున్నా6డం ) 

దోాశ్నా పదీ యుగ. [క శు నొండో వలె యసూయి లు చేయు నీయిర్సురితును 

మామ యి "3 oe చదెన్నరి న్వీ* రించునా(డ క భ యులకు గహీంగునా? ఒక తెనా? 

లేక యుభ యులు దృ౨ింతు నా? ౨ భయుంు సబీవుంయి యం నంతవరికు నెంతెను 

అశుభవింప వలనుపడదు అనాథకు (గహింతుశేని ఇం౩క "౦డ కృశా న తుల్యయొ 

కూ 

మండిపడు ఇడెయునుం గాక చండిక నాధింనిం బలిఘంటించి చా యభ్యుదయ ము నిల్చు 

కొన (జాలుటయు దుష్కు రమ కానికు (పసుతే మోరఠని సాహోయ్యనంప తిచే జయంత 

చవల అవవ అవావాట్టో 


మవ నర 
వడస్కీ పిదప నాతని. దీర్పనోఖు నా పెం జఫ బ్రెవ గాక సకీలామంచదపొాలుర కితండు 


నే 


౨ 


రా పంచ లంచు ననుగవాం బీ యుద్ధము జయ పచమయి వారలు చా ₹( తానో 
వారలం జేరు కుకు? నా కీదీర్ణి విచార ములతో 6 బనివోని? కార్యం శ్రర్యంబుతో 
నశుప్ప్రుటయ నాపని (వివ్కు_పించుచు న్నా డదు | 
వ్‌ జా 
రంగము-ాలోన కలక౭ము 
ధ్యృజమార్యము లలో సుకీలామంచద పాలుకును ప ర్‌ కులును (బనేంచి నిన) 
మించుచున్నారు.” 


[చంద సేను(డు శతక రియు6 (బవేశించు మన్నార ] 
స క్రీ—_అమ్యూ! యీ చెట్టునీడ నిఖి చి ఛకోజముతు ( అలి యాశీర్చ చించు 
దచుుఘుపు నే. రై వికి వబ్బి నిన్ను. జేర సమ నేని నీయోగ తృమముల పహించెవన 
ne జాం 6 సో క ఇ ఇ క 
దో చం ఆయం స్పంతు వె రము పొమ్ము 
(్వేతకీ గి నిస్కు-)మిం మచున్నాయ ) 
వ్ర 


[లోన క లకలము--- కేతకి లె (పవేశించు మున్నాండు ] 


స్‌ కీ__అమయ్ఫా' శి లిటు లిమ్మ? రమ్ము వోీోచము రాజు పం అతు ఎ య్య 


రాజాగుం గూ రైెయు నఖియాతులచే! జక్కి_రి ౯ 


ఇం ఎక్కడకు వోఎలె (మగ్గుట కీ వోటు జా! 
ల / 


94 మ 9 రను 


3 కరి ఈ! మనల. బూర ౦3లో బశచుంటివ ? ఒననకు జ _న్గవ రణ 
ములవిష యమున స్వ్పాతచ్యత్య మెక్కుడడి ఏది వద్చినను సమ్మతించి తలయెగ గ్రపలని 
మ 

ఆన SEW DSS CE పార మించు చున్నాడు 

రం మాకును తే త్రమే భారత సేనాని వేశము 
[జయ కూర్యముంకోడకు ధ్యణపటములతోడ నుదోసాక మును బందీ కృతులయి 
సుంలామంచపాలమున, సేవానియు చునికులును (బవేంంచుదున్నారు ] 

దో నే నానీ! (వస చి త్తములు ఉడలియువర కును $5కిని గాంపోయు తెగురక్ష అ 
శాలలో నుంచువాి 

సుంాఫుణ్య మునకు బోయినం బాప మెదురై నది వసుధ పెవన కొకరిళ గాదు 
తండ్రీ! ఏనిమి త్రమయి నగ ఫు దగిలియున్న దిగాని, భేద మెన్నదును నామని శెక్కుట 
లేను మన మోఖ్రతికారత్న ములను Mee జూ డవలయు నా ? 

