Skip to main content

Full text of "Origen Hexapla"

See other formats


Digitized  by  the  Internet  Archive 

in  2006  with  funding  from 

Microsoft  Corporation 


http://archive.org/details/origenhexapla01unknuoft 


ORIGENIS    HEXAPLORUM 

QUAE    SUPERSUNT; 

SIVE 

VETERUM   INTERPRETUM   GRAECORUM 

IN   TOTUM    VETUS    TESTAMENTUM 

FRAGMENTA. 

POST    FLAMINIUM    NOBILIUM,    DRUSIUM,    ET    MONTEFALCONIUM, 

ADHIBITA  ETIAM  VERSIONE  SYRO-HEXAPLARI, 

CONCINNAVIT,    EMENDAVIT,    ET    MULTIS    PARTIBUS    AUXIT 

FRIDERICUS    FIELD,    AA.M. 

OOLLEOII    8S.   TRIN.    CANTAB.   OLIM    SOCIUS. 


TOMUS   I. 

PROLEGOMENA. 
GENESIS  —  ESTHER. 


OXONII: 

Ε  TYPOGRAPHEO  CLARENDONIANO. 

Μ  DCCC  LXXV. 


2>3 


/ 


1Ν   MEMORIAM 

FRANCISCI   MARTEST   AA.M. 

COLLEGII   SS.    TRIN.    APUD    CANTAB.  VICE-MAGISTRI 

VIRI    INTEGERRTMI   SANCTISSIMI   PUSSIMI 

INGENII    ERUDITIONISQUE   DOTIBUS   ORNATISSIMI 

MIHI   CONJUNCTISSIMI 

1NCEPTORUMQUE   MEORUM   FAUTORIS   STUDIOSLSSl.MI 

QUI   OBITT   DIE   XX   MAII   A.  D.    MDCCCLXVIII 

AETATIS   SUAE   LXVII 

IN   PACE. 


MUI.TIS   ILLE   BONIS   FLEBILI8   OCCIDIT 
NULLI    FLEBILIOB    QVAM    MIHI. 


IN   HONOREM 

ΑΝΤΟΝΙΙ   MARIAE    CERIANI 

COtLEGII   BIBLIOTHECAE   AMBROSIANAE   DOCTORIS 

HEXAPLORUM    MEORUM 

AB   INCUNABULIS   USQUE   AD   CONSUMMATIONEM    EORUM 

ADJUTORIS   INDEFATIGABILIS 

QUEM   IN    STUDIIS   SYRIACIS   EXCOLENDIS   ET   PROMOVENDIS 

PRIMARIUM   LOCUM   OBTINUISSE 

DOCTI    OMNES   UNO   ORE   CONSENTIUNT 

CUIQUE   IN    SPARTA   QUAM   SORTITUS   SIT   EXORNANDA 

VITAE   LONGITUDINEM   HONORIS   AMPLITUDINEM 

PROSPERA    OMNIA 

AUGUROR   ET   DEPRECOR. 

F.  F. 


Ρ  R AE  FATIO 


(JRIGENIS  HEXAPLORUM  deperditorum  fragmentis  disjectis  conquirendis  et  edendis 
primus  operam  navavit  Petrus  Morinus  Parisinus  in  annotationibus  ad  Biblia  Graeca  ex 
auctoritate  Sixti  V  Ρ.  M.  Romae  cusa  anno  1587;  qui  in  epistola  ad  Silvium  Antonianum  de 
suis  in  editione  paranda  partibus  haec  scribit :  **  Mihi  uni  data  est  provincia  commentariorum 
in  V.  T.  Vaticanorum,  quae  Catenae  dicuntur,  evolvendorum  ac  perlegendorum,  ut  ex  iis 
varias  lectiones  variasque  interpretationes  Aquilae,  Symmachi  et  Theodotionis,  Quintae  prae- 
terea  ac  Sextae  editionis,  exciperem  et  in  annotationes  transferrem,  quas  itidem  scribendas 
susceperam."  Cum  vero  anno  sequenti  ex  eadem  auctoritate  Flaminius  Nobilius  Biblia 
Graeca  Sixtina  cum  Morini  annotationibus  Latine  reddita  Romae  ediderit,  contigit  ut  com- 
muni  opinione  Nobilio  tribueretur  quae  proprie  Morini  commendatio  sit ;  qui  error  adeo  inve- 
teravit,  ut  nobis  quoque  in  opere  inscribendo  ei  non  obsistendum  esse  videretur.1 

Post  Morinum  idem  opus  suscepit  Joannes  Drtjsius  in  libro  post  obitum  ejus  edito,  cui 
titulus :  Vetervm  Interpretum.  Graecorum  in  totum  V.  T.  Fragmenta,  colleeta,  versa  et  notis 
illustrata  α  Johanne  Drusio,  Linguae  Sanctae  in  illustrium  Frisiae  Ordinum  Academia,  duni 
viveret,  Professore,  Arnhem.  1622.  Fragmentis  praemissae  sunt  duae  Auctoris  epistolae, 
quarum  prima  de  Aquila,  Symmacho  et  Theodotione,  altera  de  Quinta  et  Sexta  editione  agit. 
Lecticmibus  trium  interpretum  a  Morino  collectis  Drusius  vix  hilum  addidit;  sed  eas 
interpretatione  Latina,  aliorum  locorum  collatione,  et  doctis  annotationibus  non  mediocriter 
illustravit. 


1  Montefalconius  in  Monito  ad  Proverbia  notat,  multo     Cod.  248  (qui  est  Vat.  346)  Bodleianis,  perspectum  est, 
majorem  in  Proverbia  lectionum.  silvam  α  Morino  col-      Morini  lectiones  in  Proverbia  omnes  ex  hoc  uno  codice 
lectam  esse  qitam  in  ceteros  libros,  quia  videlicet  praestcm-      (qui  etiam  in  mendo  μπ-ανικήσης  Cap.  xxiii.  10  cum  Ed. 
tiores  codices  in  hanc  Scripturae  partem,  quam  in  ceterae,      Rom.  coucinit)  derivatas  fuiese. 
Romae  suppetebant.      Nobis  vero,  evolutis  collationibue 

bi 


iv  PRAEFATIO. 

Vetus  Testamentum  ex  versione  LXX  interpretum  secundum  exemplar  Vaticanum  Romae 

m,  una  cum  Scholiis  ejusdem  editionis,  variia  MSS.  codicum  veterumque  exemplarium 
lectionibus,  necnon  Fragmentis  versionum  Aquilae,  Symmachi  et  Theodotionis  edidit  Lam- 
hektus  Bos  Franequerae,  1709.  Praeter  Morini  collectionem  Bosius  alia  trium  interpretum 
fragmenta  ex  Notis  Patricii  Junii  in  Polyglottis  Waltoni,  ex  editione  Francofurti  1597,  ex 
Drueio,  et  ex  Cardinalis  Barberini  Codice  in  Prophetas,  margini  suo  allevisse  profitetur. 
Quod  vero  ad  lectiones  Francofurtenses  attinet,  eas  non  genuinas  esse,  sed  Hieronymi  Latinas 
Graece  redditas  ia  Monito  ad  Jesaiam  p.  430  probavimus. 

Ne  in  accessionibus  minoris  momenti  immoremur,  aedificio,  cujus  fundamenta  ab  editore 
Romano  jacta  sunt,  fastigium  imposuit  D.  Bernardus  de  Montfaucon,  Monachus  Bene- 
dictinus  e  Congregatione  S.  Mauri,  qui  Origenis  Hexaplorum  quae  supersunt,  multie  partibus 
auctiora  quam  α  Flaminio  Nobilio  et  Joanne  Drusio  edita  fuerint  duobis  tomis  formae 
raaximae  edidit  Parisiis,  17 13.  Primo  volumini  praemissa  sunt  Praeliminaria  in  Hexapla 
Origenis,  Opuscula  quaedam  Origenis  et  Epiphanii  inedita,  et  Testimonia  Auctorum ;  secun- 
dum  vero  ad  calcem  habet  Lexica  ad  Hexapla  Hebraicum  et  Graecum,  quorum  posterius  ab 
Abr.  Trommio  in  Concordantiis  (xraecis  ad  V.  T.  repetitum  est,  Codices  et  omnis  generis 
subsidia,  quibus  usiis  est  Montefalconius,  in  Monitis  ad  singulos  S.  Scripturae  libros  recen- 
euimus.  Opus,  etsi  nequaquam  omnibus  numeris  absolutum,  laboriosissimum  tamen  et  utilis- 
«imum,  per  saeculum  et  dimidium  in  hac  eruditionis  biblicae  provincia  sine  rivali  primatum 
tenuit.  Certe  famam  ejus  non  obscuravit  repetitio  ejus  a  Carolo  Friderico  Bahrdt,  anno 
1769  et  sequenti  Lipsiae  et  Lubeciae  publici  juris  facta. 

Bahrdtio,  ut  ipse  profitetur,  in  primis  propositum  fuit,  ut  immortalis  Montefalccmii 
■<$  editionem,  qnae  nullum  emptorem  pretio  suo  deterreret,  pararet.  Hoc  consilio  textum 
Hebraicum,  quandocunque  solito  prolixior  esset,  decurtavit;  verba  Hebraica  literis  Graecis 
adscripta  plurima  ejecit;  versionem  Latinam,  cui  antecessor  ejus  dimidium  fere  cujusque 
]>aginae  assignaverat,  omisit;  Montefalconii  notas  maximam  partem  neglexit,  etiam  eas  quae 
unde  sumpta  sit  lectio  quaeque  describunt;  ceteras  omnino  suas  fecit  et  cum  suis  permiscuit, 
quia  ejus  net  nihil  lectoria  intererat.  Vitia  prioris  editionis  typographica  innumera  correxisse 
vereor  ne  nimis  temere  professus  sit;  quod  vero  ad  augenda  Hexapla  attinet,  si  excipias 
lectiones  Codicis  Pentateuchi  Lipsiensis  a  Jo.  Frid.  Fischero  anno  1767  editi,  nihil  omnino 
effecit.  Lexica  nova  ad  usurn  operis  sui  necessaria,  si  viris  doctis  labores  suos  non  displicuisse 
kUeUezcrit,  paraturum  ee  poUicitus  est;  quae  tamen,  viris  doctis,  ut  videtur,  non  faventibus, 
lucem  non  viderunt. 

Annie  recentibus  novam  Hexaplorum  editionem  vehementer  exoptaverunt  W.DD.,  e 
quibus  unius  tantum  et  alterius  verba  proferemus.  Sic  igitur  J.  G.  Eichhornius,  de  Monte- 
falconii   Hexaplis  judicium   ferens:   "Dolendum  est  quod  doctus   Benedictinus  eruditione 


PBAEFATIO.  ν 

Hebraea,  acumine  critico,  interdum  etiam  communi  diligentia  et  accuratione  adeo  destitutus 
sit,  ut  ne  Drusii  quidem  fragmenta  Batis  exacte  exscripserit.  Ad  sumraam,  Hexapla  ejus  pro 
bono  collectaneorum  thesauro  habenda  sunt.  Ad  haec  elaboranda  et  augenda  jampridem  a 
Semlero,  Scharfenbergio,  Doederleinio,  Matthaeio,  Schleusnero,  Spohnio,  singularibus  opusculis 
auspicatum  est;  quorum  vestigiis  si  ab  aliis  insistetur,  Hexaplorum  editio  fidelior  et  Criticis 
utilior  cito  sperari  potest.  Equidem  a  codicibus  LXX  interpretum  MSS.  et  versione  Syro- 
hexaplari  plurimum  adjumenti  exspecto."2  In  eandem  sententiam  breviter  sed  magno  cum 
pondere  Constantinus  Tischendorfius  :  "  Magnopere  optandum  est  ut,  quibus  antehac 
Morinus,  Drusius,  Montefalconius,  Bahrdtius,  Schleusnerus  aliique  de  sacris  literis  promeruere, 
studia  colligendorum  omnium  eorum,  quae  ex  opere  Origenis  passim  etiamnum  supersunt, 
repetantur  promoveanturque." 3 

Nunc  quid  in  nostro  opere,  L.  B.,  ut  votis  eruditorum  hominum  pro  virili  satisfaciamus, 
praestiteriraua,  paucis  accipe.  Ε  duobus  reliquiarum  hexaplarium  fontibus  ab  Eichhornio 
sagaciter  detectis,  omnia  fere  nostra  hausimus.  Lectiones  trium  interpretum  ab  Holmesio  et 
Parsonsio  ad  calcem  cujusque  libri  e  codicibus  suis  excerptas  sedulo  exscripsimus ;  primum, 
scilicet  a  Jobo  (a  quo  initium  fecimus)  ad  Danielem,  ex  edito  eorum  magno  opere;  mox,  cum 
ad  XII  Prophetas  ventum  est,  ex  ipsis  collationibus  manuscriptis,  quas  domi  habere  per 
favorem  Curatorum  Bibliothecae  Bodleianae  nobis  contigit.  Finito  autem  opere,  ne  pars  prior 
a  Jobo  ad  Danielem  eodem  beneficio  destitueretur,  e  schedis  Bodleianis  magnam  bonarum 
lectionum  segetem,  a  duumviris  illis  immerito  praeteritarum,  in  Auctarium  ad  id  factum 
recondidimus.  Porro  multas  alias  lectiones  anonymas  in  apparatu  eorum  subtextitali  latentes 
in  lucem  protraximus ;  quarum  aliae  ad  alias  versiones  pertinent,  aliae  ad  eam  recensionem 
quam  probabilibus  argumentis  Luciano  Martyri  vindicavimus.  Transeamus  ad  alterum 
fontem,  versionem  scilicet  Pauli  Telensis  Syro-hexaplarem,  partim  ioeditam,  partim  ex  apo- 
grapho  parum  fideli  editam;  in  qua  tractanda  magnis  difficultatibus  pressi  fuissemus,  ni  Vir 
egregius  Antonius  Maria  Ceriani,  Collegii  Bibliothecae  Ambrosianae  Doctor,  viain  salutis 
nobis  aperuisset.  Praeterea  ad  libros  Levitici 4  et  I  et  II  Kegum,  deperdita  versione  Syro- 
hexaplari,  ex  Bar  Hebraei  Horreo  Mysteriorum  hactenus  inedito,  opem  nobis  ferente  Doctore 
Gulielmo  Wright,  Linguae  Arabicae  apud  Cantabrigienses  Professore,  paucas,  sed  bonae 
frugis,  trium  interpretum  lectiones  lucrati  sumus.  His  summatim  expositis,  ne  eadem  bis 
dicendo  molesti  simus,  Lectorem  ad  Monita  cuique  libro  praemissa  ablegamus.  Unum  restat, 
idque  jucundissimum,  ut  nomina  eorum,  qui  nobis  in  labore  nostro  decennali  exantlando  vocati 


1  Eichhorn.  (J.  G.)  Einleitung  in  das  A.  T.  T.  I,  p.  370  ed.  3»5ae.  3  Tischendorf.  Prolegom.  in  V.  T.  juxta  LXX 

Interpretee,  p.  lv  ed.  4toe,  Lips.  1869.  4  Vicl.  Omissa  ad  calcem  Auc(<irii. 


VI 


PRAEFATIO. 


et  non  vocati  officia  sua  praestiterint,  grate  commemoremus.  Hi  autem  sunt,  praeter  duos 
modo  memoratos,  Robertus  Lubbock  Bensly,  A.M.,  Academiae  Cantabrigiensis  Sub-biblio 
thecarius;  Josephus  Cozza,  Monachus  Basilianus;  Philippus  Edvardus  Pusey,  A.M.,  ex 
Aede  Christi  Oxonii;  et  Gulielmus  Aldis  Weight,  A.M.,  e  ColL  SS.  Trin.  Cantabrigiae. 


QUOD  Germanis  literatis  moris  eet,  ut  ad  summos  in  philosophia  honores  rite  capessendos 
vitae  et  studiorum  rationes  reddant,  id  mihi  eemper  visum  est  senescenti  quam  adolescenti 
aetati,  et  absoluto  quam  vixdum  inchoato  curriculo  magis  consentaneum  esse.  Cum  igitur, 
Deo  favente,  ad  finem  ultimi  mei  laboris  literaiii  tanquam  ex  longa  navigatione  in  portum 
pervenerim,  peto  indulgentiam  tuam,  L.  B.,  dum  quid  in  vita  ultra  communem  terminum 
producta  peregerim,  et  quibus  studiorum  inceptorumque  meorum  auctoribus  et  fautoribus, 
breviter  expono. 

Natus  sum  Londini  anno  MDCCCI  mensis  Julii  die  XX  in  vico  cui  nomen  a  Nova  Porta, 
in  quo  pater  meus  Henricus  Field,  et  ante  eum  pater  ejus,  et  post  eum  frater  meue  natu 
maximus  per  longam  annorum  seriem  medicam  artem  exercuerunt.  Avus  meus  Joannes 
Field  uxorem  duxit  Annam  filiam  Thomae  Cromwell,  negotiatoris  Londinensis,  viri  humili 
conditione,  sed  stirpe  illustri,  quippe  qui  patrem  habuerit  Henricum  Cromwell,  Majorem 
(qui  dicitur)  in  exercitu  Reginae  Annae;  avum  autem  Henricum  Cromwell,  Hiberniae 
Dominum  deputatum,  filium  natu  minorem  OLI VEB-II  CROMWELL,  Reipublicae  Angliae, 
Scotiae  et  Hiberniae  Protectoris.  Sed  stemmatum  satis.  Redeo  ad  patrem  meum,  viram 
strenuissimum,  integerrimum,  piissimum,  cujus  memoriam  nunquam  eo  quo  par  est  amore  et 
veneratione  prosequi  potero.  Is,  dum  sextum  annum  agebam,  cooptatus  est  in  medicum 
Orphanotrophei  Christi  a  Rege  Edvardo  VI  fundati,  quo  eventu  patuit  mihi  aditus  gratuitus 
ad  scholas  dicti  Orphanotrophei  grammaticas,  primura  sub  disciplina  viri  optimi  et  amabi- 
liseimi,  Lancelotti  Pepys  Stephens,  A.M.,  scbolae  inferioris  magistri;  donec,  aetate  paulo 
provectior,  traneii  in  scbolam  superiorem  ab  Arthuro  Gulielmo  Trollope,  S.T.P.,  tunc 
temporie  gubernatam,  quo  praeceptore,  nulli  coaetaneorum  suorum  secundo,  a  pueritia  usque 
ad  animm  aetatis  duodevigesimum  literis  Latinie,  Graecis,  Hebraeis  sedulo  imbutus  sum. 
Ε  schola  egressum  anno  MDCCCXIX  excepit  me  Collegium  SS.  Trinitatis  apud  Canta- 
brigienses,  cujue  post  sex  menses  Discipulus  factus  sum.  Tutores  habui  in  disciplinis  mathe- 
maticis  Joannem  Brown,  AM.,  et  Gxjlielmum  Whewell,  A.M. ;  in  eruditione  autem  classica 
(quae  dicitur)  Jaoobum  Henricum  Monk,  S.T.B.,  Graecarum  literarum  Professorem  Regium; 


PRAEFATIO.  vii 

quorum  praelectiones  diligenter  attendens,  privato  tutore  facile  carere  potui.  Elapso  triennio 
(cujus  disciplinae  quotidianae  jucundissimam  memoriam  recolo)  anni  MDCCCXXIII  mense 
Januario  in  gradum  Baccalaurei  Artium  admissus  sum,  quo  tempore  in  tripode  (quem  vocant) 
mathematico  primae  classis  decimum  locum  obtinui.  Ejusdem  anni  mense  Martio  numisma 
aureum  a  Cancellario  Universitatis  pro  profectu  in  studiis  classicis  quotannis  propositum 
reportavi  Vix  bimestri  spatio  elapso,  tertium  in  arenam  descendi,  et  exhibitione  a  Roberto 
Tyrwhitt,  A.M.,  ad  eruditionem  Hebraeam  promovendam  instituta  dignatus  sum.  Proximo 
anno,  Octobris  die  primo,  culmine  votorum  meorum  potitus  sum,  in  Sociorum  celeberrimi 
Collegii  ordinem  post  examinationem  habitam  cooptatus.  Collegas  lionoris  habui  tres : 
Thomam  Babington  Macaulay,  Poetam,  Oratorem,  Historicum ;  Henricum  Malden,  in 
Collegio  Universitatis  Londini  Graecarum  literarum  Professorem ;  et  Georgium  Biddell 
Airy,  Astronomum  Regium.  Anno  MDCCCXXVIII  a  Joanne  Kaye,  S.T.P.,  Episcopo  Lin- 
colniensi,  sacris  ordinibus  obligatus  sum.  Ex  eo  tempore  S.  Scripturae  et  Patrum  Ecclesiae 
studio  me  addixi,  nullo  tamen  publice  edito  fructu,  donec  anno  MDCCCXXXIX  S.  Joannis 
Chrjsostomi  Homilias  in  Matthaeum  ad  fidem  codicum  MSS.  et  versionum  emendatas  et 
annotationibus  illustratas  non  modico  sudore  ac  sumptu  evulgavi.  Non  multo  post  almae 
matri  meae  valedixi,  et  curam  pastoralem  Saxbamiae  Magnae  in  agro  Snffolciensi  per  tres 
annos  administravi.  Anno  MDCCCXLII  beneficium  ecclesiasticum  Reephamiae  cum  Ker- 
distone  in  agro  Norfolciensi,  cujus  collatio  ad  Collegium  SS.  Trinitatis  pertinet,  jure  successionis 
mihi  obtigit.  In  hoc  viculo  amoenissimo  annos  unum  et  viginti  non  inutiliter  consumpsi, 
partim  in  cura  animarum  non  ita  multarum  mihi  commissarum,  partim  in  studiis  eis  sectandis, 
quae  gloriam  Dei  illustrare,  et  Ecclesiae  ejus  adjumento  esse  possent.  Ne  longior  fiam,  per 
id  tempus  Chrysostomi,  deliciarum  mearum,  Homiliarum  in  Divi  Pauli  Epistolas  novam 
recensionem,  septem  voluminibus  inclusam,  in  gratiam  Bibliothecae  Patrum  Ecclesiae  a  pres- 
byteris  quibusdam  Oxoniensibus  inceptae  edidi.  Praeterea,  rogatu  venerabilis  Societatis  de 
Promovenda  Doctrina  Christiana,  Veteris  Testamenti  juxta  LXX  interpretes  recensionem 
Grabianam  denuo  recognovi;  cujus  operis,  quamvis  ad  aliorum  modulum  et  praescriptum  con- 
formati,  merita  qualiacunque  candide  agnovit  Tischendorfius  in  Prolegomenis  ad  V.  T.  juxta 
LXX  interpretes,  Lipsiae,  1869,  quartum  editis.  Vixdum  hoc  pensum  finieram,  cum  in 
mentem  mihi  venit  cogitatio  operis,  quod  ad  priora  illa  quasi  cumulus  accederet,  boc  est, 
Origenis  Hexaplorum  novae  et  quae  nostri  saeculi  votis  satisfaceret  editionis ;  quod  tamen 
ut  ad  felicem  exitum  perducerem,  quantulum  mihi  restaret  tam  vitae  quam  vigoris  in  hunc 
unum  laborem  impendendum  esse  sensi.  Resignato  igitur  beneficio  meo,  e  cujus  amplis 
reditibus  jam  omnibus  bonis  affluebam,  anno  MDCCCLXIII  Norvicum  me  contuli,  unde  anno 
sequenti,  prolusionis  gratia,  Otium  meum  Norvicense,  sive  Tentamen  de  Reliquiis  Aquilae, 
Symmachi  et  Theodotionis  e  lingua  Syriaca  in  Graecam  conveHendis,  emisi.     In  animo 


viii  PRAEFATIO. 

habebam  librum  per  aubscriptiones  (quas  vocant)  publicare,  sed  in  hac  bonarum  literarum 
despicientia  res  tam  male  mihi  successit,  ut  spem  omnem  operis  edendi  abjecissem,  nisi  perop- 
portune  Delegati  Preli  Oxoniensis  Academici,  interveniente  Roberto  Scott,  S.T.P.,  Collegii 
Balliolensis  Magistro,  omnem  novae  editionis  impensam  in  se  suscepissent;  quibus  pro  sua 
in  me,  exterae  Academiae  alumnum,  benevolentia  gratias  quam  maximas  ago. 

Quod  6iipere8t  quam  brevissime  potero  conficiam.  Fidem  catholicam,  ab  Ecclesia  Angli- 
cana  reformata  expositam,  firmiter  teneo.  Errores  ac  novitates,  qui  in  tot  annorum  decursu 
alter  alteri  supervenerint,  sive  Evangelicalium  (qui  nominantur),  sive  Rationalistarum,  sive 
(quod  novissimuni  ulcus  est)  Ritualistarum  et  Papizantium,  praeveniente  Dei  gratia  feliciter 
evasL  Jus  fasque  tum  in  privatis  tum  in  publicis  rebus  impense  amavi;  injurias  et  aggres- 
siones,  sive  regum  delirantium,  sive  plebeculae  tyraanidem  affectantis,  immitigabili  odio  ac 
detestatione  prosecutus  sum.  Vitam  umbratilem  et  otiosam  semper  sectatus  sum,  non  ut 
desidiae  indulgerem,  sed  ut  iis  negotiis,  in  quibus  me  aliquid  proficere  posse  senserim, 
vacarem.  Per  quadraginta  fere  annos  in  bonis  literis  excolendis,  praecipue  eis  quae  ad 
Verbi  Divini  illustrationem  pertinent,  sine  patrocinio,  sine  emolumento,  sine  honore  desudavi. 
Nunc  senio  confectus,  et  rude  donatus,  nihil  antiquius  habeo  quam  ut  juniores  competen- 
tioresque  in  eodem  campo  decurrentes,  dum  vivo  et  valeo,  consiliis,  adhortationibus, 
facultatibus  adjuvem. 

Scribebam  Norvici  die  XVI  Septembris,  A.D.  MDCCCLXXIV. 


PROLEGOMENA  IN  HEXAPLA  ORIGENIS. 


CAPUT    I. 

De  Hexaplorum  variis  nominibus. 

Origenis  opus  elaboratissimum,  quodque  ad  Sacri  Codicis  intelligentiam  maximum 
momentum  habet,  sub  generali  Hexaplorum  nemine  omnibus,  qui  vel  primis  scientiae 
biblicae  elementis  imbuti  sint,  familiariter  notum  est.  Nomen  ipsum  cum  cognatis  ejus, 
Tetrapla,  Octapla  etc.,  apud  Origenem,  Eusebium,  Epiphanium  et  Hieronymum  (e  quorum 
scriptis  ipsius  operis  descriptio  in  primis  petenda  est)  plurali  forma  gaudet,  Τά  4ξαπ\ά,  Τά 
τίτραπλά ;  apud  recentiores  autem  aeque  commuDis  est  singularis  numerus,  Τδ  ίξαπλοΰν,  Τδ 
τπραπλονν.  Cum  vero  sextuplex  vel  quadruplex  S.  Scripturae  textus  qui  in  eo  compre- 
hendatur,  per  paginas  sive  columnas  (σελίδα?)  parallelas  (quae  dicimtur)  legentium  oculis 
subjiciatur,  inde  factum  est  quod  aliud  nomen,  Τδ  έξασέλιδον,  Τδ  τςτρασέλιδον,  operi  Origeniano 
inditum  sit.1 

Praeter  Hexapla  proprie  sic  dicta,  Origenem  alia  volumina  sub  Tetraplorum  appellatione 
concinnasse  inter  veteres  scriptores  convenit.  Haec  autem  quatuor  versiones  Graecas,  Aquilae 
videlicet,  Symmachi,  LXX  interpretum  et  Theodotionis,  ordine  quo  nominavimus  dispositas, 
complexa  esse  certum  indubitatumque  est.  De  Hexaplorum  vero  compositione  paulo  obscu- 
rior  est  quaestio.  Generalior  et  (ut  nostra  fert  sententia)  longe  probabilior  opinio  est,  Hexapla 
ita  nuncupata  esse,  quia  praeter  quatuor  dictas  versiones,  duas  alias  columellas,  quae  textum 
Hebraeum  literis  Hebraicis  et  Graecis  descriptum  continerent,  ceteris  praepositas  exhibebant. 
Ad  hanc  conclusionem  (quae  Salmasii,2  Petavii,3  Huetii,4  Hodii,5  Montefalconii,6  aliorum  assen- 
sionem  nacta  est)  extra  omnem  dubitationem  ponendam  sufficere  posse  videatur  Epiphanii 
t« , 

1  Hexaplarium  codicum  in  contradistinctionem,  exem-  sionis  Syro-hexaplaris  inditum.  2  De  Hellenistica, 

plaria  quae  unicam  τών  Ο'  editionem   continebant  όπλα.  ρ.  159.  s  Animadv.  ad  Upiphan.  p.  404.  *  Ori- 

nominabantur,  ut  videre  est  in  Hexaplis  nostris  ad  3  Reg.  genianorum  Lib.  III,  Cap.  II,  §  4.  6  De  Bibliorum 

vii.  13.  χϋ.  22.     Hinc  quoque  versioni  Syriacae  vulgari  Textihus,  p.  595.  β  Praeliminaria  in  Hex.  Orig. 

nomen  Peschito  ()^«*ju»,  άπλοΰή  npos  άντώιαστολψ  ver-  p.  8. 


x  PROLEGOMENA  ΙΝ  HEXAPLA  OMGENIS. 

testimonium  evidentissimum,  dignum  quod  hic  integrum  exscribatur.  Έντυγχάνοντες  γάρ  τοις 
έζαπλοΐς  ή  οκταπλοί?•  τετραπλά  γάρ  είσι  τα  'Ελληνικά,  δταν  αϊ  του  'Ακύλα  και  Συμμάχου  και  των  οβ? 
και  θεοδοτίωνος  έρμηνεΐαι  συντεταγμέναι  ώσι•  των  τεσσάρων  δε  τούτων  σελίδων  ταΐς  δυσι  ταΐς  Έβραϊκαΐς 
συναφθεισών  έζαπλά  καλείται'  (αν  δε  και  ή  πέμπτη  και  ή  έκτη  ερμηνεία  συναφθώσιν,  ακολούθως  τούτοις 
οκταπλά  καλείται.7  Εχ  Epiphanio,  ut  conjicere  licet,  sua  hausit  Auctor  Epistolae  versioni 
Harethi  ArabicaQ  praepositae,  qui  de  Origenis  Octaplis  haec  habet :  "  Horum  primus  ordo 
continebat  scripturam  Hebraicam,  sermone  ac  literis  Hebraicis:  secundus  autem  scripturam 
Graecam,  sermonem  vero  plane  Hebraicum  instar  praecedentis,  ut  ita  Graece  ea  legerent,  qui 
scripturam  Hebraicam  nequaquam  callerent :  tertius  versionem  Aquilae,  cui  signum  Alpha 
Graecum,  primum  scilicet  nominis  ejus  literam  apposuit :  quartus  versionem  Symmachi,  quam 
apposita  prima  nominis  ejus  litera  Σ  notavit :  quintus  versionem  LXXII,  quam  literis  Ain 
et  Beth  nuraerum  LXXII  exprimentibus  notavit :  sextus  versionem  Theodotionis,  quam  litera 
θ  prima  nominis  ejus  litera  notavit :  septimus  interpretationem  Hierichunte  inventam,  cujus 
auctoris  nomen  cum  lateret,  litera  He,  signo  numeri  quinarii  eam  notavit :  octavus  versionem 
Nicopoli  inventam,  cujus  itidem  auctor  cum  nomine  notus  non  esset,  Sexti  notam  ei  indidit, 
quam  litera  Vaw  ejus  numeri  indicio  signavit."8  Sed  contra  assurgit  Valesius,  qui  ex  loco 
Eusebii  Hist.  Eccles.  VI,  1 6  aperte  convinci  affirmat,  Hexapla  dicta  esse  eo  quod  sex  inter- 
pretationes  Graecae  in  iis  continerentur  praeter  Hebraicum  textum  Hebraicis  et  Graecis  literis 
descriptum.  Nam  ut  Tetrapla  dicta  sunt,  quod  quatuor  versiones  Graecas  haberent,  sic  etiam 
Hexapla  appellata  esse,  quod  sex  versiones,  Aquilae  videlicet,  et  Symmachi,  et  LXXII  inter- 
pretum,  et  Theodotionis,  Quintam  denique  et  Sextam  editionem  complecterentur ;  Hebraicum 
autem  textum,  cum  ipsum  authenticum  esset  exemplar,  in  versiones  non  esse  numerandum. 
Locue  Eusebii  sic  sonat :  Ταύτα?  δε  άπάσας  (versiones  Graecas  sex,  in  Psalmis  autem  septem) 
(π!  ταυτον  σνναγαγων,  διελών  τε  προς  κώλον  (h.  e.  per  cola,  seu  memhra  sensum  integrum  absol- 
ventia),  και  άντιπαραθεις  άλλήλαις  μετά  και  αυτής  της  Εβραίων  σημειώσεως  (textu)  τα  των  λεγομένων 
έζαπλών  αντίγραφα  καταλέλοιπεν.  Ubi  tamen  si  sumatur  (id  quod  nogari  non  potest)  Hexa- 
plorum  nomen  improprie  de  totius  operis  corpore  poni,  cujus  partes  secundum  numerum 
vereionum  ad  quemque  librum  adhibitarum  nunc  Hexapla,  nunc  Octapla,  in  Psalmis  vero,  si 
Eusebio  fides  habenda  est,  etiam  Enneapla,  proprie  nominari  possint,  nihil  est  in  his  verbis 
quod  priori  nostrae  suppositioni  repugnet.  Majoris  certe  difficultatis  est  alter  Epiphanii  in 
Panario  locus,  ubi  de  Hexaplorum  compositione  haec  habet :  "Οθεν  το  πρώτον  αύτοϋ  επιμελώς 
έφιλοτιμήσατο  συναγαγεϊν  των  %ξ  ερμηνειών,  'Ακύλα,  Συμμάχου,  των  τε  οβ'  και  θεοδοτίωνος,  πέμπτης  τε 
και  έκτης  εκδόσεως,  μετά  παραθέσεως  έκαστης  λέξεως  Εβραϊκής,  και  αυτών  όμοΰ  των  στοιχείων,  εκ  παρ- 
αλλήλου δε  άντικρυς  δευτέρα,  σελίδι  χρωμενος  κατά  σύνθεσιν,  Εβραϊκή  μεν  τή  λέξει,  Έλληνικώ  δε  τω 
γράμματι,  έτέραν  πάλιν  πεποίηκε  σύνθεσιν,  ως  είναι  μεν  ταύτα  και  καλεΐσθαι  έξαπλά  έπι  τάς  Έλληνικάς 
ερμηνείας  δύο  όμοΰ  παραθέσεις,  Εβραϊκής  φύσει  μετά  στοιχείων,  και  Εβραϊκής  δι  Ελληνικών  στοιχείων, 
ώστε  είναι  τήν  πάσαν  πάλαιαν  διαθήκην  δι'  έξαπλών  καλουμένων,  και  διά  τών  δύο  Εβραϊκών  ρημάτων.9 


1  Epiphan.  De  Mens.  et  Pond.  19  (Opp.  T.  II,  p.  175).     don,  Oxford,  1779,  pp.  12, 13.  9  Epiphan.  Haeres. 

•  White  (Rev.  Joeeph),  Letter  to  the  Lord  Bishop  of  Lon-     LXIV,  3  (Opp.  T.  I,  p.  526). 


PROLEGOMENA  IN  HEXAPLA  ORIGENIS.  xi 

Locus  obscurus,  et  fortasse  corruptus,  non  modo  priori  ejus  et  clariori  ejusdem  rei  expositioni 
repugnare,  sed  ne  inter  se  quidem  cohaerere  videtur,  siquidem  idem  Hexaplorum  nomen  nunc 
de  sex  tantum  columnis  Graecie,  nunc  de  iisdem  et  duabus  Hebraeis  conjunctim  ponitur. 
Sed  ut  manifestior  evadat  res,  varias  operis  Origeniani  formas  nunc  recensebimus. 

1.  Tetraplorum  tum  in  scholiis  tum  apud  scriptores  ecclesiasticos  frequens  est  mentio  ;  qui 
omnes  summo  consensu  testantur,  compositionem  fuisse  ab  Hexaplis  prorsus  discretam,  qua- 
tuor  versiones  Graecas  ceteris  notiores  complectentem.  Textus  autem  LXXviralis  Jobi, 
Danielis  et  XII  Prophetarum,  prout  in  Tetraplorum  columna  tertia  olim  exstabat,  in  ver- 
sione  Syro-hexaplari  adhuc  exstante  repraesentatur. 

2.  Pentapla  semel  tantum  quod  sciamus  nominantur,  videlicet  in  Codice  Marchaliano  ad 
Jesai.  iii.  24,  ubi  scholium  habetur  :  Οί  γ'  στίχοι  οί  υποκείμενοι  ονκ  εκειντο  εν  τω  πεντασελίδω,  ονδε 
Ώριγενης  εξηγούμενος  τούτων  έμνήσθη.  Si  vera  est  codicis  scriptura,  et  non  potius  legendum  h 
τω  τετρασελίδω  (ut  ad  v.  25  Syro-hex.  in  marg. :  Ονκ  εκείτο  εν  τω  τετρασελίδω)  per  quinqve 
columnas  indicari  non  potest  juxta  Valesii  hypothesin  series  Ά.  Σ.  (Χ.  θ.  E',  nam  Quintae 
editionis  in  Jesaia  nec  vola  nec  vestigium ;  sed  potius  Έβρ.  Ά.  Σ.  Ο',  θ,  ubi  prima  coluinna, 
ut  videtur,  textum  Hebraeum  Graecis  characteribus  descriptum  continebat ;  cujus  rei  exem- 
plum  habemus  in  Cod.  Barb.  ad  Hos.  xi.  1,  ubi  tamen  non  πενταπλά,  sed  εξαπλόί  memo- 
rantur. 

3.  Hexaplorum  passim  mentio  fit,  non  solum  in  illis  Bibliorum  libris,  in  quibus  Quintae 
et  Sextae  editionis  nullum  indicium  est,10  verum  etiam  in  illis,  in  quibus  quinque11  aut  sex12 
versiones  Graecas  ab  Origene  adhibitas  esse  exploratum  est.  In  posteriore  casu  Hexaplorum 
titulum  generaliori  sensu  usurpari  sumendum  est. 

4.  Heptaplorum  nomen,  Montefalconio  et  antecessoribus  ejus  inauditum,  non  reperitur 
nisi  in  versione  Syro-hexaplari  ad  4  Eeg.  xvi.  2,  et  in  subscriptione  in  fine  ejusdem  libri,  ubi 
diserte  legitur :  J^a  ^»a*f  ^»?  cu«  1LaJ^-s{?  |^j^-a  ^ao,  h.  e.  ex  libro  Heptaplorum  sive  Septcm 
columnarum.  Haec  autem  septima  columna  qualis  sit,  ex  ipsa  versione  libri  4  Regum  Syro- 
hexaplari  ostenditur,  ubi  praeter  tres  interpretes  notiores  lectiones  Quintae  editionis  passim 
in  margine  allegantur.  Quinetiam  ad  Cap.  vi.  5  :  E'.  ούαί  μοι  κύριε,  appingitur  scholium  :  To 
κύριε  το  ενταύθα  όντως  φέρεται  εν  Tfj  σελίδι  ττ\  ΈΒΔΟΜΗΙ,  και  πάρα  τοις  άλλοις  ερμηνενταΐς*  εν  δε 
τω  Έβραίω,  άδωνί.  At  enim  si  Valesio  credendum,  versio  Sexta  non  septirnam,  sed  quintam 
Hexaplorum  columnam  occupasse  manifestum  est. 

5.  Operis  quod  Octaplorum  titulo  insignitum  est,  mentio  fit  in  libro  Jobi  juxta  ver- 
sionem  Syro-hexaplarem,13  necnon  in  scholiis  Graecis  ad  librum  Psalmorum,14  in  quibus 
notandum  est  Tetrapla  et  Octapla  tantum  poni,  Hexaplis  ne  memoratis  quidem  (e.  g.  ad 
Psal.  lxxxvii.  43  :  Έν  τω  τετρασέλιδο*  όντως•  εν  δε  τω  όκτασελίδω,  θλιβόντων  αυτών) ;  nimirum  quia 
m  Psalmis  Hexapla  et  Octapla  unum  idemque  opus. 


10  Vid.  Hex.  ad  2  Reg.  xxiv.  9,  25.  M  Vid.  Hex.  ad      Hex.  ad  Job.  v.  23.  vi.  28.         14  Vid.Hex.ad  Psal.  Lxxv.  1. 

4  Reg.  viii.  15.  xi.  6.  »  Vid.  Hex.  ad  Psal.  cxliii.  1.      lxxxvi.  5.  lxxxviii.  43.  cxxxi.  4.  cxxxvi.  1. 

cxlv.  1.  Hos.  i.  8.  vi.  4.  Joel.  i.  17.  Mich.  v.  3.  "  Vid. 

c  2 


Χ 11 


PROLEGOMENA  ΙΝ  HEXAPLA  ORIGENIS. 


β.  Nomen  Enneaplorum  nusquam  reperitur,  ne  in  Psalmia  quidem,  ubi  Septimae  edi- 
tionis  vestigia  rariora  nec  ea  indubitata,  apparent.     Sed  de  hac  quaestione  alio  loco. 

Cum  vero  compertum  sit,  Origenem  duo  tantum  opera,  Tetrapla  videlicet  et  Hexapla, 
contexisse,  hic  non  abe  re  erit  quaestionem,  quae  in  hac  parte  disputationis  nostrae  moveatur, 
in  examen  vocare ;  videlicet  utnim  Tetrapla  an  Hexapla  Auctor  prius  ediderit. 