మం ' నాం[డ మొగము జూ డనోప మనమికనుర మును గారాగ్ళహమన బం 
జరమంవలి పమీయు_మువె నొంశొగుల గానగా ఇం గాలకేషము సేయాడను 
ఫురెత్‌నాధు చ తీనవృ ౨ ౦తముల నగ్న టోని _సర కాకు డెచ్చుకొని యా నంగడింతమవు 
రాజికీమన్యిపవో రయుం హరి యు ముళాటేంతేము అధికారము వొల(గినవారిని అధికా 
ర మునకు వన్చానవారిని వారివా రికృత్య ములనుణూర్చ యు దర్చింగ మ కక పఠె భావి 
రాజ్వూదర్శసిర్ధాఎతి చుం నుఐన్యసెంతేము (పపంచము“ందలి కల్లోల ము కారా వా 
కళ్ళ యులు దూరి వీనలం జేరెనరన్ర 

దో---వారిని కొడొంని పొమ్మ. . 

మం--అమ్హా ' యిట్రస్వార్థ త్యాగ న లకు జేవతేలు మెత్యరు మన ప్యమ్మాతులు 
మవల ప కుందురు గాత ' (అని సుశీలను గ ంగిలించుచున్నాండు ) అమ్మా 

0ట:దడియొ త్త వెటరము రోదము (రకీతుగౌ, సుకీరాముంవపాలురు నిష్కిమించు 
చు న్నారు 

దోసే నాలికి లే నందిచ్చు మ. 

శా యోధా[ేసన ది*చదోంెడు సము ద్కోగ ౦బు రీ ఫఘంబు గా 
సాధంపం దగు పాితోషెక నా క్యేం ఎందె దీ వియ్యెడన్‌ 
సాధుత్వంబు వహింతువేనియు వినాశం బాట తథ్యంబు నే 
నాథం బిఏ ఖద్దపాణి యనక ంపానిశ్యు ( దౌనం, జెశక్‌ 
268 


గొ 


మందషపాల చ-రి (త్ర ము 95 


నే_దేవా! మహా పసాదము. (నివ. వించుచున్నా (డ. ) 
[కూర్యముల ఈో కృతధ్వజు శు చండిక, వందర మరియొక 
నేనానియు భటులును (బ్రవేశించుచునా స... 
.  స్పేాకబాప్‌! ఈ పొద్దు నీకౌర్యమయునకు పైవమము తోడ్పడిమె (పతిపంధులను 
బందీకృతులం జేసి తెచ్చితివి వారిని నావశ మన రువేని వారిసౌఖ్బృమ నకు మునక్నేను 
ముకు ననురూప మగురీతిని వారి చాదరించెదన 


దో---రాజుయొళ్య- పలితశిరంబును థ_ర్ధ్భపక్షమును (గజలవాదయముల చాక 
రించి మనల కనర్గ మువర్చ నోఫునని యాలోచించి సుశీలామందపాలర చేకాంత 
నిెకేశనంయన సురథీ తులుగా నొనరించితిని వారిసంగతి విచారింప మన కీడి సమయంబు 
గాదు 


చ పలునుర మిత వాంధవుల. చానినయ.మలికంబు ెల్లేం 
గలన జయంబు గేవఎ సఖ్మపద మాట రది త్తజీ _న్గనం 
బులుపయి నాతిపావాతిని (బుంగుచ్చు నద్దున వారి౭? దోగు వా 
జలజము లట్లు తాపమును సౌఖ్యము నొక్క-ట నందుదుంగెడన్‌ 
కావున పదంపడి యుకాననరంబన వ రివరామర్శికుం జొ త్ల్తము 
శ్లేకియి ! (కృతివర్ణఘరోేనివా(డ వగు నీ విష్ణు *మాన్నవతిప త్తిపూ ర్వ 
కము భాషిం వెద వేం? చాలు, చాలు స్త పేలకుము 
ఈంచర---ఆతని సామా పస్యూ- లలు మదున్దేశా థినమ ల. నీ వింళదూరము 
టే న్న్న మా మభ్టిపాయకు ల చెలి కొన మేల య్యుండు చనా(పతినిధిగా చేల 
నడవీ సర్వ కార్యమ లు నిగ్విహీం౦చిన యీతని నీసమానుని గా నేలల డెలియ(జాలవైతివి? 
ఇంక జేలతేన ముండుసే ?_ 
చం-ీ శ్లేబ నంత కేగరపాటు ? నీయధికార మేల ? అతని క్రియా ధిక్యత 
గల్సింప నతనిపరా[కమము ఇబాలదా? 
మం-జె గాని నాయధి కారయుసాడ నతే2ం జేరనచో నతని కీరాష్ట్ర మున 
తుల్యు( డుండ శు 
ఇంానిన్ను 6 జేవక్టీ నంగ దా యతని క ట్రిగారవము గల్లుట ?_ 
వమం---ఆహా ! పే “న కాడినమాటలే నిశ్ఞిమిగుటయు గల్హునగదా ! 
చంానీ వై ఖరి( గలిశెట్టు మునే యుంటిని 
269 ఇ 