Eusebius  in  loco  Hist.  Eccles.  supra  laudato  post  verba,  τα  των  λεγομένων  ίξαπλών  ήμΐν 
αντίγραφα  καταλίλοιπεν,  subjimgit :  ιδίως  (seorsim)  τήν  Άκύλον  και  Συμμάχου  καϊ  θεοδοτίωνο*  ίκδοσιν 
άμα  τβ  των  Ο'  kv  τοπ  τετραπλοί?  ΈΠΙΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΑΣ.  Ε  quibus  verbis  necessaria,  ut  vide- 
tur,  conclusio  oritur,  editionem  tetraplarem  post  hexaplarem  ab  Auctore  confectam  esse  ;  hanc 
enim  vim  habet  vocabulum  έπικατασκευάζαν,  insuper,  vel  postea  concinnare,  cui  contrarium 
est  Ίτροκατασκ€υάζαν.  Nemini  vero  incredibile  aut  absurdum  videbitur,  Origenem  cum  animad- 
vertisset  Hexaplorum  volumina  nimio  sumptu  ac  labore  indigere,  Tetrapla,  quorum  usus 
facilior  esset,  demptis  duabus  Hebraeis  editionibus,  et  Graecis  minoris  momenti  versionibus, 
elaborasse;  qiii  et  hodiernis  scriptoribus  mos  est,  lucubrationes  suas  primum  uberiores  et 
completiores  emittere,  postea  vero  in  compendium  redigere.  Haec  Valesii  est  sententia,  cui 
aliquatenus  favere  videntur  subscriptiones  in  fine  singulorum  librorum  a  librariis  additae; 
in  quibus  significatur,  exemplare  ex  quo  descriptus  vel  translatus  est  liber  ex  Hexaplis 
desumptum  esse,  e  Tetraplis  vero  correctum  (διωρθώθη),  vel  cum  iis  collatum  (άντφλήθη).1* 
In  contrariam  partem  advocari  potest  scholium  ad  Psal.  Ixxxvi.  5,  in  quo  lectionem  deteriorem 
μήτηρ  Σιων  in  Tetraplis  reperiri  asseritur,  potiorem  vero  μή  τ%  Σιων  in  Octaplis ;  unde  non 
absurde  colligit  Montefalconius,  Tetraplorum  lectionem  mendosam  Origenem  postea  in  Hex- 
aplie  emendasse.  Sed  hujusmodi  probationes  non  tam  certae  et  exploratae  sunt,  ut  ad 
disertissiinam  Eusebii  declarationem  evertendam  valere  possint.  Proinde  Montefalconius 
aliique  qui  majore  opere  minorem  tempore  priorem  fuisse  opinantur,  in  Eusebii  loco  aut 
deteriorem  scripturam  επισκεύασα?  arripiunt,  aut  praepositionem  in  ΈΠΙ κατασκεύασα*  non 
adeo  urgendam  esse  contendunt. 

Montefalconius  quidem  ceteris  audacior  Tetrapla  prius  quam  Hexapla  edita  fuisse  exinde 
evinoere  studet,  quod  in  illis  textum  LXXviralem  communem  non  correctum  posuerit  Ori- 
genes;  in  his  autem  manum  emendatricem  primum  ei  adhibuerit;  ad  quam  propositionem 
probandam  praeter  scholium  ad  Psal.  lxxxvi.  5  modo  allatum  frequentissima  (ut  ait)  Jobi  loca 
e  Tetraplis  desumpta,  quae  vitiosas  et  praeposteras  lectiones  non  emendatas  continerent, 
appellat.  Scilicet  per  siglum  Δ*,  γρ.  (h.  e.  Αιπλή  γραφή),  quod  in  libris  Graecis  saepe  occurrit, 
Tetrapla  indicari  sibi  suasit  Vir  palaeographicus.  Etiam  Origenis  scholium  ad  Gen.  xlvil  6 
a  Montefalconio  ideo  arcessitum,  ut  ostendat,  restitutionem  seriei  Hebraeae  a  LXX  inter- 
pretibus  male  transpositae  post  edita  Tetrapla  factam  fuisse,  si  recte  intelligatur,  contrarium 
probat,  videlicet  in  Tetraplis  pariter  ac  in  Hexaplis  Hebraei  archetypi  ordinem  ab  Origene 
revocatum  esse.ie  Sed  quid  in  talibus  moramur,  cum  in  libris  Jobi,  Danielis  et  XII  Pro- 
Φ— * 

Vid.  Ilex.  ad  Joe.  xxiv.  33,  et  Monitum  ad  Ezech.  ιτλοίρ  προς  τ6ν  tlppbv  τον  iv  τω  'Εβραϊκά  κα\  rais  άλλαΐΓ  (Kboaeai 
(Γ.  II,  ρ.  765).  w  Graeca  SUnt:  'Eireti^  tv  τοις  rtrpa-       οΊίκννται  ΚΑΙ  η  των  Ο'  tv  τισι  τόποι:  μ(τατ*θΰσα  κ.τ.ί.      Quae 


PROLEGOMENA  IN  HEXAPLA  ORIGENIS.  xiii 

phetarum  ipse  textus  tetraplaris,  obelie  et  asteriscis  distinctus,  et  quantum  sciamus,  ad  hexa- 
plarem  prorsus  conformatus,  in  versione  Pauli  Telensis  Syriaca  oculis  nostris  subjiciatur  ? 

Sed  priusquam  disputationi  de  variis  Hexaplorum  nominibus  finem  imponamus,  ad  faci- 
liorem  rei  intelligentiam,  antecessorum  nostrorum  vestigiis  insistentes,  Tetrnplorum,  Hexa- 
plorum,  Heptaplorum  et  Octaplorum  (nam  cetera  nihil  moramur)  specimina  quaedam  hic 
exhibemus. 


sic  perveree  interpretatus  est  Montef. :  Cum  in  Tetrajplis  των  Ο'  aliquot  in  locis  transpositum  esse  etc. ;  quaei  verba 
(h.e.  in  nota  ad  marginem  Tetraplorum  posita  (/))  ex{!  !)  vpi>s  τόι»  ύρμυν  ad  δ««ηπ-<κ,  non  (quae  manifestissiina  loci 
serie  Hebraei  et  ceterarum  editionum  ostensum  est,  textum     constructio  est)  ad  μιτατίβΰσα  referenda  sint. 


\1V 


PROLEGOMENA  ΙΝ  HEXAPLA  OMGENIS. 


SPECIMINA    TETRAPLORUM,    HEXAPLORUM, 


ΆΚΥΛΑΣ. 

και  μετά.  τας  Ιπτα  εβδομάδας  και  εξήκοντα  δύο 

ε£ο\οθρενθήσεται  ήλειμμενος 

και  ουκ  εστίν  αύτω. 


Ι.     TETRAPLA, 

ΣΥΜΜΑΧΟΣ. 

και  μετά  τάς  εβδομάδας  τάς  επτά  και  εξήκοντα  δύο 

εκκοπήσεται  χριστό? 

κα\  ούχ   υπάρξει   αύτω. 


II.     HEXAPLA, 


το  Έβραικον. 

nryn  rv:t?  ηκη 
rv\rv  πηιετηκ  nyon  niD3 

npjtn  ^aa 
nniDrrVK  ηυε  my  pxe 

D3TD  pyi  nnpS 


το  Έβραικον  Έλληνικοιζ 

ΓΡΑΜΜΑΣΙ. 

ονζωθ  σηνιθ  θ(σον 

χισσονθ  δ(μα  *θμασβηη  ΠΙΠΙ 

β*  χι  ονανακα 

μηην  ωδ  φ(ννωθ  ίλ  αμμανα 

ονλακίθ  ράσων  μαδηχ(μ. 


και  τούτο  fcvrtpov  hnmn 
«αλύπτίΤί  δακρνω  το  θνσιαστηριον  (ΠΙΠΙ) 

κΚανβμω  και  οΐματγη 

άηο  τον  μη  ίΐναι  ίτι  vrfaai  προς  το  δώμον 

και  \αβ(ϊν  fvboKiav  άπο  χ*ιρ6ς  νμων. 


ΤΟ  ΈΒΡ. 


ΤΟ  ΈΒΡ   ΕΛΛΗΝ.  ΓΡ. 

βεσαδημωθ  κέδρων. 


Ά. 

εν  άρούραις  Κέδρων. 


III.    HEPTAPLA, 


εν  tjj  φαράγγι  Κέδρων. 


ΤΟ  ΈΒΡ. 

"itod  orno 


ΤΟ  ΈΒΡ.  ΕΛΛΗΝ.  ΓΡ. 

μηρεμ  μεσσααρ 
Χακταλ  ιελεδεθεχ. 


Ά. 

από  μήτρας  έξωρθρισμενης 
σοι  δρόσος  παιδιότητός  σου. 


IV.     OCTAPLA, 

Σ. 

. .  ,ώς  κατ'  ορθρον 

σοι  δρόσος  ή  νεότης  σον. 


PROLEGOMENA  IN  HEXAPLA  ORIGENIS. 


xv 


HEPTAPLORUM   ET   OCTAPLORUM. 


Dan.  ix.  26. 

OI  O'. 

και  μετά  επτά  και  εβδομηκοστά  και  ε£ήκοντα  δύο 

άποσταθήσεται  χρίσμα 

και  ουκ  εσται. 


ΘΕΟΔΟΤΙΩΝ. 

και  μετά  τά?  εβδομάδας  τά?  έξήκοντα  δυο 

έξολοθρευθήσεται  χρίσμα 

και  κρίμα  ουκ  εστίν  εν  αύτω. 


Mal.  ii.  13. 


και  ταΰτα  Bfvrtpov  «roieire 
'tnrovTfs  iv  Βάκρυσι  τό  θυσιαστηριον  (ΠΙΠί) 

Kkalovrts  και  οιμώσσοντα 
?ip  τοΰ  μη  tivai  €Tt  vtvovra  np6s  τό  Βώρον 
ϋξασθαι  τό  (νδοκημίνυν  από  χηρός  υμών. 


Ο'. 

και  ταΰτα  ά  ίμ'ισουν  (ποκϊτ€ 
(κα\ΰτττ(Τ(  Βάκρυσι  το  θυσιαστηριον  κυρίου 

και  κλαυθμω  και  στίναγμω 

(κ  κόπων'  (τι  άξιον  (πιβλίψαι  (Ις  θυσίαν 

η  λαβ(1ι>  StKTOv  eVc  των  χ(ΐρών  υμών. 


κα\  τοϊιτο  itxrrtpov  ίποιησατί 

ίκα\νπτ(Τ(  δάκρυσι  το  θυσιαστηριον  (ΠΙΠΙ) 

κΚαίοντ(ς  κα\  στίνοντα 

άπο  τον  μη  tlvai  m  προσεγγίζοντα  τό  ολοκαύτωμα 

και  λαβ(1υ  Τίλίΐον  (Κ  χαρών  υμών. 


4  Reg.  xxiii.  4• 


Ι 


Ο'. 

εν  σαδημωθ  Κέδρων. 


θ. 

εν  ττ}  φαράγγι  Κέδρων. 


Ε'. 

εν  τω  έμπυρισμω  τοΰ  χειμάρρου. 


PSAL.  C1X.  3. 

Ο'. 

εκ  γαστρο?  προ  εωσφόρου 
έγέννησά  σε. 


θ. 

εκ  μήτρα?  άπο  πρωί 
(σοι  δρόσο?)  νεότητό?  σου. 


Ε'. 

εκ  μήτρα?  άπο  όρθρου 
σοι  δρόσο?  ή  νεότη?  σου. 


εκ  γαστρο?  ζητήσουσί 
σε,  δρόσο?  νεανικότητο?  σου. 


xvi  PROLEGOMENA  IN  HEXAPLA  ORIGENIS. 


CAPUT    II. 
De  Aquilae  editione. 

I.  Aquilae  historia.     II.  Quonam  tempore  Aquila  versionem  suam  ediderit.     III.  De  Aquilae  vereionis  scopo. 
IV.  De  Aquilae  interpretis  stylo.      V.  De  duplici  Aquilae  versione. 

I.   Aquilae  historia. 

Aquila,  natione  Ponticue,  religione  gentilis,  secundum  Epiphanium  Sinope  oriundus,  sub 
Aelio  Hadriano  imperatore  (A.D.  1 17-138)  cujus,  teste  eodem,  π^νθερίδης,  sive  soceri  filius 
fuit,  vixisse  traditur,  ab  eoque  urbi  Hierosolymorum  sub  novo  Aeliae  nomine  reficiendae  prae- 
fectus  est.1  Idem  narrat,  Aquilam  Hierosolymis  commorantem,  dum  Apostolorum  discipulos, 
nuper  Pella  reversos,  fide  et  miraculis  ab  iis  editis  florentes  animadverteret,  animo  com- 
punctum,  Christianam  religionem  amplexum  fuisse,  et  interjecto  quodam  tempore  novae 
professionis  sigillum  accepisse :  mox  autem  propter  astrologiae  vanas  artes,  quas  apprime 
callebat,  post  baptismum  non  relictas,  sed  studiosius  quam  ante  excultas,  a  magistris  suis 
primum  objurgatum,  deinde  ab  Ecclesia  remotum  fuisse ;  qua  ignominia  vehementer  per- 
citum,  sine  mora  ad  Judaismum  transiisse,  et,  circumcisione  admissa,  proselytum  (ut  postea 
mmcupabatur2)  factum  esse;  indeque  qua  naturaliter  praeditus  erat  ingenii  contentione  totum 
se  Hebraeis  literis  ediscendis  tradidisse.3 — Haec  Epiphanius ;  quae  cum  summa  haesitatione, 
quasi  magna  ex  parte  sive  Judaeorum  sive  Christianorum  otiosorum  commenta,  admittenda 
esse  quivis  videt.  Et  Judaeos  quidem  ea  quae  ad  majorem  Aquilae  dignitatem  spectant, 
quaeque  a  nativis  eorum  scriptoribus  coiiiirmari  mox  videbimus,  fabulatos  esse  credibile  est ; 
Cbristianis  vero,  quibus  magni  intererat  de  fama  interpretis  sibi,  ut  putabant,  infensissimi 
detrahere,  narrationem  de  accessione  ejus  ad  Ecclesiam  et  subsequenti  ex  ea  expulsione 
imputandam  esse,  ηοή  longe  a  vero  abhorrere  videtur. 
* :. 

Epiphan.  De   Mens.  et  Pond.  14  (Opp.  T.  II,  p.  170)  :  άνβούντας  τη  πί'στ«  κα\  σημΰα  μεγάλα   εργαζομένους  Ιασίων  και 

Διανούται  ουν  ο  Αδριανός  την  πάλιν  κτ'ισαι,  ου  μην  το  itpov.    και  άλλων  θαυμάτων  .  .  .  κατανυγέις  την  διάνοιαν  τω  Χριστιανισμώ  (π'ι- 

λαβών  τ6ν  Άκίλαν  τούτον  τον  προίίρημίνον  ίρμηνίυτην,  "Ελληνα  στευσΐν'   αίτησας  δ(  μ(τά  χρόνον  την  *ν  Χριστώ  σφραγίδα  (κομί- 

όντα  και  αυτού  πίνθίρίδην,  από  Σινώπης  δί  της  Πόντου  6ρμώμ( νυν,  σατο.    άπο  δί  της  πρώτης  αυτού  Ζξ(ως  μη  μ(ταθίμ(νος,  του  πιστ(ύ(ΐν 

καΰίστησιν  αυτόν  (κΰσΐ   ('πιστατύν  το'ις  (ργοις  τών  της  πάλ(ως  δηλονότι  τί]  ματαία  αστρονομία,  ην  ακριβώς  απαίδευτο  .  .  .  ίλίγχό- 

κτισμάτνν.     Ιη  Synopsi  S.S.  (S.Athanas.  Ορρ.  Τ.  II,  ρ.  1 55)  P**&s  τι  ΰπο  τών  διδασκάλων  και  *πιτιμώμ*νος  Zvtxa  τούτου,  μη 

ίί  Chron.  Pasch.  ρ.  255   ed.  Paris.  non  π*νθ*ρίδης,  sed  π(ν-  διορθούμίνος   δι,   αλλά    κα\    φιλονύκως   μάλλον    αντιτιθέμενος  .  .  . 

θιρός  imperatorig  fuisse  dicitur.  2  Iren.  adv.  Haeres.  ίξ*ώσθη  πάλιν  της  εκκλησίας  ως  άχρηστος  προς  σωτηρίαν.    πικραν- 

III,  24  :  Aquilas proselytus.      Hieron.  Ορρ.  Τ.  IV,  ρ.  1 22  :  6Yis  oe  την  διάνοιαν  ώς  ητιμωμίνος,  Λ  ζηλον  μάταιον  alperai'  και 

Ahibae  quem  magittrum  Aquilae  proeelyti  autumat.      Eu-  τον  Χριστιανισμον  άρνησάμ(νος  και  την  αυτού  ζωην  προσηλυτίυιι, 

8eb.  ίη  Dem.  Evang.  ρ.  316:    Ώροσηλυτος  &€  ό  'Ακύλας  η*  ν,  ου  κα\  π*ριτίμν(ται  Ιουδαίοι'   κα\  (πιπόνως  φιλοτιμησάμινος  ίξίδωκΐν 

φυσ«  "Ιουδαίος.  3  Kpiphan.  ibid.  ρ.  171:   Ό  to.W  Ακύλας  ίαυτον  μαθΰν  την  Εβραίων  διάλ(κτον  κα\  τα  αυτών  στοιχίια. 

διάγων  eV  τη  Ιερουσαλήμ,  και  ορών  τους  μαθητάς  τών  αποστόλων 


PROLEGOMENA  1N  HEXAPLA  ORIGENIS.  xvii 

Hic  discutienda  venit  quaestio,  num  Aquila  noster  cum  Akila  quodam  (D*TpV,  aliquando 
D^pM)  a  scriptoribus  Judaeorum  antiquissimis  memorato  idem  sit.  De  Akila  haec  potissi- 
mum  narrata  sunt.  Non  natalibus  Judaeus  fuit,  ut  qui  proselytus  pj£7)  nuncupatur.  In 
Ponto  servos  babuisse  traditur.  Legis,  boc  est,  ut  videtur,  totius  Codicis  Sacri,  Graecam 
versionem  concinnavit,  cujus  specimina  nonnulla,  literis  Hebraicis  scripta,  feruntur.  Coram 
R.  Eliesero  et  R.  Josua,  hoc  est,  assistentibus  illis  et  opem  ferentibus,  vel  secundum  alios 
(quibuscum  facit  Hieronymus,  de  Aquila  nostro  scribens)  coram  R.  Akiba  vertisse  per- 
hibetur.  Floruit  Hadriano  imperante,  quocum  etiam  collocutus  fuisse,  immo,  si  serioribus 
fides  habenda  est,  filius  sororis  ejus  fuisse  narratur.  Quae  omnia,  praeter  nominis  conve- 
nientiam,  si  cum  eis  quae  de  interprete  nostro  traduntur  contuleris,  per  Akilam  et  Aquilam 
unum  eundemque  intelligendum  esse  dubitari  non  potest.  Si  vero  versionis  Akilanae  reli- 
quiae  a  Judaeis  scriptoribus  conservatae  cum  Hexaplis  Graecis  conferantur,  conclusio  de  iden- 
titate  eorum  non  evertitur,  sed  paulo  obscurior  et  incertior  fit.  Ut  breviter  dicamus,  Akilae 
lectiones  quae  supersunt  duodecim  sunt.  Ex  his  quatuor,  Gen.  xvii.  ι  (in  Auctario),  Esth.  i.  6 
(in  Auctario),  Ezech.  xvi.  10,  et  Dan.  v.  5,  bonae  frugis  sunt,  et  Aquilae  interpreti  recte  tri- 
buuntur.  Alia,  Prov.  xxv.  1 1  in  Addendis  ad  Prov.,  vera  esse  potest,  sed  non  est  indubitatae 
fidei.  Duae,  Jesai.  iii.  20  (coll.  Addendis  ad  Jesai.)  et  Ezech.  xxiii.  43,  a  stylo  Aquilae 
abhorrere  videntur.  Alia,  Psal.  xlviii.  15,  valde  obscura  est,  et,  nisi  Aquilae  lectio  aeque 
perplexa  in  margine  versionis  Syro-hex.  exstitisset,  plane  rejectitia.  Duabus,  Lev.  xix.  20  et 
Dan.  viii.  13,  non  multum  tribuimus.  Postremo  duae,  Lev.  xxiii  40  et  Prov.  xviii.  21  in 
Addendis,  omnino  absurdae  et  ridiculae  sunt.4 


II.     Quonam  tempore  Aquila  versionem  suam  ediderit. 

Interpres  noster  ad  Judaeorum  campum  transfuga  factus,  et  linguae  eorum  accuratam 
intelligentiam  adeptus,  quo  tandem  anno  Sacri  Codicis  versionem  suam  ediderit,  pro  certo 
definiri  nequit.  Vixisse  eum  sub  Adriano,  consentiente  veterum  auctorum  testimcmio  non 
est  cur  dubitemus ;  sed  in  temporibus  ejus  intra  arctiores  limites  circumscribendis  in  diffi- 
cultate  haud  mediocri  versamur.  Quae  autein  aliquid  momenti  habere  videantur  cbronolo- 
gicae  rationes,  hae  fere  sunt. 

1.  Floruit  juxta  Epiphanium  anno  Hadriani  XII  (a.d.  128  vel  129),  annis  post  LXX 
iuterpretes  CCCCXXX  ;  fortasse  quia  eo  ipso  anno  Hadrianum  urbein  Hierosolymam  iDstau- 
rare  coepisse  historici  tradunt.5  Epiphanio,  ut  videtur,  praeeunte,  Auctor  Epistolae  versioni 
Arabicae  Harethi  praemissae  affirmat,  Aquilae  Sinopensis  Pontici  versionem  interpretatione 


4  Conclusio  nostra  de  aestimatione  lectionum  Akilinarum  5  Epiphan.  De  Mens.  et  Pond.  13  (Opp.  T.  II,  p.  169): 

IIOU  est  valde  dissimilis  ei  quam  promulgavit  Rud.  Anger  Αδριανός  ίτη  κά,  ούτινος  τω  δωδίκάτω  trti  Ακύλας  *γνωρίζ(το . . . 

in  Hbello  CUl  titulllS :    De  Onkelo   CJialdaico,  quem  femnt,  ως  flvai  από  τοΰ   χρόνου  της  ίρμψ(ΐας  των  οβί  ερμηνευτών   ίως 

Pentateuchi   Paraphraste,  et  quid  ei  rationis  intercedat  Άκΰλα  τοΰ  ίρμηνίυτοΰ,  ήγουν  «W  δωδεκάτου  (τους  'Αδριανού,  Ιτη 

cum  Akila,  Graeco  V.  Τ.  Interprete,  Partic.  I,  pp.  28-30.  v\'  κα\  μήνας  δ'. 
ΤΟΜ.  ι.  d 


xviii  PROLEGOMENA  IN  HEXAPLA  ORIGENIS. 

των  ο?  annis  CCCCXXX  posteriorem  fuisse ;  illam  autem  ante  adventum  Christi  plusquam  C 
[fort.  CCC]  annis  concinnatara  esse.e 

2.  Alia  temporis  nota  ex  Rabbinorum  traditione  peti  potest,  eorum  scilicet  qui  Aquilam 
R.  Akibae,  qui  doctoris  officiura  ab  a.d.  95  ad  a.d.  135  exercuisse  traditur,  discipulum  fuisse 
autumant. 

3.  Aqiiilam  versionern  suam  edidisse  antequam  Dialogum  cum  Tryphone  Judaeo  scrip- 
sisset  Justintis  Martyr  (qui  mortuus  est  circa  a.d.  165)  Criticorum  non  paucorum  opinio  est.7 
Jlistini  verba  Slint :  Έ7Γ€ί  δε  ύμεΐς  και  οι  διδάσκαλοι  υμών  τολμάτε  λέγειν  μηδέ  είρήσθαι  kv  τη  προφη- 
τεία τοΰ'Ήσαίον  ιδού  ή  παρθένος  εν  γαστρι  εξει,  και  τίθεται  υιον,  αλλ',  ιδού  ή  νεάνις  εν  γαστρι  λήψεται, 
και  τεξεται  υι6ν.  RursuS  :  (Και  6  Τρύφων  άπεκρίνατο•)  ή  γραφή  ουκ  έχει-  ιδού  ή  παρθένος  εν  γαστρι 
λήψεται,  και  τεξεται  υ'ιόν  αλλ',  ιδού  ή  νεάνις  εν  γαστρι  λήψεται,  και  τεξεται  υιον,  και  τα,  εξής  λοιπά,  ως 
ίφητ  εστί  δε  ή  πάσα  προφητεία  λελεγμενη  εις  Έζεκίαν.  Et  EQOX  :  Πίρϊ  της  λέξεως  της,  ιδού  ή  παρ- 
θένος εν  γαστρί  λήψεται,  άντείπατε,  λέγοντες  είρήσθαι'  ιδού  η  νεάνις  εν  γαστρι  λήψεται.8  Allusio  est 
ad  versionem  quandam  anonymam  a  Judaeis  doctoribus  prae  LXXvirali  commeDdatam  ;  quae 
tamen  non  nisi  in  voce  νεάνις  (quam  pro  παρθένος  tres  interpretes  posuisse  exploratum  est) 
cum  ea  quae  Aquilae  in  Hexaplis  tribuitur,  ιδού  ή  νεάνις  εν  γαστρι  συλλαμβάνει,  και  τίκτει  υιον, 
consentit.  Quam  quidem  discrepantiam  nonnemo  quasi  rem  conficientem  praedicat,  exinde 
certe  colligens,  citationem  ex  Aquilae  versione  fieri  non  potuisse.9  Sed  Justinum,  ut  in  talibus 
fit,  de  sola  voce  νεάνις  sollicitum,  reliquum  Aquilae  contextum,  quasi  ad  disputationem  suam 
nihil  conferentem,  praeteriisse,  non  est  quod  miremur.  Quid  quod  Irenaeus,  ut  mox  vide- 
bimus,  in  pari  argumento,  dum  Symmachi  et  Theodotionis  verba  citare  profitetur,  excepta 
voce  νεάνις,  in  qua  summa  disputationis  versabatur,  versionem  LXXviralem  sibi  et  lectoribus 
suis  unice  familiarem  ponit  1  Sed  ut  ad  Justinum  redeamus :  eura  hoc  loco  Aquilae  versionem 
respicere  potuisse,  non  quidem  negamus,  sed  illud  pro  argumento  ad  aliam  rem  probandam 
tuto  usurpari  posse  non  concedimus.  Immo  longe  verisimilius  nobis  videtur,  Justinum  non 
Graecam  Bibliorum  versionem  quamlibet  in  mente  habuisse,  sed  tantummodo  doctorum 
Judaeorum  in  Christianorum  invidiam  scitum,  videlicet  tum  hic  tum  aliis  locis  LXX  inter- 
pretes  a  vero  Sacri  Codicis  sensu  aberrasse.  Reapse  non  interpretes  eorum  qualescunque,  sed 
ipsos  et  cloctores  eorum  (ύμεΐς  και  οί  διδάσκαλοι  υμών)  Noster  in  crimen  vocat. 

4.  Ad  Aquilae  aetatem  definiendam  plus  confert  locus  S.  Irenaei  adv.  Haeres.  III,  24  : 
Ού\  ως  ενιοί  φασι  των  νυν  μεθερμηνεύειν  τολμώντων  την  γραφήν  ιδού  ή  νεάνις  εν  γαστρι  εξει,  και  τεξεται 
υΙον,  ώς  θεοδοτίων  ήρμήνευσεν  6  Έφεσιος,  και  'Ακύλας  6  Ποντικός.  Hinc  concludi  potest,  ηοη 
quidem  Aquilam  et  Theodotionem  inter  aequales  Irenaei  recensendos  esse,  quae  nonnullorum 
Criticorum,  particulam  νυν  nimis  urgentium,  opinio  fuit,10  sed  tantummodo  duos  interpretes 
ante  libros  ejus  contra  Haereses  scriptos,  hoc  est,  ut  ipse  testatur,  ante  pontificatum  Eleutheri 
(a.d.  177-192)  floruisse. 


β  White  (Rev.  Joseph)  LeUer  to  the  Lord  Bishop  of  §  40.           8  Justin.  M.  in  Dial.  c.  Tryphone,  pp.  139,  163, 

London,  p.  1 1.         7  E.  g.  Hodius  De  Bibliorum  Textibu»,  169,  ed.  Maran.          9  Vid.  C.  A.  Credner  in  Beitrdge  zur 

p.  576;  Montefalconius  in  Pradiminaribus,  p.  47;  e  re-  EinUitung  in  d.  bibl.  Schnfim,  Τ.  Π,  p.  198.          10  Vid. 

centioribus   autem  De  Wette  in  Einleitung  in  d.  A.  T.  Rud.  Anger  De  Onkelo  etc.  Partic.  I,  p.  9. 


PROLEGOMENA  IN  HEXAPLA  ORIGENIS.  xix 


III.     De  Aquilae  versionis  scopo. 

Aquilam,  propter  illatam  sibi  ab  Ecclesiae  praefectis  contumeliam,  in  fidei  Christianae 
invidiam  et  Judaismi  patrocinium  versionem  suam  concinnasse,  generalis  est  scriptorum  eccle- 
siasticorum  sententia.  Epiphanius  aflirmat  eum  ad  interpretanduni  se  contulisse,  ουκ  όρθω 
λογισμω  χρησάμενος,  αλλ'  6πως  διαστρίψτ)  τίνα.  των  ρητών,  ένσκήψας  rjj  των  οβ*  Ιρμηνύα,  ΐνα  τα  περί 
Χρίστου  kv  ταΐς  γραφαΐς  μεμαρτυρημίνα  άλλως  εκδώσει.11  Ab  Hieronymo  appellatur  Judaeus.1* 
Eum  Judaicam  mentem  habuisse  testatur  Bar  Hebraeus.13  Theodoretus  κακονργίαν  ejus  in 
vertendo  *^32  7N  per  ισχυρός  δυνατός  reprehendit.14  Certum  est  quavis  de  causa  versiouem 
ejus  solam  ex  Graecis,  ne  LXXvirali  quidem  excepta,  a  scriptoribus  Talmudicis  laudari. 
Sed  fatendum  est,  probationes  quae  ad  lianc  malae  fidei  accusationem  tuendam  proferuntur, 
et  per  se  leviores  esse,  et  contrariis  argumentis  validissirais  impugnari  posse.  Origenes  ver- 
sionem  ejus  a  Judaeis  non  Hebraizantibus  ceteris  praeponi  affirmat,  non  ut  partibus  eoruni 
faventem,  sed  ut  diligentissime  factam,  et  S.  Scripturae  sensuin  accuratissime  exponentem.15 
Etiam  Hieronymus,  qui  alicubi  Aquilam  quasi  Christianae  religioni  infensum  carpere  videtur, 
in  Epistola  XXXII  ad  Marcellam  egregium  de  sinceritate  ejus  testimonium  dedit.  Sic  enim 
ille,  quod  paucis  scripserat,  se  excusat :  "  Jampridem  cum  voluminibus  Hebraeorum  editionem 
Aquilae  confero,  ne  quid  forsitan  propter  odium  Christi  synagoga  mutaverit ;  et,  ut  amicae 
menti  fatear,  quae  ad  nostram  fidem  pertineant  roborandam  plura  reperio."16  Sed  operae 
pretium  erit,  loca  quae  Aquila  ob  Christianismi  odium  in  alium  sensum  detorsisse  putabatur, 
8ingulatim  expendere. 

1.  Gen.  ii.  l8.  Aquilae  versio  est  :  ποιήσωμεν  αύτω  βοηθον  ώς  κατίναντι  αύτοΰ ;  ubi  illud 
κατίναντί  αύτοΰ  carpit  Anastasius  Sinaita,  quasi  Deus  homini  mulierem  non  pro  adjutore,  sed 
pro  adversario  et  inimico  dedisset.  Sed  locutio,  ως  κατίναντι  αύτοΰ,  non  est  nisi  versio  literalis 
Hebraei  ^?? ;  ne  dicamus  eam  ab  Anastasio  reprehendi,  non  quasi  Christianae  doctrinae, 
sed  ipsi  quoque  Judaismo  repugnantem,  et  meram  Έλληνόφρονος  δυσσφοΰς  blasphemiam.17 

2.  Psal.  ii.  2.  Ρίο  κατά,  τοΰ  χριστοΰ  αύτοΰ  Aquila  interpretatus  est  κατά.  τοΰ  ήλειμμίνου  αύτοΰ, 
propterea  a  Philastrio  Brixiensi18  in  crimen  vocatus.  Sed  interpres  noster  non  modo  hic  et 
Dan.  ix.  26,  ubi  de  Christo  sive  Messia,  sed  aliis  locis  ubi  de  unctis  personis  in  universum 
sermo  est,  ήλ^ιμμίνος  pro  «ΤφΏ,  ut  et  ήλνψ*  pro  ™9, et  άλειμμα  pro  ΠΠψΟ  (Lev.  xxi.  12)  posuit.19 
Cum  vero  χριστός  et  ήλτιμμίνος  idem  prorsus  significent,  si  quis  putet  eum  a  priore  epi- 
theto,  quasi  Christianae  nomenclaturae  proprio,  detfita  opera  abstinuisse,  non  valde 
repugnabimus.20 

•:• — — •:• 

11  Epiphan.  De  Mens.  et  Pond.  15  (Opp.  T.  II,  p.  171).  16  Hieron.  Opp.  T.  I,  p.  252.  w  Vid.  Hex.  ad 

12  Praef.  ad  Dan.  (Opp.  T.  V,  p.  621).     Cf.  Hex.  nostra  ad  Geii.  ii.  18.  18  De  Haeresibus  XC.  19  Vid.  Hex. 

Habac.  iii.  13.  13  Vid.  Hex.  ad  Psal.  xxvi.  6,  uot.  23.  ad  1  Reg.  ii.  35.   Psal.  lxxxviii.  52    (ubi   Montef.  Aquilae 

14  Theodoret.  Opp.  T.  II,  p.  235.  1S  Origen.  Opp.  T.  I,  paruiu  probabiliter  tribuit  τοΰ  χριστού   σον).      Singulare 

ρ.  14  :    (Άκνλπϊ)  φιλοτιμότίρυν  π€πιστ(νμίνος   παρά  Ίουδαίοις  exemplum,  ut  videtur,  est  Hab.  iii.  13,  ubi  et  Eusebius 

ίρμηνΐυκίναι  την  γραφην   ψ  μάλιστα  (Ιώθασιν  ο'ι  άγνοοϋντ*:  την  et  Hierouymus  Aquilae  vindicant  συν  χριστώ  σου.  χ  Cf. 

Ελαίων   διάλ{κτον  χρησθαι,   ως   πάντων    μάλλον   (πιτ(Τ€νγμίνγ.  Ρ.  Wesselillg.  Observ.  VttT.  ρ.  74• 

d2 


xx  PROLEGOMENA  IN  HEXAPLA  ORIGENIS. 

3.  Bar  Hebraeus,  ut  supra,  Aquilam  et  Symmachum  carpit,  quia  pro  θυσίαν  αίνίσίως  και 
αλαλαγμού,  quae  lectio  est  Comp.,  Ald.,  et  librorum  plurimorum,  vel  θυσίαν  αίνίσ^ως,  ut  Syro- 
hex.  habet,  θυσίας  tantum,  non  addito  αίνίσ^ως,  transtulit.  Sed  in  Hebraeo  legitur  nynn  "Ίΐα*, 
h.e.  θυσίας  αλαλαγμού,  ut  recte  interpretatus  est  Aquila. 

4.  Psal.  xc.  9.  Eusebius  in  Commentario  Aquilam  et  Symmachum  hunc  locum  Ίουδαϊ- 
κώτ(ρον  cepisse  affirmat ;  dum  ille  ΰψιστον  ίθηκας  οίκητηριόν  σου,  hic  autem  ύψίστην  ίθου  την 
οικησίν  σου  vertit.  Scilicet  ipse  Commentator  κυρα  in  priore  clausula  de  Filio,  ΰψιστον  autem 
in  posteriore  de  Deo  Summo,  quem  pro  refugio  suo  habuerit  Filius,  Arianisino  favens  prave 
intelligebat. 

5.  Jesai.  xlix.  5  :  *pW  **7  SbnttT].  Aquila  interpretatus  est :  et  Israel  ei  congregabitur. 
Hoc  fortissimum  contra  Judaeorum  perfidiam  testimonium  Hieronymus  non  miratur  Aquilam 
in  plane  contrarium  sensum  detorsisse,  aut  imperitiam  simulantem,  aut  Pharisaeorum  per- 
versa  expositione  deceptum.21  Sed  pro  N7  in  K'ri  est  *h,  quam  tritissimam  lectionis  varie- 
tatem  Aquilam  secutum  esse,  non  est  quod  imperitiae,  nedum  malae  fidei  ejus  imputetur. 

6.  Jesai.  ix.  5:  "^S^  vN.  Theodoretus  ad  loc. :  ΈΤτα  των  ονομάτων  το  μ^ΐζον,  θ(ος  ισχυρός- 
τούτο  δ(  κακουργήσαντ^ς  oi  nepl  Tbv  Άκύλαν,  ισχυρός  δυνατός,  ήρμήνςυσαν.  Hanc  quidem  Clllpam,  81 
culpa  est,  cum  Aquila  communem  habent  Symmaclms  et  Theodotio ;  versio  autem  LXXviralis 
(non  eam  dico  quam  a  Luciano  interpolatam  secutus  est  Theodoretus)  prorsus  absona  est. 
Sed  revera  Aquilae  usus  tam  constans  est,  ut  si  hoc  loco  in  translatione  Hebraei  ^  θεός,  noh 
Ισχυρός,  posuisset,  in  suspicionem  fraudis  potius  incidisset. 

7.  Jesai  vii.  1 4.  Pro  ™i?¥  LXX  interpretes  παρθένος,  Aquilam  vero  ad  invidiam  Chris- 
tianae  religioni  conflandam  vedvu  posuisse,  inde  a  Justino  Martyre  et  Irenaeo  Don  absurda  est 
nostri  interpretis  criminatio ;  praesertim  cum  in  loco  Gen.  xxiv.  43  virgo  (Ττφν^Ί)  Rebecca 
non  ή  ν^ανις,  sed  ή  απόκρυφος,  h.  e.  puella  quae  α  viris  abscondita  est,  ab  eo  nuncupetur.  Inde 
siispicio  oriatur,  Aquilam  in  hoc  insigni  vaticinio  juxta  mentem  Judaicam  transferendo  vocem 
ambiguam  κανίς  consulto  usurpasse :  ambiguam  dico,  quia  idem  interpres  in  Deut.  xxii.  28 
ν(άνις  pro  ΓΠ'ίΓα  posuit.22 

Conclusio  disputationis  haec  est.  Aquilae  Judaeo  utriusque  linguae  doctissimo  nil  pro- 
positum  fuisse  videtur,  nisi  ut  Codicem  Sacrum,  a  prioribus  interpretibus  minus  diligenter,  ne 
dicamus  negligentissime  et  ineptissime  versum,  summa  fide  et  accuratione,  verbum  de  verbo 
exprimens,  lectoribus  traderet ;  in  quo  opere  exsequendo  κακοζηλίας  quidem  et  pravae  seduli- 
tatis  culpam  non  evasit ;  κακουργίας  vero  et  perversionis  consultae  non  satis  certa  adsunt 
indicia. 


n  Hieron.  Opp.  T.  IV,  p.  564.         n  Etiam  in  praeeen-  nerus  in  Beitrdge  etc.  Τ.  Π,  p.  199.     Nam  et  verba  prae- 

tibue  σνΧλαμβάρ,ι  et  τίκτ,ι  pro  faturis,  necnon  in  verbo  eentia  Hebraeis  tlfc)  ΓΗΠ  studiose  accoramodata  snnt,  et 

compoeito  2ΥΛλαμβω«»,  quod  notionem  quandam  naturalis  locutio  σν\\αμβάν«ν  h  ya<rrP\  ea  ipsa  est  quam  de  partu 

συκουσία*  in  sc  continere  videatur,  interpretationis  anti-  virgineo  posuit  Lucas  Cap.  i.  v.  31. 
chrietianae  indicia  parum  probabiliter  odoratus  eet  Cred- 


PROLEGOMENA  IN  HEXAPLA  ORIGENIS. 


IV.     De  Aquilae  interpretis  stylo. 

De  stylo,  sive  proprio  vertendi  genere,  quo  usus  sit  Aquila,  ad  summam  inter  omnes 
convenit;  nempe  eum  in  primis  literalem  esse,  et  sermonem  Hebraicum  potius  quam  Graecum 
referre;  utrum  vero  haec  res  laudi  ejus  an  vituperationi  imputanda  sit,  disputatur.  Inter 
veteres  scriptores  ab  Origene  commendatur,  ut  6  κνριώτατα  ερμήνευαν  φιλοτιμονμ^νος  'Ακύλας;23 
ab  Hieronymo  autem,  ut  diligens  et  curiosus  interpres ;  ut  eruditissimus  Unguae  Graecae,  et 
verbum  de  verbo  exprimens ;  quique  non  contentiosius,  ut  quidam  putant,  sed  studiosius, 
verbum  interpretatur  ad  verbum.24  In  contrariam  partem  ab  Origene  culpatur,  quasi  δουλύων 
τ/?  Έβραϊκ$  λφι;25  Hieronymus  autem,  ubi  de  optimo  genere  interpretandi  consulto  agit, 
Aquilam  proselytum  et  contentiosum  interpretem,  qui  non  solum  verba,  sed  etymologias  quoque 
verborum  transferre  conatus  sit,  jure  projici  α  nobis  affirmat.26  Idem  vero  alio  loco  cum  de 
interpretando  in  genere  verissime  praecipit,  non  debere  interpretem  sic  verbum  de  verbo  expri- 
mere,  ut  dum  sylfabas  sequitur,  perdat  intelligentiam,27  quis  non  videt  hanc  insimulationem  in 
Aquilam  nostrum  in  primis  cadere,  qui  dum  in  singulis  vocibus  particulisque  reddendis  totus 
occupatur,  nullam  neque  orationis  sensus,  neque  linguae  Graecae  proprietatis,  rationem 
habere  videtur?  His  concessis,  quid  ad  scientiam  biblicam  promovendam  conferat  Noster, 
quid  non,  facile  percipitur.  Quod  ad  rem  lexicographicam  et  etymologieam  attinet,  testis 
gravissimus  est,  et  ceteris  fere  omnibus  anteponendus.  Praeterea  ad  quaestionem  de  Hebraei 
textus  hodierni  integritate  dirimendam,  Aquilae  versio  quanto  in  syllabis  apicibusque  nume- 
randis  curiosior  sit,  tanto  majorem  auctoritatem  habere  manifestum  est.  Quod  vero  ad  rem 
hermeneuticam  spectat,  S.  Scripturae  loca  obscuriora  et  perplexiora  indagantibus  Noster  vix 
ullam  utilitatem  praestat.  Haec  de  generali  istius  versionis  indole ;  quam  si  quis  non  ex 
singulis  verbis  aut  periodis,  sed  e  longiore  pericopa  aestimare  studuerit,  eum  ad  Hexapla 
nostra  in  3  Reg.  xiv.  1-20  remittimus.  Alia  styli  ejus  specimina,  sed  breviora,  sunt  3  Reg. 
xxii.  47-50,  et  Jerem.  x.  6-10  in  Auctario.  Nunc  ad  minutiores  ejus  proprietates  atten- 
damus. 

1.  Voces  Hebraicas  ut  pluriraum  iisdem  vocibus  Graecis,  nulla  habita  seriei  ratione, 
exprimere  studet.  Cum  igitur  vox  l^ij  proprie  corporis  partem  interiorem,  Graece  Ζγκατον, 
sonet,  etiam  in  locutionibus  ^"^,  in  medio,  intra,  ^"JJJO,  e  medio,  ex,  eandem  vocem  Graecam 
retinet.  E.  g.  Gen.  xviii.  12  :  Risit  Sarai  ΤΧΆ^ρτι.  Ο',  kv  έανττ},  Ά.  h  έγκάτω  αυτής.  Deut.  iv.  3 : 
Jova  perdidit  eos  ΤΤ2Ί|?Ώ.    Ο'.  c£  υμών.    Ά.  άπο  εγκάτων  σον. 

2.  Idiomata  Hebraea,  posthabitis  Graecis,  studiose  sectatur.  E.  g.  Gen.  v.  5 :  Et  vixit 
Adamus  Π]ψ  D^tBWl  PWttJ  rflHO  VWft,  h.e.  juxta  LXX,  τριάκοντα  και  Ιννακόσια  (τη;  pro  quibus 
Aquila  soloece  posuit,  έννακόσια  ho?  και  τριάκοντα  Iroy,  etiam  ab  Epiphanio28  hoc  nomine  merito 

* * 

23  Origen.  Opp.  T.  II,  p.  23.  «  Hieron.  Opp.  T.  VI,      Opp.  T.  I,  p.  653.         28  De  Mens.  et  Pond.  2  (Opp.  Τ.  Π, 

p.  25.  T.  IV,  p.  564.  T.  I,  p.  167.         ω  Origen.  Opp.  T.  I,      p.  159). 
p.  14.  26  Hieron.  Opp.  T.  I,  p.  316.  "  Hieron. 


xxii  PROLEGOMENA  IN  HEXAPLA  ORIGENIS. 

reprehensus.  Pro  λίγων  in  narrando  Aquila  frequentat  τω  λίγειν  ad  instar  Hebraei  1t¥b. 
Coustructiones  verborum  Hebraeas  (e.g.  φοβηθήναι  άπό  τίνος,  επιτιμήσω  ίν  τινι,  άπορρϊψαι  kv  κακω, 
εκλεξασθαι  εν  άγαθφ,  ete.)  fideliter  servat.  Etiam  syntaxin  abnormem  Ο"1?  "TW  (i  Reg. 
xiii.  21)  pro  ea  quam  unice  probant  grammaticorum  filii,  ΜΠ  ΤΤ&Β,  superstitiose  imitatus 
est  interpree  noster,  verteudo,  noil  ή  προσβόλωσις  των  στομάτων,  sed  ή  προσβόλωσις  στόματα  (sic). 
Huc  denique  pertinet  usus  ridiculus  praepositionis  σύν  cum  accusativo™  pro  Hebraeo  Γ»Ν, 
propter  quem  ab  Hieronymo  passim  exagitatus  est;  e.g.  in  Epistola  LVII  ad  Pamma- 
chiuni,  n:  "  Aut  quia  Hebraei  non  solum  habent  άρθρα,  sed  et  πρόαρθρα,  ille  κακοζήλως  et 
syllabas  interpretatur,  et  literas ;  dicitque  σύν  τον  ούρανον  και  σύν  τήν  γήν,  quod  Graeca  et 
Latina  lingua  non  recipit." 

3.  Ad  singulas  voces  Hebraicas  curiosius  et  magis  ετνμολογικώς  transferendas,  formas 
verborum  novas  et  monstro  similes  e  re  nata  effingit.  Etiam  in  hoc  genere  pravam  ejus 
sedulitatem  lepide  tangit  Hieronymus  1.  c. :  "  Quis  enim  pro  frumento  et  vino  et  oleo  possit 
vel  legere  vel  intelligere  χ*νμα,  όπωρισμον,  στιλπνότητα ;  quod  nos  possumus  dicere,  fusionem, 
poimtionemqmi  et  splendentiamt"*0  Ex  innumeris  talium  formarum  exemplis  pauca  suffi- 
ciant.  Psal.  xxi.  13:  Fortes  Basan  "WtfO,  Graece  περιεκύκλωσάν  με;  juxta  Aquilam  vero 
8«δηματίσαντ6  με,  vocabulo  Graecitati  ignoto  e  nomine  "^3 ,  διάδημα,  extuso.31  Ex  όστεον  (Djy) 
Aquila  excogitavit  formas  nou  Graecas  όστεοΰν  (pro  08?,  ossa  arrodere),  όστεϊνος  s.  όστόϊνος  (pro 
DWy,ybrfw),  όστίωσις  (pro  ΠΏ2^ ,  fortitudo) .  Ex  επιστήμων  (TOtptt)  duplicem  barbarismum, 
ίπιστημονίζειν  et  Ιπιστημονοΰν  (pro  ^?^?)  effinxit.  Ab  εκλεκτον  (quod  ei  sonat  "^ ,  frumentum) 
monstrum  vocabuli  εκλεκτώθητε  (pro  ^ψΐ,  purgate  vos,  JesaLlii.  11)  derivavit.  Ejusdem 
generis  sunt  τενοντοΰν  (pro  *Π?,  cervices  fregit)  a  τενων  (*Γ&,  cervix);  παλαιστοΰν  (pro  Π3ΐρ, 
pcdmis  gestavit)  a  παλαιστής  (ΠΟΒ ,  palmus) ;  θυρεοΰν  (pro  ^J ,  protexit)  a  θνρεον  (ffi ,  clypeus) ; 
γερμαδίζειν  (pro  03H,  fapidavit)  a  χ^ρμας,  lapis;  άφημενον  (pro  3^3,  leprosum)  ab  «0^  (V33, 
lijira) ;   πρασιάζεσθαι  et  πρασιοϋσθαι  (pro  ^V)  a  "^ρο-σιά  (H^IV,  areola). 

4.  Nec  voces  tantum  et  idiotismos,  verum  etiam  syllabas  et  literas  in  vertendo  exprimere 
sibi  proposuit  hic  interpres.  Huc  referendus  est  usus  enclitici  δε  pro  Γ7τ  locali  Hebraeorum, 
cujus  Bpeciraen  unum  et  alterum  olim  edidimus;32  nunc  autera  copiam  exeniplorum  ex  omni 
versionis  Aquilinae  parte  ad  manum  habemus.  Talia  sunt  οΐκόνδε  (ΠΓΡ:ΐ)  Gen.  xii.  9.  xliii.  24. 
Exod.  xxviii  26.  PsaL  lxvii.  7;  νότονδε  (Γ033Π)  Gen.  xii.  9;  Ώφείρδε  (iTVQiN)  3  Reg.  xxii.  49; 
Kvp^y&c  (^Π^Ρ)  4  Reg.  xvi.  9 ;  λεωπετρίανδε  (ΠΓΡΠ2)  Psal.  lxvii.  7 ;  etiam  άρχήθενδε  (ΠΏ1£) 
Ezech.  viii.  16.  Aquilae  curiosae  infelicitatis  sunt  locutiones  άπο  άρχήθεν  (0"7j??p)  Gen.il  8; 
εις  άπο  μακρόθεν  (|ΤΙΓΠΌ7)  et  εις  άπο  ήμερων  (*12Pu?)  4  I^eg•  χίχ•  2 5 J  etiam  άπεννοια  (ΓΤ3ΪΏ) 
Psal.  cxxxviii.  20. 

5.  Hic  ηοη  praetermittendus  est  Aquilae  usus,  quo  voces  Hebraicas  quasi  in  duas  partes 

Λ ψ 

*•  Pro  accusativo  hic  illic  eive  ex  scrupulo  interpretis,      ad  Deut.  vii.  13.  Hos.  ii.  22.         Ώ  Forniain  verborum  bar- 
eive  ex  errore  ecribarum,  dativus  reperitur ;  e.  g.  Lev.  viii.      baram  in  -ματίζαν  Nostro  valde  in  deliciis  fuisse  constat. 

IO.  Jesai.  XXXIX.  2.  xli.  7;   sed  σνν  σκύληκος  (Exod.  Vlii.  25)       Talia    8UUt    άγνοηματίζΐΐρ,    βημάτιζαν,    βρωματίζαν,    γ(ννηματί- 
η•>ΐι    coiJCCXluimue.      ΡοίΤΟ  huic  inteq>reti  tribueilda  vide-       ζην,    δκιβηματίζκν,    όραματίζίσθαι,    πτωματίζΐΐν,    στ(ρ(ωματίζ(ΐν. 

tur  <nv  ότ«  pro  "WK  ΠΚ  Jerem.  xxxviii.  9.  »  Cf.  Hex.      32  Vide  uos  in  Otio  Norvic.  p.  2. 


PROLEGOMENA  IN  HEXAPLA  ORIGENIS.  xxiii 

dissecat,  et  in  par  vocum  Graecarum  transfert.  Sic  Hebrdeum  D^O  ei  sonat  ταπ*ινοϊ  τίλειος 
(Psal.  lvi.  i),  vel  ταπανόφρων  και  άπλον?  (Psal.  xv.  ι).  Pro  7?7?>  stridor  (Jesai.  xviii.  i)  Aquila 
inscite  posuit  σκιά  σκιά;  pro  ΓΡΕΠΕΡ  (Jerem.  xlvi.  2θ)  καλή  και  κεκαλλιωμίνη;  pro  Ϊ-Π^  (1  Reg. 
vi.  8)  h  νφ€ΐ  κονράς,  quasi  ex  3"JM  et  W;  pro  ^ΠψΝί  (Psal.  Ixxii.  21)  πυρ  καπνιζ6μ*νον,  h.  e.  #N 
I-P^;  pro  ^IW?» 1W  ludibrium  (Exod.  xxxii.  25)  *k  δνομα  ρύπου,  h.  e.  ΠΜ2  Οφ?;  Pro  ^^?» 
fascia  pectoralis  (Jesai.  iii.  24)  cingulum  exsultationis ;  pro  ΟΉΠΠΠ,  terrores  (Eccles.  xii.  5) 
τρδμω  τρομήσουσιν.  Ut  finem  faciamus,  vocem  vexatissimam  ^JWJS?  (Lev.  xvL  8)  in  duas  resolve- 
runt  et  Aquila  et  Symmachus;  quorum  ille  dupliciter,  τράγος  i}V)  απολυόμενος,  et  κεκραταιωμενος 
{ty)  και  απερχόμενος;  hic  autem  τράγος  άφιίμενος  interpretatus  est. 

6.  Aliud  et  minus  notum  est  Aquilae  artificium,  quo  voces  Hebraeas  sub  Graeco  quodam 
involucro  in  versionem  suam  inducit.  Non  hic  dicimus  usum  LXX  senioribus  et  reliquis 
interpretibus  familiarem,  literas  Hebraicas  cum  Graecis  ejusdem  soni  simpliciter  commutandi;33 
sed  ita  commutandi  ut  voci  peregrinae  quasi  Graecam  faciem  induat.  Exempla  simplicissima 
sunt  λΐς  pro  &i2  (Job.  iv.  11);  αύλων  pro  J^N,  quercus  (Deut.  xi.  30);  μωμος  pro  WD,  quod  tri- 
tissimum  est.  Exquisitioris  generis  sunt  τρισκελις  pro  Ι^γί?  Φ 'ψ  (ι  Reg.  xiii.  21);  καρχαρού- 
μενον  pro  "ϊ?Ί?9  (2  Reg.  vi.  16);  θεραπεία  (si  Theodoreto  fides  habenda  est)  pro  D',?'J^  (1  Reg. 
xv.  23);  ύδωρ  (nisi  merum  Rabbinorum  commentum  sit)  pro  "Π•7  (Lev.  xxiii.  40);  εν  μαγώζοις 
pro  \3p2L  (Ezech.  xxvii.  24).  Sed  κάστν  pro  fipi?  (Ezech.  ix.  2),  et  κικεων  pro  T^i?  (Jon.  iv.  6) 
fonna  tantum  Graeca  sensu  destituta  fruuntur. 

» 

Ne  tamen  putet  aliquis,  Aquilam  dum  barbara  et  exotica  sectatur,  a  puriore  Graecitate 
omnino  abhorrere,  non  desunt  argumenta,  quibus  eum  probae  lioguae  et  optimorum  scriptorum 
haud  ignarum  fiiisse  ostenditur. 

1.  Ad  elegantias  Graeci  sermonis  pertinet  forma  nominis  in  -εων,  quam  in  suos  nsus 
ingeniose  convertit  interpres  noster ;  e.  g.  πρινεών  Gen.  xiv.  3 ;  παπυρεων  Exod.  ii.  3 ;  μυρσινών 
Zach.  i.  8.     Sed  συχνών  (pro  ^P)  Gen.  xxii.  13  nescio  quid  peregrini  olet. 

2.  Nemo,  ni  fallimur,  ante  nos  observavit,  Aquilam  Homeri  imitatorem  esse.  Praeter 
usum  enclitici  δε,  quem  modo  tetigimus,  ad  poetarum  principis  imitatiouem  referendae  esse 
videntur  voces  et  formae  quas  nunc  recensebimus :  XTs  (non  sine  respectu  ad  Hebraeum  Φ7) 
Job.  iv.  1 1 ;  νήες  (pro  ναϋς)  Psal.  xlvii.  8.  3  Reg.  xxii.  49 ;  λειαίνων  (pro  λεαίνων)  Prov.  xxix.  5. 
Jesai.  xli.  7 ;  επιστρωφων  (pro  επιστρέφων)  Jesai.  lviii.  1 2  (ubi  nescio  an  formam  Poel  ^P^  expri- 
mere  studuerit  Noster);  άϋτή  (si  recte  pinximus  scripturam  Cod.  88)  Jerem.  xlviii.  4;  γάνωσις, 
γεγανωμενος  Amos  vii.  7;    χερμάς   S.   χερμάδιον  Job.  xxxviii.  38;    θεναρον    (Homero    θεναρ)    Prov. 

*_ * 

33  Hic  usu8  LXX  Senioribue  et  Theodotioni  potius  quam  κωλϊθ  (s.  κωι\(θ)  Eccles.  i.  1 ;  λιλ10  Jesai.  xxxiv.  14 ;  μαζονρ 

Aquilae  proprius  est,  sed  neque  ab  hoc  omnino  alienus.  Job.  xxxvii.  9 ;  μαμζήρ  Deut.  xxiii.  2 ;  μ*ιν*\  Jesai.  Ixv.  1 1  ; 

E.g.  ayovp  Jesai.  xxxviii.  14;  άδαμα  Ezech.  xx.  38;  ά\ωθ  μ(σσαΐ  4  Reg.  xi.  6;  ραφα€\μ  Job.  xxvi.  5;  ρψ*\μ  Jesai. 

Psal.  xliv.  9;  άρμωνΑμ  Ezech.  xxxi.  8  ;  άσ\ρ  Jerem.  v.  26  ;  xxxiv.  7;  σασαϊμ  κα\  σ*φωθ  Jesai.  xxii.  24;  σίμμαθίχ  Jesai. 

βίρατάμ  Cant.  Cant.  vii.  5 ;  βωρ\θ  Mal.  iii.  2  ;  ήδαδ  Jerem.  xlvii.  2 ;    σ(ττ)μ  Deut.  x.  3 ;   σ«\μ  μπα  «ίμ  Jerem.  1.  39 ; 

xxv.  30;    ηφα  Deut.  xxv.  14;    βαδααρ  κα\  θαασονρ  Jesai.  σινωχ  Jerem.  xxix.  26 ;  σωρηκ  Jerem.  ii.  2 1 ;  χισϊλ(ίμ  Jesai. 

xli.  19  ;  θαιμαν  Exod.  XXXVI.  23  ;   βαυ  Ezecb.  ΪΧ.  4  ;   (συν  τονς)       xiii  10. 

Ιμί\μ  Gen.  xxxvi.  24;    κίχχαρ  (Άρτου)  Jerem.  xxxvii.  21; 


XXIV 


PROLEGOMENA  IN  HEXAPLA  ORIGENIS. 


xxx.  4;  forma  (κκαήσεται  (pro  vulgari  ίκκαυθήσεται)  Jerem.  xlvi.  19.  Etiam  Herodoti,  historiae 
patris,  vestigia  hic  illic  apud  Nostrum  deprehendisse  nobis  videmur.  Hujusmodi  sunt  περι- 
φλωσμϊς,  febris  ardens,  Deut.  xxviii.  22  (coll.  Herod.  V,  77),  et  καταπηκτή  (vel,  si  mavis,  κατα- 
πακτή), ostium  depactum,  Jerem.  xxix.  26  (coll.  Herod.  V,  161). 

3.  Ad  eruditionem  Aquilae  philologicam  pertinere  videtur  mos  ejus,  in  vocibus  Hebraeis 
lninus  usitatis  vertendis,  ad  cognatas  dialectos,  Chaldaeara  nempe  et  Syriacam,  confugiendi. 
E.g.  in  Psal.  xxi.  17  vocabulum  Hebraeum  vexatissimum  ΉΝ3  vel  ^N3  in  έχυναν,  ad  normam 
Syriaci  >U,  pudefecit,  transtulit.  In  Amos  vii.  14  pro  ^Sta,  vellicans,  collato  Chaldaeo  tira, 
scrutatus  est,  Aquila  ερευνών  posuit.  In  Hab.  i.  10  pro  D^JT,  irridebit,  ex  Chaldaico  et 
Syriaco  celebrabitur  habet.  Pro  λ??,  fastidivit,  Zach.  xi.  8  Noster  επερκασεν  ex  Chaldaico 
ejusdem  vocis  usu  mutuatus  est.  Locutio  ejus,  σπίλωμα  (Ώφειρ)  Jesai.  xiii.  12  pro  Hebraeo 
D£|  revocat  N.  T.  locos  Jac.  iii.  6.  Jud.  23,  ubi  pro  εσπίλωσε  uterque  iuterpres  Syrus  y£S  ex- 
hibet.  Alia  hujus  usus  exempla  dabunt  Hexapla  nostra  ad  Exod.  xiii.  16.  1  Reg.  xxviii.  9. 
2  Reg.  i.  19.  3  Reg.  vi.  1 7.  Prov.  vi.  13.  Jesai.  xix.  15.  Jerem.  xliv.  10. 

4.  Postremo  Aquilae  versionis  non  exigua  laus  est,  quod  Hieronymus  in  Divina  Biblio- 
theca  (quae  dicitur)  haud  infrequens  ejus  imitator,  praesertim  in  Psalmis,  deprehendatur ; 
cujus  rei  pauculis  exemplis  hic  propositis,  lectorem  ad  Hexaplorum  silvam  reraitteraus. 

Exod.  ii.  5  :  fflDH  "?prQ.  Aq.  εν  μέσω  του  παπυρεώνος.  Hieron.  et  Vulg. :  in  papyreone.  Deut. 
xxxiii.  12:  *1?π•  Aq.  πάστωσα..  Hieron.  et  Vulg. :  quasi  in  thalamo  morabiiur.  Job.  xiv.  12:  ^J^Xi 
a^r*r•  Aq.  εως  αν  κατατριβτ)  6  ουρανός.  Hieron.  et  Vulg. :  donec  atteratur  caelum.  Psal.  i.  1 :  1^23 
E^?7•  Aq.  εν  καθέδρα  χλευαστών.  Hieron. :  in  cathedra  densorum.  Psal.  xv.  1 :  Οζ!?0•  Aq.  τον 
ταπεινδφρονος  και  άπλοΰ.  Hieron. :  humilis  et  simplicis.  Psal.  xlvii.  3  :  ^3  ΠΒ\  Aq.  καλώ  βλαστή- 
ματι.  Hieron. :  specioso  germine.  Psal.  xlviii.  14  :  H7D  *Ι2ΓΡ.  Aq.  δραμοΰνται  αεί.  Hieron. :  current. 
Semper  (et  sic  passim  pro  «T?D).  Psal.  lxv.  11:  Aq.  εισήγαγες  ημάς  kv  όχνρώματι  (ΓΤΤ12Ώ2),  εθηκας 
τρισμον  (HgjnO)  kv  τω  νώτω  ημών.  Hieron. :  Induxisti  nos  in  obsidionem;  posuisti  stridorem  in  dorso 
nostro.  Psal.  lxvii.  32  :  Ο^ΏψΠ  ^nN\  Aq.  οισουσιν  εσπευσμένως.  Uieron. :  offerant  velociter.  Psal. 
lxviii.  16:  "lCNrr^trj.  Aq.  μηδέ  στεφανωσάτω  ("TOHlj),  Hieron. :  negue  coronet.  Psal.  lxxxviii.  48  : 
■ΠΠΤΠ3  ^J-^S?•  Aq.  μνήσθητί  μου  εκ  καταδύσεως.  Hieron. :  memento  mei  de  profundo.  Psal.  xc.  6  : 
Γ^Π?  "^  ^gP-  Aq.  άπο  δηγμου  δαιμονίζοντος  μεσημβρίας.  Hieron. :  α  morsu  insanientis  meridie. 
Psal.  cxxxviii.  16:  ΟΓΟ  1ΠΝ  fcfrj  Ψφ*  CTtJJ.  Aq.  ήμίραι  κτίζονται  (r«>koo)  καϊ  ού  μία  h  αύταΐς. 
Hieron. :  Dies  formati  sunt,  et  non  est  una  in  eis.  Jerem.  xlix.  19  ■  {ΓΡΝ  «"Ν?"^.  Aq.  προς  εύπρεπειαν 
στερεάν.  Hieron.  et  Vulg. :  ad  pulcritudinem  robustam.  Amos  ii.  13  :  Aq.  €γώ  τριζήσω  ψψ*)  ύποκάτω 
υμών,  καϋα  τρίζει  ή  άμαξα.     Hieron.  et  Vulg. :  Ego  stndebo  subter  vos,  sicut  stridet  plaustrum. 

V.     De  duplici  Aquilae  editioiw. 

Hieronymus  aliquoties  Aquilae  secundam  editionem,  quam  Hebraei  κατ  άκρίβειαν  nomi- 
nant»  diserte  vindicat;  cujus  plurimas  lectiones  in  Comnientariis  suis  nobis  tradidit     Duas 

* * 

34  Hieron.  Opp.  T.  V,  pp.  32,  624. 


PROLEGOMENA  IN  HEXAPLA  ORIGENIS. 


XXV 


autem  totius  S.  Scripturae  versiones  eum  edidisse,  primam  liberiorem,  in  qua  sensum  potius 
quam  singulas  voces  apte  reddere  studebat ;  alteram  vero  quae  κατ'  άκρίβααν  nominabatur,  ad 
quam  solam  pertinebat  culpa  servilitatis  et  nimiae  curiositatis  quae  nomini  ejus  innsta  est ; 
hanc  autem  posteriorem  eam  esse  quam,  spreta  priore,  Origenes  in  tertia  Hexaplorum  columna 
posuerit ;  haec,  inquam,  antecessoris  nostri  placita35  adeo  incerta  et  lubrica,  ne  dicamus  incre- 
dibilia  videntur,  ut  probabiliorem  rationem  inire  coacti  simus.  Aquila  igitur,  ut  nostra  fert 
opinio,  unam  Bibliorum  versionem,  eam  scilicet  cujus  indolem  et  proprietates  in  praecedentibus 
descripsimus,  concinnavit;  deinde,  quo  ei  naturaliter  insitum  est  accurationis  studio,  opus 
suum  denuo  retractavit  et  recognovit,  correctionibus  quae  necessariae  viderentur  ad  marginem 
exeraplaris,  vel,  si  mavis,  editionis,  prioris  appictis.  Utrum  vero  totum  Sacrum  Codicem,  an 
libros  tantum  ejus  difficiliores  secundis  curis  subjecerit,  deficientibus  probationibus  pro  certo 
definiri  nequit.  Alterius  quidem  editionis  notitias  non  pariter  in  omnibus  libris,  etiam  iis 
quos  commentatus  est  Hieronymus,  obvias  esse,  exploratum  est.  "  Duarum  editionum,"  inquit 
Hodius,38  "  nullam  mentionem  reperi  in  Commentariis  in  Jesaiam  vel  in  Prophetas  minores ; 
quare  suspicor  in  aliis  libris,  Prophetis  saltem,  utramque  inter  se  verbatim  convenisse."  Ad 
probabilem  hujus  quaestionis  solutionem  operae  pretium  erit  conspectum  omnium  locorum,  in 
quibus  Aquilae  primae  aut  secundae  editionis  ab  Hieronymo  (qui  solus  hic  testis  est)  mentio 
facta  sit,  subjicere. 


Ed.  1"» 

Ed.  2<*. 

Jerem.  v.  24 

ηχηψ 

hebdomadas 

Vacat  (prob.  πλησμονά?). 

viii.  17 

O^DS 

regulos  (βασιλίσκου?) 

speculatores. 

xiii.  12 

V  V 

laguncula  (υδρία) 

νίβίλ. 

xx.    3 

τ 

circumspicientem 

peregrinum. 

xxi.  13 

ΊΊ2 

arepfa 

Τύρος. 

xxii.  30 

T3{ 

sterilem 

άναύξητον. 

Ezech.  iii.  15 

D^QttJQ 

Vacat 

ήρίμάζων. 

27 

2Ώ&  V»teTT 

Vacat 

Qtti  audit,  audietur; 

*TfP  V-rnrn 

Vacat 

et  gui  relinquit,  relinquetur. 

iv.    9 

D^M 

ζία 

Vacat. 

16 

onS-nisQ 

ράβδον  άρτου 

στίρίωμα  άρτου. 

v.     7 

ν  :  τ  -: 

Vacat 

numerati  estis* 

viii.  16 

D^N 

προστάς 

αίλάμ. 

ix.     2 

V  'v 

κάστν 

μέλανοδοχέίον. 

xvi.    8 

D^TT 

μαστών 

συναλλαγή?. 

10 

•    r 

ψηλαφητω 

άνθίμω. 

II 

*vqr\ 

Vacat 

torquem  (κλοιόν). 

M  Vid.  Montef.  in  Praelim.  pp.  47,  48.                                      * 

De  Bibliorum  Textibus,  pp.  577,  578. 

ΤΟΜ.  1. 

e 

λ  XVI 


PROLEGOMENA  ΙΝ  HEXAPLA  ORIGENIS 


Ed.  ι"» 

Ed.  2*». 

Ezech.  xviii.  10 

r* 

Vacat 

άμαρτωλόν. 

xx.    6 

■s? 

στάσι? 

inclytum. 

7 

*9φΦ 

Vacat 

αποκόμματα. 

*hbxi 

in  inquinamentis 

kv  (ίδώλοι?. 

xxii.  16 

1*  ^hu^. 

et  contaminabo  te 

Vacat. 

18,  19 

yp 

στίμφυλον  et  γίγαρτον 

κράμα. 

xxvii.  11 

σπβ| 

πυγμαίοι 

Vacat  (prob.  τίτέλίσμίνοι). 

xl.  43 

trrgni 

\πιστάσ*ι? 

χ(ίλη. 

49 

rfhyon 

et  gradibus 

και  €7rt  Ζνδεκα  (?). 

xlii.     1 

mtarr 

τ;  •  - 

separati 

του  γαζίρά. 

xliv.  18 

yra 

in  sudore 

busa. 

Dan.  i.  3 

dwhb 

ϊκλίκτων 

τυράννων. 

Hic  satis  mirari  non  possumus,  Hieronymum,  qiii  ad  Jesaiam  et  XII  Propbetas  prolixa 
commentaria  conscripsit,  ad  Psalmos  autem  in  epistolarum  commercio  Aquilae  tot  lectiones 
excitavit,  neque  ad  hos  neque  ad  illos  duarum  ejus  editionum  ullam  mentionem  fecisse.  Ne 
tamen  ex  silentio  ejus  temere  colligamus,  in  ceteris  libris  Aquilae  singularem  tantum  edi- 
tionem  exstitisse,  alias  istius  interpretis  duplices  lectiones  (non  omnes,  sed  eas  tantuin  quae 
potioris  sunt  fidei)  quae  a  diversis  testibus,  sive  duobus  Graecis,  sive  Graeco  et  Syro-hexaplari, 
ei  assignantur,  nunc  recensebimus. 


Exod.  i.  7 

*ir«tfa 

Ά.  και  εχέοντο                    [χόμ€νον 

Ά.  καί  kgupyjrav. 

Lev.  xvi.  8 

^wS 

Ά.  ci?  Κ(κραταιωμίνον  και  €ΐ?  άπ€ρ- 

Ά.  ei?  τράγον  άπολυόμ^νον. 

Num.  xi.  8 

{Otin  "ΠΪΠ 

Α.  τον  μαστού  ίλαιον 

Α.  τον  πΜρνραμ,ίνου  iv  (Καίω. 

1  Reg.  vi.  8 

ΒΓ**? 

Ά.  kv  λάρνακι 

Ά.  kv  ΰφ€ΐ  κούρα?. 

xxvi.  5 
2  Reg.  viii.  7 

Ά.  lv  ttj  στρογγυλώσίΐ 

Ά.  του?  κλοιού?  του?  χρυσού? 

Ά.  kv  tj}  καμπή. 

Ά.  τα?  πανοπλία?  τα?  χρυσά? 

y  Reg.  xxiii.  7 

D^ttTIjpn 

Α.  των  ίνδιηλλαγ μίνων 

Α.  των  πόρνων. 

Psal.  xxi.  17 
xliv.  13 

Α.  $σχνναν 

Α.  θυγάτηρ  "Σόρ 

Α.  (δησαν  (β.  σννίπόίισαν). 
Α.  θνγάτηρ  Ισχυρού. 

xlv.  9 
xlviL  15 

rtnsm 

Α.  αφανισμού? 
Α.  αθανασία 

Ά.  demonstrationes. 

Ά.  et  super  mortem  renovabit. 

Ixxii.  21 
lxxiv.  4 

τ  r 

Α.  παρωζύνοντο 

Ά.  ά<ί 

Α.  πυρ  καπνιζόμ(νον. 

Ά.  cantilena. 

lxxix.  14 

-  τ         • ; 

Ά.  και  παντοδαπον  χώρα? 

Α.  και  £ώα  χώρας. 

lxxxix.  10 

ϋρπ 

Ά.  άνήρ  (βΓΜ) 

Ά.  festinatio. 

cxviil  120 

-  τ 

Ά.  ήλώ0»7 

Ά.  «pptff... 

PROLEGOMENA  IN  HEXAPLA  ORTGENIS. 


XX  VII 


Jesai.  xxix.  ι  Τ11Τ1  JT"]j?  Ά.  πολίχνη  βιοτενσεως 

xxxi.  7  pDMO^  Ά.  άπορρίψονσι 

xxxiii.  20  ^ΙίΓ1^  Ά.  εορτών  ημών 

lii.  5  *7*Xf\  Ά"  7raPavofi0^(riy 

lxii.  8  tiVVfl  Ά.  ofrfo 

Jerem.  iii.  19  ^?  Ά.  ονομαστήν 

vi.  1  D-J3H  IT^^y  Ά.  «τι  Βαιθχαρμά 

xi.  9  ΊΦζ  Ά.  σύνδεσμος 

xii.  5  ^pN  7^  Ά.  και  εξελυσάν  σε 

ΓΤΊΠΠΛ  Ά.  εριεΐς 

χχν.  38  rtt^PI  Ά.  περιστεράς     Ά.  τεθολωμενης 

xxix.  17  ΟΉξΦΓΤ  Ά.  τα  πονηρά 

xxxi.  7  Ί3Ί  Ά.  αγαλλίασα 

2θ  'tyO  'TCH  Ά.  ήχησεν  ή  κοιλία  μου 

xxxiii.  6  J"H.O^  Ά.  εισακούειν 

xxxvi.  15  30  'Α.  επίστρεψον 

xxxvii.  16  f^STO^M  Ά.  «Ζ?  τα  εργαστήρια 

21  ΟΠ7"Ί3?  Ά.  κεχχαρ  άρτου 


Ά.  πόλίΓ  παρεμβλήσεως. 
Ά.  άρμ^σοι/τα*. 
Ά.  των  σι/ρταγωρ  ή/χώ>. 
'A.fabunt  (Hieron.). 
\Α.  όπωρισμόν. 
Α.  (υοοξίας. 

Ά.  επι  οίκον  τοΰ  άμπελώνος. 
Α.  άθ€σία. 
Α.  και  (μόχΰωσάν  σ€. 

Ά.  implicaberu. 

Α.  μονάχης. 
Α.  τά  αβρωτα. 
Α.  αίι/fire. 

Α.  ίσ(ίσθη  τά  tvrtpa  μου. 
Α.  ιασ-ιν. 
Α.  κάθισον. 
Ά.  €ίί  τάί  ταβέρνα?. 

Α.  nepiptrpov  άρτου. 


xliii.  10 

12 

xlviii.  ι 

12 

37 
xlix.  14 

19 

3° 

1.8 

1ϋ.  17 

Ezech.  i.  4 

Jon.  iv.  6 

Mich.  iii.  12 


Ά.  τδ  σκάλιστρον. 

Α.  και  σκαλίνσίΐ  (?). 
Α.  ή  υπ^ρΐπαίρουσα. 
Ά.  και  τα  νεβελ  αντον. 

Α.  ζύρησις. 

Α.  καΐ  ιτρ(σβίυτης  eit  τα  ίθνη. 


xxxviii.  26  ^Π2ΠΠ  *$Η   /Η&5  Ά.  /Μ7ττω  €γώ  e//a  τδι/  «λί^τ/χόν  μοι/    Ά.  βάλλω  «γώ  τήν  8«ViV  μου. 

ΎΗΒΰΓ]ΊΝ  Ά.  το  σπείρωμα 

Htpjfi  Ά.  και  άναβαλεΐται 

njtoQH  Ά.  Μασογα'/S 

0ΙΤ712ΙΠ  Ά.  και  τα  κέρατα  αύτον 

Π1Η3  Ά.  κατατετ μη  μένος  (njH.il) 

O^liQ  Ί^  Ά.  καί  περιοχή  εν  τοις  εθνεσιν 

]ΓΓΝ  ΠΤ0"7Μ  Ά.  €7τί  τό  κατοικητήριον  τδ  άρχαιον    Ά.  n-pis  einrptnttav  στερεάν. 

Vf3  Ά.  Κΐνήθητε  Ά.  μ(τανοστ(υόμ(νοι. 

D^TlftyS  Ά.  ώ?  ερίψοί  Ά.  ώς  κιρασταί  (s.  /ϊασ-ιλύπκ»). 

Π<Ι33ΏΠ"]Ί^')  Ά.  Kai  TOl)y  μεχονώθ  Ά.  καΐ  τά  υποστηρίγματα. 

ΓΠ^ρ  ΠΡΠ  Ά.  πνεύμα  καταιγίς  Ά.  άνεμος  πρηστήρος  (1). 

ΪΛ?ί?  Ά.  Κίμωνα  Ά.  κισσόν  (Hieron.). 

^Γ^?   V&  Ά•  λίΑολογ?^^*™"  Ά.  it  σωροί  (s.  λ»0ολογ»'α)  «σται. 


His  positis,  quod  fit  in  rebus  quae  ultra  opinationem  procedere  nequeunt,  de  secunda 
Aquilae  editione  relinquenda  unicuique  libera  opinandi  facultas. 


xxviii  PROLEGOMENA  IN  HEXAPLA  ORIGENIS. 


CAPUT    III. 


De  Symmachi  editione. 


I.   Symmachi  historia.      II.  Utrum   Symmachue  an  Theodotio  versionem  suam  prius  ediderit.     III.   De  Symmacbi 
versionis  fide.     IV.  De  Symmachi  interpretis  stylo.     V.   De  duplici  Symmachi  editione. 

I.     Symmachi  historia. 

Inter  tree  post  LXX  Bibliorum  interpretes  notiores  Symmaclio  secundus  locus  assignatus 
est,  propter  causam  quam  mox  videbimus.  Historiam  ejus  sic  narrat,  vel,  si  mavis,  fabu- 
latur,  Epiphanius.  Imperante  Severo  (a.d.  193-21  i)  Symmachus  quidam  Samarita,  ex  eorum 
numero  qui  apud  gentiles  ejus  sapieDtes  habebantur,  cum  spe  honoris  et  principatus,  quem 
inter  contribules  suos  appetebat,  nescio  qua  de  causa  destitutus  esset,  ira  permotus  ad  Judaeos 
transfuga  fectus  est,  reductoque  arte  chirurgioa  praeputio,  secundam  circumcisionem  accepit : 
quo  facto  mox  ad  novam  Sacri  Codicis  interpretationem,  in  perversionem  earum  quae  apud 
Samaritae  tunc  temporis  ferebantur,  conficiendam  se  applicuit.1  Eusebius  tradit,  Symmachum 
Ebionitam  fuisse  (quae  haeresis  fuit  eorum  qui  Christum  quasi  merum  hominem,  Josephi  et 
Mariae  filium,  suspiciebant,  et  legem  Judaicam  a  Christianis  observandam  esse  contendebant) ; 
in  cujus  rei  probationem  oommentarios  ejus  adhuc  exstantes  appellat,  in  quibus  Ebionitarum 
haeresin  argumentis  e  Matthaei  Evangelio  petitis  adstruere  videtur.  Hos  autem  commen- 
tarios,  teste  Eusebio,  una  cum  aliis  ejus  in  S.  Scripturam  expositionibus,  Origenes  se  a  Juliana 
quadam,  ad  quam  Symmachi  chartae  successionis  jure  pervenerant,  accepisse  affirmabat.2 
Hactenus  Eusebius,  ad  cujus  auctoritatem  accedit  Hieronymus,  qui  Judaeum  Aquilam,  Sym- 
machum  autem  et  Theodotionem  Judaizantes  haereticos,3  vere  pauperes  et  Ebionitas,  et  semi- 
christianos  *  vocat 


1  Epiphan.  De  Mens.  et  Pond.  16  (Opp.  Τ.  Π,  p.  172):  sebium  secutus  est  Hieron.  in  Catalogo  Scriptorum  Eccles. 

*Ei»  τού  τον  Σ*νηρον  χρόνοις  Σύμμαχος  τιι  Σαμαρ*ίτης  των  παρ  Cap.  LIV  (Ορρ.  Τ.  II,  ρ.  894)•    "  Aquilae    SCllicet   Pontici 

αυτού  σοφών,  μη  τψηβ*\ς  νπα  τοϋ  οϊκίίον  ϊΰνους,  νοσησας  φιλαρ-  proselyti,  et  Theodotionis  Ebionaei,  et  Symmacbi  ejusdem 

χιαν,  κα\  αγαταχτήσαί   κατά  της  ιδίας  φυλής,  προσίρχνται  Ίου-  dogmatis,  qui  in  Evangelium  quoque  κατά  Ματθαίον  scripsit 

oaiou  και  προση\ντ*ΰ*ι,  κάί  π*ριτίμΐΗται  ο^υτίρα»  πΐριτομψ . . .  comnieutarios,  de  quo  et  suum  dogma  confirmare  conatur." 

Ovroc  TOtw  6  Σύμμαχος  προς  διαστροφή»  των  πάρα  Σαμαρ*ίταις  3  Hieron.  Praef.  in  Job.  (Ορρ.  Τ.  IX,  ρ.  1082   ed.  Migne). 