96 మనోరమ 


మం--నా కేమో జబ్బుగా నున్నది కానిచో నీకు. దగికయు త్తర మిళ్చి 
యుందును. ఓకూ ర్మాగణీ ! వావసైన్యమువు సర్వస్వమును నన్నును నీకదీ-ము సేసి 
కొని నీయిస్టానసా రము వినియోగపరచికొనమ ఇదె నూర్యశం[దులు సాతులుగ నీ 
యఫీశము చెయుచుక్న దాన 

ఇం-ా-అతనిం జేపట్టందలంచితివా ? 

శే ధ్వ--వల దన నీవశమా ? 

దోఅయ్యా |! వలదన నీత లమును గాదు 

-శ్వీ ధ్యాఛే ' డానీపుక, యిడో చారిం చెదను 

మం-(దేషాక రునకు) నీకు నే! జేనిన్నపతిజ్ఞ ను ఛేకి యాయించి చాట( 
బంపుము 

శ్వే భ్యరానిముసము తాశుము దోషాకరా! రాజదోహము నాపాడించి 
నిన్నును ఈకుచ్చెల|క్రింద (_తాచును (చండీ దెస జూప్రుచు) ఇదె నిగహీంచు 
చున్నాను (వీయనుయిన మరిడలా! ఈగ డింకకుముశ్నే నాభార్యకు మాటిచ్చి 
యున్నా (డు ఆ మెకయి పూని చ క పార్థనక డ్లయు వెట్టుచు నీ శిష్ట ముయి“చో నన్న 
పెంద్దియాడు మని నిన్ను వేండుచున్నాన 

చం--ఆహోా' ఈయుపాఖ్యానము సొగసు గానే యున్న”. 

శే ధ్యదోపాకరా! నీ వాయుధపాభలవైయీ యున్నా(డను రి 
వేయించెనళు. ఈలేఖరోే వివరింప (బడిన *(దోవాము నిర్ధారణ చేయట కసేనలో నొక 
డును న్నాద్దుకు గానిచో, నే నాపనికిం బూనెద ఇదె నా(పతిజ్ఞ , 

మం-- "నాకో (పణమ మో (దికీ వచ్చినది 

చం(స్వగతమ) అట్లు గాగచో నోవధుల నెవ్వరు నమ్థదురు 

దో---ఇ దె న్య్నాపతిశపథము నన్న (ద్రోహీయను నానరాధముండు ీవల 
మృషూవాదియు నీ చనన యుండునని ఖడ్గసాణీగయి నిద్ధాం కీకరించెద ఇజెనా మాటగా 
భీ5 మోయింపు (డు, 

మం---నాకు (పాణము నిలుచునట్లు తో (డదు 

శే ధృ్వ--ఆపెను నాశివిరమునకు. దోడొ-నిపొండు భేరీమనష్యునిం బు 
వుండు (మందరను దోడ్కొ-విపోవుదు న్నా డు ) 

[భరీ (మోయిందునా(డు _్రవేశించుచున్నా శు ] 
ఓరి' భరీ (మోయించి దీం జాటుమే, 
జ 270 


మందపాల చరి(తము 97 


'బేరీవా6డు---((యమోయించి చదువుచున్నా (డ ) ఈ సేనలో నీదోపాకరుండు 
(దోహియని వానితో ద్వంద్వయంద్ధ మున చిలిచి నిర్థారణ చెయంజూలు క్షత్రియ 
సంజాతు( డున్న చో మూడవకూరి యీోోరి (మోగినత క్షణమే వెల్పడి రావలసి నదిగా 


రాజై 
క్‌ దె, మోయిం౦పు శు మొదటి భేరీ నాదము 
దో---ానురి ల శెండవ చేగీచాదము 
దో---మరల మూడవ భేరీ నాదము. 


[౨*పల ఛేకి మోక =శ్సేతకీ రి యుద్ధ సన్నద్ధు గె చేరీ (మోయి౦ఫువాని 
ను న్నిడుకొని (పవేశించుదున్నాండు ] 
శ్వే ధ్వ---ఆవచ్చునాకం డేం పచ్చుచున్నా డో తెలిసికొనుము 
'భినీమ కుషు డు ఎవ(డవు నీవు? నీపే నేది? కుల మేడి? 
"జీ కీ దోవాముచే చా శేరు మాసీనదిగాని నే మార్కెమనవానికిం గులమున 
నించుక యు6 దీసిపోను 
శే ధ్వానీ వెవ్వరి మార్కొనియెదవు ? 
శ్చ కీదోసాకునికయి యెవడు పోరంజొమునో వానిని 
చే ధ్యక్ల దె ఆత (డు స్వయిము శా కతి గట్టయుస్నా శ 
శ్చే కీఒరనుండి బెంకి యడిదముం గేల నమర్పును నీయందు దోప మాపా 
దించి నే ఖభాపెంప(బోవుపటస*లు నీవాదయం౦బునకు ములుకులయి బాధ యొనర్శ్చిన చో 
నీ చేతిక రవాంయుతోో € బరివారిం చికొన ము 
ఊఉ (పాయతశీ రాజ్య వైభవము (పాభవము నృపదీయవ్మికమ 
(శ్రీయును జీరికిం గొనక చెప్పెద సల్యేము ఖశ్చపాణిచె 
యాయశిల్మపపంచమున నెయ్యెడ నీసరిదోయి లే(డు తీ 
న్టైయనఖద్దధార యిది సాకీ చెల్పెద నీవు గా దనన్‌__ 
క్ర (దోహివి తండి! న్నకు 
(దోహివి జైవంబునకోను (దోహివి మిగ 
(దోహివి రాజ(దోహివీ, 
(దోహావి నీ వెల్లయెడల దుష్టవిచార్థా 
దో---సమరధ _ర్హమును రాజనీతియు బిచారించినచో నే సీకులగోతంబులు 
దెలియువజణసను గ య్యామునకు( జొరకుండుట రోకో యు చితమ్య గాని నీవేప భాన.లయందు( 


271 


98 మనోరమ 


దోంచునా/ రిక తం జూాడనక్రి విలంబతునకు చామన సియ్యకొన కున్నది నారొడల 
నీ వాడినపలుకు లన్నియం6 గల్ల లని ని న్న్యూవ్సీంచుట కిదె ఖరచు6 ఒఇతుకుచు న్నాండ 
చేతనయిన నిలిచి మగటిమి చూపుము 

[పోరికి( జబొచ్చుచున్నారు దోసాకరుండు చేల గూలుచున్నా డు ] 

క్షే ధృ-ా-కావుండడు కావు(డు ॥ 

“ం-ావోషాశ రా ! నీవీపనికి? బూవనేకూడదు, వంచనచెని న్నిందు దించి 
యీదుర్నీతు లింతె సేసిరి 

శే ధ్యరాఫీ! వశాచమా నోరు మాయుము | మూయవేని యీజూబుతో 
మాయించెన దోషాకరా' చూడు మోజాబునీ పూరదోపష ముల ఎయిల.పుచ్చుచుష్నాది 
(నండిక చింప(బోవుచున్న ది) విశాచీ చింపకును. ఇదియెల్ల కు విశదమే యయి 
యుండు 

చం---అమిన నన్ను జేయువా నెవరు ? నానిశ్చ నీత మే శాననంబుగ నుండ 
నన్ను కాసించునాం జెినండు? 

శృ ధ్యాఛ్‌ శాకినీ ! అయితే ఇదియెల్ల నీయెతుకతో “డిచినదే 

చం పెన్కు_.కూట లేల? నే నెజటు6గనిది లేదు (నివ్కు- మించు చున్న డి ) 

శే ధ్యాఆ మె వెంట జని చర్యలు గని పెట్టడు సాహూసనమునకుం జొర 
బూనును 

బోనీ వాడిన బెల్ల "నే. జేఫనవాండ ఇంకను నే6 జేసిన దుస్కృూలేములు 
శృళష్యుల గలవు కాల్మకమమున ననియు బయఎవకును_ అంతయు మించినది 
చేనుకు గతించుచున్నా6డ కాని నాకు నీఫుట్టబూర్వములు చెలియ శఇంతయు కుతూ 
వొలము గలదు తెంపి చావీనలకు విం దొనర్పుము 