ίρμηνιιων  ίρμηντΰσας  την  τρίτην  ίξΆ»κα>  ίρμηνιίαν.         *  Euseb.  4  Hieron.  Ορρ.  Τ.  VI,  ρ.  656.     Huc  ηοη  trahendus  est  (qui 

Hiit  Eccles.  VI,  1 7  :  Ίων  γ*  μην  ίρμην*ντων  αυτών  &η  τούτων  €γγογ  eet  Thiemii  in  libello  mox  allegando)  alius  Hiero- 

ίστίο»   Έβιωναΐον    τόν    Συμμαχον    ytyovivai  .  .  .  Κα!    υπομνήματα  nymi   I0CU8  in  Comment.   in  Epist.  ad  Qal.  (Ορρ.  T.  VII, 

i)  τον  Ιυμμάχου  tlvtn  νϋν  φίρτται,  iv  οις  οοκΛ,  προς  το  κατά  ρ.  435)'•    "  ^Aec  verba   Ebion   baeresiarches,  semichris- 

ΜατΑώ»  αποτιιρόμτνος  rhayytkio»,  την  ΜηΚωμίνην  αΐμ*σιν  κρα-  tianus  et  semijudaeus,  ita  interpretatus  est :  ότι  ύβρις  6(oi 


Ταύτα  oi   6  'Οριγίνης,  μττά  και  άλλων  *ις  τάς  γραφάς       ό  κptμάμtvoς.'',      Nam  nec  SymmachllS  Ebionita  Ebion  Tiae- 
tov  Συμμάχου,  σημαίνιι  παρά  Ίουλιανης  τίνος  ιϊληφίναι,       resiarches  appellari  potest,  et  ejus  versio  loci  Deut.  xxi.  23 
ijv  καΐ  φησι  παρ'  αντοΰ  Συμμάχου  τάς  βίβλους  διαΜζασθαι.      Eu-       prorsus  alia  est 


PROLEGOMENA  IN  HEXAPLA  ORIGENIS.  xxix 

Haec  est  summa  eorum  quae  de  nostro  interprete  a  veteribus  tradita  sunt.  Nuper 
quidera  D.  Abraham  Geiger,  in  commentatione  de  Symmacho  Bibliorum  interprete  lingua 
vernacula  conscripta,6  conjecturam  quandam  in  medio  proposuit,  videlicet  Symmachum  nostrum 
Talmudistam  fuisse,  eundemque  cum  eo  qui  in  libris  Talmudicis  sub  nomine  D12O1D  filii 
Josephi  celebratur,  quique  discipulus  fuit  Rabbi  Meiri,  saeculo  II  exeunte  aut  III  ineunte. 
Nostrum  autem  Symmachum  scliolae  Meiri  contra  scholam  Judae  fautorem  fuisse,  argumen- 
tatur  V.  D.  e  versione  ejus  loci  Eccles.  v.  3,  kav  €ΰζη ;  quaei  per  particulam  dubitativam  iav 
interpres  innuere  voluisset,  melius  esse  omnino  non  vovere,  quod  R  Meiri  dogma  fuit,  repug- 
nante  altera  schola.  Porro  ut  probabile  fiat,  Symmachum  Talmudistam  Graecam  linguam 
probe  calluisse,  adducitur  dictum  ejus  quoddam  philologicum :  ΠΤΠ  Ε?7ϋ  p^Pitt  }ΟΊΝ  p;nBB 
□''Πϋ,  h.  e.  ητράγων  [immo  τπράγωνον]  significat  quatuor  angulos  habens,  τρίγων  [τρίγωνον]  tres, 
δίγων  [!]  duo.  Cum  vero  in  iis  quae  de  Symmacho  Talmudista  narrantur,  de  Bibliis  Hebraeis 
ab  eo  in  linguam  Graecam  conversis  altum  silentium  sit,  nolumus  in  talibus  argutiis  diutius 
immorari. 


II.     Utrum  Symmachus  an  Theodotio  versionem  suam  prius  ediderit. 

Epiphanius,  ut  vidimus,  Symmachum  sub  Severo  imperatore  versionem  suam  emisisee 

tradit.     Deinde  pergit :  "  Post  hunc,  tantillo  elapso  tempore  (κατά,  πόδας  kv  τω  i£fjs  χρόνω),  hoc 

est,  imperante  Commodo  secundo,  qui  post  antedictum  Commodum  Lucium  Aurelium  XIII 

annis  imperavit,  Theodotio  quidam  Ponticus  etc." β     Sed  hic  immanis  error  est.     Nam  nullum 

Commodum  imperatorem  exstitisse  praeter  L.  Aurelium,  qui  ante  Severum,  interpositis  pau- 

corum  mensium  imperatoribus  Pertinace  et  Didio  Juliano,  per  XIII  annos  regnavit,  omnibus 

notum  est.     Quin  et  ipse  Epiphanius  non  multo  post  imperatorum  seriem  repetens,  haec 

habet :  "  Post  Antoninum  Pium  regnavit  M.  Aurelius  Antoninus,  qui  et  Verus,  annis  XIX. 

Post  hunc  Commodus  alius  imperat  annis  XIII,  cujus  tempore  floruisse  diximus  Theodo- 

tionem,  qui  quartam   interpretationem  edidit.     Commodum  hunc  excipit  Pertinax  alius,  et 

imperat  menses  sex.     Huic  succedit  Severus  alius  cum  Antonino  filio,  annis  XVIII.     Mortuo 

Severo  succedit  Antoninus  [Caracalla];"7  de  Symmacho  prorsus  silens.     Epiphanii  de  duplici 

^Commodo  hallucinationem  haud  improbabiliter  inde  repetit  Montefalconius,  quod  ei  penitus 

Sederat  falsa  opinio,  Theodotionem,  quem  sub  Commodo  floruisse  ex  veterum,  fortasse  ipsius 

'Nenis,  auctoritate  noverat,  Symmacho  posteriorem  fiiisse.     Utut  sit,  caecum  ducem  secutus 

est  ^ctor  Epistolae  versioni  Harethi  praepositae,  cujus  expositio  haec  est:  "  Iiiterpretatio 

tertia  e^.  Versio  Symmachi,  qui  e  Samaritanorum  doctis  erat,  vixitque  inter  Judaeos ;  fuitque 

oc  tempo^  Severi  regis,  post  Aquilam  annis  circiter  L.     Interpretatio  quarta,  versio  Theodo- 

tionis  MarcKnSta6)  qui  Sinopensis  etiam  erat,  floruitque  tempore  Commodi  secundi  regis, 

ldque  post  Syi^achujn  annis  prope  X." 8     Errorem  correxit  (qui  tamen  ab  Epiphanio  sua  se 


5  Vid  Jiklisclie  ZeitscJ^tfur  Wusemchaft  und  Lebm,      De  Mens.  et  Pond.  17  (Opp.  Τ.  Π,  p.  172).  7  Ifcid.  18. 

brster  Jahrgang,  Breslau,  1  ^2,  pp.  6  2-64.        β  Epiphan.      8  White  (Rev.  Joseph),  Letter  etc.  ρ.  1 1 . 


PROLEGOMENA  IN  HEXAPLA  ORIGENIS. 

accepisse  testatur)  Auctor  Chronici  Alexandrini  sive  Paschalis,  qui  postquam  Tbeodotionis 
editionem  in  annum  Commodi  sextum  conjecerat,  ordine  temporis  procedens,  Symmaxjhi  ver- 
frionem  anno  Severi  nono  concinnatam  esse  affirmat.  Quae  cum  ita  sint,  in  hac  duorum  inter- 
pretum  euccessione  acquieecendum  videtur ;  non  ut  quo  anno  aut  etiam  quo  regno  versionem 
Buam  uterque  ediderit  ullis  certis  rationibus  definiri  possit,  sed  simpKciter  Theodotione  Sym- 
machum  tempore  nescimus  quantulo  posteriorem  fuisse.  Hieronymi  quidem  dicto  fortuito  in 
Commentario  ad  Jesai.  lviii.  6,  Symmachum  in  Jlieodotionis  scita  concedentem  torquem 
posuisse,  non  multum  tribuimus.  Sed  gravissimam  esse  Irenaei  (qui  Marci  Aurelii  et  Com- 
modi  tempore,  ac  Severi  quoque  regni  initio  floruit)  auctoritatem,  qui  de  voce  veavi?  adversus 
Judaeos  disputans,  Theodotionis  et  Aquilae,  qui  ita  interpretati  essent,  non  item  Symmachi 
meminerit,  etiam  D.  Petavius,  qui  contrariae  opinioni  favet,  scilicet  Symmachum  ante  Theodo- 
tionem  vixisee,  ingenue  fatetur. 

III.     De  Symrnachi  versionis  fide. 

Praeter  crimen  Judaismi,  quod  ei  una  cum  duobus  sodalibus  ejus  nimis  leviter  impin- 
gitur,  Symmachum  ab  Epiphanio  notatum  vidimus,  quasi  in  perversionem  (διαστροφών)  ver- 
sionum  Sacri  Codicis  a  Samaritanis  tunc  temporis  receptarum  suam  confecisset.  Sed  haec 
accusatio,  quantum  e  reliquiis  ejus  adhuc  exstantibus  conjici  possit,  omni  praetextu  destituta 
est.  Ε  contrario  in  Gen.  ν  rationes  ejus  chronologicae  cum  textu  et  versione  Samaritanorum, 
quales  nos  manu  terimus,  contra  supputationem  LXXviralem  concordant.  Praeterea  nostro 
interpreti  a  nonnemine  objicitur,  tanti  ei  fuisse  α  LXX  discedere,  ut  etiam  a  S.  Scripturae 
consuetudine  desciscere  non  dubitarit,  ut  illos  imperitiae  nomine  insimularet.9  Cui  respon- 
demus,  neminem  Hebraei  archetypi  sensum  fideliter  exprimere  posse,  nisi  versioni  LXX 
Seniorum,  vetustate  quantumvis  venerabili,  innumeris  locis  valere  jubeat ;  id  quod  Hieronymi 
exemplo  demonstratur,  qui  tum  in  Commentariis  suis  interpretationem  LXXviralem  acerrimis 
criminationibus  insectatur,  tum  in  versione  Latina  a  se  elaborata,  ut  mox  declarabimus,  prae 
ceteris  omnibus  interpretibus  Symmachum  ducem  ac  magistrum  sibi  proposuit. 


IV.     De  Symmachi  interpretis  stylo. 

Hieronymufl  in  prooemio  ad  Chronicon  Eusebianum  trium  interpretum,  quoad  sflum 
sive  vertendi  methodum,  comparationem  instituit  his  verbis :  "  Quamobrem  Aquila  r  Sy130" 
machus  et  Theodotion  incitati,  divereum  paene  opus  in  eodem  opere  prodiderunt ;  970  m*ente 
verbum  de  verbo  exprimere,  cdio  sensum  potius  sequi,  tertio  non  multura  a  vete*13*18  d18cre~ 
pare." 10  Idem  passim  in  scriptis  suie  Symmachum  laudat,  quasi  ceteris  manif&v*  et  aVer~ 
tius  vertentem;  talemque  interpretem  qui  non  solet  verborum  κακοζηλίαν,  ^d  inteUigentiae 
ordinem  sequi."     Ε  recentioribus  Criticis  instar  omnium  est  Valckenaerii  elogium,  qui  eum 


•  Vid.  Agellium  ad  Pwd.  Ixv.  1 5.         »•  Hieron.  Opp.  T.  VIII,  p.  35  ed.  Migne.         »  B*ron.  Opp.  T.  VI,  p.  258• 


PROLEGOMENA  IN  HEXAPLA  OMGENia 


XXXI 


quasi  Graecorum  interpretum  Antiqui  Foederis  castigatissimum  praedicat."  Nec  longe  a 
scopo  aberrat  Montefalconius,  ciijus  scrinia  hic  compilare  non  gravabimur :  "  Interpretatio 
Symmachi  clarissima  et  elegantissima  omnium  est.  Res  ille,  ut  plurimum,  apte  ac  dilucide 
exprimit,  non  verba  singula  scrupulose  referre  studet . . .  Hebraismos  raro  sectatur ;  summo- 
pere  curasse  videtur,  ne  quidpiam  in  Graeca  serie  poneret,  quod  Graecum  lectorem  Hebraice 
ignarum  offendere  posset." 13 

Haec  de  Symmachi  stylo  in  universum  sufficiant:  nunc  de  singulis  ejus  characteribus, 
cum  LXX  et  Aquila  comparatione  facta,  paulo  fusius  agamus.14 

1.  Constructiones  Hebraeas,  per  copulas  meinbratim  concisas,  Symmachus  ad  rotundiorem 
Graeci  sermonis  structuram  participiorum  ope  accommodat.  Exempla  sint :  Exod.  v.  7:  O'. 
πορζυίσθωσαν  και  συναγαγίτωσαν.  Σ.  άπ^ρχόμςνοι  καλαμάσθωσαν.  4  I^g•  ■<  2  :  0•  ^vre  και  έπι- 
ζητήσατ*.  Σ.  άπ^λθόντΐ?  πύθίσθ^.  Psal.  xxvi.  2  :  Ο',  ήσθίνησαν  και  Ιπζσαν.  Σ.  σφαλίντα  Ιπισον. 
Cant.  ν.  6 :  Ά.  Ικλαν,  παρήλθεν.  Σ.  άπονίύσας  παρήλθαν.  Participii  absoluti  (quod  dicitur)  in 
tali  accommodatione  egregius  est  usus.  Sic  Job.  xxxiv.  29 :  ^  θ.  καΐ  ain-bs  ήσυχίαν  παρφι, 
και  τ/y  καταδικάσεται ;  Σ.  αυτόν  δ\  ηρίμίαν  δίδοντος  τις  κατακρίνει-,  Psal.  xxvii.  Ι :  Ο',  μήποτ* 
παρασιώπηση?  απ  ψοΰ,  και  όμοιωθήσομαι  κ.  τ.  i.  Σ.  μη  ήσυχάσαντός  σου  άποθίν  μου  ομοιωθώ  κ.  τ.  4. 
Item  in  constructione  Hebraeis  familiari  per  praepositionem  3-  cum  infinitivo :  ut  Psal.  ix.  4  j 
O'.  ei>  τω  άποστραφήναι  τον  έχθρόν  μου.  Σ.  άναστραφίντων  των  έχθρων  μου.  Psal.  xxix.  ΙΟ:  Ο',  h 
τω  καταβηναί  μ*  (Σ.  κατενςχθίντο?  μου)  €is  διαφθοράν.  ι  Reg.  xxii.  8  :  (Χ.  kv  τω  διαθίσθαι  τον  υίόν 
μου  διαθήκην.  Σ.  συντιθέμενου  του  υίοϋ  μου.  Ezech.  L  1 9  :  Ο',  kv  τω  ίξαίρειν  τα  ζωα.  Σ.  ίπαιρο- 
μίνων  των  ζώων. 

2.  Pro  duobus  verbis  Hebraeis  constructionem  elegantiorem  per  verbum  et  adverbium 
frequentat  Noster.  E.g.  Psal.  xxxii.  3  :  Ά.  άγαθύνατ€  ψάλατε  Σ.  ίπιμ&ω*  ψάλατ€.  Gen.  iv.  2  : 
Ο',  και  προσίθηκ*  Τ€Κ€ΐν.  Σ.  και  πάλιν  €Τ€Κ€ν.  Psal.  xl.  9  >  Ά.  ου  προσθήσ*ι  του  άναστηναι.  Σ. 
ούκίτι  άναστήστται.  Jon.  ϋ.  5  •  Ο'•  άρα  (^Ν)  προσθησω  τον  έπιβλίψαι  μ€ ;  Σ.  ΐσως  πάλιν  προσ- 
βλίψω.  Psal.  1ν.  7 :  Hebr.  commorantury  delitescunt.  Σ.  σννήγοντο  λάθρα.  Vel  per  verbum 
et  adjectivum;  ut  4  Reg.  iL  10:  Ο',  έσκλήρυνας  του  αίτήσασθαι.  Anon.  (qui  proculdubio  Sym- 
machus  est) :  δύσκολον  ντήσω.     Hieron. :  rem  difficilem  postuUtsti. 

3.  Pro  duobus  nominibus  in  regimine  positis,  quorum  posterius  juxta  usum  Hebraeum 
prioris  qualitatem  exprimit,  Symmachus  Graeco  more  nomen  et  adjectivum  adhibet  Sic 
Psal.  liv.  24 :  Ο',  άνδρπ  αιμάτων  και  δολιότητος.  Σ.  (άνδρπ)  μιαίφονοι  και  δόλιοι.  Psal.  cL  Ι :  Ο'. 
*ν  στίρΐώματι  δυνάμεως  αύτοΰ.      Σ.  kv  τψ  στΐρ^ώματι  τω  άκαθαιρίτω  αύτοΰ. 

4.  Notiones  ab  Hebraeis  per  complexionem  verborum  expositas  Noster  uno  vocabulo,  quae 
Graecae  linguae  felicitas  est,  sive  adjectivo  sive  adverbio  apte  et  eleganter  reddit.  E.g.  Prov. 
XV.  15:  TJIfa.     Σ.  οξύθυμων.        Jesai.  ix.  15:   D^D^M^tol     Σ.  αΐδίσιμος.        ι  Reg.  XXV.  3  :  TQ^ID 

» ?•     O'•  άγαθτ)  συνίσ^ι.      Σ.  αδιανόητος.      Ibid.  :    Ε  V?^"^*      C.  πονηρός  kv  €πιτηδ(ύμασι.     Σ. 


11  Vid.  Hex.  nostra  ad  1  Reg.  xxiii.  13.         1S  Montef.  in      nostrae  elaboranda  plurimum  nobis  contulit  C.  A.  Thiemii 
Praeliminaribus,  p.  54.  M  In  hac  parte  lucubrationis      libellus,  Pro  Puritate  Symmachi  Disaertatio,  Lips.  1755. 


χχχιι 


PROLEGOMENA  IN  HEXAPLA  ORIGENIS. 


κακσγνώμων.  Job.  xxxii.  19:  Mf  ^  D  Σ•  οΓ"0?  "€'οί  «&*™1"™•  Psa1'  lxxvii'  53'•  O"- 
(ώδήγησεν  aiWr)  cV  «λπί&,  και  ούκ  Ιδειλίασαν.  Σ.  «ty^oi/y  καί  απτόητους.  Jud.  xviii.  7  !  Ο',  επ 
ferfe.  Σ.  α^ρί>ωΓ.  Job.  xxxiv.  6:  *$Γ&  «θ.  A*«/  d*«fcf.  Σ.  auurto.  Ezech. 
xxii.  29:  tDEtip  N^S.  Σ.  άκρίτωϊ.  Amos  vi.  13:  "^7  NT7.  Σ.  άλόγως.  Jesai.  ln.  8  :  R8 
Rf  O'.  IfAtytl  πρό?  οφθαλμούς.  Σ.  όφθαλμοφανώς.  2  Reg.  xii.  8  :  Hjnjfj  Π2Π3.  Σ.  πολλα- 
ττλασώο?. 

5.  Praepositionem  ?,  quae  apud  Hebraeos  latissimum  usum  habet,  Symmachus  non  uno 
modo  transfert.  E.g.  Gen.  xxvii.  35:  'A•  kv  *****•  Σ•  8l'  ^P™•  Psal-  xvi•  I:  °'•  ούκ  kv 
χείλεσι  δολίοις.  Σ.  ού  &&  χ<ι\ίωι>  δολίων  Psal  cxviiL  9 :  &.  iv  τίνι.  Σ.  (juxta  potiorem  scrip- 
turam)  δια  τίνος.        Psal.  cxviii.  109  :   Ο',  kv  ταΐς  χερσί  μου.      Σ.  μπα.  χείρας  μου. 

6.  Lingua  Graeca  nulla  in  re  ceteris  magis  antecellit  quam  in  particularum  ejus  varietate 
ac  elegantia ;  quam  rem  in  transferendis  particulis  Hebraeis  non  ita  immerosis  Noster  in  ver- 
sionis  suae  exornationem  et  illustrationem  convertere  callebat.  Exemplum  primum  sit  par- 
ticula  ^*,  quae  Aquilae  et  Theodotioni  nil  nisi  nXfjv  sonat;  Symmacho  autem  άρα  (ι  Reg. 
xvi.  6),  ίντως  (Psai  lxxii.  18),  διόλου  (Prov.  xxii.  16.  Cf.  Hex.  ad  Psal.  xxii.  5),  ίσως  (PsaL 
cxxxviii.  1 1),  Ισως  ουν  (Psal.  lxxiL  13),  μόνον  (Thren.  iii.  3),  ούτως  (ι  Reg.  xxv.  21.  Jerem.  xvi.  19), 
αλλ'  δμως  (Jerem.  xii.  1).  Particula  0?  praeter  καίγ€  vertitur  άλλα.  καίγε  (Prov.  xiv.  13),  ετι 
(Psal.  cxxxviii.  ίο),  ετι  και  (Psal.  lxxxii.  9),  και  ετι  (Prov.  xxv.  ι),  προς,  insuper  (Eccles.  i.  17. 
vii.  23.  ix.  Ι),  μεντοιγε  (Job.  xviii.  5?).  D?),  άλλα.  και  (Hex.  ad  4  Reg.  xvi.  3),  άλλα.  μην  και 
(Eccles.  χ.  3),  και  δή  (Jerem.  xxxvi.  25).  *!**,  πόσω  μάλλον  (Job.  iv.  19),  αλλά  προς  τούτοις  (Psal. 
xliii.  10).  *2  *\Η,  πόσω  μάλλον  (ι  Reg.  xiv.  30.  2  Reg.  iv.  1 1,  xvi.  11.  Job.  xv.  16.  xxv.  6).  N?> 
άξιώ  (ι  Reg.  xv.  25.  xxv.  25).  Π3Ν,  δέομαι  (4  Reg.  xx.  3).  Β?Μ),  επείτοιγε  (ι  Reg.  xxv.  34), 
αλλά  μήν  (Mich.  iii.  8).  '1%  και  μάλα  (Hex.  ad  Gen.  xlii.  21),  6ντως  (Hex.  ad  2  Reg.  xiv.  5). 
Π3Π,  άλλ'  δμως  (Jerem.  vii.  8).  ^O,  itfs,  s.  κατά  /zepoy  (Jerem.  ix.  25).  "'Τ?,  άφ'  ol•  (Jerem.  xx.  8. 
xlviii.  27).  Postremo  constructionem  per  μεν  et  δ\,  quae  ab  Aquilae  saltem  editione  prorsus 
exsulat,  Noster  non  invitus  in  rem  suam  convertit;  e.g.  Exod.  xiv.  20:  και  ην  η  νεφέλη  σκότος 
μεν  εκείθεν,  φαίνουσα  δε  εντεύθεν.      Ηθ8.  νϋ.  Ι :   και  κλέπτης  μ\ν  είσήλθεν,  εκδύον  δε  ληστήριον  εξω. 

7.  Idiotismos  Hebraeos  qua  ratione  Symmachus  Graecis  auribus  accommodare  studuerit, 
paucula  ex  innumeris  specimina  ad  declarandum  sufficiant.  1  Reg.  iii.  4  (et  passim) :  Ο',  ιδού 
εγώ.  Σ.  πάρειμι.  ι  Reg.  xii.  5  '  &•  υί0*  θανάτου.  Σ.  άξιος  θανάτου.  Exod.  V.  7  •  Ο'•  <σ.θάπερ 
χθες  και  τρίτην  ήμεραν.  Σ.  καθάπερ  και  πρότερον.  ι  Reg.  xix.  7 '  Ο'•  ως  εχθές  και  τρίτην  ήμεραν. 
Σ.  ως  προ  μιας  και  πριν.  2  Reg.  V.  2  :  Ο',  και  εχθ&  και  τρίτην.  Σ.  αλλά  και  πριν.  Ι  Reg. 
XX.  25  :  Ο',  ως  άπαξ  και  άπαξ.  Σ.  ώσπερ  είώθει.  ι  Reg.  ix.  20  :  Ο',  μη  θβς  την  καρδίαν  σου  αύταΐς. 
(Σ.)  μη  μερίμνησες.  ι  Reg.  XXV.  25  :  Ο',  μη  δη  θεσθω  ό  κύριος  μου  καρδίαν  αύτοΰ.  Σ.  μη  πρόσχης, 
άξιώ.  ι  Reg.  XXX.  21:  Ο',  και  ήρωτησαν  αύτον  τά  εις  ειρήνην.  Σ.  και  ήσπάσαντο  αυτούς.  2  Reg. 
ϋ.  6  :  Ο*,  ποιήσω  μεθ'  υμών  rb  aya0bv  τούτο.  Σ.  άμείψομαι  υμάς  τ^ν  χάριν  ταύτην.  His  exemplis 
ηοη  annumerabimus  Gen.  iL  17 :  Ο',  θανάτω  άποθανεΐσθε.  Σ.  θνητός  εσχι ;  quia  haec  versio,  dum 
Hebraiemi  peregrinitatem  vitat,  explicatorem  potius  quam  interpretem  arguere  videtur. 

8.  Locutiones  figuratae  vel  duriusculas  Noster  aut  plane  eximit  (ut  Psal.  xx.  13 :  Ο',  θήσεις 
αυτούς  νωτον.     Σ.  τάξεις  αυτούς  αποστρόφους.     Job.  xxxi.  15:   Ο',  γεγόναμεν  δε  εν  τρ  αύτ^  κοιλία.  (Σ. 


PROLEGOMENA  IN  HEXAPLA  ORIGENIS.  xxxiii 

kv  όμοίω  τρόπω)),  aut  per  particulas  comparationis  emollire  studet.  Hujus  generis  sunt:  ι  Reg. 
xiii.  I :  •!&  vlbs  ενιαυτοΰ  (Σ.  υίος  ως  ενιαύσιος)  Σαούλ  εν  τω  βασιλεύειν  αυτόν.  Psal.  xiii.  4 !  Ά.-εψαγον 
άρτοι/  (Σ.  ώσεϊ  άρτον).  Psal.  XXX.  22  :  Ο',  εν  πόλει  περιοχής.  Σ.  ώρ  εν  πόλει  περιπεφραγμενΐ). 
Psal.  XXXviii.  6  :  Ο".  /&>ι>  παλαίστάρ  €0ου  (Σ.  ιδού  ως  σπιθαμας  εδωκας)  τάς  ημέρας  μου.  Psal. 
xliv.  2  :  Ο',  ή  γλωσσά  μου  κάλαμος  (Σ.  ώ?  γραφεΐον).  Psal.  lxii.  2:  Ο',  ci/  γ/7  ερήμω.  Σ.  ώρ  cy  γ# 
διψάδι.  Prov.  χν.  1 5  :  Bonus  corde  est  convivium  perpetuum.  Σ.  δ  εύθυμων  ώρ  €i/  πότω  δια- 
παντός.  Dan.  χ.  5  (de  angelo) :  θ.  άνήρ.  Σ.  ώρ  avjjp.  Zach.  ν.  ι :  Et  vidi,  et  ecce !  volumen 
VOlans.  Σ.  κα\  εΐδον  ώρ  ΐίλημα  πετόμενον.  Gen.  XV.  Ι :  "Τ?  )τ59*  2.  ύπερμάχομαι  καθάπερ  οπλον. 
Hic  ηοη  praetereunda  est  lex  a  Symmacho  sibi  imposita,  ut  effata  Sacri  Scriptoris,  quae 
notioni  Dei  άνθρωποπαθοϋς  favere,  aut  majestati  divinae  ullo  modo  repugnare  videantur,  in 
versione  sua  variis  artificiis  mitiget.  Sic  Psal.  xliii.  24:  Ο'.  Ινατί  ύπνοΐς,  κύριε.  Σ.  Ινατί  ώρ 
ύπνων  ει,  δέσποτα.  Exod.  ΧΧίν.  ίο:  Σ.  και  εΐδον  όράματι  τον  θεον  'Ισραήλ;  ubi  όράματι  de  SUO 
intulit  Noster.  Jud.  ix.  1 3  (de  vino) :  Quod  exhilarat  deos  et  homines  (D^tpjW  DTT7N).  Σ. 
τήν  (ύψροσύνην  των  ανθρώπων.  Psal.  lxxviL  36 :  Et  lactaverunt  eum  (Deum)  ore  eorum.  Sic 
in  Hebraeo;  cum  vero  Deus  ab  hominibus  fraude  circumveniri  non  possit,  Symmachus  durius 
dictum  pia  circumlocutione  emollit,  vertens:  καϊ  ώρ  παραλογιζόμενοι  αύτον  ύπελάμβανον  εν  τ$ 
καρδία  αυτών.  Denique  huc  pertinere  videtur  locus  insignis  Gen.  i.  27,  de  homine  ad  imaginem 
Dei  creato ;  ubi  dogmaticis  suis  praejudiciis  nimium  tribuens,  Noster  omnes  sanae  interpre- 
tationis  leges  pro  nihilo  habuit.16 

9.  Sed  etiam  ubi  nulla  intererat  dogmatices  quaestio,  Svmmachum  in  paraphrastae 
partes  aliquando  delapsum  esse  negari  non  potest.  Nihil  moramur  verba  ad  sensnm  loci 
pleniorem  efficiendum  de  suo  assumpta ;  ut  Psal.  xxx.  20 :  Ο',  (δ)  εκρυψας  (Σ.  εκρυψας  άπόθετον) 
τοΓρ  φοβουμένοις  σ€.  PsaL  lvL  5  •  Ο'•  *κοιμήθην.  Σ.  ευθαρσών  εκοιμήθην.  Jesai.  xlvi.  Ι :  Ο',  εγέ- 
νετο  εις  θηρία.  Σ.  εγένετο  ζώοις  έκδοτα;  et  similia.  Νοη  carpimus  circumlocutiones  quae  ad 
elegantiam  Graeci  sermonis  pertinent;  ut  Psal.  liv.  15:  Ά.  (γλυκάναμε  απόρρητον  (TiD).  Σ. 
εκοινολογούμεθα  γλυκειαν  όμιλίαν.  Eccles.  vii.  30'  Ο',  (ζήτησαν  λογισμούς  πολλούς.  Σ.  περιειργά- 
σαντο  πολυπραγμοσύνην.  Sed  nullas  hujusmodi  excusationes  admittere  videntur  loca  quae  nunc 
indicabimus :  Gen.  xviii.  25:  Nonne  judex  totius  terrae  faciet  justumf  Σ.  ό  πάντα  άνθρωπον 
απαντών  δικαιοπραγεΐν,  άκρίτως  μή  ποιήσ^ς  τούτο.  ^.lieg.  xxi.  16:  Ο',  (εως  ού  επλησε  τήν  Ιερου- 
σαλήμ) στόμα  εις  στόμα.  Σ.  ώσπερ  άγγεΐον  άχρι  στόματος.  Job.  χχί.  1 3  :  Et  in  momento  ad 
infemum  descendunt.  Σ.  και  ταχέως  Άνοσοι  και  αβασάνιστοι  εις  &δην  κατέρχονται.  Psal.  xli.  4 : 
Ο',  εγενήθη  τα,  δάκρυα  μου  εμοι  άρτος  (Σ.  ώρ  άρτος  συντάξεως  μου).  Jerem.  xli.  5  :  Ο'.  εις  οίκον  κυρίου. 
Σ.  εις  οΐκον  κυρίου  εισέτι  6ντα  και  ελπιζόμενον.  Ezech.  XVl.  3 1 :  Ο'•  συνάγουσα  μισθώματα.  Σ.  kv 
αξιοπιστία,  (honeste)  συνάγουσα  μισθώματα.  Videndum  tamen  ne  forte  in  uno  et  altero  horum 
exemplorum  verba  scholiastae  aut  enarratoris  versioni  interpretis  nostri  male  adhaeserint ;  id 
quod  in  tribus  aliis  locis  (Exod.  xv.  1 1.  Thren.  iii.  46,  47.  Ezech.  xvi.  45)  accidisse  vix  dubium 
esse  potest. 

10.  Vocabula  Hebraea  Graecis  elementis  scripta  parcissime  admittit  Noster16;  immo  con- 
* — — —  .> 

16  Cf.  Qeiger  Symmachus  etc.  p.  40  sqq.         le  Exempla     άρσ*\θ  Jerem.  xix.  2 ;  βόρατον  Peal.  ciii.  17.  Cant.  Cant.  i.  17  ; 
fere  sola  sunt:  άβρήχ  Gen.  xli.  43;  άμων  Jesai.  xxxiii.  3;     γαβ&αρηνο\,  θαβδαρηνοΊ  etc.  Dan.  iii.  32;  ?}δβδ  Jerem.  xlviii.  33; 
τομ.  1.  / 


XXXIV 


PROLEGOMENA  IN  HEXAPLA  ORIGENIS. 


trariam  culpam,  modo  sit  culpa,  in  eum  contulerit  aliquis;  videlicet  quod  propria  nomina, 
quae  sine  translatione  relinquenda  erant,  in  Graece  efferendo  se  torserit.  Sic  pro  Ava  (Gen. 
iii.  21)  Ζ&ογόνος;  pro  Ίεδδεδι  (2  Reg.  Xli.  25)  'Αγαπητά  κυρίου;  pro  Έδϊμ  nunc  (παράδεισον)  άνβη- 
pbv  (Gen.  ii.  8),  nunc  (παράδεισον)  τής  ακτής  (Gen.  ii.  15),  nunc  παγκαρπία  (Psal.  xxxv.  9)  prava 
affectatione  venditat.  Ejuemodi  sunt :  Num.  xxi.  1 1 :  *5fy  O'.  εν  Άχαλγαί.  Σ.  εν  τοις  βουνοΐς; 
Deut.  XXXli.  49:  E^r^?  **?«  Ο',  rb  ορός  το  Άβαρίμ.  Σ.  (το  6ρος)  των  διαβάσεων;  Jesai.  xjx.  1 8  : 
Ο^ΠΓΤ  "Vy.  Ά.  θ.  πόλις  Άρίς.  Σ.  πόλις  ηλίου.  Ιη  regionum  nominibus  ponendis  tres  inter- 
pretes  pro  'Αραράτ  (Gea.  viii.  4)  'Αρμενία  ediderunt;  sed  solus  Syinmachus  pro  Έλλασάρ,  Έλάμ 
et  εθνών  (Gen.  xiv.  ι)  Πόντου,  Σκυθών  et  Παμφυλίας  vereor  ne  curiosius  quam  verius  suffecerit. 
Quinetiam  si  quando  noraen  Hebraeum  ab  eo  retineatur,  Graecam  quandam  speciem  induere 
COgitur;  Ut  oi  'Ρουβηλαΐοι,  oi  Ταδαΐοι,  ol  Μανασσαΐοι  (Deut.  XXIX.  8);  οι  Χερηθαΐοι  και  οι  Φεληθαΐοι 
(2  Beg.  viii.  18),  et  similia. 

11.  Cum  inter  omnes  constet,  Symmachum  linguam  Graecam  tunc  temporis  florentem 
optime  omnium  interpretum  nostrorum  calluisse,  plurimas  voces  et  locutiones  ad  reconditiorem 
Graecitatem  pertinentes  in  opere  ejus  reperiri  nemo  mirabitur.  Harum  vel  insigniores  tantum 
enumerare  cum  nimii  laboris  et  taedii  foret,  fas  sit  nobis,  speciminis  gratia,  lectorem  remittere 
ad  Hexapla  nostra  in  Lev.  xxvi.  43.  Jos.  xviii.  1.  1  Eeg.  xvi.  23.  Neh.  vi.  11.  Ezech.  xxiii.  5. 

12.  Aquilae  in  commendationis  loco  posuimus,  Hieronynmm  in  Hebraeis  verteadis  Don 
raro  vestigiis  ejus  institisse.  Sed  quid  de  Symmacho  dicamus,  quem  tam  presse  secutus  est 
magnus  ille  interpres  Latinus,  idemque  literis  Hebraeis  et  Graecis  non  mediocriter  eruditus,  ut 
aliquando  nobis  successerit,  ex  HieroDymi  Latinis  Symmachi  Graeca  vel  sine  nomine  exsis- 
tentia,  vel  etiam  proreus  deperdita,  satis  probabiliter  extricare  V3  Hujus  imitationis  exempla 
in  decursu  operis  nostri  occasione  data  notavimus,  e  quibus  selectum  numerum  hic  uno  con- 
spectu  legentium  oculis  subjicere  non  gravabimur. 

Exod.  ix.  17  :  *SP21  TTIfipQ  TfTty.  Sym.  (ετι  σύ)  κατέχεις  (τον  λαόν  μου);  Hieron.  in  Div.  Bibl. 
et  Vulg. :  Adhuc  retines  populum  meum?  Num.  xxv.  8:  ΠΒ^Π'Τ'Ν.  Sym.  εις  το  πορνεΐον.  Η.  V.  in 
lupanar.  Deut.  xxxiii.  8  :  Thummim  tui  et  Urim  tui  sint  viro  pio  tuo,  quem  tentasti  ad  Massah,  conien- 
duti  cum  eo  super  aquas  Meribah.  Sym.  τελειότης  σου  και  διδαχή  σου  τψ  άνδρι  τω  όσίω,  tv  επείρασας  εν 
δοκιμασία,  εδοκίμασας  (leg.  εδίκασας)  αύτον  επι  του  ύδατος  της  άντιλογίας.  Η.  V.  Perfeciio  tua  et  doc- 
trina  iua  viro  sancto  tuo,  quem  probasti  in  tentatione,  et  judicasti  ad  aquas  contradictionis.  Jos.  x.  42: 
^W  Di'S  "07.  Sym.  νχμαλώτευσεν  μια  όρμβ.  H.V.  uno  cepit  impetu.  Jud.  ix.  6:  22Ώ  ^7N"OJ7 
D2U3,  "NZ)£>.  Sym. παρά  την  δρΰν  την  ε'στώσαν  εν  Σικΐμοις.  H.W.juxta  quercum  quae  stabat  in  Sichem. 
Jud.  xv.  19:  ΐΓΓΟΏΓΓΓίΝ.  Sym.  την  μύλην.  H.V.  molarem  dentem.  1  Reg.  i.  18 :  Et  vultus  ejus 
non  erat  ei  amplitu.     Sym.  (καϊ  το  πρόσωπον  αυτής)  ου  διετράπη  (ετι).      Η.  V.  vullusque  illius  non  sunt 


βαρσ\ι  Dan.  χ.  6;  μαμζψ  Zach.  ix.  6  ;  σ*ρ*φ<"  Jeaai.  vi.  2;  bentem  revocat.             »  Geiger  Symmacktis  etc.  p.  60: 

σούρ  Jeaai.  x.  26  ;  ώφά£  Prov.  viii.  1 9 ;  ύχ*\μ  Jesai.  xiii.  2 1 .  "  Und  so  mag  sich  noch  manches  verborgene  Gut  dee 

Semel  atque  iterum,  poeito  Hebraeo  vocabulo,  Graecum  SymroachuB  in  der  Speichern  des  Hieronymus  und  der 

idem  eonans  eubjungit  j  ut  Exod.  xii.  11 :  φασ,χ  ίπιρμάχησ* ,  Vulgata  befinden."     Vid.  Hexapla  nostra  ad  Lev.  xiv.  36 . 

Ecclee.  vii.  8:  ματθω*  rwr«'<m  topov;  qui  usus  Marcum  Num.  xxiii.  10.  1  Reg.  ix.  20.  xi.  5.  xii.  3.  xv.  48.  xxi.  5. 

evangelietam  (Cap.  vii.  7)  Graecorum  in  commodum  ecri-  2  Keg.  xxiii.  8.  4  Reg.  v.  26.  Jesai.  lvi.  12.  Hos.  xi.  3. 


PROLEGOMENA  IN  HEXAPLA  ORIGENIS.  xxxv 

amplius  in  diversa  mutati.  ι  Reg.  ix.  24 :  Sym.  Srt  επίτηδες  ("Τ^Ώ?)  τετήρηταί  σοι.  Η.  V.  quia  de 
industria  servatum  est  tibi.  1  Reg.  xxiii.  13 :  Ο',  και  επορεύοντο  ol•  εάν  ("N2JN3)  επορεύοντο.  Eleganter 
Sym.  και  ερρεμβοντο  οπουδήποτε.  Η.  V.  huc  atque  illuc  vagabantur  incerti.  1  Reg.  xxv.  18  :  Et  centum 
uvas  passas  (Q',i?^).  Sym.  και  ίκατύν  ενδεσμους  (σταφίδος).  Η.  V.  et  centum  ligaturas  uvae  passae. 
2  Reg.  x.  6:  ^TT?  ^5|jJ^}e  Sym.  εκακούργησαν  προς  Ααυίδ.  Η.  V.  injuriam  fecissent  David.  2  Reg. 
xii.  14:  J?2N2  γΝ3"%3.  Sym.  8rt  βλασφημήσαι  εποίησαν.  H.V.  quoniam  blasphemare  fecisti.  3  Reg. 
x.  n:  CPa^M  ^.  Sym.  ζύλα  θύϊνα.  H.V.  ligna  thyina.  3  Reg.  xvi.  3 :  ΝψΓ2  VDfS  ">'???. 
Sym.  τρυγήσω  τα  οπίσω  Βαασά.  Η.  V.  demetam  posteriora  Baasa.  4  Reg.  ii.  14  :  Sym.  που  κύριος  6 
θεός  Ήλιου  και  νυν  (WWIjfl^  Η.  V.  t/όί  e*/  Dominus  Deus  Eliae  etiam  nunct  Psal.  x.  2  :  Sym.  #τί 
ot  θεσμοί  (PftrWTl p  fundamenta)  καθαιρεθήσονται.  Η.  gwia  /e^es  dissipatae  sunt.  Psal.  xxxiv.  1 6 : 
Ckm  profanis  sannionibus  placentae.  Sym.  cp  ύποκρίσει  φθεγμασι  πεπλασμενοις.  Η.  in  simulatione 
verborum  fictorum.  Psal.  xxxvi.  7  :  ΓΠΏΪΌ.  Sym.  ά  ενθυμεΐται.  Η.  g«ae  cogitat.  Psal.  lvii.  6  : 
Ε3Π?  Ο^.^Π  "Q^"1•  Sym.  επαστοΰ  επωδάς  σεσοφισμενου.  Η.  wec  incantatoris  incantationes  callida». 
Psal.  lix.  10  :  Super  Edom  projiciam  calceum  meum.  Sym.  επί  την  Ίδουμαίαν  επιβήσομαι  τω  ύποδήματί 
μου.  Η.  Super  Idumaeam  incedam  calceamento  meo.  Psal.  lxxii.  4 :  Quia  non  sunt  vincula  (ΠΉ^ΊΠ)  in 
morte  eorum,  et  pingue  est  corpus  eorum  (3^^)•  Sym.  οτι  ουκ  ενεθυ μουντό  περί  Θανάτου  αυτών  στέρεα 
γάρ  ην  τα  πρόπυλα  αυτών.  Η.  Quia  non  recogitaverint  de  morte  sua,  et  firma  sunt  vestibula  eorum. 
Psal.  lxxvi.  12:  Sym.  άνεμιμνησκόμην  τάς  περινοίας  κυρίου  (PT^vyJft?),  άναπολών  τά  αρχαία  τεράστια 
σου.  Η.  Recordabor  cogitationum  Domini,  reminiscens  antiqua  mirabilia  tua.  Psal.  lxxxvi.  4 :  Sym. 
άναμνήσω  ύπερηφανίαν  (^Tl).  Η.  commemorabo  superbiae.  Psal.  cxviii.  1 1 2  :  ^V  "7^*?•  Sym. 
εις  μισθαποδοσίαν  αιώνων.  Η.  propter  aeternam  retributionem.  Jesai.  liv.  8 :  *)?£  *!???•  Sym.  εν 
άτόμω  οργής.  H.V.  in  momento  indignationis.  Jesai.  lvi.  1 1 :  ^Π^ΡΌ.  Sym.  απ  άκρου  εως  εσχάτου. 
Η.  V.  α  mmmo  usque  ad  novissimum.  Jerem.  vi.  2 :  Ο  pulcra  et  delicata,  exscindam  (^Ρ^)  filiam 
Sionis.  Sym.  ttj  ωραία,  και  tjj  τρυφερά  ώμοίωσα  τήν  θυγατέρα  Έιών.  H.V.  Speciosae  et  delicatae  assi- 
milavi  filiam  Sion.  Jerem.  xxxvi.  18 :  Ex  ore  ejus  praelegit  (N^jp^)  mihi.  Σ.  άπο  στόματος  αυτού 
ελεγεν,  ως  6  άναγινώσκων  προς  με.  Η.  V.  Ex  ore  suo  loquebatur,  quasi  legens  ad  me.  Jerem.  xxxviii.  4 : 
Sym.  επίτηδες  γαρ  (|5  ?V  ^?)  αύτος  παρίησιν  τάς  χείρας.  H.V.  de  industria  enim  dissolvit  manus. 
Ezech.  v.  3:  TQ3D21.  Syra.  εν  άκρω  τω  ίματίω  σου.  Η.  V.  in  summitate  pallii.  Ezech.  viii.  10  :  ^^? 
^?Ρ•  Sym.  κύκλω  διόλου.  H.V.  in  circuitu  per  totum.  Ezech.  viii.  1 1 :  firPDED.  Sym.  προ  τών 
γραφών.  Η.  V.  ante  picturas.  Ezech.  xvii.  3 :  ΓΠΏ2ΤΝ.  Sym.  το  εγκάρδιον.  H.V.  medullam. 
H09.  iii.  3  :  V  ^ytift.  Sym.  προσδοκήσεις  με.  H.V.  exspectabis  me.  Hos.  vii.  14:  ΊΤΥίΐΙΓΡ.  Sym. 
εμηρυκώντο.  Η.  V.  ruminabant.  Amos  vi.  7  :  Sym.  και  περιαιρεθήσεται  εταιρεία  τρυφητών.  Η.  V.  et 
au/eretur  factio  lascivientium. 