స్త కీ ఏ మనము పరన్న్సరంును సమాపీతచి త్రము లొప్ప నీకీమా 
విరి మయ మి ట్లొనర్చుటను (పీతి జనించెశు చాభిజాత్యమం 
దున నొక వీసమం తయిన న్యూనత నాయెడ లదులేదు నీ 
జరకునకే జనించితిని సాధ్సికి శాతనిథ రి పత్ని కిక్‌, 

గ్‌ చెపఘటన దల6ప తప్పక న్యాయ మై ' 

బర(గు నుశ్క_టముగు పాపపుణ్య 
ఫలము లీతనవ్రుగం బడయుజనుండు నీ 
జనన వ్పిందులకోను [గ్రామ్య మరయ 


272 


మందపాల చ రిితీము 99 


దో-అ న్నా! సత్యము పల్కి తివి నాకు కాల మానన్న సుయినడి 

శ్వ ధ్వ-ా-నాయశనా' లీనడకలో జే నీయాఫిజాత్యము స్ఫృరించినటి నీమాటలు 
నావీనుల కెంతేయు విం వొనర్చినవి నియెడ నా జన్నండును ద్వేషము లేశమును లేదని 
చెవముసావీ గాం బ'ల్కైద విశ్న సీంపుమ 
* ఆశే కీమహాశా ! శే నది యెజుంగుదును 
శే ధ్వ---అ*ఘా | నియజ్ఞాతే శాన చెట్లు గడ తివి నీతీర్యడిదురవస్థ లెట్లు 
దెలసితివి నా కది సవిసరముగా విశవం గుశూవాలం బయ్యెశు 

"శ్చ కీ__తరిెపెచ నవధరింపుము నాయుసుకుగొనం ఎుక్రిన రాజకాసనము 
విన్న ది మొదలు నిరంతర పూణభ మా పండ నె-అకి గ్రాటా! (చాణము "లెంత తీసియో 
గానినురణ నేద నాతుఎ్య మగు పాణ థ యమును (బతిక్ష ణమును భరింతుముగాని ఒక్కసారి 
యుసుకు విశిచి ముకి గాంచ నొపముగదా అక్క డక్కి డం గిరుగిచుం దుడకు నీచ 
జంతువుల కై వను వె సముగా నోప్టు వికార వేవము కొంటిని ఆస్థితలో గ లితముణు 
లగు వాములల క్కాగూడుల వాలుపు)ు వహించి ర కృథార ౮ాలుకు ర కృ నేతములతో 
మాతండి నాకుం గారసించిన చే నాతని నడపుచు, ననున యాలాపంబుల నతని యాత్ర 
హాత్మాపయక్నంబు లువేపితిని గాని), యది యేమిబుద్ధి మోహమో యాతనిక్రి నన్నం౦ 
'దెగివీకొన్ననెతి కడకు గడియ, కిందట నే నీయుద్ధమునకు స్నాాద్ద్లు(డనైె వచ్చుతేజిం 
బున ర్షర్శవ్యపా_వ్రివిషయక సంశయమునం౦ జేసి నన్ను౦ టెల్పికొని పూస గుచ్చినట్లు నావ్ఫ 
శాంత మెల్ల వెలితి. ఈకథ వనునప్పు డతెనిమింతేరంగమునం చోరిగొను కీదమో 
దము లాముదుశని జిర్ణ హృదయ మవియిం చెం గాని అాత వేయ (బడిన దేమో నావా 
డయ మసనియ కున్న యది, 


దో---ఫీక ఖ నావృాదయమును గరగంచుమున్నయడి నీ విం కేమో చెప్ప. 
Es 

దలంచినటు నాసం వోంచినదె చెపప నావ్ఫాదరావ:ను గొంత మదదికం బదన వడ 
ఎమ్బున 

శ్చ ధ్వ---నాన్భాదయ మిదిపర శే ఎరె పోచున్నది ఇంకను విచారకర మైన 
దున్నచొ విర మొంప్రుము చాగుండ త౪ం6చశచొలడు 

a కీ___ ఒవ్చాదప్చానయమ న కడియే వరమావధ గా నోపు నైనను మానవద.8ఖ 
మున కొక ఇరమావథిలేనట్టు వేోందుచున్నయడి అవారదుంఖ పారావారమగ్న డె 
“నేనున్న యి త్తిజీ నొక వగ్గు డక్కు_డి శేతెంల్సి నన్నును నాద ఖనును గు -రైలింగిన 


ఎ పాయు గావున నన్నుం గౌగిలించికొని (బ్రహృండకేటావానా విటుల వారునట్ల. శెద్ద పెట్టున 
m7 