Porro  in  Hieronymi  versione  hexaplari  libri  Jobi,  in  nonnullis  locis  rejecta  Theodotionis 
versione,  quae  textum  LXXviralem,  ut  hodie  legitur,  invasit,  Symmacho  praerogativam  dedit ; 
ut  videre  est  in  Hexaplis  nostris  ad  Cap.  xxi.  II.  xxxii.  II,  12,  13-17.  xxxiv.  23.  xxxvii.  10. 


/^ 


χχχνι 


PROLEGOMENA  ΙΝ  HEXAPLA  ORIGENIS. 


V.    De  duplici  Symmachi  editione. 

Quae  de  Aquilae  duplici  editione,  vel  potius  secundis  curis,  disputavimus,  ad  alteram 
Symmachi  editionem  eo  magis  accommodari  possunt,  quod  vestigia  hujus  operis  longe  pauciora 
et  incertiora  sunt.  Et  primum  de  locis  sane  paucissimis,  in  quibus  Hieronymus  secundara 
Symmachi  editionem  diserte  appellat,  videndum.  Sic  igitur  ille  in  Commentariie  ad  Jerem. 
xxxii.  30 :  "  Symmachi  prima  editio  et  Theodotio  sobs  {μόνοι)  interpretati  sunt.  Secunda 
quippe  Symmachi  vertit  Λάλοι/."  Item  ad  Nah.  iii.  1 :  "  Symmachus  autem  άποτομίας  πλήρη?, 
quod  possumus  dicere  crudelitate  vel  severitate  plena.  In  altera  ejus  editione  reperi  μ&οκο- 
πίας  πλήρης;  id  est,  sectionibus  carnium  et  frustis  per  membra  conscissis."  Postremo  ad 
Jerem.  xx.  2,  3 :  "  Pro  nervo,  quem  nos  diximus . . .  Sjmmachus  βασανιστή  ptov,  sive  στρφλωτή- 
piov,  quod  utrumque  tormenta  significat."  Et  mox :  "  Pro  pavore,  quod  in  Hebraico  scriptum 
magur  . . .  Symmachus  ablatum,  sive  congregatum  et  coactum,  interpretatus  est.w  In  quibus 
tamen  duobus  exemplis  utrum  de  duplici  Symmachi  editione,  an  de  diversis  prophetae  locis 
Hieronymi  verba  intelligenda  sint,  pro  certo  definiri  nequit. 

Haec  sunt  sola  S.  Scripturae  loca,  ad  quae  secundae  Symmachi  editionis  mentio  fit. 
Nunc  recensenda  sunt  loca  paulo  numerosiora,  in  quibus  duae  interpretationes,  a  diversis 
auctoribus  Symmacho  attributae,  ex  hypothesi  duplicis  editionis  inter  se  conciliari  solent. 
Haec  fere  sunt: 


Exod.  xxviii.  14 

xxx.  4 

Num.  xi.  8 

Jud.  i.  15 

1  Reg.  xxv.  35 

2  Reg.  viii.  18 
4  Reg.  iii.  4 

Psal.  ii.  4 


-vxh 
Ntetn 


lxxii.  7 

ciii.  22 

Cant.  Cant.  i.  6 

v.  11 

Jesai.  v.  30 

xiii.3 

xli.i 


rhi&W     Ά.  Σ.  άλύσνς  Ά.  Σ.  σύσφιγκτα. 

DVQ^?      Σ.  θ.  «V  θήκας  Σ.  ίϊσοδοι. 

Σ.  (ίς  λίπος  Σ.  πιότητος. 

Σ.  κτήσιν  Σ.  άρδίίαν. 

Σ.  και  ίτίμησα  Σ.  και  ίν^τράπην. 

Β^φ     2•  σχολάζοντας  Έ/3ρ.  Σ.  Ά.  Ufmt. 

Tj?J      Σ.  ήν  τρίφων  βοσκήματα  Σ.  άρχιποιμήν. 

ΊΌ7"^7^      Σ.  Καταγ(λάσ€1  αυτούς  Σ.  καταλαΧήσκ  αντων. 

Xliil  19    ϊϊΓΠΝ  *%*  W)$$  β®       Σ.θύ&  μ€Τ€Κλίθηταύπορθθνντα  Σ.  κα\  i&tuuvav  τά  διαβήματα  ημών 

ημάς  αττο  της  όδου  σον  από  των  τριβών  σον. 

^iDP  Ν2£     Σ.  προίπιπτον  άπο  λιπαράτητος  Σ.  ί^ΐσαν  άπο  λίπους. 

PCP^U      Σ.  ύποχωρήσουσΐ  Σ.  σνσταΧησονται. 

VQfffft     Σ.  οτι  παρνίβλ^ί  μί  Σ.  δτι  καθήψατό  μου. 

*5  ^0?     2.  ως  λίθος  τίμιος    Σ.  χρυσίον  Σ.  ίπίσημος  χρνσόλίθοα. 

VbV   DH^      Σ.  Καϊ  ήχήσίΐ  ίπ  αύτοΰ  Σ.  κα\  «αλί'σ«  airrovt. 

Τ^5     Σ.  h  τω  6οξασμ<ρ  μου  Σ.  τ#  υβρπ  μου. 

Wi^hh     Σ.  δουλάσαπ  Σ.  σιωπήσατε. 


PROLEGOMENA  IN  HEXAPLA  ORIGENIS. 


xxxvu 


Jerem.  vi.  1 1 

hvn  vvqlfl 

Έ./atigatus  sum  tolerans  («κο- 
πίασα  άνεχόμενος) 

Σ.  laboravit  tolerare. 

xv.  16 

••  :       τ 

Σ.  τροφή  μοι 

Σ.  και  προσίο^χόμην  αυτούς. 

xli.  17 

Σ.  τοΓ?  ίχόμενα 

Σ.  Τ}?  κατίναντι. 

Thren.  i.  8 

ΓΤΤ^ 

Σ.  σίκγρς 

Σ.  άνάστατον. 

16 

QPOgto) 

Σ.  έρημοι 

Σ.  στυγνοί  (β.  σκυθρωποί) . 

iii.  20 

-          τ 

Σ.  ^αυτ/7  προσλαλΐ7σ« 

Z^.  κατακάμπτΓτα*. 

Ezech.  i.  4 

rnyp  rni 

Σ.  7ΠΌΐ)  καταιγιζομενη 

Σ.  7ΓΙΌ?)  ^ν!λλί;9  (?). 

iii.  13 

^P"! 

Σ.  καί  σνγκρουσιν 

Σ.  /cai  ψόφον. 

ν•3 

TB?* 

Σ.  ei>  τοΓ?  κρασπεδοις  σου 

Σ.  4ι>  άκρω  τον  ιματίου  σου. 

xiii.  18 

rtnra 

τ  : 

Σ.  υποστρώματα 

Σ.  ύπαγκώνια. 

xix.  14 

:  •          ν  •• 

Σ.  σκήπτρον  ety  το  εξουσίαζαν 

Σ.  fts  σκήπτρο»  βασιλικό». 

xx.  6 

^? 

Σ.  religio  [θρησκεία) 

Σ.  στάσις. 

2,6 

DEttN  )JN^ 

Σ.  «έ  deleam  eos 

2j.  ΐνα  π\ημμ*\ήσωσιν. 

Hos.  vi.  9 

Ο^ΤΣΙ  ^W 

Σ.  ανδρός  ύποκριτοΰ 

Σ.  avbpbs  fvtbpcvrov. 

νϋ.  14  ontaSttJD -^  W??.  •»? 

Ά.  Σ.  άλλα  άσβλγώί   €λ<£λί;- 

Σ.  αλλ'  τ)  εχρεμετισαν  εν  κατα- 

σαι>.. 

κλίσεσιν  αύτων. 

ix.7 

VJWQ 

Σ.  cVi/eoy 

Σ.  κραιπαλών  (s.  κεκραιπαλι/κώε). 

xii.  11 

D^q| 

Σ.  a>y  βάτραχοι 

Σι  ώϊ  σωροί  λίθων. 

xiii.  3 

τ    \-:  •• 

Σ.  άπο  ακριδών 

Σ.  από  <wri}s. 

14 

*??* 

Σ.  άπάντημά  σου 

Σ.  άκηδία  σον. 

Amos  i.  1 1 

™rn 

Σ.  σπλάγχνα  2&α 

Σ.  (vrtpa  αντον. 

Habac.  ii.  5 

Σ.  ονκ  εύπραγήσει 

Σ.  ονκ  εύπορήσει. 

Zach.  ν.  1 

τ  τ          τ  •  : 

Σ.  κεφαλις  πετομίνη 

Σ.  ώ?  ftXr;pa  πΐτόμΐνον. 

Habes  segetem  lectionum  diversarum  satis  pusillam;  e  quarum  niimero  si  eximas  eas 
quae  vel  scribarum  in  nominibus  ponendis  oscitantiae,  vel  versioni  Syro-hexaplari  paulo  libe- 
riori  imputandae  sint,  Symmachi  secunda  editio  veremur  ne  pro  mera  ignorantiae  excusatione 
habenda  sit. 


xxxvm 


PROLEGOMENA  IN  HEXAPLA  ORIGENIS. 


CAPUT    IV. 

De  Theodotionis  editione. 

I.  Theodotionia  hietorie.    II.  De  Theodotionis  versionis  scopo  et  indole.     III.  De  Theodotionis  interpretis  stylo. 

I.     Theodotionis  historia. 

Auctore  Epiphanio,  Theodotio  patria  Ponticus  fuit,  religione  autem  Christianus  de  schola 
Marcionis  haeresiarchae  Sinopitae ;  qui  cum  haeresi  suae  nescimus  qua  de  causa  succenseret,  ad 
Judaismum  defecit,  et  circumcisionem  accepit :  quo  facto,  ne  quid  historia  ejus  ab  iis  quae  de 
Aquila  et  Symmacho  traduntur  declinaret,  Hebraeas  literas  edidicit,  et  versionem  ipse  suam 
aggressus  est.1  Quod  ad  geutem  ejus  attinet,  dissidet  Irenaeus,  qui  Ephesium  eum  vocat,  de 
conversione  ejus  ad  Judaismum  cum  Epiphanio  consentiens.2  Ε  contrario  fuisse  Theodo- 
tionem  pariter  ac  Symmachum  de  secta  Ebionitarum,  pluribus  in  locis,  ut  vidimus,  testatur 
Hieronymus,  quamvis  in  Prologo  in  Danielem  rem  in  dubio  relinquere  videtur,  cum  ait: 
"  Illud  quoque  lectorem  admoneo,  Danielem  non  juxta  LXX  interpretes,  sed  juxta  Theodo- 
tionem  Ecclesias  legere,  qui  utique  post  adventum  Christi  incredulus  fuit,  licet  eum  quidam 
dicant  Ebionitam,  qui  altero  genere  Judaeus  est."3  Ceterum  de  aetate  ejus,  dum  in  quae- 
stione  de  Symmachi  aetate  versabamur,  probabiliter  pronuntiavimus ;  videlicet  eum  Sym- 
macho  priorem  fiiisse,  et,  si  quid  veteribus  tribuendum,  imperante  Commodo  (a.d.  180-192) 
versionem  suam  concinnasse. 


II.    De  Theodotionis  versionis  scopo  et  indole. 

Ut  Aquilae  in  vertendo  in  primis  propositum  fiiit  verbum  de  verbo  exprirrere,  Symmacho 
autem  sensum  potius  sequi,  sic  Theodotioni  in  suo  opere  ornando  illud  potissimum  in  votis 
fuisse  videtur,  non  multum  α  veteribus,  hoc  est,  a  LXX  interpretibus,  discrepare;4  ita  tamen 


1  Epiphan.  De  Mene.  et  Pond.  17  (Opp.  Τ.  Π,  p.  172) :  λ«  6  τΐοντικος,  αμφότεροι  Ιουδαίοι  προσηλντοι.  s  Hieron. 

Mera  τοντοι-  bi  κατά  πόδας  h  τψ  ίξΐ,ς  χρόνψ . . .  ©eoior.W  τις  Ορρ.  Τ.  V,  ρ.  020.  *  Epiphan.  De  Mens.  et  Pond.  17 

nomjcot  αϊτό  της  οιαοοχης  Μαρκίωνος  του  αιρισιάρχον  τον  Itytt-  (Τ.  Π,  ρ.  Ι 7  3) :   Διο  τά  nXtlara  τοΊς  ο?  σνναΒόντως   ^ίΤΐΙΙΙ 

wirov,  μηνιων  κα\  αυτός  τρ  αντον  aipiau,  κα\  Λ$  Ίονσαϊσμον  άπο-  τριβάς  γαρ  tlXtv  ovVos  rar  ϊτλίίσταί  από  της  σννηθίίας  των  οβ". 

κλίνας,  «αϊ  *ίριτμηβ<\ς,  και  την  των  Εβραίων  φωνην  κα\  τά  αύτων  ΗίβΓΟΠ.  Ορρ.  Τ.  Χ,  ρ.  120  ed.  Migne !  "  Juxta  Theodotionis 

9T9txf'ta  παιο4ΐ-6ΰς,  Ιοίως  και  αΜς  ίζίοωκ*.  *  Iren.  adv.  dumtaxat  editionem,  qui  Bimplicitate  sermonis  a  LXX  in- 

Haeres.  ΠΙ,  24:  »r  Qtooormv  ηρμηνηση  6  Έφίσης  και  Xjcv-  terpretibue  non  discordat."    Idem  Ορρ.  T.  IX,  p.  1079  ed. 


PROLEGOMENA  IN  HEXAPLA  OMGENIS.  xxxix 

ut  quae  ab  illis  vel  absurde  conversa,  vel  prorsus  praeterita  fuissent,  ipse  ad  Hebraei  arcbetypi 
normam  emendaret  et  suppleret.  Prioris  generis  culpae  insigne  exemplum  est  Danielis  liber, 
cujus  versio  LXXviralis  tam  putide  et  praepostere  jacet,  ut  nulla  manu  medica  ad  Ecclesiae 
H8us  accommodari  possit ;  unde  accidit,  ut  illa  seposita  et  velut  antiquata,  Theodotionis  editio 
in  locum  ejus  successerit.  Quod  vero  ad  defectus  veteris  versionis  attinet,  testis  sit  textus 
Jobi  LXXviralis  (qui  vocatur),  ut  in  exemplari  Komano  hodie  legitur,  cujus  fere  sexta  pare, 
nulla  adhibita  discriminis  nota,  Theodotioni  debetur;  discriminis  notam  dico,  quia  discrimen 
ipsum  cuivis  Graeca  cum  Hebraeis  paulo  attentius  comparanti  haudquaquam  obscurum  erit. 
Etiam  Jeremiae  vaticiniorum  haud  exigua  pare,  quae  apud  LXX  defecerat,  in  libris  hexa- 
plaribus  de  Nostro  suppleta  est,  cujus  pericopae  prolixiores  sunt  Cap.  xxxiii.  (Gr.  xL)  14-26, 
et  Cap.  xxxix  (Gr.  xlvi).  4-13. 

Ε  libris  canonicis  Jeremiae  Threnos  Aquilam  et  Theodotionem  in  versionibus  suis  praeter- 
misisse,  e  male  intellecto  Origenis  loco  olim  credebatur;6  quam  opinionem  quod  ad  Aquilam 
attinet,  aperte  falsam,  quod  vero  ad  Theodotionem,  parum  verisimilem  esse,  in  Monito  ad 
Threoos  demonstravimus. 

Libros  V.T.  apocryphos  tres  interpretes  non  vertisse  res  nota  est;  sed  ex  hac  generali 
propositione  excipiendae  sunt,  praeter  Jobi  epimetrum  in  fine  Cap.  xlii,  Danielis  pericopae, 
Susanna,  Canticum  Trium  Puerorum,  et  Bel  et  Draco,  quas  in  Theodotionis  quoque  editione 
locum  8uum  retinuisse  constat.  Estherae  vero  additamenta  (quae  vocantur)  nec  in  Htbraeo, 
nec  apud  ullum  ferri  interpretum  diserte  testatur  Hieronymus.® 


III.     De  Theodotionis  interpretis  stylo. 

Theodotionis  stylus  simplex  et  gravis  est,  et,  ut  jam  observavimus,  inter  Aquilam  et 
Symmachum  medium  locum  occupat,  quorum  interpretationibus,  desertis  per  occasionem 
Seniorum  vestigiis,  non  raro  se  adjungit.  Interdum  vero,  relictis  ceteris  omnibus,  novam 
viam  sibi  secat;  e.  g.  Gen.  i.  28:  W^3  *ΓΓΛ,  Ο',  και  άρχ^τ^  των  Ιχθύων.  Ά.  κα\  ίπικρατΰτ*  Ιν 
ιχθνι.  Σ.  και  χ(ΐρονσθ(  τους  ίχθνας.  θ.  (ex  USU  Syrorum)  και  naiSevere  kv  tois  ιχθνσι.  RuTSUS 
Gen.  iv.  4  pro  Hebraeo  V^T,  et  respexit,  quod  τοΓί  Ο'  inuStv,  Aquilae  ίπίκλίθη,  Symmacho 
ίτέρφθη  sonat,  Theodotio  paulo  argutius  kvenvpwtv  posuit,  modum  approbationis,  per  ignem 
Bcilicet,  juxta  traditionem  Eabbinorum,  inuuens.  Styli  autem  proprietas,  qua  Noster  a  ceteris 
interpretibus  maxime  differt,  mos  est  ejus  voces  Hebraeas,  etiam  eas  quarum  translatio  non 
ita  difficilis  erat,  ανερμήνευτους  lelinquendi,  Graecis  tantum  cbaracteribus  pro  Hebraicis  positis. 
Hic  usus,  ab  Aquila  et  Symmacbo,  ut  supra  declaravimus,  parcius  admissus,  a  Theodotione 
adeo  frequentatus  est,  ut  propter  banc  in  primis  causam  indocti  interpretis  nota  a  Montefal- 


Migne :  "  Quasi  non  et  apud  Graecos  Aquila,  Symmachus      lationis  expresserint."        β  Hodius  De  Bibliorum  Textibue, 
et  Theodotio,  vel  verbum  e  verbo,  vel  sensum  e  sensu,  vel      p.  584.  β  Opp.  T.  IX,  p.  1445  ed.  Migne. 

ex  utroque  commixtum  et  medie  temperatum  genus  trans- 


PROLEGOMENA  IN  HEXAPLA  OKIGENIS. 


conio  ei  inusta  sit  Sed  priue  quam  ultra  progredimur,  operae  pretium  erit  catalogum 
verborum  Hebraeo-Graecorum,  quae  in  Theodotionis  reliquiis  obvia  sunt,  ordine  alphabetico 
exhibere,  praesertim  cum  maxima  eorum  pars  in  Lexicis  ad  vereiones  V.  T.  Graecas  concin- 
natis  desiderentur. 


άγανωθ  Jesai.  xxii.  24. 

άγγαϊ  Anon.  2  Paral.  xxvi.  9. 

άγμύν  Jesai.  xix.  15. 

άγονγιμ  Anon.  2  Paral.  ix.  10. 

ayovp  Jesai.  xxxviii.  14. 

άδαμά  Gen.  ii.  7.  iii.  18.  Deut.  xxi.  23.    Ά.  Θ.  Ezech. 

xx.  38. 
άδωνι  Zach.  i.  9.  iv.  4. 
άζαβλ  Anon.  Lev.  xvi.  10,  26. 
άζαρα  Ezech.  xliii.  14. 
άμαδαρωθ  Anon.  Jud.  v.  22. 
ayada>d  (potius  άδανωθ)  Anon.  1  Reg.  xv.  32. 
άραβα  Job.  xxxix.  6.  Jesai.  xli.  19.  Jerem.  xxxix.  4, 5. 
^py  Jesai.  xvii.  9. 
άρσ«<0  Ά.  Σ.  θ.  Jerem.  xix.  2. 
άσιδα  Job.  xxxix.  13.     C.  Θ.  Jerem.  viii.  7. 
ά<ρ\κ  {kv)  Ezech.  xxvii.  16. 
άχΐ  Job.  viii.  11. 
βακ(Χληθ  4  Reg.  iv.  42. 
βαραμύμ  Ezech.  xxvii.  24. 
β(6(κ  Ezech.  xxvii.  27. 
βίθθιύμ  4  Reg.  xxiii.  7. 
0€λ<άλ  (υ/οί)  Jud.  xix.  22. 
βραΰύ  Jesai.  xxxvii.  24.  xli.  19. 
γαβ<1μ  Ά.  Σ.  θ.  Jerem.  lii.  16. 
γαζαρηνοι  Ο',  θ.  Dan.  ii.  27. 
γαζ(ρα  (ri)  Ezech.  xli.  13. 
γαλιμά  Ezech.  xxvii.  24. 
γαράμ,  γαρ\μ  Ο',  θ.  4  Reg.  ix.  13. 
δααρ  Jesai.  xli.  19. 
9αβ(ΐρ  PsaL  xxvii.  2. 
δαρωρ  Anon.  Lev.  xxv.  10. 
bfwp  Ezech.  xlvi.  17. 
doc  Jesai.  xl.  15. 

lyXaat  (β.  ΙγΧααδ)  Anon.  4  Reg.  iv.  34. 
*Μ*κ  (β.  ί$δΙμ,  «.  yeiii^)  Je8ai.  lxiv.  6. 


€λ*ίλ€?/*  Anon.  Lev.  xix.  4.  xxvi.  1. 

έλμωνί  ι  Reg.  xxi.  2. 

€λα>«/χ  Mich.  iii.  7.  Habac.  iii.  3. 

ελωαϊχ  Mich.  vi.  8. 

ίμιρ  Ά.  Σ.  θ.  Jesai.  xvii.  9. 

Ινθωφ  Anon.  Jud.  viii.  26. 

ίφαδανω  Dan.  xi.  45. 

ζψμα  Lev.  xviii.  17.  Ezech.  xvi.  27. 

ήδω  Job.  xxxvi.  30. 

ήλ  Mal.  ii.  11. 

θαασούρ  Ά.  θ.  Jesai.  xli.  19.  lx.  13. 

θαβίλ  Lev.  xviii.  23.  xx.  12. 

θαδααρ  Jesai.  xli.  19.  lx.  13. 

θαρσΐϊς,  chrysolithus  Ezech.  x.  9. 

θίφονλαθωθ  (ii>)  Job.  xxxvii.  1 2. 

6evvlv  Jesai.  xliii.  20. 

θίραφιι/  ι  Reg.  xix.  13. 

ίαμάν  Ο',  θ.  Gen.  xxxvi.  24. 

Uft  [b)  Ezech.  xliv.  18. 

/«V,  ίϋμ  Ά.  Σ.  θ.  Jesai.  xiii.  22.  xxxiv.  14. 

ίωβήλ  Exod.  xix.  13.  Lev.  xxv.  10. 

καδησίμ  (s.  καδημιμ)  Jud.  v.  21. 

καιδδα.  Ezech.  xxvii.  19. 

κάστυ  Ά.  θ.  Ezech.  ix.  2 

κ^φφα  Jesai.  xix.  15. 

μαγαλ  ι  Reg.  xxvi.  7. 

μαλ€€ΐν  Jerem.  xxxviii.  12. 

μαμζϊρ  Ά.  Σ.  θ.  Zach.  ix.  6. 

μαναα  Jesai.  lxvi.  3. 

μασφαά  (s.  μασφαάθ)  Lev.  xiii.  6. 

μαχαλϊμ  Ezech.  xxvii.  24. 

μαχβάρ  4  Reg.  viii.  15. 

μαωζάμ  Dan.  xi.  38. 

μαώ»/  ι  Reg.  ii.  32. 

ptld  Ά.  Θ.  Jesai.  lxv.  11. 

μ^σσί  Ezech.  xvi.  10. 


PROLEGOMENA  IN  HEXAPLA  ORIGENIS. 


xli 


μεχωνώθ  Jerem.  xxvii.  19. 

μοσφαιθάμ  Anon.  Jud.  v.  16. 

va(kp  Lev.  xxi.  12• 

νεγβαι  Ezech.  xx.  46. 

νίδδά  Anon.  Lev.  xx.  21. 

ικζϊρ  Ο',  θ.  Ε'.  4  Reg.  xi.  12. 

νωκεδειμ  Amos  i.  I. 

ονλάμ  Joel.  ii.  17. 

βαθαμιν  Ά.  θ.  Job.  xxx.  4. 

ρασύμ.     Vid.  χορρί". 

ραφαάμ  ΟΙ  λ.  Jesai.  xiv.  9• 

σαβα*ιν  (s.  σαβά)  Dan.  xi.  16. 

σαβαχώθ  Αηοη.  2  Paral.  iv.  12. 

σαμθηχ  Jesai.  xlvii.  2. 

σατανηζ  Lev.  xix.  19.  Deut.  xxii.  11. 

σαιράμ  Lev.  xvii.  7. 

σεννααρ  Dan.  i.  2. 

στ^Σ/ζ  Jesai.  xxiii.  13. 

σηθ  Lev.  xiii.  10.  xiv.  56. 

σιύμ  Ά.  Σ.  θ.  Jesai.  xiii.  21.  xxxiv.  14. 


σιρώνων  {των)  Jud.  viii.  26. 

σίί  Jesai.  xxxviii.  14. 

σιωνάμ  Αηοη.  Jerem.  xxxi.  21. 

σουαρύμ  Jerem.  xxix.  17. 

σούρ  Σ.  θ.  Jesai.  χ.  26. 

iocew  Jesai.  xxii.  15. 

σωρηκ  Ο'.  Ά.  θ.  Jesai.  ν.  2. 

τ€κχ€ΐμ  Αηοη.  2  Paral.  ix.  21. 

0αά#  Lev.  xix.  9,  27• 

φαρφαρώθ  Jesai.  ii.  20. 

0€γγώλ  (s.  φζγγούλ)  Lev.  vii.  18.  Ezech.  iv.  14. 

φθιγιλ  Jesai.  iii.  24. 

φορθομμιν  Dan.  i.  3. 

φουρα  Jesai.  lxiii.  3. 

χαι>αάι/  Jesai.  xxiii.  8. 

χισιλκμ  Ά.  θ.  Jesai.  xiii.  10. 

χοβϊρ  ι  Reg.  xix.  13. 

χορρί  (ό)  και  δ  ρασύμ  Ο',  θ.  4  Reg.  xi.  4• 

χωμαρςιμ  Zeph.  i.  4• 

ώι/ej/a  Jesai.  lvii.  3. 


Horum  vocabulorum  alia  sunt  nomina  animalium,  ut  άσίίά  και  ν^σσά  (Ά.  ερωδιού  και  Ίίρα- 
κος),  Uiv  και  σιείν  (Ο',  δνοκίνταυροι  και  θηρία),  θεννιν  (Ο'.  Ά.  Σ.  σειρήνες),  σις  (Ο',  χελίίώϊ/),  σεειρειμ 
(θ.  alio  loco  δρθοτριχοϋντες),  τεκχεϊμ  (Heb.  pavones);  alia  arhorum  et  plantawm,  ut  άχι  (Ο'. 
βούτομον),  ραθαμειν  (Heb.  genistarum),  βραθύ  και  θαδααρ  και  θαασονρ  (Ο',  confuse :  κέδρον,  καϊ 
πνξον,  μνρσίνην  και  κυπάρισσοι/ ;  altero  autem  loco :  κυπάρισσος,  και  πεύκη,  και  κέδρος),  Κ€φφά  και 
ά-γμον  (Heb.  palmam  et  juncum),  καιδδά  (Heb.  cassia),  άγουγιμ  (Heb.  almugim);  alia  vestium  et 

pannorum,  \lt  φθιγιλ  (Heb.  fascia  pectoralis),  σατανηζ  (Ο',  κίβδηλον),  βαδδιμ  (Ο',  ποδήρη),  μαχβάρ 

(Ά.  στρώμα),  ενθώφ  (Ο',  ορμίσκοι),  μεσσε  (Heb.  s$ricum) ;  alia  ad  cultum  Dei  vel  idolorum  perti- 
nent,  ut  δαβειρ  (Ά.  Σ.  χρηματιστήριον),  ούλάμ  (Ά.  πρόδομος),  άζαρα  (Ά.  κρηπίδωμα),  γαζερα  (Heb. 
area  separaia),  θεραφϊν  (Ο',  κενοτάφια.  Ά.  μορφώματα),  χωμαρύμ  (Ο',  ίερεΐς).  Ιη  hujusmodi 
autem  nominibus  e  propria  lingua  in  alienam  transferendis,  interpreti  etiam  eruditissimo  non- 
nihil  difficnltatis  occurrere  solet,  quam  vel  conjectura  probabili  resolvere,  vel  ipsam  vocem 
peregrinam  ponendo  quasi  vi  perrumpere  cogitur.  Si  posterior  via  Theodotioni  placuisse 
videatur,  non  ideo  ceteris  indoctior  vel  indiligentior '  habendus  est  (nam  eum  antecessorum 
euorum  versionibus  uti  nil  prohibebat),  sed  tantum  scrupulosior  quam  operis  sui  instituto 
fortasse  conveniret.  Quando  vero  vocabuli  transferendi  significatio  non  ita  obscura  erat,  qua 
excusatione  ab  imperitiae  culpa  Noster  liberandus  sit  non  videmus.  Exempli  gratia :  Lev. 
■vii.  18,  ubi  pro  Hebraeo  ΓΡΡΡ  τΌΒ  LXX  satis  bene  μίασμα  εστίν,  Aq.  άπόβλητον  εσται,  alii  άργον 
ίσται  verterant,  nil  opus  erat  voceni  φεγγούλ  quasi  non  satis  clarae  explicationis  retinere. 

ΤΟΜ.  I.  g 


xHi  PROLEGOMENA  IN  HEXAPLA  ORIGENIS. 

Rureus  Lev.  xiii.  6  vox  ΓΛΤΒϋΌ,  scabies,  a  ceteris  varie  vertitur  σημασία,  ίξανάδοσις,  ίκβρασμα, 
ίκφνμα,  quarum  versionum  quaelibet  a  Nostro  arripienda  erat,  potius  quam  μασψαάθ  nullo 
sensu  ponendum.  Poetremo  Lev.  xviii.  23  pro  TO  foedum  scelus,  ceteri  omnes  eodem  sensu 
μυσαρή  άπ«ρημίνον,  άρρητον  verterunt,  Theodotio  sine  causa  θαβϊλ  conservavit.  In  contranam 
tamen  partem  non  dissimulandum  eet,  aliquot  in  locis,  praesertim  in  Regum  libris,  ubi  LXX 
vocabulum  Hebraeum  άν^ρμήνωτον  reliquerunt,  Nostrum  Graecum  proprium  posuisse;  e.g. 
I  Reg.  XXIV.  3  :  ^7Τλ}  Τ**•  Ο',  σαδδαιψ  (sic).  θ.  τών  πετρών  των  ίλάφων.  ι  Reg.  XXX.  8 : 
(Υ.  τον  γεδδούρ.  θ.  του  συστρψματο*.  2  Reg.  ϋ.  12  :  Ο'.  U  Μανα\μ  ffr  Ταβαών.  θ.  e/c  παρεμ- 
βολών βουνού.  2  Reg.  XVli.  19  :  Ο',  άραφώθ.  θ.  παλάθα?.  4  ^eg.  XVI.  1 7  :  Ο',  αϊ  μεχωνώθ. 
θ.  τα  υποστηρίγματα. 

Duplicis  Theodotionis  editionis,  si  excipiae  lectionem  suspectam  Ezech.  i.  4,  et  Hieronymi 
locum  aperte  vitiosum,  quem  in  Hexaplis  ad  Jerem.  xxix.  17  citavimus,  nullum  omnino 
reperitur  indicium. 


CAPUT    V. 


I>E   EDITIONIBUS   ANONYMI8. 
L  De  Quinta,  Sexta  et  Septima.     II.  De  Quinta  editione.     III.  De  Sexta  editione.     IV.  De  Septima  editione. 

I.    De  Quinta,  Sexta  et  Septima. 

Quo  tempore  et  quibus  auctoribus  versiones  Quinta,  Sexta  et  Septima  adornatae  fuerint, 
nihil  probabile  ne  conjectando  quidem  afferri  potest.  De  his  tribus  editionibus  Eusebius 
auctor  est,  Origenem  praeter  tritas  Aquilae,  Symmachi  et  Theodotionis  duae  alias  antea  incog- 
nitae  e  latebris  eruisse;1  in  Psalmis  vero  etiam  septimam  simili  casu  inventam  adhibuisse. 
Epiphanius  et  qui  eum  secuti  sunt  (inter  quos  est  Auctor  Epistolae  versioni  Haretlii  prae- 
miseae)  Quintam  et  Sextam  tantum  memorant,  de  Septima  prorsns  silentes.8  Eusebio  accedit 
* .% 

1  Euscb.   Hiet.    Ecclee.  VI,  16  :    Κα*  τινας  tripat  παρά  τάς  ϊπ*σημήνατο,  ως  apa  την  μίν  tvpoi  iu  τη  προς  Άκτίω  NucojrtiXft, 

*ατημαξ*υμ**α{    ίρμηνίίας   ίναλλάττουσας,    τήν   Άκύλου   κα\   Σι/μ-  Την  b*    iv   ίτίρω    τόπω    τοιώδ*.         2   Epiphan.    De    Mens.    et 

μάχου  κα\  θ»ο6στίωνος,  *φ*υρ<1ν,  Ας  ουκ  ollf  Sutv  1κ  τίνων  μυχών  Pond.  1 9   (Ορρ.    Τ.   II,   ρ.  175)  •     Εύρων   &i    (Origenes)   της 

τό»  πάλαι  λανθάνουσας  χράνον  tls  φως  άνιχιχνσας  προήγαγαν'   «φ*  πίμπτης  και  ΐκτης  ΐκ&οσίως  τάς  βίβλους  καθ*  hv  ("πομ€ν  τρόπον, 

Lv  6ui  την  άοηλότητα  τίνος  αρ*  tltv  ουκ  ιιοως,  αυτά  τοΟτο  μόνον  καί  μη  yvoi/ς  τίν*ς  tltv  ο'ι  (ρμην(ύσαντ€ς  αύτάς,  καθ  ους  ηΰρίθησαν 


PROLEGOMENA  IN  HEXAPLA  ORIGENIS.  xliii 

Hieronymus  in  Libro  de  Viris  Illu8tribu8,  de  Origine  tradeDs :  "  Praeterea  Quintam  et  Sextara 
et  Septimam  editionem,  quas  etiam  nos  de  ejus  bibliotheca  habemus,  miro  labore  reperit,  et 
cum  ceteris  editionibus  comparavit ;"  necnon  in  Commentariis  in  Epistolam  ad  Titum:  "  Non- 
nulli  vero  libri,  et  maxime  hi  qui  apud  Hebraeos  versu  compositi  sunt,  tres  alias  editiones 
additas  habent,  quam  Quintam  et  Sextam  et  Septimam  translationem  vocant,  auctoritatem 
sine  nominibus  interpretum  consecutas." 3  Haec  de  editionibus  anonymis  in  universum  ;  minc 
de  singulis  agamus. 


II.     De  Quinta  editione. 

1.  Quinta  editio  ubi  terrarum  ab  Origene  reperta  sit  inter  auctores  ambigitur.  Ex 
Eusebii  loco  supra  citato  probabilis  collectio  est,  Origenem  Quintam  quidem  (rr)v  μ\ν)  Nicopoli 
ad  Actium,  Sextam  autem  (τήν  <5e)  alio  loco  non  nominato  detexisse.  Ita  certe  Eusebii  verba 
paulo  obscuriora  intellexisse  videtur  Hieronymus  in  Praefatione  ad  Origenis  Homilias  in 
Canticum  Canticorum,  ubi  ait,  ipsum  Origenem  scribere  se  Quintam  editionem  in  Actio  litore 
invenisse.4  Epiphanius  vero  cum  imitatoribus  ejus  Quintam  Hierichunte  in  doliis  abscon- 
ditam,  regnante  Antonino  Caracalla  Severi  filio,  Nicopoli  vero  Sextam  inventam  fuisse  tradit  ;6 
qui  tamen  tum  loci  tum  imperatoris  nomen  ex  alio  Eusebii  loco,  de  quo  mox  videbimus, 
mutuatus  esse  videtur.     Rem  levissimi  momenti  adhuc  in  dubio  consistere  facile  patimur. 

2.  Versiones  anonymas  non  totius  V.  T.  voluminis,  sed  paucorum  tantum  quorundam 
librorum  esee,  certo  certius  est.  De  Quinta  Hodius  haec  habet :  "  Complexa  est  haec  Quinta 
editio  Prophetas  minores,  Psalterium,  Canticum  Canticorum,  et,  ut  videtur,  Jobum.  In  Pro- 
phetis  minoribus  citatur  haud  raro  ab  Hieronymo,  in  majoribus  nusquam,  nec  ab  eo,  nec  ab 
ullo  alio ;  in  Psalmis  a  multis  passim ;  in  Proverbiis  et  Ecclesiaste  nusquam.  In  Cantico 
citatur  ab  Origene  in  Homiliis.  In  Jobo  citatum  non  invenio ;  Olympiodorus  tamen  in  Jobi 
caput  ultimum  alium  quendam  interpretem  adducit  praeter  Aquilam,  Symmachum  et  Theo- 
dotionem  :  τδ  δ\  τίτράδραχμον  τον  χρυσίον,  οπ*ρ  ίστι  νόμισμα  εν  ούτω  γάρ  και  Ζτςρος  των  έρμηνηηων 
ϊξέδωκίν  'Ακύλας  δϊ  και  θ€οδοτ(ων,  ένώτιον  χρυσοΰν  kmppivov  δΐ  Σύμμαχο?."*  Sic  ille,  anno  Ι7°5 
opere  Montefalconiano  nondum  edito.  Nunc  quid  in  quoque  libro  nostrae  Hexaplorum  edi- 
tioni  contulerit  iste  interpres  recensendum.  In  Pentateucho  igitur  nullus  commentator 
Graecus  aut  Quintam  aut  Sextam  nominavit ;  sed  prioris  editionis  vestigia,  temiiora  quidem 
sed  genuina,  videas  in  Hexaplis  nostris  ad  Gen.  vi.  3  (in  Addendis  ad  Genesim).  xxxiv.  15. 
xxxv.  19.  Lev.  xi.  31.     Id  libro  Eegum  IV,  quem  Heptaplarem  fuisse  constat,  lectiones  τής  Ε' 


χρόνους  τα'ις  προ  αυτών  τίσσαρσιν  ακολούθως  ττ}  παραθίσΐΐ  σννυ-  (Ορρ.  Τ.  II,  ρ.  1 7  4)  :   Τΐλΐυτησαντος  oe  Σίυήρου  όΊαδί'χίται  την 

ψηνας,  την  μίαν  πίμπτην   ώνόμασ(ν,  ΐπιγράψας   δια   του  πί'μπτοι/  ορχην    αυτοΰ   ΆντωνΙνος  6   υιός   αυτοί,  6   καΙ   Teras  άλλος,  ό   κο\ 

στοιχίίου  της  πίμπτης  τόι/  αριθμόν,  κα\  Βηλώσας  το  όνομα'    ωσαυ-  Καράκάλλος  έπικληθ(\ς,  κα\  ποια  (τη  ζ .      Έν  Bi  τώ  (βΒόμω  αυτοΰ 

ras   Bi   και   την  μντ   αυτήν   το  (πίσημον  ιπιγράψας  το  της  ϊκτης  trti    ηυρίθησαν    και   βίβλοι    της    πίμπτης   cxooacur   iv  ιτ'ιθοις   iv 

ίρμηνύας  όνομα  ΐΒηλωσ(ν.              3  Hieron.  Ορρ.  Τ.  II,  ρ.  894•  Ί'Ρ'Χψ    κ(κρυμμίναι,  μττα   άλλων  βιβλίων  Εβραϊκών  και  ΈΧΚη- 

Τ.  VII,  ρ.  735-             *  Hieron.  Ορρ.  Τ.  III,  ρρ.  499»  5°°,  VMmv•         β  Hodius  De  Bibliorum  Textibue,  ρ.  590. 
ubi  vid.  Martian.            6  Epiphan.  De  Mens.  et  Pond.  18 


xliv  PROLEGOMENA  IN  HEXAPLA  ORIGENIS. 

innumeras  prius  incognitas  e  versione  Syro-hexaplari  in  lucem  protraximus.  Quod  ad  Jobum 
attinet,  exemplum  ab  Hodio  allatum  nihili  est;7  sed  Octapla  Jobi  a  Syro  nostro  ad  Cap.  v.  23 
memorantur,  et  unica  Quinti  interpretis  lectio  ab  eodem  ad  Cap.  xi.  4  affertur.  In  Fsalmis 
editiones  Quinta  et  Sexta  passim  laudantur.  In  Proverbiis,  ubi  ante  nos  Quintus  interpres 
proreus  silebat,  versio  Syro-hexaplaris  copiam  lectionum  ejus,  tum  solius  (quarum  insigniores 
sunt  Cap.  xxiii.  24.  xxv.  7.  xxvl  17.  xxx.  31)»  tum  ^™  ceteris  concordantis,  patefecit.  In 
Cant.  Cant.  Montefalconius  e  libris  Graecis  haud  paucas  lectiones  edidit,  quas  nos  e  Syro 
nostro  amplificavimus.  In  Ecclesiaste  editio  Quinta  non  citatur.  ln  Prophetis  majoribus 
Hodii  affirmatio  ab  uno  suspectae  fidei  exemplo8  non  labefactatur ;  in  minoribus,  praesertira 
in  Hosea,  hic  interpres  non  mediocre  momentum  habet. 