ర 


100 మనోరమ 


నా(క్రంననము సేక్కై మారండి శవయుపి(బడి యేడ్చుచు, త్ర జదుఎర్న బెల్చుదు పరవ 
శుడె యుండగా యిక్ష్యృ_డ భేరి శెండమారులు [మోసిన అంతట వే ఎయిలుటేరి 
వచ్చితిని 

శే ధ్వ---అయితే యా పెట్ట మనుష్యు (డెనడు 

శ్చ కీ_-రాజు చే వెడల నడపంబడియు మారువేషమున చాయన కొలు బాచి 
బానిసెలుసైతీము చేపగించు నూజీగ ములు సేసిన సుమి తుండు 

[ర కముతో ఇెజ్దనగుక త్తి చేబూని యొక పెప్దమునుష్యుంయ (పవేంందయమున్నాడు ] 

పరకీంపు (డు ర కఓంపుండు 

స్వే కీ ఎట్టిరక్షణగావ లె ? 

Es ధ్వ పలుక వేల” 

"శ్వ కీర కముతోడి యాక త్తి యెక్కి. డిడి ? 

పె మ--ానులివెచ్చనిరి క్షమతో నదె పొగ లగయుమన్న గి భూడుండు 
ఆర క్త మా పేవాగయయునుండి సచ్చినది అక్క_టా ఎంతలో వామెక్‌ కాలము సరి 
పోయినది ' 


శ్చ 


పె మ-అయ్యా ! మోరాణ్సి ఆవెతోంబుట్టవునకు విషము వెట్టి 'శాను కత్తి 


గాక పె మమొపరు + ఎలుక వేల” 


వాత బడినది విషము పెట్టన ట్లామెయే యొప్పుకొనినదిం- 

దో---వా రిర్వురకును నావృాదయమును సమర్పణ సేసెత్రిని నువ్వ్చురమను 
శీ ఘమున 6 గూ జడదముగాక 

"శే కీ__ఇ దె సుమితుండు ఎచ్చుచున్నా (డు 

ష్‌ ధ్యా ఊరి యున్నను లేకున్నను నార్యడళరర శు ల నఠఓకుం క్‌ స్‌ 
రండు ఈశళ్వరునియెొక్క యాోర చర్యలు మనల స... పడిందుచుగ్చ విగాని 
మనహృృద యములకు జాలిగొలుపకున్న యవి,” 

( పెద్దమన వ్యు (శు నివ మించుచు న్నా డు ) 


[ సుమ్మిక్రుండు (పవేశంవచున్నా (డు ] 
పనో ! ఇత(చేనా సుమి తుండు ఆహో ! కాలవై పరితృమ రఈతేనిక్ట సామాన్న 
సత్కారవైన జూప వలనుపడ కన్నయది / 
స=అయ్యా ' మ్యూగాజు ననర్షాగొనిపోపవచ్చినా-ద త జడ? 
ల 


న. 


మండపాల చరి[తము 101 


Es ధ్వ-ఆయ్యా ' ముతపరాకు పడితిమి ! గోషాకరా! సుకీలామంప పొల, ఈ 

“నేమి సేన్సితివి ? సుమి తు6ణా , ఈవిపరీతము చూచినావా ?- ల 
[ చండి శామరోరల శరీరమల తే డుచున్నవి ] 

స -అమెో్ళా | బిల యక ? 
+ దోజభయులను సా మందు బద్దానురాగలై యొక త శెండబదానికి వివ 
మిడీ తాను బొడుచుకొన్నది 

స ధక నే వాం।డ ముఖముల. గప్ప ఈ. 

దో--- నవా కవసావము నమాఏంచివయఏి నా్యవకృతి నుల్ల ల్ల ంఘీంచియెన జ _న్షలో 
నొక యుపక్నతి సేయ విశయిందచినాడ కోటకు సత్పిరముగా నొకని పం 

ధ కు తేవచ్చు నేప సుక ౮ దుం5 పాఎయగ వక్ళు_డకు పంకియుంటిని కార్యము మిందకుండ 

న౦షు (౫ 

శృ ధృలాసమ ణి సాము పకా సాము 

హ్‌ mem డు ? ఎపరిని స్టన ? అబిస్టైనప సతి శద? 

గో వినూ లు వెంతయుం కుచితేమలు =n కొని నో సే నానియె.ద్దకు 
సగ్వేర మున we 

శే ధ్యా పకుగౌశ్చరు (శ్చేతకి రి విపు సంర మిందుచున్నా (డు ) 

వొసురీం నురివీవె యా మెయే యాశాభంగయు చే నరి సెట్టుకొనెనని (పక టింప 
పలసీరదిణా చేయును నండి యు _వాలుసేఫె యుర్తివవ్రు ౮ాసంగి సేనానియధీనము 
నేసి గుగిామందపాలురకు కోటకు 20ి తిమి = 

కై ధ్వాభగనుతు కు రకీంమిగాక. ఏఐ ఏటనుండితోగొ_ని చనుడు 

(వోపాకరుని మోనీకొని పోవుచున్నారు ) 
[సం9ల మొక్క మృ శళరిరమున సందిట6 బెట్టుకొని ర జాన, శ్వేతకీ రియు, సేనానియు 
మ5కొంవరును (బవేశించుచున్నారు ] 

శుఎఎానాపోవ చేల? మిగుంజెలు తాత ౭జేమయంబడె గాంబోలు మినోళ్లు నా 
కుండి క మిన్ను వీకులువార రొడసే_కునా! అయ్యా శ నానికేప మకుగ ౦కి ప్రో తము జే 
గొనయూావి నకు తేకపోయెగా అద్ద మొకటి దీశికొనిరండు ఊవిరిపరీక్న చేయు 
దము 

భుమి పిక టూ! వేంకు (పలయడినముగా( గన్నట్టుచున్నది 

చే క్ర అయ్లే తో మచున్నది స్‌ శ 


275 


102 న వా 


వ 

మం---అమా |! ఈవెం కుక దల చున్నది ఇగి నిజమైన నానష్ట్రమ ల నాక సా 6 
గలవు 

ల అ wa బల్లా న 

సుామహాపభూ (వా డవ యచన ) 


మంలో ల(గిపౌము పాము 
శ క్‌. త్ర భవత్చియిమి తు6 డగునువి (తుండ. 
మం-ా- మాతుకోలారా ! మిోపలననే దీఇ(పాణముల డాటివోయినలి మీ 
ఇంతకు రాకుండిన రతీంచికొనియుందు అయ్యూ ! తల్లీ ' ఎంతలో భం ఇెటిళివి 
శా అమా ' సాధ్బరోౌ ! దీనవత్శ్సుల ' సుశీలా ధాతికెల జూ థా 


గో కువ ఆ > రొ ఖ్‌ ఇజం 
నె నన్ను చొతి౦యు Wi సప చు న్నాకం ఇం విశ్వా న సః 


(on 
దమూడ స గూ నన గున స్ట్‌ 7 వుం దలంప షి మే 
న మెనం దడ యం* రా ె re న తూ ధిం బు, తిక 
వాటే న a 
= 
తల్లీ! ని న్నరిదీయు నాపాపకక్తు నొకవేటు నణికిత్రినిగాని నినుం దక్కించకో 
రం 


"నీరనెతి 

నేనాని=నిజమే రాలి నజికినాయ 

మం నటుక లేద (టరా దుర ? నాకాలమనే.6 గరవాల మెజును0డ బెటికీ 
శీల నమర్చితోడ నే వైరిశిరరులు జేంచేలు భూమి నలంకర్‌ంకెదీని మస్పన నాకు 
పద్చినకస్ర్రముల చె నాజవసనత్యువ ల ?నవి నీ విన్వండవో వెపష్పంట్లుదు నేమో (పయ 
త్నీంచెనను 

సుమిాక సము అనుఖ పించు” షయమున౦ (ఎప౦ం వమన “త్య సాటో వీచే ౫ సూ ట్లు 
చున్నావు 

మం చాకన్నాలు గాగజాలన్రు లీవు నని(తుండవు గానా? 

గుబ త్రయ మవహోవభూ దెపరపరిఛారకొం జడ 1 

నముం-- చాడు మంచిసేవకందు నాడు నాాొఫతూల బడదన్నటలోా: జూల 
"నేర్చరిగా నురౌన. అపుడు చద్ది స్యర్షగు నుంది కయి 

సు--అయ్యా ' వాం డన్యుండు గాడ వలలో నేన 

మం-ాసరే చూతము లే. 