3.  Quod  reliquum  est,  Quinti  interpretis,  quisquis  fuerit,  stylus,  ut  cuique  reliquias 
versionis  Hoseae  ab  eo  elaboratae  inspicienti  patebit,  omnium  elegantissimus  est,  et  cum 
optimis  Graecis  suae  aetatis  scriptonbus  comparandus.  Quod  ad  vertendi  genus  attinet, 
usitate  liberam  nec  literae  adstrictara  interpretationem  sectatur,  modo  ut  sententiam  auctoris 
sui  paulo  explicatius  efferat,  modo  ut  in  paraphrastae  potius  quam  interpretis  partes  desciscat. 
Prioris  generis  exempla  sunt :  Psal.  cxl.  7 :  Sicut  sulcans  (ΓΗΕ)  et  findens  in  terra.  Έί.  ώς 
καλλιεργών  και  σκαπτών  εν  rfj  yfj.  Hos.  vi.  2  :  Ο'.  ύγιάσει  ημάς  (WT).  Ε',  ύγιεΐς  αποδείξει  ημάς. 
Hos.  vii.  1 :  Et  fur  ingreditur  (domos),  diffundit  se  turma  (praedonum)  in  agris.  Ε'.  κα\ 
κλέπτη?  μεν  εστίν  ένδον,  λωποδύτης  δε  ληστεύει  τα.  ε£ω.  Hos.  vii.  4  '•  Omnes  illi  moechantur,  sicut 
furnus  accensus  α  pistore.  Ε',  άπαντες  εις  το  μοιγεύειν  εκπυρούμενοι,  ως  όπτάνιον  ύπο  του  πεσσοντος. 
Ηθ8.  vii.  9 :  Ο',  ουκ  εγνω'  και  πολιαι  εξήνθησαν  αντω.  Ε',  ουκ  ήσθετο,  και  ταύτα  πολιός  ήδη  τυγχάνων. 
Ad  posteriorem  censum  pertinent:  Psal.  Lxvii.  28  :  Principes  Judae  et  caterva  eorum  (Ώ^^)). 
Ε',  καΐ  άρχοντες  Ιούδα  κρατούντες  τα,  διαδήματα  της  βασιλείας.  Ηθ8.  VI.  8  :  Notata  vestigilS  san- 
guinis  (D"^?  ^R^)•  Ε',  ύποσκελίζουσα  και  δολοφονούσα.  Hos.vii.14:  Propter  frumentum  et 
mustum  congregantur  (^Ί,^ΓΓ),  deficiunt  α  me.  Ε',  ύπο  τρνφής  και  πλησμονής  σίτου  και  οϊνου 
άπεστησάν  μου. 

III.     De  Sexta  editione. 

1.  Epiphanii  traditionem  de  loco  ubi  reperta  fuerit  Sexta  editio  jam  protulimus ;  nunc 
quid  de  eadem  re  testatus  sit  Eusebius  disquirendum.  Sic  igitur  ille  post  verba,  τήν  δ*  εν 
4τ(ρω  τόπω  τοιωδε,  quae  juxta  grammaticorum  scita  ad  Sextam  referenda  esse  videntur,  prose- 
quitur:  "Ev  γε  μήν  τοις  ίζαπλοΐς  των  ψαλμών,  μετά  τας  επισήμους  τεσσάρας  εκδόσεις,  ου  μόνον  πεμπτην, 
άλλα  και  εκτην  και  Ιβδόμην  παραβείς  ίρμηνείαν,  επι  μιας  αύθις  σεσημείωται,  ως  εν'Ιεριχοΐ  εύρημενης  εν 
πίθω  κατά  τους  χρόνους  Άντωνίνου  του  υ'ιοϋ  Σεβήρου.  Ubi  vim  pronominis  τοιωδε,  qualem  nunc 
dicturus  sum,  non  aniinadvertens,  Valesius  emendationem  inopportuDam,  ού  μόνον  πεμπτην  και 
εκτην,  άλλα  και  ίβδόμην,  quasi  prorsus  necessariam  commendavit.  Tacemus  alios  magni  nominis 
Criticoe,9  qui  locutionem  επι  μιας  σεσημείωται,  quae  niliil  indicare  potest  nisi  Origenem  super 
.> > 

T  Vid.  Hex.  ad  Job.  xlii.  11.  8  Vid.  Hex.  ad     quorum  eententias  recensuit  Hodius  De  Bibliorum  Texti- 

Ezech.  x.  a.  •  E.  g.  Yoesium,  Petavium,  Huetium,      bus,  pp.  592,  593. 


PHOLEGOMENA  IN  HEXAPLA  OMGENIS.  xlv 

unam  harum  notam  apposuisse,  variis  sive  correctionibus  sive  explicationibus  tentaverunt. 
Zonaras  quidem  Eusebii  verba  summatim  afferens,  ait :  tv  81  τοις  ψαλμοί?  και  έβδομη?  μίμνηται 
ίρμηνύας,  ως  ΙνΊ^ριχοΐ  ίύρημίνης;  quod  Eusebius  aperte  ηοη  dicit,  eed  utrum  Sexta  an  Septima 
fuerit  in  medio  relinquit. 

2.  Α  Judaeis  auctoribus  confectas  esse  versiones  tam  Sextam  quam  Quintam  affirmat 
HieronymuB,  dum  his  verbis  Rufinum  alloquitur :  "  Magnis,  ut  scio,  sumptibus  redemisti 
Aquilae  et  Symmachi  et  Theodotionis,  Quintaeque  et  Sextae  editionis  Judaicos  translatores  ;10 
quae  tamen  quasi  rhetorice  elocuta  non  nimis  urgenda  esse  videntur.  Sextura  vero  inter- 
pretem  Christianum  fuisse  constat  ex  ejus  interpretatione  vaticinii  Habac.  iii.  13:  Egressus 
es  ad  liberandum  popukim  tuum,  ad  liberandum  Unctum  tuum ;  ad  quem  locum  commen- 
tatus  est  Hieronymus :  "  Sexta  editio,  prodens  manifestissime  sacramentum,  ita  vertit  ex 
Hebraeo :  Egr*essus  es,  ut  salvares  populum  tuum  per  Jesum  Christum  tuum ;  quod  Graece 
dicitur:  'Εξήλθες  του  σωσαι  τον  λαόν  σου  δια,  Ίησοΰν  τον  Χριστόν  σου."11  Nisi  quis  interpretem 
nostrum  per  Ίησοΰν  Josuam,  qui  Unctits  καταχρηστικώς  dici  possit,  voluisse,  non  sine  quadam 
veri  specie  contenderit. 

3.  Praeter  libros  Psalmorum  et  Cantici  Canticorum,  qui  Sextae  editionis  lectionibus 
abundant,  etiam  in  aliis  in  indicia  ejus  quamvis  obscuriora  incidimus.  Exempla  indubitatae 
fidei  sunt  Exod.vii.  9.  3  Reg.  xiv.  2  3,utrumque  e  versione  Syro-hexaplaii  nunc  primum  editum; 
Job.  v.  7.  xxx.  16  in  Auctario;  Amos  i.  11  in  Syro-hex.  Praeterea  in  Habacuci  vaticinio 
Hieronymus  praeter  locum  supra  allatum,  ad  quem  Sextam  nominatim  laudat,  duas  alias 
versiones  anonymas  in  Commentariis  ad  Cap.  i.  5.  ii.  11  memorat,  notans:  "  Reperi,  exceptis 
quinque  editionibus,  id  est,  Aquilae,  Symmachi,  Septuaginta,  Theodotionis  et  Quinta,  in  XII 
prophetis  et  duas  alias  editiones,  in  quarum  una  scriptum  est :  Quia  lapis  etc,  et  in  altera : 
Lapis  enim  etc."12  Has  vero  cum  iis  quae  Sextae  et  Septimae  nominibus  designantur  easdem 
esse,  haud  improbabiliter  conjici  potest. 

4.  Sextum  interpretem  paraphrasi  gaudere,  quae  Montefalconii  opinio  est,  quantum  ex 
illius  reliquiis  conjicere  licet,  vix  constare  videtur.  Singulares  quidem  ejus  versiones,  praeter 
locum  Habac.  iii.  13,  appellari  possunt  Psal.  x.  2  :  Ut  jaculentur  (ΠΫντ)  in  caligine  in  rectos 
COrde.  S'.  ety  το  έπιδίΐξαι  τδ  σκότος ;  et  Psal.  CXXVl.  4  :  S'.  νιοι  ήκονημίνοι  (□"Π^Π  "»33).  SingU- 
laris  quoque,  sed  optimae  notae,  est  versio  a  nobis  e  vitiosa  Syri  nostri  scriptura  odorata 
Cant.  Cant.  ii.  17:  S'.  ίπι  τα.  6ρη  μαλαβάθρου  (^Γ}^).  Sed  in  loco  Psal.  xxxvi.  35  :  Vidi  impium 
praepotentem,  et  dilatantem  se  sicut  arbor  indigena  viridis,  Sextum  in  mira  ejus  ver- 
sione,  (ΐδον  άσφή  και  αναιδή  άντιποιούμζνον  kv  σκληρότητα  και  λέγοντα'  (ίμι  ως  αυτόχθων  περίπατων  iv 
δικαιοσύντ},  omnes  etiam  paraphrastae  sanioris  limites  transcendisse,  antecessori  nostro  facile 
concedimus. 

Obiter  notandum  vocabulum  Nostro  peculiare  ν^ανικότης  Psal.  ix.  I.  cix.  3. 

& _ * 

10  Hieron.  Opp.  T.  II,  p.  528.  "  Hieron.  Opp.  T.  VI,  p.  656.  "  Hieron.  Opp.  T.  VI,  p.  618. 


xlvi  PROLEGOMENA  IN  HEXAPLA  ORIGENIS. 


IV.     De  Septima  editione. 

De  Septima,  quae  dicitur,  versione  fere  omnia  quae  explorata  sunt  in  praecedentibus 
anticipavimus.  Epiphanius  et  imitatores  ejus  Septimuin  interpretem  ignorabant.  Etiam 
Enneaplorum  nomen  prorsus  inauditum  est.  Eusebii  testimonium  jam  a  nobis  examinatum 
eet,  quem  Hieronymus,  ut  videtur,  in  locis  supra  allatis  auctorem  habuit,  praeterea  notans, 
Quintam  et  Sextam  et  Septimam  versionem  maxime  eorum  librorum,  qui  apud  Hebraeos 
versu  compositi  sunt  fuisse  ;13  quinam  autem  hi  sint  ipse  docet  in  Praefatione  in  Jobum  ex 
Hebraeo  conversum,  nempe  Jobus  maxima  ex  parte,  Psalterium,  Threni,  et  Canticum;  ad 
quos  tamen  neque  ab  eo  neque  ab  ullo  alio  commentatore  citatur  usquam  Septima.  Ad  locum 
Habacuci,  ut  jam  vidimus,  praeter  quinque  editiones  duarum  aliarum  lectiones  allegat,  tacitis 
tamen  Sextae  et  Septimae  titulis.  Eestat  Psalmorum  liber,  ad  quem  Montefalconius,  non  e 
libris  MSS.,  sed  Nobilii,  ut  ait,  auctoritate  fretus,  Septimi  interpretis  quatuor  lectiones  in 
Hexaplis  suis  recondidit.  Primus  locus  est  Psal.  xxi.  30,  ubi  aDtecessor  noster,  quem  nos 
quoque  incaute  imitati  sumus,  edidit :  E'.  S'.  71.  ή  ψνχή  μου ;  sed  Nobilius  diserte  ait :  "  V  editio 
et  VI  ut  LXX."  Ad  Psal.  xlix.  21  Nobilius  ambigue  notat :  "  Th.  ut  VII.  Ά.  ύπίλαβες,"  siglo 
VII,  quod  non  raro  ei  accidit,14  pro  LXX  posito,  ut  cuique  pleniorem  ejus  anDotationem  a 
Waltono  denuo  editam  inspicienti  patebit;  Montefalconius  vero:  Ά.  θ.  ΊΙ.  ύπέλαβες  κ.τ.έ.  Ad 
Psal.  1.  1,  ubi  Nobilius  notat:  "  Symmachus  ut  VII  [apud  Waltoo.  LXX].  Aq.  Theod.  Bctf- 
σαβίθ"  Montefalconius  simili  errore  edidit :  Ά.  Σ.  θ.  Ζ'.  Βηθσαβ^ί  (sic).  Tandem  in  quarto 
loco  Peal.  xlix.  3,  ubi  Nobilii  annotatio  est:  "  Θ.  et  VII  [Waltonus:  Th.  et  Septima]  καται- 
γίσθη"  Montefalconius  pariter  edidit:  Θ.  71.  καταιγίσθη.  Unde  notulam  suam  exscripserit 
Nobilius,  ignoramus ;  si  autem  vera  est,  hic  est  unicus  in  libro  Psalmorum,  et,  si  Habacucum 
excipias,  in  Bibliis  Graecis  locus,  ad  quem  Septimae  lectio  genuina  superest ;  eaque  non  pecu- 
liaris,  eed  mera  versionis  Theodotionianae  repetitio.  Quae  si  recte  a  nobis  disputata  sint, 
non  absurda  conclusio  est,  Septimam  quae  celebratur  versionem  aut  nunquam  exstitisse,  aut 
penitus  intercidiese. 


13  Hieron.  Opp.  T.  VII,  p.  735.  "  Vid.  Hex.  nostra  atl  Psal.  xxiv.  17.  xxvi.  7,  ubi  iii  utroque  loco  Waltonus 

LXX,  non  VII,  habet. 


PKOLEGOMENA  IN  HEXAPLA  ORIGENIS.  xlvii 


CAPUT    VI. 


De  Hexaplorum  compositione. 


I.  De  Origenis  in  Hexaplis  adornandis  scopo.     II.  Quo  tempore  et  loco  Origenes  Hexapla  composuerit.     III.  De 
ordine  versionum  Graecarum  in  Hexaplis  coactarum. 

I.     De  Origenis  in  Hexaplis  adornandis  scopo. 

Cum  versio  Veteris  Testamenti  LXXviralis  Ecclesiae  per  orbem  terrarum  παροικούσα 
Hebraei  archetypi  vices  sola  sustinuerit,  conditionem  textus  ejus,  procedente  tempore  magis 
magisque  declinantis,  Ecclesiae  praefectis,  saltem  doctioribus,  gravem  sollicitudinem  attulisse 
non  est  quod  miremur.  Inter  eos  magnus  Origenes,  quanto  eniditione  instructior,  et  Sacrae 
Scripturae  studiosior  fuerit,  tanto  vehementius  de  integritate  istius  versionis,  fidei  morumque 
Christianis  Graeca  lingua  utentibus  normae,  angebatur.  Cur  autem  LXX  Seniorum  com- 
positio,  prout  tunc  temporis  ferebatur,  votis  doctorum  et  piorum  bominum  parum  satlsfecerit, 
duplex  causa  exstitisse  videtur:  primum,  quia  ipsa  versio  Alexandrina,  opus  diversorum 
interpretum,  diversis,  ut  credibile  est,  temporibus  pro  sua  cujusque  indole  et  consilio  partes 
sibi  assignatas  peragentium,  a  vero  oraculorum  divinorum  sensu,  tum  addendo,  tum  detra- 
hendo,  tum  prava  interpretaticme  obecurando,  quam  longissime  aberravit;  deinde,  quia  in 
quingentorum  fere  annorum  decursu  per  tot  scribarum  sive  oscitantiam  sive  audaciam  parem 
cum  omnibus  libris  fortunam  experta  fuerat.  Quod  ad  posteriorem  depravationis  causam 
attinet,  ipse  Origenes  instar  omnium  testis  adest.  Sic  igitur  ille  in  Tomo  XV  Commen- 
tariorum  in  S.  Mattbaeum  de  exemplaribus  quatuor  EvaDgeliorum  tunc  ternporis  exsisten- 
tibllS :  Nvvl  δε  δηλονότι  πολλή  γεγονεν  ή  τών  αντιγράφων  διάφορα,  εϊτε  άπο  ραθυμίας  τινών  γραφέων, 
είτε  άπο  τόλμης  τινών  μοχθηρας  της  διορθώσεως  τών  γραφομενων,  εϊτε  άπο  τών  τα.  Ιαυτοΐς  δοκοΰντα  εν  tjj 
διορθώσει  προστιθίντων  ή  άφαιρούντων.  Eandem  autem  confusionem  ex  iisdem  causis  profectam 
etiam  in  Veteris  Testamenti  codicibus  exstitisse  testificans,  illico  ait :  TV  μεν  οΰν  kv  τοις  άντι- 
γράφοις  της  παλαιάς  διαθήκης  διαφωνίαν,  θεον  δίδοντος  ενρομεν  ιάσασθαι;1  in  Hexaplis  videlicet,  de 
quibus  nunc  agitur.  Aliam  causam,  curnam  LXX  interpretes  in  versione  sua  conciniKuula 
mterdum  a  proposito  defecerint,  memorat  Hieronymus,  scilicet  quia  Ptolemaeo  regi,  Platonis 
sectatori  et  unius  Dei  cultori,  mystica  quaeque  in  suorum  libris  sacris,  et  maxime  ea  quae 
Christi,  Dei  filii,  adventum  pollicerentur,  prodere  noluerint.2  Respicit  in  priinis,  ut  yidetur, 
locum  insignem  Jesai.  ix.  5,  ubi  pro  nominibus  honorificentissimis,  Admirabilis,  ConaMariug, 


1  Origen.  Opp.  T.  III,  p.  671.  8  Hieron.  Opp.  T.  III,  pp.  303,  304. 


xlviii  PROLEGOMENA  IN  HEXAPLA  ORIGENIS. 

Deus,  Fortis,  Paterfutun  saeculi,  Princeps  pacis,  LXX  humiliter  verterunt:  Magni  consilii 
angelui;  adducam  enim  pacem  super  principes,  et  sanitatem  ei.  Sed  hic  praetextus,  etiam 
8i  probabilis  sit,  non  nisi  ad  perpaucas  Senioruin  mutationes  et  omissiones  excusandas  valere 
poesit  Restant  in  hoc  uno  Propheta  loca  innumera,  in  quibus,  etiam  absentibus  rationibus 
dogmaticis,  vereionem  eorum,  quasi  plane  absonam,  et  ab  Hebraeo  toto  caelo  discrepantem,  in 
Hexaplis  noetris  siluimus.3  Quid  dicemus  de  libro  Jobi,  cujus  sextam  fere  partem,  quasi 
obscuritate  inexplicabili  laborantem,  LXX  in  vertendo  prorsus  praeterierunt  \  Quid  de  tra- 
jectionibus  et  lacunis,  quae  Jeremiae  vaticiniorum  textum  LXXviralem  deturpant  1  Quid  de 
integro  Danielis  libro,  quem  inde  ab  antiquissimis  temporibus,  repudiata  venerabili  Seniorum 
editione,  juxta  Theodotionis  versionein  Ecclesia  legit?  His  igitur  tot  et  tantis  ulceribus 
Origenes  uiedicam  manum  admovere  in  se  suscepit,  iis  tamen  conditionibus,  ut  neque  Judaismi 
propugnatoribus,  cum  adversariis  siiis  ex  hac  versione  disputare  recusantibus,  nimium  con- 
cederet ;  neque  Ecclesiae  Cbristianae,  eandem  tanta  observatione  et  reverentia  prosequentis 
praejudiciis  offenderet.  Proinde,  ut  voti  tam  laudabilis  compos  fieret,  non  modo  Judaeorum 
linguam  edidicit,  eorumque  volumina  propria  cbaractere  exarata  comparavit,  verum  etiam 
Graecas  recentiorum  interpretum  translationes  undique  corrasit,  e  quibus  omnibus  inter  se 
collatis  de  vera  Sacri  Codicis  interpretatione  judicium  fieret.4  Praeterea  ne  rem  tanti 
moraenti  arbitrio  suo  permittere  videretur,  viani  excogitavit,  qua  lectoribus  quoque  barum 
rerum  studiosioribus  incepti  sui  ratio  et  metbodus  quasi  in  tabula  patefieret;  eam  videlicet, 
quae  sub  Hexaplorum  titulo  nomen  ejue  sempiternae  gloriae  commendavit. 

II.     Quo  tempore  et  loco  Origenes  HexapUx  composuerit. 

Origenem  circa  A.  D.  185,  imperante  Commodo,  Alexandriae  natum  esse;  Gallo  autem 
imperante  (b.  e.  A.D.  251-254)  aetatis  annum  septuagesimum  agentem  Tvro  mortem  obiisse, 
ex  indubitatis  Ecclesiae  monumentis  colligi  potest.  Vitam  ejus  literariam,  de  qua  sola  nobis 
quaestio  est,  duas  in  partes  dividit  annus  232,  imperatoris  Alexandri  Severi  decimus,  in  quo 
Alexandria  expulsus  ad  Caesaream  Palaestinae  rmgravit,  ubi,  exceptis  itineribus  et  ad  breve 
tempus  commorationibus,  reliquum  vitae  curriculum  exantlavit.5  Dum  Alexandriae  degebat, 
partira  κατηχήσω?  Christianae  muneri,  partim  philosophiae  exotericae  institutioni  vacabat; 
donec  post  brevera  in  Caesarea  peregrinationem  Alexandriam  reversus,  anno  circiter  216, 
commentarios  in  S.  Scripturae  libros  conscribendi  initium  fecit;  ad  quod  inceptum  tum 
cohortationibus  quotidianis  incitando  (unde  eum  in  quadam  epistola  έργοδιώκτην  suum  Origenes 
*— .;. 

'  Vid.  Hex.  ad  Jeeai.  lvii.  9.  lviii.  13.         *  Euseb.  Hist.  tantura    in   Scripturis  divinis  habuerifc  studii,  ut  etiam 

Eccles.  VI,  16:  Τοσαύπ,  Μ  ,ίσ^το  τφ  'Qpiyi^  τών  θύων  Hebraeam  linguam  contra  aetatis  gentisque  suae  naturam 

λόγ,ν  ακηκρφ^νη  ^rmm,  ώΓ  κα\  την  Έβραίϋα  γλώτταν  ίκμα-  edisceret;    et  exceptis  LXX  interpretibus,  alias  quoque 

&u-,  rat  τ,  παρά  rolr  Ιουδαίας  ίμήχρομίνας  πρωτοτύπους  avrolt  editiones  in  unum  congregaret  ?"  *  Euseb.  Hist  Ec- 

Έβραί»»  στΜχ«ο«  ypatpa,  κτήμα  &o*  πο^σααθ,η,  άνιχν,ύσαί  r*  Cle8.  VI,  26  !  Έτο*  S  fr  τούτο  Κκατον  της  Βηλουμάη*  ηγ^μο- 
tos  r.„  ,τ,ρ»*  πάρα  τους  ίβοομηκοντα  τα*  Ι,ρας  γραφα,  ηρμην,υ-       viaS,  taff  h  την  άπ>  Χλ^δρ^  μπανάπααν  Μ  την  Καισάρων 

Ζ'  τ'τν7η      τ  Τ  mQ  Llbr°  *  Viri8  niu8tribu8'     6  ,Q^'V  ™ησό("™>  'Η^λ?  *  *  -i*~"  <*>  -«A 

Cap.  LIV   (Opp.   T.  II,  p.  894):   «Quis  ignorat  et  quod       δΛασ,αλ,ϊο,  καταλύπ^ 


PROLEGOMENA  IN  HEXAPLA  ORIGENIS. 


xlix 


vocat6),  tum  sumptua  necessarios  subministrando,  plurimum  contulit  unus  e  discipulis  ejus, 
vir  amplissimarum  facultatum,  Ambrosius,  quem  a  Valentini  haeresiarchae  erroribus  ad  fidem 
orthodoxam  revocaverat.7  Inter  opera  ejus  έξηγητικά.  Alexandriae  conscripta  Eusebius  receneet 
Commentariorum  in  Evangelium  S.  Joannis  tomos  quinque  priores,  in  Genesim  tomos  octo 
priores,  in  Psalmos  i — xxv,  necnon  in  Threnos,  praeter  libros  Ilepi  άρχων,  De  Resurrectione 
duos,  et  eos  qui  Στρωματεΐ?  inscribebantur.  Posteaquam  Caesaream  concesserat,  praeter 
CommQntarios  Alexandriae  iocboatos,  scripsit  librum  De  Martyrio,  Ambrosio  et  Protocteto, 
presbytero  Ecclesiae  Caesariensis,  dedicatum,  Epistolam  ad  Africanum,  Commentarios  in 
Jesaiam,  Ezechielem,  et  Canticum  Canticorum ;  e  quibus  duos  posteiiores  partim  Athenis, 
partim  Caesareae  elaboravit.8  Haec  Eusebius ;  in  quibus  tamen  nibil  est  unde  col- 
ligi  possit,  utrum  Alexandriae  an  Caesareae  tribuenda  sit  Hexaplorum  compositio.  Horum 
quidem  jam  antea  meminerat  in  Capp.  16,  17,  post  mentionem  Heraclae,  quem  Origenes,  ut 
S.  Scripturae  interpretationi  enixius  incumberet,  in  societatem  muneiis  catecbetici  cooptaverat, 
et  ante  narrationem  de  Ambrosii  conversione,  quae  in  Cap.  18  continetur.  His  non  obstan- 
tibus,  si  quis  opinetur,  hanc  Hexaplorum  commemorationem  per  anticipationem  et  digres- 
sionem,  non  secundum  rerum  gestarum  seriem,  factam  esse,  nos  quidem  non  acriter  repug- 
nantes  habebit.  Hoc  autem  posito,  sive  temporis  sive  loci,  ubi  tam  insigne  assiduitatis 
eruditionisque  monumentum  elaboratum  fuerit,  apud  Eusebium  quidem  nullum  indicium 
apparet. 

Epipbanii  de  Nostri  vita  et  scriptis  narratio  tantummodo  ponenda  est,  ut  e  vestigio 
reprobetur  j  videlicet  Origenem  a  tempore  Decii  usque  ad  Galli  et  Volusiani  imperium  et 
ultra  floruisse ;  in  persecutione  autem  Deciana  multa  passum,  neque  tamen  martyrio  consum- 
matum,  Caesaream  concessisse,  inde  Hierosolymam,  postea  Tyrum ;  ibique  tandem  XXVIII 
annorum  spatio  commoratum  Hexapla  confecisse.9  Quae  omnia  cum  rationibus  chronologicis 
prorsus  pugnare  nemo  non  videt.  Cum  enim  Decius  imperii  potitus  sit  A.D.  249,  Origenes, 
quem  circa  A.D.  254  obiisse  certum  est,  vix  potuit  post  Decii  persecutionem  tribus  annis 
superstes  fuisse. 

Eusebius,  ut  vidimus,10  Nostrum  Symmachi  Commentarios  in  Matthaeum,  una  cum 
aliis  ejusdem  S.  Scripturae  interpretationibus,  a  Juliana  herede  ejus  accepisse  tradit,  ipsum 


6  Hieron.  De  Viris  Illustribus  LXI  (Opp.  T.  II,  p.  902). 
Euseb.  ibid.  23:  Έξ  (Κίίνου  bi  και  Ώριγίνιι  των  (ίς  τας 
θ(ίας  γραφας  υπομνημάτων  eyivero  αρχή,  Αμβροσίου  (ς  τά  μά- 
λιστα παρορμώντος  αυτόν  μυρίαις  δσαις  ουν  προτροπαΐς,  ου  ταϊς 
διά  λόγων  κα\  παρακλήσίσιν  αυτό  μόνον,  άλλα  και  άφθονωτάταις 
των  (πιτηδίίων  χορηγίαις.  ταχυγράφοι  γάρ  αυτω  πλίίους  η  ίπτά 
τον  αριθμόν  παρησαν  ϋπαγορίύοντι,  χρόνοις  τ(ταγμίνοις  αλλ  ήλου? 
άμύβοντ(ς•  βιβλιογράφοι  τ(  ούχ  ηττους,  άμα  και  κόραις  ('πι  το 
καλλιγραφύν  ήσκημίναις'  ων  απάντων  την  δίουσαν  των  ίπιτηδί'ιων 
άφθονον  π(ριουσίαν  ό  Αμβρόσιος  παρ(στήσατο.      Eusebii  descrip- 

tionem,   quae  ad  Origenis   Commentariorum   apparatum 
tantummodo   spectat,    Epipbanius    Haeres.   LXIV   (Opp. 
T.  II,  p.  588),  quem  secuti  sunt  recentiores,  ad  Hexa- 
tom.  1. 


plorum  compositionem  transtulisse  videtur.  8  Euseb. 

ibid.  24,  28,  31,  32.  •  Epipban.  De  Mens.  et  Pond.  18 

(Opp.  T.  II,  p.  174):  *&>  δ«  το'ις  χρόνοι:  Δ(κίου  Ώριγίνης 
(γνωρίζίτο,  από  χρόνων  Δ(κίου  άκμάσας  ΐως  Ταλιήνου  (sic)  και 
Ονολουσιανοΰ,  και  ίπίκ(ΐνα.  ίπι  δ(  του  γ(γονότος  διωγμού  του 
Αικίου  ....  πολλά  π(πονθώς,  (ίς  τ(λος  τοΰ  μαρτυρίου  ουκ  (φθασίν. 
(λβών  δ(  (ls  Καισάρ(ΐαν  την  "Στρατώνας,  και  διατρίψας  (ίς  Ί*ροσό- 
λυμα  χρόνον  ολίγον,  (ΐτα  (λθών  (ίς  Ύύρον  ('πι  (τη  κη,  ώς  ό  λόγος 
(χ(ΐ,  την  μίν  πολιτίίαν  (νησκί'ιτο,  τάς  δ(  γραφας  ήρμήν(υσ(ν,  ort 
και  τά  (ξαπλα,  και  τας  δύο  των  Εβραϊκών  σίλίδας  αντίκρυ  ('κ 
παράλληλου  μιας  ίρμηνίίας  προς  την  ίτίραν  συνίΰηκίν,  (ξαπλά 
τάς  βίβλους  όνομάσας,  καθάπίρ  μοι  άνω  δια  πλάτους  ("ιρηται. 
10  Supra  ρ.  xxviii. 
Λ 


1  PROLEGOMENA  IN  HEXAPLA  ORIGENIS. 

Origenem  testem  citans.  Hunc  Eusebii  locum  Huetius  cum  Palladii  narratione  quadam 
nectit,  scilicet  Origenem,  cum  gentilium  vexationem  fugeret,  Caesareae  apud  Julianam  virginem 
totum  bicnnium  delituisse,  et  in  literis  animum  habuisse  ;  ex  comparatione  locorum  colligens, 
Julianam  Caesareae  Cappadociae  (?)  commorantem,  et  opibus  abundantem,  flagrante  Maxi- 
mini(?)  persecutione  (A.D.  235-238),  non  hospitio  solum,  sed  bibliotheca  (?)  quam  instructis- 
eimam  a  Symmacho  hereditario  jure  obtinuerat,  Origenem  excepisse;  ibique  eum,  maximam 
nactum  librorum  supellectilem,  opus  hexaplare  inchoasse.11  Sed  haec  Viri  ingeniosi  hypo- 
thesis  quam  levibus  incertisque  conjectationibus  tota  pendeat,  non  est  quod  moneamus. 
Unum  constat,  Origenem  Hexapla  sive  Tetrapla  sua  tunc  edidisse,  cum  Epistolam  ad  Afri- 
canum  et  Commentarios  in  S.  Matthaeum  conscribebat ;  in  quorum  scriptorum  utroque 
editionis  V.  T.  a  se  elaboratae,  obelis  et  asteriscis  distinctae,  disertam  mentionem  facit. 


III.     De  ordine  versionum  Graecarum  in  Hexaplis  coactarum. 

Post  duas  columnas  Hebraicas  ceteris  praeivisse  Aquilae  editionera,  proxime  autem 
secutam  esse  Symmachi,  deinde  LXX  interpretum,  postremo  Theodotionis  versionem,  con- 
sensu  vetemm  auctorum  extra  omnem  controversiam  positum  est.  Epiphanius  non  solum 
quatuor  editiones  hoc  ordine  nominat,  sed  philologorum  quorundam  in  causis  istius  colloca- 
tionis  explicandis  errorem  corrigit.  Hieronymus  autem  Hexaplorum  compositionem  sic  clare 
et  sine  ambage  describit :  "  Unde  et  nobis  curae  fuit  omnes  veteris  Legis  libros,  quos  vir 
doctus  Adamantius  in  Hexapla  digesserat,  de  Caesariensi  bibliotheca  descriptos,  ex  ipsis 
authenticis  emendare :  in  quibus  et  ipsa  Hebraea  propriis  sunt  characteribus  verba  descripta, 
et  Graecis  literis  tramite  expressa  vicino;  Aquila  etiam  et  Symmachus,  Septuaginta  quoque 
et  Theodotio  suum  ordinem  tenent."12  Accedit  Auctor  Epistolae  versioni  Harethi  praepositae; 
necnon  Pentaplorum  specimen  in  Codice  Barberino  ad  Hos.  xi.  1  reconditum,  ubi  columnarum 
series  clare  exhibetur.  Sequestrata  Seniorum  editione,  ordo  trium  interpretum  in  scholiis  et 
annotationibus  marginalibus  usu  receptus  est  Ά.  Σ.  Θ.,  unde  Theodotioni  ή  τρίτη  ίκδοσις  tri- 
buitur  in  scholio  ad  Ezech.  xxv.  4  appicto.  Nec  tamen  dissimulandum  est,  tum  in  libris 
Graecis  tum  in  versione  Syro-hexaplari  Theodotionem  Symmacho  aliquando  praeponi,  utrum 
casu  an  propter  rationes  chronologicas  incertum.13  In  tali  autem  qualem  descripsimus  qua- 
tuor  versionum  syntaxi,  non  temporis  quo  quaeque  edita  fuerit  rationem  haberi  quivis  videt  ; 
nam  editionem  των  Ο'  omnium  longe  antiquissimam  esse  manifestum  est ;  Theodotioni  autem 
Symmachum  priorem  fuisse  argumentis  refutare  conati  sumus.  Epiphanius  quidem  censuit, 
Origenem  vereioni  LXXvirali  quasi  omnium  accuratissimae  medium  locum  assignasse,  ut 
oeterae  utrinque  positas  manifestius  erroris  convinceret;14  quod  futilissimum  est,  et  Origeniani 
•:• __ .;, 

11  Huetius  in  Origenianu,  III,  2,  3.         li  Hieron.  Opp.  Philoponi  in  Hexaemero  usus,  qui  versiones  Graecas  no- 

T.  VII,  p.  734.         l»  Ordo  Ά.  θ.  Σ.  reperitur  apud  Hieron.  tiores  hoc  ordine,  Ο'.  Ά.  Θ.  2.,  allegat.  M  Epiphan.  De 

Praef.  in  Daniel.  (Opp.  T.  V,  pp.  621,  622),  et  Suidam  Mens.  et  Pond.  19  (Opp.  Τ.  Π,  p.  175):  iW  TotW,  i>t 

•.  T.   nn(m»  (vid.   Hex.  ad    Amos  vii.  14).      Peculiarifl   est  ϊφην,  rairais  rais  βίβλοκ  (ντνγχάνονπς,  και  (ίρίσκοιπ-ts  ras  δύο 


PROLEGOMENA  IN  HEXAPLA  ORIGENIS.  li 

operis  scopo  quam  maxime  repugnans ;  e  recentioribus  autem  alii  alias  rationes  excogitave- 
runt.  Aquilam  primum  inter  tres  interpretes  locum  obtinuisse,  tum  propter  aetatis  privi- 
legium,  tura  quia  proxime  omnium  ad  Hebraicam  veritatem  accedebat,  nemiDi  fortasse 
absurdum  videbitur.  Porro  TheodotioDem  Senioribus,  quos  in  primis  imitandos  sibi  propo- 
suerat,  arctiseime  adhaerere,  pariter  cum  recta  ratione  congruit.  Sed  qua  de  causa  LXX  et 
Theodotionem  Aquilae  et  Symmacho  Origenes  posthabuerit,  ipse  viderit.  Nobis  quidem,  ei 
integrum  Hexaplorum  oorpus,  non  disjecta  ejus  membra,  edendum  fuisset,  ab  Auctoris  methodo 
vel  hilum  discedere  religioni  fuisset.  In  praesenti  vero  operis  conditione,  lectorum  utilitati 
magis  consulturos  nos  esse  credidimus,  si  venerabili  LXX  interpretum  versioni  praerogativa 
reservata,  ceteras  ordine  usu  sancito  ei  postponamus ;  ut  illa  ad  Hebraeum  archetypum 
proxime  praecedens  prius  exacta,  erroribus  et  defectibus  ejus  e  reliquorum  interpretum 
promptuario  commodius  subveniatur. 


C  Α  Ρ  U  Τ     VII. 


De  LXX  interpretum  versione,  ut  in  Hexaplts  erat. 

L  De  editione  των  Ο'  hexaplari  in  universum.  II.  De  Asteriscorum,  Obelorum  etc.  forma  et  valore.  ΙΠ.  De 
Lemnisco  et  Hypolemnisco.  IV.  De  regulis,  quas  in  textu  LXXvirali  reformando  Origenes  sibi  praescripeerit. 
Appendix  I.  De  obeli  pictura  (  <λ  )  versionis  Syro-hexaplaris  peculiari.  Appendix  II.  Versionis  Syro-hexa- 
plaris  Notitia  generalis. 

I.     De  editione  των  Ο'  hexaplari  in  universum. 

Collectis  undique  quotquot  ferebantur  versionibus  V.  T.  Graecis,  et  una  cum  vulgari 
LXX  interpretum  editione  per  columnas  parallelas  (quae  dicuntur)  quo  facilius  inter  se  com- 
parentur  dispositis,  praemissis  quoque,  in  Hexaplis  saltem,  duabus  paginis  Hebraicis,  ex  hoc 
tam  operoso  incepto  exoriebatur  opus,  quod  ad  rectam  oraculorum  divinorum  intelligentiam 
maximum  momentum  haberet,  et  vere  Hexaplorum  titulo  ornaretur.  Sed  hoc  Adamantio 
nostro  non  satisfecit.  Ut  Hieronymi  verba  nostra  faciamus,  "  Origenes  non  solum  exemplaria 
composuit  quatuor  editionum,  e  regione  singula  verba  describens,  ut  unus  dissentiens  statim 
ceteris  inter  se  consentientibus  arguatur;  sed,  quod  majoris  audaciae  est,  in  editione  LXX 


Έβραϊκας  πρώτα*  κημενας,  μττα  ταύτα?  8e  την  τοί  Ακύλα  τ«τα-       κατά  την  τά£ιι>  της  θίσ^ως,  oVrep  ουκ  «στιν*   αλλ*  Ώριγίνης,  ττυθό- 
γμίνην,  ptff  ην  και  την  τον  Συμμάχου,  «Γ«τα  την  των  ο/3*,  μ(θ  &ς       μινος  την  των  ο&  ΐκΒοσιν  ακριβή  uvat,  μίσην  ταΰτην  σννίΰηκΐν, 
η  τοί   θ(θδοτίωνος  σνντίτακται,  και   (ξης   η   πίμπτη   Τ(   κα\   ίκτη,       όπως  τάς  ivTti6ev  και  tVTtvdfV  ίρμηνΰας  δκλεγχτ). 
δοκοΰσι  πρώτους  ίρμηντνσαι  τον  Άκνλαι/  και  τον  Σύμμαχον  των  οβ 

Α2 


lii  PROLEGOMENA  IN  HEXAPLA  ORIGENIS. 

Theodotionis  editionem  miscuit,  asteriscvi  designans  qwae  minus  ante  fuerant,  et  virgulis  quae 
ex  superfluo  videbantur  apposita." l  Ad  hujusmodi  autem  propositum  assequendum  duae 
viae  ei  se  obtulerunt ;  una,  ut  Hexaplis  quales  modo  descripsimus  confectis,  aliud  opus  aggre- 
deretur,  quod  quintam  tantum  columellara,  LXXviralem  scilicet,  e  Theodotione  ceterisque 
emendatam,  contineret;  altera,  ut  praetermissa  vulgari  των  Ο'  editione,  textum  a  se  refictum, 
asteriscis  obelisque  distinctum,  in  quintam  Hexaplorura  paginam  reponeret.  Non  desunt 
quidem  qui  existiment  Origenem  priorem  viam  iniisse ;  videlicet  ut  distinctiones  praedictas 
non  in  editionem  hexaplarem  introduceret,  sed  in  aliam  seorsim  adoraatam,  qualem  hodieque 
exhibent  codex  Graecus  Sarravianus,  et  versio  Pauli  Telensis  Syro-hexaplaris.2  Sed  ut 
Hieronymi  declarationem  taceamus,  in  scholiis  Graecis  innumera  exstant  loca,  quae  contrarium 
aperte  probent;  nempe  editionem  των  (Υ  hexaplarem  non  diversam  fuisse  ab  ea  quam  in 
exemplaribus  modo  memoratis  hodie  manu  terimus.  Praeterea  cum  certis  locis  (e.g.  Exod. 
xxxvi — xxxix,  Jerem.  xxv — li)  ordo  capitum  et  commatum,  qualis  in  LXX  reperitur,  ab  eo 
qui  in  Hebraea  veritate  ceterisque  versionibus  Graecis  exstat  mirum  quantum  dissideat,  non 
videmus  qua  ratione  editio  LXXviralis  ceteris  interponi  posset,  nisi  juxta  illarum  seriem 
denuo  reformaretur ;  id  quod  in  editione  ejus  hexaplari  factum  esse  exploratum  est.  De  hac 
igitur  editione  nunc  nobis  agendum ;  quod  tamen  commode  fieri  vix  potest,  nisi  de  valore  et 
usu  variorum  signorum,  quae  operi  Origeniano  incumbentibus  in  oculos  incurrunt,  prius 
disseramus. 


II.     De  Asteriscorum,  Obelorum,  etc.  forma  et  valore. 

1.  Asteriscorum  et  obelorum  usum  Origenera  non  ipsum  invenisse,  sed  a  grammaticis, 
qui  in  auctorum  profanorum,  in  primis  Homeri,  scriptis  artem  criticam  exercebant,  mutuum 
8umpsis8e,  omnibus  notum  est.  Apud  hos  obelum  (— )  universalem  άθ^τήσ^ω*  eive  vo6iias 
notam  esse  constat;  asterisci  vero  ceterarumque  notarum  significatio  non  omnibus  eadem 
fuisse  videtur,  sed  alia  in  Homero,  alia  in  lyricis  et  tragicis,  alia  in  Platone  et  Demosthene 
deprehenditur.  Quod  ad  Homeri  annotatores  attinet,  obelus  quidem  locis  sive  στίχοι?  non 
tam  e  cnticis  (quae  nunc  dicuntur)  rationibus,  quam  ex  ipsomm  censorum  sensu  ac  judicio 
ηνοθίνμίνοις  appingitur.     Sic  ad  II.  A,  29-31 : 

—  Τήν  &  «γώ   ου  λύσω,  πριν  μιν  και  γήρας  ϊπίίσιν 

—  ήμετέρω  kvl  οΐκω,   kv  "Αργά',  τηλόθι  πάτρης, 

—  ιστον  έποιχομίνην,   και  *μον  \£χος  άντιόωσαν 

Άθποννται,  inquit  Scholiasta,  8τι  άναλνουσι  τήν  ίπίτασιν  τον  νου  και  τήν  άπςιλήν  .  .  .  anpenes  8e  και 
το  Άγαμίμνονα  τοιαύτα  Xiyuv.  Asteriscum  autem  locis  poetae  insignioribus  praemitti  solitum 
esse,  ut  obelus  reprobatis,  vnlgaris  quidem,  sed  parum  accurata  est  virorum  eruditorum  sen- 
tentia.»    Scilicet  ex  Eustathii  aliorumque  praescripto  asterisci  nullus  usus  est,  nisi  in  versi- 


Migne). 


Hieron.  Praef.  in  Paralip.  (Opp.  T.  IX,  p.  1325  ed.     »  H.8tephani  Thes.  Graec.  Ling.  β.  v.  WpiW :  "Solebat 
;ne).        «  Vid.  Hodius  De  Bibliorum  Texttims,  p.  608.      addi  locis  insignibus,  quemadmodum  contra  obelus  rm 


PROLEGOMENA  IN  HEXAPLA  ORIGENIS.  •         liii 

culis  qui  bis  totidem  verbis  leguntur ;  quam  rem  grammaticorum  filii  aegre  ferentes,  ex  altero 
loco  in  alterum  eos  male  translatos  esse  statuebant:   quo  aumpto,  locum  ubi  belle  habere 
videbantur,  asterisco  (^)  singulis  versiculis  praeposito  illustrabant ;  eum  autem  ubi  mious 
apte  legebantur,  obelo  et  asterisco  (— ^  ve^  5K-)  praenotabant.     E.  g.  ad  II.  A,  177  pingitur: 
—  %  Αίει  γάρ  τοι   ερις  τε  φίλη,  πόλεμοι  τε  μάχαι  τε. 

Ε  contrario  ad  II.  Ε,  89 1 : 

^  Αίει  γάρ  τοι   ερις  τε  φίλη,  πόλεμοι  τε  μάχαι  τε, 

ad  quem  posteriorem  locum  Eustathius  notat :  Έ*  δε  τω,  αίει  γαρ  ερις  τε  φίλη  και  έξης,  άστερα . . . 
παρατιθεασιν  οι  παλαιοί,  ως  a><5e  κάλλιστα  κείμενου  του  λόγου  ή  επι  του  Άχιλλεως  εν  ττ}  α  ραψωδία. 
Rursus  ad  Od.  Π,  281-298:  —  ^Άλλο  δε  τοι  ερεω — μητιετα  Ζευς,  idem  commentatus  est: 
Ίστεον  δε  και  δτι  ή  περί  των  οπλών  ενταύθα  παραγγελία  ττ}  της  τ  μάλιστα  ραψωδία  ωκείωται  κατά.  τους 
παλαιούς'  ωδε  γαρ  όβελΐζονται,  φασι,  τα.  τοιαύτα  επη  μετά.  και  αστερίσκων  εκεΐ  δε  καιριώτατα  κείνται, 
οπού  και  εΐδεν  'Οδυσσεύς  τα.  όπλα'  νυν  γαρ,  φησιν,  εν  άγροις  ων  πως  οΐδεν  οτι  πρόχειρα  κείνται  όπλα  εν 
τω  οίκω ; 

2.  Notarum  criticarum  usum,  a  profanorum  scriptorum  censoribus  inventum,  quibus 
conditionibus  Origenes  ad  opus  suum  accommodaverit  nunc  videndum.  Montefalconius  rem 
sic  breviter  conficit:  videlicet  quod  textui  LXXvirali  adjiciendum  esset,  Origenem  asterisco 
praenotasse ;  quod  vero  expungendum,  obelo.  Cautius  et  rectius  Aiictor  Scholiorum  in  Pro- 
verbia  a  Tischendorfio  editorum :  "Οσοις  οι  όβελοι  πρόσκεινται  ρητοΐς,  ούτοι  ουκ  εκειντο  ούτε  πάρα 
τοις  λοιποΐς  ερμηνευταΐς,  οϋτε  εν  τω  'Έιβραϊκω,  άλλα  παρά  μόνοις  τοις  ο'  και  δσοις  οι  αστερίσκοι  πρόσ- 
κεινται ρητοΐς,  ούτοι  εν  μεν  τω  Έβραϊκω  και  τοις  λοιποΐς  ερμηνευταΐς  εφεροντο,  εν  δε  τοΐς  ο  ούκετι} 
Epiphanius  quidem,  vir  nequaquam  limati  judicii,  quidlibet  in  versione  Seniorum  sive  adji- 
ciendum  sive  demenduin  esse  negat,  temere  affirmans,  verba  quae  ab  iis  praetermissa  sint, 
recte,  quasi  in  Hebraeo  δισσολογούμενα  et  superflue  posita,  praetermissa  fuisse  (e.  g.  Gen.  v.  5 : 
και  εζησεν  'Αδάμ  τριάκοντα  και  ένακόσια  ετη  pro  Hebraeis  ενακόσια  ετη  και  τριακόσια  ετη);  quae 
autem  ab  iis  in  textum  Hebraeum  invecta  esse  videantur,  non  otiose,  sed  optimo  consilio 
addita  fuisse,  ut  sensum  obscurum  et  mancum  illustrent  ac  suppleant.6  Sed  talem  defen- 
sionem  ipsum  facti  auctorem  Origenem  probaturum  fuisse  vix  crediderimus.  Audiamus  eum 
de  SUO  instituto  clare  et  ingenue  exponentem  :  Την  μεν  οΰν  εν  τοις  άντιγράφοις  της  παλαιάς  δια- 
θήκης διαφωνίαν,  θεοΰ  δίδοντος,  εϋρομεν  ίάσασθαι,  κριτηρίω  χρησάμενοι  ταΐς  λοιπαΐς  εκδόσεσιν . .  .  καϊ 
τινά  μεν  ώβελίσαμεν  εν  τω  'Κβραϊκω  μη  κείμενα,  ου  τολμήσαντες  αυτά  πάντη  περιελεΐν  τινά  δε  μετ 
Λ— * 

άθ€τονμίνοις."     Smith  (Dr.  W.)  Dictionary  of  Greek  avnd  tant.  δ  Epiphan.  De  Mens.  et  Pond.  2,  3  (Opp.  T.  II, 

Roman   Biography,  Vol.  I,   p.  291:    "He  (Aristarchus)  pp.  1 59-1 61).      Idem  ibid.  17  tois  οβ"  non  solum  inter- 

marked  those  verses  which  he  thought  spurious  with  an  pretura,  verum  etiam  άπό  μίρονς  προφητών  personam  vin- 

obelos,  and   those  which   he   considered   as   particularly  dicat;   l>v  yap  ουκ  ψ  xpda  *U  ίρμηνΰα»  παρηκαν,  άτινα  tis 

beautiful  with  an  asterisk."  *  Tischendorf.  Notit.  Cod.  ύστερον  (V  τοις  σφών  αυτών  τόπου  μ*τα  άστε ρίσκων  Ώριγίνης 

Sin.  ρ.  76.     Ad  ούτοι  utrobique  οί  τόποι  subintelligit  Tisch-  σννίθηκεν'    ωσαύτως  δ«   κα\  τά  προσπθίντα  οι/κ  άφ([\ατο,  (ΐδώς 

endorfius,  quod  ferri  nequit.      Immo  ούτοι  sunt  ol  όβε\υ\  et  ότι  αυτών  μάλλον  *στι  χρεία,  άλλα  μετά  όβελών  ένθα  εκαστον  τών 

οί  αστερίσκοι,  quae  VOCeS  UOn  modo  ipsas  Iiotas  criticas,  sed,  είρημενων  ηνρεν  εΐασε,  μόνον  σημειωσάμενος  δια   του  όβελον  την 

ut  mox  videbimus,  locos  obelis  et  asteriscis  insignitos  deno-      περί  της  τοϋ  τόπον  αναγνώσεως  εΐδησιν. 


Ην  PROLEGOMENA  IN  HEXAPLA  ORIGENIS. 

αστερίσκων  προσεθήκαμεν,  ΐνα  δήλον  j)  δτι  μη  κύμανα  παρά  τοις  Ο'  εκ  τών  λοιπών  εκδόσεων  σνμφώνως  τω 
Έβραϊκφ  προσεθήκαμεν  και  ό  μεν  βονλόμενος  πρόσηται  αυτά'  ώ  δε  προσκόπτει  τδ  τοιούτον,  δ  βούλεται 
irtpl  της  παραδοχής  αυτών  ή  μη  ποιήση.*  Quibus  verbis  dum  Senioribus  debitum  honorem  et 
reverentiam  reservat,  non  obscure  innuit,  se  non  esse  e  numero  eorum  quibus  emendationes 
versionis  eorum  certissimas  juxta  Hebraeura  factas  admittendi  aut  rejiciendi  liberum  arbitrium 
permiserit.  Certe  omissiones  et  additiones  eorum  si  non  damnat,  non  tamen  excusat,  multo 
minus  defendit.  Teneamus  igitur  ex  Origenis  usu  obeli  notam  vim  suam  άθετητικην  eatemis 
conservare,  ut  verba  ei  subjecta  non  tam  spuria  quam  superflua  esse  indicet;  asteriscum  vero 
non  meram  additionem,  sed  additionem  rite  et  probabiliter,  interdum  necessario  factam 
denotare. 

Quod  reliquum  est,  ab  Homeri  criticorum  usu  vix  hilum  discedit  alia  Origenis  nota, 
quae  ex  juxtapositione  obeli  et  asterisci  constat.  Hujus  usus,  antecessoribus  nostris  plane 
incogniti,  prima  notitia  debetur  editioni  Codicis  Ambrosiani  a  Middeldorpfio  concinnatae,  in 
qua  pluribus  libri  Proverbiomm  locis  a  LXX  transpositis  appingitur  nota  (-r^)  vel  (^-r)• 
Exempli  gratia;  in  Cap.  xx  statim  post  v.  9  exemplaris  Hebraei,  interpres  Graecus  inter- 
polavit  pericopam,  quae  in  Hebraeo  est  w.  20-22;  Origenes  autem,  aliter  ac  in  ceteris  libris 
facere  solet,  ordinem  των  (X  praepostenim  servavit,  praemissa  tantum  nota  praedicta,  hoc 

modo: 

>>£  —  κ&κολογουντος  πάτερα  η  μητέρα  σβεσθήσεται  λαμπτηρ, 

>>£  —  αϊ  δε   κόραι  των  οφθαλμών  αύτον  6ψονται  σκότος. 

^  —  μερις  επισπουδαζομενη   εν  πρώτοις 

££  —  εν  τοις  τελευταίοις  ουκ  εύλογηθήσεται. 

>fc  —  μη   εΐπης'     τίσομαι  τον  εγθρ6ν, 

>fc  —  αλλ'  ύπδμεινον  τον  κνριον  ΐνα  σοι  βοηθήση  4. 

Hucusque  Origenis  usus  cum  Homerico  accurate  concinit;  sed  post  v.  19,  ubi  juxta  poste- 
riorem  iidem  versiculi  quasi  in  propria  sede  cum  simplici  asterisco  repetendi  erant,  Noster 
hoc  non  fecit,  sed  semel  positos  secunda  vice  omittere  maluit.7  Versionis  Syro-hexaplaris 
auctoritatem  egregie  confirmat  Auctor  Scholiorum  in  Proverbia  e  Codice  Patmio  recenter 
descriptorum,  qui  post  verba  a  nobis  modo  excitata  haec  habet :  τα  δε  ήστερισμενα  εν  ταυτώ  και 
ώβελισμενα  ρητά,  φέρονται  μεν  παρά  τοις  ο,  φέρονται  δε  και  εν  τώιΈιβραϊκώ  και  παρά  τοις  λοιποΐς  ερμη- 
νευταΐς,  την  θεσιν  δε  μόνην  παραλλάσσουσιν  οι  λοιποί  και  το'Έ,βραϊκον  παρά  τους  ο•  δθεν  ώβελισται  εν 
ταυτώ  και  ήστερισται,  ως  παρά  πασι  μεν  φερόμενα,  ουκ  εν  τοις  αύτοΐς  δε  τόποις.9 

* * 

•  Origen.  Ορρ.  Τ.  ΙΠ,  ρρ.  671,  672.    Vereus  finem  πρόσ-  Ι  Ι  Ι  Ι  Ι,    11*9,    et    Ι  Ι  Ι  Ι  Ι  οσ,   cum    Bcholio,    ut    ante. 

ψν*  pro  πρόηται  ex  emendatione   Grabii  (De   Vitiis  etc.  8  Tischendorf.  in  Mon.  Sacr.  Ined.  T.  III,  p.  xvii:   "In 

p.  50)  recepimus.          7  Praeterea  in  Codice  Ambrosiano  iis  quae  supra  ex  Cod.  Patmio  exscripsimus,  dicuntur  ab 

ecriba  ad  vv.  20,  10  et  23  appinxit  notas  tranepoBitionis,  Origene  nonnulla  siraul  et  asterisco  et  obelo  notataesee. . . 

1 1  a,  I  f^,  et  III  -^,  echolio  ad  singulas  apposito :  'Qs  Quod  si  recte  assertum  est,  quamvis  alibi  nibil  ejusmodi 

i 'Εβραίος  κα\  oi  \omoi.     Similiter  post  Cap.  xxiv.  22  sequ-  traditum  sit  [1],  quaeritur  an  eodem  sensu  accipiendum 

antur  Cap.  xxix.  27 — xxx.  1 4  (sub  -7- -X) ;  Cap.  xxiv.  23-34 ;  sit  signum  •Χ•,  quod  p.  93,  2,  8  [Num.  vi.  21 :  ntp\  της  ψνχης 

Oap.  xxx.  15 — xxxi.  9  (eub  1-«) ;  Cap.  xxv.  1 — xxix.  27;  %αντοϋ:]  edidimus,  atque  ita  explicuimus,  ut  Ύ  prima 

Cap.  xxxL  10  ad  finem;  appictis  numeris,  I  1 1  -^,  I  r<,  manu  datum,  3S  altera  eubstitutum  diceremus,  quamvis 


PROLEGOMENA  IN  HEXAPLA  ORIGENIS.  lv 

3.  Quod  ad  formara  notaram  Origenianarum  attinet,  in  asterisco  quidem  pingendo  vix 
ulla  varietas  observanda  est.  Eustathii  descriptio  haec  est :  "Εστί  δε  rb  σημεΐον  του  αστερίσκου . . 
δια,  του  Χ  στοιχείου  τετραχή  στιζομενου  κατά.  την  των  -γραμμάτων  επίζευξιν,  ούτω  (•)£).β  Eandem  fere 
figuram  exhibet  Epiphanii  textus  editus,  in  quo  tamen  extremitates  linearum  crucis  leviter 
inflexae  sunt,  ut  in  altera  linea  litera  χ  forma  cursiva  (quae  dicitur)  exaratae.10  In  versione 
Syro-hexaplari  asteriscus  (<m•  %m  .^-a>/)  sive  stellula  (Ι^οαλοο)  usitatam  forraam  habet,  sed 
eemel  atque  iterum  non  propensus  (J^),  sed  erectus  (φ)  reperitur.11  In  libris  Graecis  utraque 
pictura  aeque  usu  recepta  est.  Apud  Hieronymum  editum  semper  %  pingitur.  De  obeli 
autem  forma  quaestio  satis  perplexa  est.  Eustathio  auctore,  obelus  est  linea  recta,  et  pin- 
gitur  sic  (— ).12  Epiphanius  ait :  Όβελο?  ουτό?  εστίν  6  παρακείμενο?  (Ns^))  παραπλήσιων  γράφεται 
τβ  καλουμεντ)  γραμμή'  όβελο?  δε  κεκληται  κατά  Άττικην  χρησιν,  άλλοι?  δε  καλείται  δόρυ,  8  εστί  λόγχη  ; 
sed  figura  in  textu  edito  depicta  pugioni  similior  est,  cuspide  sursum  reclivi,  altera  autem 
extreniitate  orbiculo  et  capula  munita.13  In  versione  Syro-hexaplari  multiplex  est  obeli 
figura,  sed  ceteris  usitatior  — ,  deinde  -=-,  rarius  oo,  perraro  -K14  Etiam  nomen  in  dicto  opere 
cum  figura  variat;  siquidem  —  et  -r  diserte  obeli  et  obelisci  ()>l^  et  Ijo»J^)  nominantur,16 
posterior  autem  etiam  lemniscus  (annm.  ινι  Λ)  appellatur,18  quo  titulo  ab  Epiphanio  quoque 
et  aliis,  qui  usum  ei  ab  obelo  diversum  assignant,  insignita  est.  In  versione  Harethi 
(Arab.  i,  2)  pro  *r  et  ^,  ut  Holmesius  pingit,  in  codicibus  —  et  -f-  exstare  non  dubitamus.17 
Transeamus  ad  libros  Graecos  hexaplares,  inter  quos  eminet  Codex  Sarravianus,  cujus  in 
obelis  pingendis  usus  valde  notabilis  est.  Scilicet  ubicunque  obelus  in  media  linea  occurrerit, 
pingitur  -r18  (non  ^,  ut  Holmesius  edidit,  quem  nos  in  Genesi  incaute  imitati  sumus);  in 
initio  autem  lineae  virgula  recta,  cujus  extremitates  levissimam  incurvationem  sursum  et 
deorsum  habent,  ut  e  sequenti  specimine  (Gen.  xxxiv.  14)  clarius  apparebit: 

και  είπαν  αυτοί?  —  συ 

«—  μεων  και  λευει  οι  α 

— - <•  δελφοι  δείνα?  ϋϊοι 

—  λεία?  :    ου  δυνησομε 
θα. 


lineola  ηοη  eit  extincta."     Signum  χ  fortuitum  esse  nulli  invenit,  videlicet  -1-  et  -*-,  perperam  substituit,  in  codice 

dubitamus ;  verum  utut  sit,  exempla  e  Codice  Sarraviano  est  merus  index,  cujus  superscriptione  lectiones  marginales 

allata  cum  echolio  nostro  nihil  commune  habent ;  quippe  cum  textualibus  connectuntur.    Loca  paucissima,  in  quibas 

quae  neque  ullam  tranepositionem  continent,  et  ad  Penta-  obeli  vice  fungi  videtur,  sunt  Gen.  xxxix.  17.3  Reg.  xxi.  ao, 

teuchum,  non  ad  Proverbia,  cui  libro  peculiaris  eet  hic  28  (non  Jud.  vi.  32,  ubi  index  est).     Praeterea  in  Codice 

wus,  pertinent.         9  Eustath.  ad  Od.  I,  252  (p.  1627,  60).  Chisiano  ad  Dan.  i.  20.  iv.  8,  et  eub  initium  Susannae, 

"Epiphan.  De  Mens.  et  Pond.  2  (Opp.  Τ.  Π,  p.  159).  pro  -r-  pingitur  Jjr,  notante,  sed  differentiae   rationem 

11  E.g.  Num.  xviii.  4  (male  pro  -i-).  Jos.  xiii.  8.  Jud.  xv.  5  aliis  discutiendam  relinquente,  Bugato  in  Annotationibus, 

(fortasse  pro  -*-).    3  Reg.  xxii.  15.            "  Eustath.  ad  p.  131.             w  Vid.  Hex.  ad  Exod.  xxii.  5.  4  Reg.  xv.  5. 

U.  A,  463  (p.  136,  13) :  Άπο  bi  τοΰ  'Ομηρικού  ό/3ίλοΰ  και  τό  Ezech.  xxi.  4•             1β  ^U•  Hex•  ^  Jerem.  xxvii.  18,  ubi 

ypa<piKbv  σημΰον  μΐτην*κται  ά  6β(\6ς,  or  «m  γραμμή  m  tvdua,  formam  signi  a  Norbergio  vel  typotheta  ejus  iiumutatam 

προτιθίμίνη  στίχων  ήτοι  opblvav  (ξω.            ls  Epiphan.  De  esse  temere  suspicatur  Skat  Rordam  in  Praef.  ad  Librot 

Mens.  et  Pond.  3  (Opp.  T.  II,  p.  160).             M  Forma  ->,  Judicum  et  Ruth,  p.  iv.         ■  Vid.  White  (Rev.  Joseph) 

quam  Middeldorpf.  pro  iis  quae  in  apograpbo  Norbergiano  Letter  etc.  pp.  26-28.         u  Sic  in  codice  typis  descripto 


lvi  PROLEGOMENA  IN  HEXAPLA  OMGENIS. 

Praeterea  in  libro  Judicum  pro  -r  sufficitur  -f-  vel  -r ;  pro  ~  autem  -f•.  Etiam  Codicem  Mar- 
chalianum  duae  obeli  formas  in  eadem  lectione  agnoscere,  inferimus  ex  nota  marginali  ad 
Thren.  v.  4  : 

-i-  e£   ήμερων 
—  ημών. 

Denique  in  Hieronymi  scriptis,  quantum  e  libris  editis  colligere  licet,  obelus  sive  veru  est 
linea  recta  inter  duo  puncta  jacens,  hoc  modo  :  -r  vel  -Κ19 

4.  Ex  iie  quae  disputavimus  necessario  concluditur,  Origenem  duas  tantum  notas,  pri- 
marias  saltem,  asteriscum  et  obelum,  Hexaplorum  suorum  in  gratiam  invenisse ;  obeli  autem, 
quotquot  sunt,  formas,  — ,  —,  -r,  *-,  -τ,  — ,  unara  eandemque  significationera  prae  se  ferre,  vide- 
licet  verba  quae  iis  eubjecta  sint,  ut  cum  Hieronymo  loquamur,  in  LXX  interpretibus  plus 
haberi ;  vel,  ut  idem  alio  loco  reverentius  ait,  ab  iis  addita  fuisse,  vel  ob  decoris  gratiam,  vel 
ob  Spiritus  Sancti  auctoritatem,  licet  in  Hebraeis  voluminibus  non  legantur.20  Quaestionem 
de  eignificatione  lemnisci  et  hypoleranisci  inde  ab  Epiplianio  agitatam,  ut  et  aliam  de  usu 
notae  co  in  exemplari  Svro-hexaplari  frequentatae,  mox  tractabimus ;  nunc  conclusionem 
nostram,  ab  antecessorura  nostrorum  placitis  cummaxime  desciscentem,  opiiiionibus  duum- 
virorum  in  re  diplomatica  peritissimorum,  Constantini  Tischendorf  et  Antonii  Ceriani, 
confirmabimus.  Sic  igitur  ille  in  Monumentorum  Sacr.  Ined.  Collectione  Nova,  T.  III, 
p.  xvi :  "  Ad  duo  autem  signa  illa,  asteriscum  et  obelum,  accedunt  alia  duo,  lemniscus  et 
hypolemniscus,  qui  quamvis  jam  Epiphanium  et  Hesychium  exercuerint,  nec  quam  formam 
habuerint,  nec  quam  significationem,  satis  constat.  Ex  iis  vero  quos  vidimus  veterum  locis, 
ipeius  potissimum  Origenis  atque  Hieronymi,  clarissimum  fit,  multo  plus  ponderis  asteriscos 
et  obelos  quam  reliqua  signa  habuisse,  quum  totam  Hexaplorum  rationem  describentes  in 
illis  solie  acquieverint."  Hic  autem  in  Praefatione  ad  Monumenta  Sacra  et  Profana,  T.  I, 
F.  Ι,  ρ.  χ  non  obscure  innuit,  "  ex  usu  vetierum  ante  Origenem,  ex  hujus  et  S.  Hieronymi 
teetimonio,  et  ex  critica  in  locos  notis  insignitos  inquisitione  statuendum  esse,  Origenem 
praeter  asteriscum  solum  obelum  usurpasse,  cujus  formae  multiplices  in  codicibus  vetustissimis 
S.  Epiphanio  fraudi  fuerunt." 

5.  Cum  loca  asteriscis  et  obelis  praenotanda  interdum  per  duos  vel  plures  στίχους  se 
extenderent,  in  evidentiorem  rei  declarationem  Hexaplorum  sive  conditori  sive  descriptoribus 
usu  venit,  ut  notam  distinctionis  non  solum  initio  pericopae,  verum  etiam  singulis  στίχοι* 
praeponerent ;  quem  usum  innumeris  erroribus  occasionem  dedisse  exploratum  est.     Exempli 


Tiecbendorfiue ;  ued  in  facsimUi  (quod  dicitur)  tum  ab  eo,  lineam,  vel  signa  radiantia ;  id  est,  vel  obelos  (-i-)  vel  aste- 

tum  a  Montefalconio  in  Palaeogr.  Gr.  p.  188  edito,  duo  riscoe  (*).     Et  ubicunque  viderit  virgulam  praecedentem, 

puncta  non  eub  media  linea,  eed  vereue  sinistram  ejus  ab  ea  usque  ad  duo  puncta  (:),  quae  impresisimus  sciat  in 

extremitatem  posita   sunt,  hoc  niodo  ■;-,  vel  etiam  τ-.  LXX  translatoribus  plus  haberi :  ubi  autera  stellae  (•Χ•)  simi- 

Porro  forma  obeli  T  usurpatur  in  Cod.  88  per  librum  litudinem  perspexerit,  de  Hebraeis  voluminibus  additum 

Jeeaiae.  w  Hieron.  Praef.  in  Pealmoe  (Opp.  T.  X,  noverit,  aeque  ueque  ad  duo  puncta."  w  Hieron.  Opp. 

p.  1 19  ed.  Migne) :  ■  Notet  aibi  unusquisque  vel  jacentem  T.  X,  p.  404  cd.  Migue. 


PROLEGOMENA  IN  HEXAPLA  ORIGENIS.  hii 

gratia :  scriba  indoctus,  qui  in  archetypo  suo,  arctioribus  columnis  descripto,  locum  Dan.  iii.  2 
versionis  LXXviralis  sic  forte  pictum  invenerit : 

....  και  Ναβονχο- 
δόνοσορ  βασιλεύς  -f•  βασιλεύων 
-j-  και  κνρκνων  της  οικουμένης 
-:•  8λης  Ί  άπίστ€ΐλ€ν   Ιπισνναγα- 

γέΐν  -f-  πάντα  τα,   Ζθνη   και  φν- 
-τ-  λάς  και  γλώσσας  4  σατράπας 
στρατηγούς  κ.  τ.  Ι. 

eundem  cum  in  latiori  pagina  describeret,  obelorum   significationem   ignorans,  sic  fortasse 

repraesentavit : 

και  Ναβονγοδόνοσορ  βασιλεύς 
-f-  βασιλεύων  ■—  και   κνρκνων  της  οικου- 
μένης -τ•  όλης  «4   άπίστίΐλίν  ϊπισνν- 
αγαγύν  -τ-  πάντα  τα.   ίθνη   καΐ  φν+λας 
και  γλώσσας  4  σατράπας  στρατηγούς  κ.  τ.  4. 

quam  confusionem  quantas  sequenti  transcriptori  turbas  dedisse  opus  sit  quivis  videt.21  Nemo 
igitur,  ut  speramus,  temeritatis  nos  insimulabit,  quod  in  nostra  Hexaplorum  editione  usum 
inveteratum,  sed  minus  probum,  infringere  ausi  simus,  obelo  vel  asterisco  non  nisi  in  initio 
pericopae  posito,  ita  ut  vis  sive  ditio  ejus  usque  ad  sequens  metobeli  signum  pateat.  Hic 
autera  metobelus  (ita  dictus  sive  obelus  praecedat,  sive  asteriscus)  in  exemplaribus  Syriacis 
et  Arabicis  cuneoli  (4)  formam  induit  ;22  in  Graecis  autem  et  Latinis  e  duobus  punctis,  altero 
alteri  superimposito  (:),  rarius  (ut  in  Chisiano  Danielis  a  De  Regibus  edito,  et  semel  atque 
iterum  in  Sarraviano)  e  linea  sinistrorsum  inclinata  cum  uno  vel  duobus  punctis  appositis 
(/. »  •/»  7.)  constat.  In  hoc  quoque  usu  nos  tantulum  innovavimus  (vel  potius  ante  nos 
Masius  in  textu  Josuae  Graeco-hexaplari  edendo),  ut  cuneoli  notam,  quasi  manifestiorem  et 
confusioni  minus  obnoxiam,  etiam  in  Graecis  nostris  adoptaremus.23 

III.     De  Lemnisco  et  Hypolemnisco. 
In  Hexaplis  pingendis  obeli  (— ),  lenmisci  (-r)  et  hypolemnisci  (— )  significationem  unam 

* __ ! * 

11  Bugati   in   Praef.   ad  Daniel.  pp.  v,  vi.     Cf.  Hex.  libro  Jobi,  a  quo  novam  Hexaplorum  editionem  inchoavi- 

nostra  ad  Exod.  xxxv.  12.  xxxviii.  31.         M  Aliam  cuneoli  mus,  metobelum  in  fine  pericopae,  tum  cum  in  lectione 

picturam  exhibet  Auctor  Epistolae  Haretbi  versioni  prae-  nostra  nil  ultra  subsequeretur,  consulto  omisimus;  quod 

roissae,  p.  20:  "  Porro  unara  notam  communem  omnibus,  nunc  factum  nollemus.     E.  g.  Cap.  i.  16:   •Χ'Α.  eVros  (po- 

in  quibus  aliqua  fuit  discrepantia,  sive  obelo,  id  est,  sim-  tius  ?S Ά.  ttcros  «<).     Cap.  ii.  ι:  Ο'.  Χ•Ά.  θ.  παραστησαι  ivav- 

plici  linea,  sive  bypolemnisco,  id  est,  linea  puncto  sup-  τίον  του  κυρίου  (κυρίου  4).     Cap.  ii.  13:  Ο'.  Χ•κα»  «πτά  νύκτας 

posita,  sive  lemnisco,  id  est,  Hnea  duobus  punctis  insignita,  (νύκτας  «<).     Sic  Cap.  xv.  26,  27:  •Χ•  θ.  iv  πάχ*ι — «τί  τών 

notanda,  qua  clauderetur  adscripta  differentia  sive  nomi-  μηρίων  (potius  μηρίων*;  sed  recte  ad  v.  26:  -ΧΘ.  cV  πάχ« 

nis,  Bi ve  verbi,  sive  sententiae,  adhibuit,  quam  compkto-  νώτου  άσπί&ος  αύτοϋ  (non  αυτοί  «<),  quia  Tbeodotionis  lectio 

riam  nominavit,  hujusmodi  figura  descriptam  "3."        M  In  ulterius  procedit. 
ΤΟΜ.  ι.  i 


Iviii  PROLEGOMENA  IN  HEXAPLA  ORIGENIS. 

eandemque  fuisse,  eara  ecilicet  quae  obelo  soli  vulgo  tribuitur,  ex  usu  tu  η  librorum  Graecomm 
hexaplarium  tum  versionis  Syro-hexaplaris  in  praecedenti  argumentatione  demonstraviuius. 
Sed  hic  contra  a&surgit  Epiphanius,  qui  de  obeli  vi  ab  Origene,  Hieronymo  et  ceteris  non 
discedens,  lemnisco  et  hypolemnisco  significationem  prorsus  aliam  vindicat,  quae,  quantum 
ex  verbis  ejus  satis  perplexis  cdlligi  possit,  nunc  declarauda  est.  Scilicet  hujus  rei  expositionem  • 
Epiphanius  inde  repetit,  quod  LXX  interpretes,  secundum  historiam  a  se  comprobatam,  non 
collatis  studiis,  sed  in  paria  triginta  sex,  totidem  cellulis  inclusa,  distributi  versionem  suam 
concinnaverint  Ubicunque  igitur  (quod  rarius  accidere  affirmat)  in  opere  eorum  lectionem 
discrepantem  (non  quidem  Hebraeo  plus  habentem,  neque  lectionibus  sui  similibus  appositam) 
lemnisco  vel  hypolemnisco  praenotatam  inveneris,  noveris  a  duobus  interpretum  paribus  in 
priore  casu,  in  posteriore  autem  ab  uno  tantum  pari,  juxta  punctorum  numerum,  lectionem 
istam  profectam  esse."  Exempli  causa :  quando  legeris  in  Psal.  lxx.  15  :  το  στόμα  μου  άναγγελ^ΐ 
την  δικαιοσύνη»  σον,  άναγγίλΰ  τα?  δικαιοσννας  σον;  vel  in  Psal.  lxxi.  14:  και  ίντιμον  το  Ονομα  αύτον 
tvomiov  αύτον,  praemissa  lectione  idem  BOnante,  και  ίντιμον  το  Ονομα  αύτον  kv  όφθαλμοΐς  αύτον, 
lemnisco  vel  hypolemnisco  alterutri  appicto  monearis,  versionem  istam  non  nisi  in  duobus  vel 
uno  parium  XXXVI  reperiri.  Alio  loco,  de  eadem  re  disserens,  Epiphanius  iterum  affirmat, 
versiones  de  quibus  hic  agitur  non  dissimiles  esse,  sed  similes  et  idem  sonantes,  ώ?  αν  em-οι  τι? 
άντϊ  τον  (λάλησαν,  ίφθίγξατο,  ή  άντι  τον  ηλθεν,  έλήλνθί.26  Ιη  eandem  sententiam  Auctor  Epistolae 
vereioni  Harethi  praepositae,  quem  ab  Epiphanio  sua  hausisse  vix  dubium  esse  potest,  "  Quod 
si  quid,"  ait,  "  apud  duo  interpretum  paria  reperiatur,  in  quo  a  ceteris  eorum  paribus  diversi 
abeant,  ita  ut  ceteris  aliquid  addidisse  videantur  ipsi,  hoc  etiam  libri  textui  insertum  linea 
duobus  punctis  infra  scilicet  et  supra  insignita  notavit,  ad  banc  formam  -r,  quod  signum 
Graeco  nomine  Χημνίσκον  appellavit.  Atque  ubicunque  reperitur  hujusmodi  lemniscus  literae 
aut  verbo  aut  nomini  aut  sententiae  appositus,  hinc  voluit  indicium  sumeres  reperiri  illud 
apud  duo  interpretum  paria,  non  autem  occurrere  vel  in  textu  Hebraico,  vel  in  ceteris  inter- 
pretibus . . .  Neque  tamen  putet  aliquis,  cum  audierit  mentionem  factam  verbi,  vel  quod  ab 

* * 

**  Epiphan.  De  Mens.  et  Pond.  8  (Opp.  T.  II,  p.  165):      τίρως  εκφωνούνται;  Syrus  vero  locutionis  sensum  ex  oppo- 

Δώ  και  τοντο  το  τοϋ  σημείου  σχήμα  τοις  otioit  \oryois  παρίθίτο       sitione  alterius   clausulae,   oide  προστ(θ(ΐμίνην  κ.  τ.  «.,  COnje- 

[corrige  e  Syro  παρ*'6\ντο],  V  Srt  σπανίως  πον  ήροις  iv  rij  cisse  videtur,  libere  vertens,  sed  non  quae  diminuta  (s. 
rmv  off  ίρμη»*ία  διαφωνούσαν  λίζιν,  ου  μην  πάρα  ονσαν,  ovii  detracta)  sit,  consentiente  Lagardio  (in  Epipbanii  Opp. 
προστιβίιμίνην  rals  όμοίαις  ainj}  λίξ*σι,  γνοίψ  5τι  νπο  μιαν  ζνγης      Τ.  IV,  Ρ.  Ι,  ρ.  vii  ed.  Dindorf ),  qui  in  Graecis  participium 

t)  tvo  αντη  ηρμηντνση  η  \*ξις,  δια  τα  παραιαιμίνα  biio  κεντήματα,       aliquod  cum  ουσαν  Conjunctum,oppo8itumque  proximo  προσ- 

In  loco  obecuro  Epiphanii  versionem   Syram  in  Mueeo  πθΐΐμίνην  requirit.     Sed  locutio  πάρα  uvai,  bis  in  eodem 

Britannico  (Addit.  MSS.  17,148,  fol.  511•.)  exstautem  adii-  contextu  obvia,  explicanda  potius  quam  sollicitauda  vide- 

mus,  quae  eic  babet:  U?eo*f  \μλ*]  [joC±o  ]?<*^-ao  tur.     Vide  igitur  num  praepositio  πάρα  hic  adverbialiter 

V-JL^ft  wfcool?  ^k^-ao   .qjojd   JV-o^/  ho  ^jv.  iioi  posita  sit  (qui  usus  in  praepoeitione  προς  notissimus  est) 

Jlf  lk\\p  ^ilo  ^..v^>.  ^-^0.»  U«.oft">    lw%Jl  ^o^»  pro  eo  quod  praeter  Hebraeum  sit,  juxta  dictum  Origenis 

^JO??  JLcL^   U*>ojo»   Jlo  «JmV-/  )»j»t  ^.1  o^.     :  \x\\L  (Opp.  T.  I,  p.  13):  iv  bi  το'ις  ημχτίροις  άντιγράφοις  π*ρισσ€υ- 

)VN^    )?•   l^»   ^-*ί   ^»    θ/  J^p»   f~  ς»}  .Ί»|1  .όώ>  οντά  ΠΑΡΑ  τα  iv  το'ις  Έβραίοις  !πη  ουκ  ολίγα;   et  paulo  post: 

.wwa^A.  ^.Yi.mf   ))J>Oj    ^»1  %frlt  &»αλ»ΐ7•      Pro  πάρα  πλύονα  bi  iv  το'ις  ημ*τίροις  ΠΑΡΑ  τα  Εβραϊκά.      Hoc 


coucesso, 


(β.  πάρα)  οΖσαν,  ut  in  librie  manu  ecriptis  pingitur,  Petaviua  λίξις  παρά  υίσα  est  ea  quae  apud  LXX  plus  habetur  (ut 
quidem  παροΰσαν  edidit,  quod  temere  faetum  esse  evincitur  Hierouymus  ait),  quaeque  obelo,  non  lemnisco,  jugulanda 
ex  iis  quae  mox  leguntur:  ut  tlvat  oi  πάρα,  άλλα  σνναμφο-      erat.         **  Idem  ibid.  17  (Opp.  T.  II  p.  173). 


PROLEGOMENA  IN  HEXAPLA  ORIGENIS.  lix 

uno  pari  vel  duobus  interpretum  paribus  adhibitum,  aliquam  hic  subesse  contrarietatem . . . 
quia  quod  ad  sensum  et  veram  intentionem  conveniunt  eorum  sermones,  licet  acciderit  ali- 
quando  discrepantia  in  verbis,  et  repetitio  et  contractio." M 

Nunc  quid  de  hac  Epiphanii  expositione  statuendum  sit  non  difficile  est  decernere. 
Prinium  cum  e  penitus  exploso  de  origine  versionis  LXXviralis  commento  tota  pendeat,  ob 
hanc  solam  causam  in  gravissimam  falsi  suspicionem  venit.  Deinde  prorsus  incredibile  eet, 
vel  unum  interpretem,  ne  dicamus  duos  aut  plures,  versioni  competenti,  rb  στόμα  μου  avayyt\tl 
τήν  δικαιοσύνης  σον,  aliam  idem  sonantem  subjecisse,  άναγγβλ^ΐ  τά?  δικαιοσννας  σον ;  quamvis  eoe 
unam  harum  versionum  pro  altera  sufficere  potuisse  non  infitias  ibimus.  Praeterea,  ut  Masius 
argumentatur,  quis  credat  talium  minutiarum  memoriam  a  Seniorum  tempore  ad  Origenem 
usque  mansisse ;  vel,  ut  manserit  memoria,  illud  sciri  potuisse,  uniusne  solius  interpretum,  vel 
paris  unius,  an  vero  plurium  ea  verba  fuerint?27  Postremo  talis  lemnisci  et  hypolemnisci 
significatio  usui  librorum  hexaplarium  universali  repugnat,  in  quibus  utramque  figuram  -r 
et  — ,  quocunque  nomine  gaudeat,  obeli  vicem  gerere  certo  certius  est.  Cum  vero  exempla  ab 
Epiphanio  citata  ejusmodi  sint,  quae  variarum  lectionum  nomine  vulgo  appellantur,  quidni 
statuamus  Epiphanii  opinioneni  inde  derivatam  esse,  quod  iii  quodam  Psalmorum  exemplari 
in  textu  scriptum  invenerit :  το  στόμα  μον  avayy*\*i  -j-  τήν  δικαιοσύνην  σον ;  in  margine  autem : 
-r•  τά,ς  δικαωσννας  σον ;  hanc  autem  notationem,  quae  in  libris  existentibus,  sive  scriptis  sive 
impressis,  tralatitia  est,  ad  fabulam  de  paribus  ihterpretum  ex  ingenio  accommodaverit  ? 