నుంాన్మ్‌పథమదురపస్థ నా యెఐదల్సు | నీపా దనేవ సేయాచు 2 


ముంనీకో స్య్వాఫైత ను గ్‌ 


మందపాల చరిత్రము 108 


గుూఅ య్యా ' ముటిస్నాగతము తటుజూచినను [దోవామును నాశముే 
కనుం బశుచుష్నవి నీకొమా ౩౫ (దోవాము చే మ కిని 
ముం---అట్టు గానో ఫు 
న స ౧ వనీ మవ డూ న యాయనరో న చారో క బీర ఆర్య షె హుక్సు “'జలిపి 
యే వా గ యి 
+ొని నలాభము లేదు 
శే క్రీసత్యము. నిష్ప్రమోజనమే 
[సేనాని (పవేశించుమున్నా డు | 
సే__మహో| పఖ్హూ ' దోమాకరు(డు దీవి నాడూ 
శే ధ్యిాఎవరి శాదింతి.. (ప్రుక్చితమున గూర్చి యాలోచించివలెన 
Dia 
ను వినుడు మితులు నాల్తలు స్తుషణను ల్నుర్లు ల్పదు ల్నాద్ను పా 
న్‌ మోక్షోభము మాన్న గానంలోం యత్నం బెల్ల గావింతే మీ 
యనఘుం(చుంద పాలుని చెస జూపు దు) జేవెడు గాక ౦గా యఖల రాజ్వంబుం 
దదీయాజ్ల 
యాజ లో 
మన చె లనెలగంగలారము దరూ మె కీవాధ చై 
౧ ౪ ర్‌ రజా ఆ a యొ 
నంటు మ అ 
గీ స్నాతక ర్రినుమి. తులు నయ పదవి 
వేం (తిస్టైతులయి పసృశిసీభ రంబ 
బూను కాగ్వ మునందు దెవానిళంబు 
మారు చో 4 య్యొదరుగాక మానంగరిమ. 
కం విరులు నాబులు వారల 
మ, సక్‌ ఇ్నరూపమెన మ be ౫నడ్రీ 
ర ర 
శాతన్ర తెల్లన దమతేమ 
శ్యతుగ్యఫలంబ గుడుప ససుయము చాన్‌ 
నుం నా|ప చుత్నే యులు నేలపాూలౌనవి అరా ' ఎంత గతి పక్టీనగి , 
ఠా అక్కుట్‌ ! జీపవోబు పిల నంగముకేక పరి|భ మించ గా 
వెక్క-నమె తే నీవు షృగాం జెడు చైపముకంటి కిట్లు ని 
సక గ_టికంబు లేక నను నాజశేవుళ్ళి చనం? నాయ మే 
దెక %_తీయున్న నన్ను గడ తేన్చెదువా శెవరమ సు తికా 
నా౧హిః[పాణము వానీపోయె నిశ నాబొందిలో [పాణము టండనొపవు 
గమూార్ళిల్లి మృతి కొంధుచు న్నాడు ) 


27t 


104 మనోరము, 


శా క---అయ్యో ? నే గూలుచు న్నా (డు 
సుమి--వ్భానయమా ' అలినీపో వేల 
ల | స్థ 
3 క్ర-అ య్యా కను విచ్చి చూడుము 
స ==చింతలచేం బవికి రు ఏ రాలినా(డు ఆయన యా లిసా గ్య మునకు 
౧ = 
భంగము సేయకుయు ॥ 





శ్చ క్రీ___అంతా అయిపోయినది 

సుమి --కా శేయున్నది ఇంకేవజుస నిలుదుకే నా కాళ్చర్యముగ గైడు 

శ ధ్వ---వారిని దోడొొ-నిపాొండు సుమ్మిత క్వేతకీరు లారా ! ఇక విచా 
రమే మనపాలు కాటికి€ బోవువరకును గ_రము మానదు పరమాపులగు మిసా 
హాయ్యముచే నే నీ రాజ్య భారనిర్యవాణనుందు గొంత యూరట శగాంచెద 


నుమి---- నేనును నాయజమానునిపకుం బోపలె (నివు. )మించుచు న్నారు ) 
(| కీమనమిట్లు చేలపడవలదు ఐహీకస ఖదు9ఖములయందు పరమార్ధ 
(భాంతి చేసి ఎెవమోదము లందుట పావురలక్ష ణము (వాజ్హైండు సుఖుదుఃఖములను 
లాభాలాభములను జయాజయములను గణింపక ఫలాభివంఢ్‌ వర్జించి ధర మాచరింప 
వలెను (ఉభయులు నిష్క9మిం మదున్నారు )