Cum  Epiphanio  partim  consentit,  partim  ab  eo  recedit,  Isidorus  Hispalensis,  cujus  mens 
est,  lemniscum  apponi  iis  locis,  quae  S.  Scripturae  interpretes  eodem  seiisu,  sed  diversis 
sermonibus  transtulerint ;  hypolemniscum  vero  (quem  tamen  antigraphum  vocat,  et  prorsus 
alia  figura  y^  delineat),  ubi  in  translationibus  diversus  sensus  habeatur.28  Sed  haec  hypo- 
thesis,  ut  qnae  neque  scriptorum  vetustiorum  auctoritate,  neque  librorum  hexaplarium  usu, 
neque  sua  ipsius  probabilitate  commendatur,  secure  praeteriri  posse  videtur. 

Ε  recentioribus  Criticis  Masius  Epiphanii  sententiam  non  plane  rejicit,  sed  cum  quadam 
modificatione  admittendam  esse  censet;  scilicet  ut  lemniscus  diversam  scripturam  plurium, 
hypoleraniscus  vero  pauciorum  codicum  testimonio  confirmatam  significet.29  Nuperrime  vero 
cel.  T.  Skat  Rordam  non  modo  ex  traditionibus  veterum  indubitate  colligit,  sub  utroque  signo 
variam  lectionem,  vel  versionem  variorum  codicum,  ab  Origene  insertam,  vel  in  margine  saltem 
positam  fuisse,  sed  ipse  in  editione  libri  Judicum  Syro-Graeco-hexaplari  concinnanda  praeter 
notas  Origenianas  ( % ,  —  et  co  )  in  codice  obvias,  leraniscum  (quem  vocat)  sub  nova  forma  (-r), 
nunc  obelo,  nunc  asterisco  extruso,  introduxit ;  videlicet  in  locis  ubi  ant  duplex  versio  est,  aut 
lectio  neque  in  Hebraeo  neque  in  Graeco   (nisi  in  quibusdam  codicibus,  quorum  unus  aut 


M  White  (Rev.  Joseph),  Letter  etc.  pp.  1 8,  1 9.       n  Masii      assecutus,  possum  et  hoc  asserere Ubi  lemniscum  repe- 

Josuae  Imp.  Historia,  p.  124.  *8  Isidori  Orig.  I,  20      rias,  notari  varias  aliorum  interpretationea,  verbis  quidem 

(apud  Hodium  De  Bibliorum  Textibus,  p.  605).  In  ean-  ipeis  discrepantes,  sed  reipsa  eimilee;  ubi  denique  hypo- 
dem  sententiam  Curterius  in  Praefatione  ad  Procopium  in  leraniscum,  et  verbis  et  eensu  inter  se  differentes."  M  Masii 
Jesaiam:  "  Si  quid  ego  sum  post  longam  meditationem      Josuae  liist.  p.  123. 

i  2 


Ix  PROLEGOMENA  IN  HEXAPLA  ORIGENIS. 

plures  Syro  nostro  ad  manum  fuerit)  comparens.  In  quo  tentamine  praeter  alias  difficultates 
haec  in  primis  observanda  est,  quod  ad  libros  Graecos  hodie  exstantes,  non  ad  eos  quibus  usus 
sit  Origenes,  notatio  per  lemniscum  facta  exigatur.  Certe  ad  PsaL  lxx.  15.  lxxi.  14  lectiones 
τά?  δικαιοσύνης  αύτον  et  iv  οφθαλμοί?  αύτοΰ,  ab  Epiphanio  in  specimina  usus  lemnisci  allegatae, 
ne  in  uno  quidem  librorum  nostrorum  reperiuntur.30 

Subductie  igitur  iterum  iterumque  rationibus,  cum  lemnisci  hypolemniscive  in  scriptis 
8ui8  neque  Origenes  neque  Hieronymus  ullam  mentionem  fecerit ;  cum  in  libris  Graecis  hexa- 
plaribus  praeter  asteriscum  et  varias  obeli  picturas  nulla  ejusdem  generis  distinctio  appareat ; 
cum  denique  harura  notarum  probabilem  usum  nemo  adhuc  designaverit ;  restat  conclusio 
inevitabilis,  sub  his  nominibus  non  nisi  usitatas  quasdam  obeli  formas  indicari,  eas  videlicet 
quae  per  figuras  -~  et  —  sine  ullo  discrimine  in  versione  Syro-hexaplari  repraesentantur. 


IV.     De  regulis,  quas  in  textu  LXXvirali  reforrnando  Origenes  sihi  praescripserit. 

1.  In  exemplaribuB  versionis  LXXviralis,  quae  ante  Origenem  in  usu  fuerunt,  magnam 
exstitisse  scripturae  διαφωνίαν,  ipsius  Hexaplorum  conditoris  declaratione  probari  potest.31 
Ex  his  autem  quaedam  ceteris  correctiora  fuisse,  tum  ad  rerum  naturam  pertinet,  tum  diserto 
Adamantii  nostri  testimonio  evincitur.  Sic  enim  ille  in  Homiliis  in  librum  Regnorum 
(1  Reg.  L  1):  "  Non  me  latet  primo  loco  quod  in  aliquibus  exemplaribus  habetur:  Erat  vir 
quidam ;  sed  in  his  exemplaribus  quae  emendatiora  probavimus  ita  habetur :  Erat  vir  unus" 32 
In  hujusmodi  varietatibus  proculdubio  potiorem  lectionem,  e  reliquis,  ut  ipse  ait,  editionibus 
aestimatione  facta,  magnus  Criticus  sine  ulla  notatione  in  Hexapla  sua  recondidit,  cujus 
generis  unum  exemplum  sufficiat.  In  loco  Jerem.  xv.  10 :  Non  feneravi,  neque  feneraverunt 
mihi,  in  LXX  olim  legebatur  (ut  hodie  in  libris  omnibus  tum  scriptis  tum  editis) :  ovre  ωφέ- 
λησα, οΰτ€  ώφίλησίν  /ic  ovSefc ;  pro  quo  Origenes  in  Commentariis  ad  locum  legit  enarratque : 
οΰτ€  ώφ(ίλησα}  οϋτ(  ώφίίλησίν  /xe  ονδ(ίς ;  lectorem  COmmonefaciens  :  Εί  καϊ  άνίγνωμίν  όντως,  άλλα 
και  δ*ΐ  (ίδίναι,  6τι  τα  πλείονα  των  αντιγράφων  της  εκδόσεως  των  Ο'  ουκ  e\€i  όντως•  νσπρον  <$€  ίπισκεψά- 
μ(νοι  και  τάς  λοιπας  ίκδόσ^ις,  Ζγνωμςν  γραφικον  etvai  αμάρτημα.33  Etiam  ill  propriis  nominibus, 
quae  in  textu  vulgari  graves  corruptelas  passa  sunt,  scripturam  Hebraeo  congruentem  Ori- 
genem  non  monito  lectore  restituisse  verisimile  est.  Exempli  causa :  vitiosam  scripturam 
Γίδσων  pro  Τηρσων  (ExocL  vi.  16.  Num.  iii.  17)  non  modo  carpsit  Noster  in  Commentariis  in 


"  Middeldorpfii  in  obelie  pingendis  perversitatem  (de  Manoscritti   delle    Versioni    Siriache    del    V.   T.   p.    21. 

qua  cf.  noe  in  Monito  ad  Proverbia,  p.  310)  merito  con-  31  Vid.  supra  p.  xlvii.             S2  Origen.  Opp.  T.  II,  p.  483. 

questus  est  Rordam.     Quod  vero  affirmat  (ex  auctoritate  Μ  Origen.  Opp.  T.  III,  p.  225.     £tiam  Syras  noster  ώφ*- 

J.  D.  Michaelis  in  Neue  Orient.  Bibl.  VI,  p.  192)  etiam  λησα,  non  ώφ«ίλ^σ«,  vertit,  unde  haud  improbabiliter  con- 

Bugatum  in  Daniele   edendo   eigna   critica   negligentius  jecerit  aliquis,  Origenem  falsam  scripturam  in  Hexaplis 

tractasee,  id  diaerte  negat  Δ.  Ceriani  in  Le  Edizioni  e  i  reliquisee,  postea  vero,  fortaase  in  Tetraplis,  correxiese. 


PROLEGOMENA  IN  HEXAPLA  ORIGENIS.  lxi 

Joannem,54  sed  in  editione  sua  hexaplari,  contestificantibus  Codice  Sarraviano  et  versione 
Syro-hexaplari,  oorrexit. 

2.  Ab  archetypi  sui  ordine  LXX  interpretes  non  raro  deflexisse,  tum  in  singulis  vocibus 
sine  causa  transponendis,  tum  in  integris  pericopis  cum  magno  narrationis  detrimento  de  loco 
8UO  movendis,  res  nota  est ;  quibus  corruptionibus  remedium  afferre  operis  Origeniani  insti- 
tutum  omnino  poatulavit.  Quod  ad  trajectiones  verbales  attinet,  Hebraeorum  ordinem  tacite 
revocare  nil  prohibebai  Sic  Num.  x.  28:  Ο',  καϊ  εξήραν  σύν  δυνάμει  αυτών;  Hexapla  autein : 
συν  δυνάμει  αυτών ,  και  εξήραν.  Deut.  XXVlii.  64  :  Ο'•  (και  δουλεύσας  ffffi  θεοΐς  Ιτίροιί)  ξύλοι?  και 
λίθοις,  οϋς  ουκ  ήπίστω  σύ  και  οι  narepes  σου;  Origenes  vero  juxta  Hebraeum  :  οΐ)ς  ουκ  ήπίστω  συ 
και  οι  πατίρπ  σου,  ξύλοις  και  λίθοις.  Haec  levia ;  majoris  momenti  est  locus  Gen.  xxxv.  16,  21, 
22,  ubi  LXX  COIlfuse  ediderunt:  (16)  άπάρα?  δί  Ίακωβ  U  Βαιθήλ,  (2 1)  ϊπηξί  τήν  σκηνήν  αύτοΰ 
*πίκίΐνα  του  7τυργου  Ταδίρ.  (ΐ6)  ΐγίν^το  δ*  ήνίκα  ήγγισίν  efc  Χαβραθα,  του  (λθ(ΐν  tli  την  'Κφραθα, 
fTfKe  'Ραχήλ  και  Ιδυστόκησίν  kv  τώ  τοκίτώ  (deinde  W.  17-20,  ut  in  Hebraeo).  (22)  kykviTO  δ\ 
ήνίκα  κατωκησ^ν  κ.  τ.  i. ;  Hexapla  autem,  ad  Hebraeam  veritatem  conformata,  sic  habent : 
(16)  άπήρίν  δϊ  ck  Βαιθήλ,  και  kyiveTO  ήνίκα  ήγγισ€ν — kv  τώ  τοκ€τώ  (deinde  W.  17-20).  (21)  και 
άττήρ^ν  Ισραήλ,  και  ίπηξζ — Υαδίρ.  Alio  loco  Jerem.  xxiii.  7,  8,  hi  duo  versus  a  Senioribus  in 
finem  capitis  post  v.  40  rejiciuntur,  in  Hexaplis  autem  propriam  sedem,  praemisso  tantnm 
asterisco,  occupant.  Quod  vero  ad  prolixiores  pericopae  attinet  (quales  sunt  Exod.  xxxvi — 
xxxix,  3  Eeg.  xiv.  1-20,  xvi  (pericopa  a  LXX  inter  vv.  28  et  29  interpolata),  xx,  xxi  (in  LXX 
xxi,  xx),  Jerem.  xxv.  15 — li.  64)  in  his  et  aliis  ejusmodi  trajectionibus  perquam  molestis,  Ori- 
genes,  suadente  atque  adeo  flagitante  instituto  suo,  Hebraeorum  ordinem,  qui  et  trium  inter- 
pretum  est,  plaudentibus  quotquot  sint  Bibliorum  studentibus  reposuit.  Restat  Proverbiorum 
liber,  qui  in  posteriore  ejus  parte  ordinem  valde  perturbatum  prae  se  fert,  quique  manuni 
restauratricem  in  primis  postulare  videtur.  Hic  vero,  quod  miretur  aliquis,  Origenes  a 
methodo  quam  in  ceteris  Bibliis  prosecutus  est  recessit,  et  Seniorum  vestigiis  insistere  maluit, 
notis  tantum,  quales  supra  declaravimus,35  discessionem  ab  Hebraea  veritate  indicans.  Causa 
hujus  exceptionis  nobis  non  est  in  promptu,  nisi  forte  in  opere  ethico,  in  quo  singulis  fere 
versiculis  singulae  γνώμαι  concludantur,  seriem  sententiarum  curiose  servare  non  tanti  momenti 
esse  videretur. 

3.  In  mutationibus  quas  recensuimus  notarum  Origenianarum  vix  ullus  locus  esse  potest. 
Nunc  quibus  legibus  obelum  et  asteriscum  ad  usus  editionis  suae  accommodaverit  Noster, 
breviter  exponendum.  Itaque  voculas  in  quaque  clausula  supervacaneas,  inque  Hebraeo  defi- 
cientes,  obelus  reprobat,  vel  (ut  Critici  aiunt)  jugulat.  Exempli  gratia:  Deut.  ix.  26  in 
Hebraeo  est  tantum  rrgJPl  "P2}  quod  LXX,  genio  nirnis  indulgentes,  in  hunc  modum  ampli- 
ficaverunt:  iv  τή  Ισχύϊ  σου  τή  μ^άλχ),  και  kv  tjj  χνρί  σου  τή  κραταιά,  και  έν  τώ  βραχίονί  σου  τώ 
ύψηλώ.  Haec  est  obelorum  opportunitas,  quorum  ope  locus  sic  pingitur:  —h  rjj  ίσχύϊ  σου  ττ) 
μ€γά\τ},  και  <4  kv  χ(ψί  —  σου  ττ}  4  κραταιά,  —  και  h  τώ  βραχίονί  σου  τώ  ύψηλώ  4  ;  quo  artiiicio  sine 
detrimento  versionis  ab  Ecclesia  universa  receptae  integritas  S.  Scriptuiae  asseritur.  An 
* —> 

84  Origen.  Opp.  T.  IV,  p.  141.  *  Vid.  supra  p.  liv. 


lxii  PROLEGOMENA  IN  HEXAPLA  ORIGENIS. 

vero  Origeni  in  tali  recensione  omnes  vel  minimi  momenti  voculas  in  Hebraeo  non  exstantes 
obelo  confodere  propositum  fuerit,  ambigi  potest.  Hieronymus  quidem  in  versione  Psalmorum 
hexaplari  hac  lege  se  obstrinxit ;  utmm  vero  proprio  instinctu,  an  ex  antecessoris  sui  prava 
imitatione  ex  uno  atque  altero  exemplo  clarius  apparebit.  Itaque  Psal.  i.  4  vix  crediderimue 
Origenem  pinxisse :  και  εσται  ως  -τ-το4  ξύλον  -ττο4  πεφντενμενον,  etiamsi  Hieronymus  ediderit : 
Et  erit  sicut  U<jn  >tm  ~  quod :  plantatum  -i-est:;  aut  Psal.  ii.  4 :  -τ  0  4  κάτοικων  εν  ούρανοΐς  +  εκ  4- 
γελάσεται  -r  αυτούς,  και  4  ό  κύριος  εκμνκτηριεΐ  αυτούς.  Ne  longiores  fiamus,  Psal.  CXVli.  27  Hiero 
nymus  pingit :  Constituite  -r  diem :  solennem,  scilicet  quia  in  Hebraeo  est  tantummodo  2Π ; 
sed  qiiid  tunc  fiet  de  Graeco  σνστήσασθε  Ιορτήν  ?  Tale  est,  in  re  booa  nimius  esse.36  Etiam 
Masius,  ut  in  Monito  ad  Josuam  observavimus,  arbitrio  suo  potius  quam  Syri  interpretis 
auctoritate  fretus,  tot  copulis,  perspicuitatis  causa  a  Senioribus  assumptis,  notam  reproba- 
tionie  inussit.  Transeamus  ad  majoris  offensionis  interpolationes,  eas  scilicet  in  quibus 
interpres  male  sedulus  in  annotatoris,  est  ubi  in  auctoris  principalis  partes  delapsus  est. 
Non  moramur  supplementum  valde  notabile  Gen.  iv.  8 :  και  εΐπε  Κάϊν  προς  Άβελ  τον  άδελφον 
αύτοΰ-  +  διελθωμεν  εις  το  πεδίον  Ί ;  quia,  quamvis  in  Hebraeo  et  tribus  interpretibus  desideratur, 
ad  sensum  paene  necessarium  videtur.  Sed  in  loco  Jos.  vi.  26  post  devotionem  hominis  qui 
Jerichunta  reaedificaturus  sit,  εν  τω  πρωτοτόκω  αύτον  θεμελιώσει  αυτήν,  και  εν  τω  ελαχίστω  αύτοΰ 
επιστήσει  τας  πύλας  αυτής,  LXX  de  SUO  interseruerunt :  -τ-  και  ούτως  εποίησεν  Όζαν  ό  εκ  Βαιθήλ- 
-r  εν  τω  Άβιρων  τω  πρωτοτόκω  εθεμελίωσεν  αυτήν,  και  εν  τω  ελαχίστω  διασωθεντι  επίστησε  τάς  πύλας 
-τ  αυτής  4.  Aeque,  immo  magis  culpandus  est  insulsus  Jobi  ii.  9  interpolator,  qui  pro  amaro 
uxoris  ejus  dicterio:  Adhuc  tu  retines  integritatem  tuarn?  Exsecrare  Deum  et  morere,  pro- 
lixam  querimoniam,  et  Graeculum  otiosum  magis  quam  scriptorem  θεόπνενστον  referentem,  ori 
ejU8  immiserit:  Μέχρι  τίνος  καρτερήσεις,  -φλέγων  ιδού  αναμένω  χρόνον  ετι  μικρόν  προσδεχόμενος 
-τ•  τήν  ελπίδα  τής  σωτηρίας  μου  ;  ιδού  γαρ  ήφάνισταί  σον  το  μνημόσννον  άπο  τής  γής,  νιοι  και  θνγατέρες, 
-τ  εμής  κοιλίας  ώδΐνες  και  πόνοι,  οϋς  εις  το  κενόν  εκοπίασα  μετά,  μόχθων  σύ  τε  αύτος  εν  σαπρία  σκωλή- 
r-  κων  κάθησαι  διαννκτερεύων  αίθριος,  κάγω  πλανωμενη  και  λάτρις  τόπον  εκ  τόπον  και  οίκίαν  ε£  οικίας, 
-r-προσδεχομενη  τον  ήλιον  πότε  δύσεται,  ίνα  αναπαύσωμαι  των  μόχθων  μον  και  των  όδννών  αΐ  με  νΰν 
-τ  σννεχονσιν  4-  άλλα,  ειπόν  τι  ρήμα  εις  κύριον,  και  τελεύτα.  Ejusdem  farraginis,  et  fortasse  non  alius 
auctoris  est  pannus  de  ape,  quem  post  Prov.  vi.  6-8  quasi  in  aemulationera  Salomonis,  pigrum 
ad  formicam  abire  jubentis,  interpres  ejus  Graecus  oraculis  divinis  assuere  non  dubitavit : 
-f.  ή  πορεύθητι  προς  τήν  μελισσαν,  και  μάθε  ως  εργάτις  εστί,  τήν  τε  εργασίαν  ως  σεμνήν  ποιείται,  ής  τους 
-^■πόνονς  βασιλείς  και  ιδιώται  προς  ύγίειαν  προσφέρονται-  ποθεινή  δε  εστί  πάσι  καΐ  επίδοξος,  καίπερ  ονσα 
~-  τή  ρώμη  ασθενής,  τήν  σοφίαν  τιμήσασα  προήχθη  4. 

4.  Restat  asteriscus,  cujus  ope  praetermissiones  των  Ο'  etiam  minutissimas  (quales  sunt 
κατά   γένος    >£  αύτοΰ  4,   >£  πάσαν  4  τήν  γήν,   >%  τήν  4  πασαν   τήν  γήν,    >%  σύν  4   τον  λαον,   ^  νιος  4 

•:•  * 

*  Ε  contrario  exemplar  Psalmorum  Syro-hexaplare  par-  -τ-ϊνίγκαη  τψ  κνρίω,  vloi  dtov  4,  cVy/care  τώ  κνρίω  υιούς  κριών. 

lins  .juam  par  erat  obelizari  certissimum  est.     E.g. obelus  Etiam  Psal.  xiii.  3  insignis  interpolatio  e  Rom.  iii.  13-18, 

deeideratur  in  aequentibus :  Psal.  i.  4 :  ουχ  όντως  6  άσφ^ς,  τάφος  άν(ωγμίνος—τών  οφθαλμών  αυτών,  in  hoc  exemplari 

—  υίχ  ούτως  4.     Peal  ii.  11:    i£  ό&ού  -i- δικαίας  4.     Psal.  sine  nota  αθ*τήσ«ύς  legitur. 
ΧΧΪ.  2  :  -±•πρ6σχ<ις  μοι  4,  bari  ΐγκατίΚιπίς  μι ;     Psal.  XXVUi.  I : 


PROLEGOMENA  IN  HEXAPLA  ORIGENIS. 


Ixiii 


όγδοήκοντα  ετών,  etc.)  θ  reliquis  interpretibus  (praecipue  Aquila,  qui  in  talibus  ceteris  curiosior 
est)  Origenes  reparandas  suscepit.  Deinde  lacwrws  ita  dictas,  quae  passim  in  hac  versione 
quavis  de  causa  legentes  remorari  solent,  sive  paucorum  στίχων  (ut  passim  in  libro  Jobi  umu, 
duo,  tres,  usque  ad  tredecim  στίχου?,  quasi  e  Theodotione  assumpti  asteriscis  notantur),  sive 
integrarum  pericoparum  (e.g.  ι  Reg.  xvii.  12-31,  xvii.  55 — xviii.  5,  Jerem.  x.  6-13,  xvii.  1-4, 
xxix.  14, 16-20,  xxxiii.  14-26,  xxxix.  4-13,  lii.  27-30)  non  raro  ex  Aquila  (ut  3  Reg.  ix.  15-25, 
xxii.  47-50)  sed  longe  frequentius  ex  Theodotione,  cujus  stylus  ad  LXXviralem  proxime 
accedit,  non  sine  magno  lectoris  studiosi  commodo  Hexapla  sartas  tectas  praestiterunt. 

5.  Sed  praeter  excessus  et  defectus,  qui  promptiorem  sanationem  admittunt,  superBiint 
pravae  interpretationes,  quae  non  minorem,  immo  fortasse  majorem  moram  et  impedimenturn 
legentibus  afferunt.  i  tiam  huic  incommodo  per  obeli  et  asterisci  conjunctnm  usum  Origenes 
aliquatenus  remedium  adhibere  conatus  est.  Simplicissimi  generis  exempla  sunt:  Jerem. 
xxxviii.  6 :  Et  demittunt  eum  funibus,  ubi  pro  funibus  LXX  perperam  edideruut  e/p  τον 
λάκκον ;  Hexapla  vero  ex  Aquila  et  Symmacho :  καϊ  ίχάλασαν  αυτόν  >£•  kv  σχοινίοις  4  -j-  €t?  τον 
λάκκον  4.  Exod.  xxxiii.  4 :  Et  luxerunt,  et  non  induerunt  unusquisque  ornamenta  ma  sibi. 
LXX  ad  sensum  non  male,  sed  paulo  concisius :  (6  λαός)  κατΐπένθησ^ν  kv  π^νθικοΐς ;  quae  sic  ex 
alio  interprete  in  Hexaplis  extensa  sunt :  κατεπίνθησζν  -f-  kv  πενθικοΐς  4,  ^  και  ουκ  ίθηκίν  άνήρ 
κόσμον  αυτού  W  αύτοΰ  4.  Jos.  ϋ.  1 9,  2ο:  si  manus  fuerit  in  eum.  Et  si  nuncies  (verbum  hoc 
nostrum).  LXX  COntra  sensum:  kav  8i  τις  ημάς  άδικήστ),  ή  και  άποκαλύψτ)  (του?  λόγους  ημών 
τούτους)  ;  pro  quibus  ίη  Hexaplis  habetur :  ££  έάν  χίϊρ  αψηται  αύτοΰ  4.  kav  δί  -f-  τις  ημάς  άδικήστ/, 
τ)  και  4  άποκαλύψτ)  κ.  τ.  4. ;  unde  extricari  potest  versio  satis  fidelis :  eav  χφ  αψηται  αύτοΰ.  kav 
Se  αποκάλυψη  κ.  τ.  i.  Alia  ejusdem  generis  exempla  sunt  Gen.  xlvii.  5,  6.  Exod.  xi.  3.  xl.  7,  8. 
Num.  xxx.  9.  Jos.  v.  4,  5.  3  Reg.  xvii.  22,  23.  Jerem.  xv.  1.  Non  tamen  dissirnulandum  est, 
hanc  restitutionis  methodum  tum  per  se  impeditam  esse,  tum  paucis  tantum  ex  innumeris 
locis  ab  Auctore  adhibitam  fuisse.  Sic  in  illustri  Jesaiae  vaticinio,  ubi  pro  Hebraeis,  Admi- 
rabilis, ^consiliarius  etc.  LXX  prorsus  absona  dederunt:  μεγάλης  βουλής  άγγελος'  άξω  γαρ 
ίίρήνην  €7γ2  τους  άρχοντας,  και  ύγΐ€ΐαν  αύτώ,  OrigeDes  nihil  tentasse  videtur,  nisi  ut  vocem  άγγελος, 
cujus  in  Hebraeo  nec  vola  nec  vestigium,  obelo  reprobaret.  Et  sic  centies  in  hoc  libro,  quo 
nullus  in  Bibliis  Graecis  interpretem  minus  habilem  nactus  est.37  Sed  in  talibus  tricis  lucu- 
lentissime  apparet  totius  operis  hexaplaris  utilitas,  per  quod  consultum  fuit,  ut  versio  Graeca 
vulgaris  tum  ad  Hebraeam  veritatem,  tum  ad  ceterorum  interpretum  editioaes  nullo  negotio 
exigeretur.  Speciminis  loco,  hunc  ipsum  locum,  prout  in  opere  Origeniano  exstabat,  omissa 
tantum  pagina  Hebraeo-Graeca,  hic  subjicimus. 


Έβρ. 


και  ficukfatv  όνομα  αυτού 

θαυμαστός  σύμβουλος 

ισχυρός  δυνατός 

πατήρ  (τι 
άρχων  (Ιρηνης. 


Σ. 

και  κ\ηθήσ(ται  τό  όνομα  αύτοΰ 

παραδοξασμός  βουλ(υτικός 

Ισχυρός  δυνατός 

πατήρ  αιώνος 

άρχων  (Ιρήνης. 


και  κάλύται  τό  όνομα  αυτού 

μεγάλης  βουλής 

-i-  άγγελος  4•   ϊίξω  γαρ 

(ϊρήνην  tni  τους  άρχοντας 

και  ύγίΐίαν  αύτφ. 


θαυμαστώς  βονλήων 

ισχυρός  δυνάστης 

πατήρ 

άρχων  (Ιρήνης. 


37  Obiter  notandum  est,  in  Hexaplis  nostris  ad  Jesai.      fortasse  Luciani,  non  ad  eam  quae  Hexaplorum  est,  per- 
ix.  5,  verba  %  θαυμαστός — αιώνος  4  ad  aliam  recensionem,      tinere. 


lxiv  PROLEGOMENA  IN  HEXAPLA  ORIGENIS. 


APPENDIX   I  AD   CAP.  VII. 

De  obeli  pictura  {oo )  versionis  Syro-hexaplaris  peculiari, 

Duas  obeli  sive  lemnisci  formas,  -r  et  — ,  a  Paulo  Telensi  sine  ullo  discrimine  adhiberi  exploratis- 
simum  est.  Sed  in  hac  versione  propius  inspicienda,  scrupulum  movet  usus  tertiae  obeli  picturae,  in 
quo  nescio  quid  peculiaris  inesse  videtur.  Est  linea  paulo  fortius  inflexa,  punctis  destituta,  sic :  co  . 
In  ea  operis  parte  quae  ad  hunc  diem  superstes  est,  septuagies  et  nonies,  si  recte  computavimus  ;  in  uno 
autem  Proverbiorum  libro  tricies  et  quinquies  reperitur.  Illud  cum  obelo  commune  habet,  quod  lectio, 
cui  praeponatur,  ab  Hebraeo  semper  absit.  Quae  autem  de  usu  ejus  peculiari  observavimus,  haec 
fere  sunt. 

1.  Praemittitur  verbis  e  versione  Syra  simplici  in  hexaplarem  assumptis.  E.g.  Jud.  v.  22  :  ^oco 
V  JfcjeotJ.  Locus  est  valde  intricatus,  sed  verba  ώβελισμενα  de  Peschito  huc  accessisse  non  est  quod 
dubitemus.  Prov.  xxvii.  14:  μεγάλη  rfj  φωνή  το  πρωί  <&npbs  χάριν  4  καταρωμενου.  Verba  προς  χάριν 
(Jloji^o-ΛΛ)  in  nullo  libro  Graeco  inventa  sunt,  sed  a  Syro  nostro  de  Syro  seniore  assumpta  sunt 
Num.  xxvi.  4:  in  Hebraeo  et  LXX  tacetur  aliquid,  quod  in  Peschito  sic  suppletur:  U-coo  ycu^  Joapo 
et  numeravit  eos  Moyses ;  quo,  ut  videtur,  auctore,  repugnantibus  libris  Graecis,  Syrus  noster  infert 
Co  αριθμήσατε   αυτούς  4. 

2.  Introducit  pericopam  ex  alio  S.  Scripturae  libro  derivatum.  Sic  Hos.  xiv.  3  post  verba,  κα 
άνταποδώσομεν  καρπον  χειλεων  ήμων,  Syrus  noster  apponit :  co  και  εντρυφήσει  εν  άγαθοΐς  ή  καρδία 
ύμων  4.  Haec,  quae  ad  Jesai.  lv.  2  pertinent,  non  leguntur  in  Ed.  Rom.,  sed  habentur  cum  quadam 
varietate  in  Codd.  49,  62,  86,  aliis.  Prov.  xxvii.  16  :  βορεας  σκληρός  άνεμος,  ονόματι  δε  επιδέξιος  καλείται. 
co  βορεας  άνεμος  εκκαθαίρει  νέφη  4.  Posterior  clausula  ηοη  legitur  nisi  in  Codd.  23,  254,  et  e  Cap. 
xxv.  23  huc  migravit.  Prov.  xvi.  1 :  co  οσω  μέγας  σύ}  ταπεινού  σεαντον}  και  έναντι  θεοΰ  εύρήσεις  χάριν  4. 
Locus  est  Sirac.  iii.  18,  et  legitur  in  Codd.  23,  103,  106,  aliis,  non  in  Ed.  Rom.  (Diversa  est  ratio 
locorum  Jos.  vi.  26  :  +  και  ούτως  εποίησεν  κ.τ.4.,  et  Prov.  xxvi.  1 1 :  —εστίν  αισχύνη — χάρις  4;  ubi 
verba  insititia  e  3  Reg.  xvi.  34  et  Sirac.  iv.  21  desumpta  sunt,  sed  leguntur  in  Ed.  Rom.  et  libris 
omnibus.) 

3.  Praeponitur  alteri  ex  duabus  ejusdem  Hebraei  versionibus.  Sic  Prov.  ix.  7  in  Hebraeo  est :  Et 
qui  arguit  impium,  tnacula  ejus  (maculam  sibi  parat) ;  in  Syro-hex.  autem :  έλεγχων  δε  τον  ασεβή  μωμή- 
σεται  εαυτόν,  co  ο/  γαρ  έλεγχοι  τω  ασεβεί  μώλωπες  αύτω4.  Posterior  clausula  ηοη  est  in  Ed.  Rom., 
sed  exstat  in  AlcL,  Codd.  23,  68,  aliie,  cum  echolio :  Ούτος  ό  στίχος  ου  κείται  ούτε  εν  τοις  λοιποΐς  ούτε 
πάρα,  τοις  Ο'.  Prov.  xi.  26  (pro  Hebraeo  :  Qui  prohibet  frumentum,  maledicit  ei  populus)  :  co  ό  συνάγων 
σϊτον,  ύπολείποιτο  αύτύν  τοις  εθνεσι  4.  ό  συνεχών  σΐτον  δημοκατάρατος.  Sic  Syro-hex.,  et  sine  obelo 
Codd.  23,  161,  252  ;  in  Ed.  Rom.  prior  tantum  clausula,  ό  συνεχών  (sic) — εθνεσι,  legitur.  Prov.  xxx.  15 
(pro  Hebraeo :  TYia  sunt  guae  non  satiantur)  :  και  at  τρεις  αύται  ούκ  άνεπίμπλασαν  αυτήν,  co  τρία  δε 
εστίν  α  ου  πλησθήσεται  4.     Prior  clausula  est  versio  των  Ο';    posterior  trium  interpretum,  quam  pro 


PROLEGOMENA  IN  HEXAPLA  ORIGENIS.  lxv 

priore  in  textu  habet  Cod.  23.  Prov.  xxxi.  29  :  πολλαι  θνγάτ€ρ€?  (ποίησαν  8ύναμιν  ( ν^Π  ΊΐΕΡ),  οο  πολλαϊ 
δϊ  έκτήσαντο  πλοντονΊ,  ubi  duplex  versio,  sed  inversa,  etiara  in  Ed.  Rom.  habetur.  In  Jud.  i.  20 
versio  των  Ο'  est :  και  ^κληρονόμησαν  ίκύθαν  τάς  Tpcis  πάλας  των  νιων  Ένάκ  (pWJI  ^Ώ  ΓΚ2/?ψ"ΠΝ), 
quam  imitatus  est  Syrus  noster,  subjungens  tamen :  co  και  ίξήραν  ίκαθαν  τον?  τρας  νιους  Ένάκ  4,  ut 
sine  obelo  Ald.,  Codd.  III,  XI,  15, 16, 18,  alii,  et  Vet.  Lat.  In  Jud.  iii.  24  post  lectionem  Ed.  Rom., 
και  ούτος  εξήλθα  και  οι  παίδες  αύτον  ίπήλθον  και  αδον,  και  ιδού  αϊ  θνραι  τον  νπβρωον  έσφηνωμίναι,  quae 
Hebraeum  accurate  reddit,  Syrus  noster  (ut  sine  obelo  Codd.  54,  59,  75)  aliam  vereionem  paraphrasi 
similem  addit :  co  και  άποτιναξάμενος  Άώδ  e£fj\6cv  και  inopevero'  και  οι  παίδες  Έγλώμ  €ΐσπορ(νθίντ(ς 
προσήλθον,  και  αϊ  θνραι  τον  οϊκον  κ^κλασμίναι  «4. 

4.  Praeponitur  verbis  quae  neque  in  Hebraeo  neque  in  Ed.  Rom.  (h.  e.  in  Codice  Vaticano,  qui  in 
textu  των  Ο'  primigenio  constituendo  praerogativam  consecutus  est)  leguntur,  eed  tantum  in  paucioribus 
libris,  plerumque  iis  qui  ejusdem  recensionis  sive  familiae  sunt.  Exempli  causa :  in  libro  Judicura 
novem  lectiones  obelo  inflexo  insignitas  notavimus,  quae  omnes  a  textu  recepto  (qui  dicitur)  exulant,  et 
ad  eandem  recensionem  pertinent,  eam  videlicet  quae  continetur  in  Codd.  44,  54,  59,  75,  cet.1  In  poste- 
riore  libri  parte  haec  obeli  figura  otiatur,  ut  tamen  pro  ea  in  locis  similibus  scriba  nescio  qua  inconstantia 
asteriscum  pinxerit.2  Porro  in  hoc  libro  feliciter  contigit,  ut  in  septem  horum  locorum  textus  Syro- 
hexaplaris  cum  exemplari  Sarraviano  conferri  possit ;  in  quibus  omnibus  verba  a  Syro  nostro  sive  obelo 
inflexo  sive  asteriscb  praenotata  in  libro  Graeco  vere  hexaplari  non  leguntur.3  Transeamus  ad  Proverbia, 
in  quo  libro,  ut  jam  monuimus,  octoginta  plus  minus  hujus  notationis  exemplorum  paene  dimidia  pare 
includitur.  Ex  his  triginta  quinque  circa  viginti  in  Ed.  Rom.  non  habentur,  e  quibus  quatuor  majori9 
momenti  nunc  proferemus.  Prov.  xix.  9  :  cn  έκκαία  δϊ  κακίαν  πολίτης  4.  Praeter  Syrum  nostrum 
clausula  non  nisi  in  Codd.  23,  106  legitur.  Prov.  xx.  11  :  co  και  οι  ποιονντες  αυτά  kv  αύτοΐς  σνμπο- 
δισθήσονται  Ί.  Sic  Cod.  23  solus;  in  Cod.  106  lacuna  est.  Prov.  xxiv.  12:  co  και  αυτός  μ(  ov  γινώ- 
σκα  4.  Sic  (cum  οντος  pro  αύτος)  idem  par  librorum.  Postremo  in  fine  Cap.  xxxi  post  verba,  και 
αίνάσθω  kv  πνλαις  6  άνηρ  αυτής,  haec,  mantissae  loco,  leguntur  in  Syro-hex.,  et  sine  obelo  in  Codd.  23, 
106,  253,  254 :  00  Sti  όδοι  ανδρός  προ  πρόσωπον  αύτον  πορενσονται,  και  κατορθώσονσιν  αύτω  τον  αιώνα 
των  αιώνων  4. 

5.  Formis  obeli  —  vel  -τ-,  et  co ,  non  eandem  prorsus  significationem  inesse,  constat  e  loco  uno  et 
altero,  ubi  alteram  harum  notarum  altera  nullo  intervallo  excipiat.  Sic  in  Gen.  xxxix.  17  Syrus  legit  et 
pingit :  -f-  και  απί  μοι•  κοιμηθήσομαι  μβτά  σον  4•  Jr  (sic)  και  έβόησα  φωνή  μεγάλη  4.  Hic  utraque 
clausula  in  Hebraeo  vacat,  sed  prior  in  Ed.  Rom.  et  libris  Graecis  omnibus  legitur;  posterior  non  nisi 
apud  Syrura  nostrum  et  imitatorem  ejus  Arabicum  reperitur,  ideoque  obelo  non  vulgari,  eed  (ut  ita 
dicamus)  truculentiori  jugulatur.  Alio  loco  Jud.  xvi.  14  idem  pingit :  —  και  ίδιάσατο  τους  4πτά  βοστρν- 
χονς  της  κεφαλής  αύτον  μετά  της  ίκτάσ€ως}  και  κατέκρονσεν  kv  τοις  πασσάλοις  ας  τον  τοΐχον  «ί,  co  και 


1  Vid.  ΗβΧ.   ad   Jud.  i.  20.  iii.  24.  V.  6.  Vl.  2,  II,   Xl.  17,  μια   ή    δτυτίρα    ζνγη    τών    Ο'   κύμινα,    ov    μην   tv   τω   Έβραϊκώ. 

24•  xiv.  1.  xvi.  14.         a  Vid.  Hex.  ad  Jud.  xv.  18.  xvi.  21.  Etiam  in  lectionibus  interpretis  Samaritani,  quae  in  He- 

xviii.  2,  12,  30.  xx.  2i.  xxi.  11.     Usua  improprius  aste-  braeo  non  feruntur,  margini  euo  illinendis,  Noster  inter 

risci  pro  obelo  vel  lemnisco  probari  potest  e  scbolio  in  asteriscum   et   formam   obeli   peculiareni   (-*<)   fluctuat. 

Hex.  ad  1  Reg.  xv.  42 :  Ταΰτα  μίχρι  τον,  κα\  κατακληροΰται,  iv  3  Loca  sunt  Cap.  xv.  18.  xvi.  14,  21.  xviii.  2,  12.  xx.  21. 

μόνη   κύται  τη  ί'κδυσ«   θί υδοτίωνυ: ,  δώ  ηστίρισται   αντα,  ώί    ό>  XXI.  1 1 . 

ΤΟΜ.  Ι.  k 


lxvi  PROLEGOMENA  IN  HEXAPLA  ORIGENIS. 

ΰφανε4.  Haec  omnia  desiderantur  in  Hebraeo;  sed  priora,  καϊ  ίδιάσατο—είς  τον  τοΐχον,  praeter 
Codd.  54,  59,  75,  cet.  leguntur  etiam  in  Comp.,  Codd.  III,  15,  18, 19,  alue;  posteriora  autem,  καϊ  ΰφανεν, 
in  Codd.  54,  59,  75,  cet.  solis.  Supereunt  duo  Proverbiorum  loca,  quae  novi  aliquid  prae  se  ferunt. 
Prov.  xvii.  21  pro  Hebraeo,  et  non  laetabitur  pater  stulti,  Syrus  noster  venditat :  ούκ  ευφραίνεται  πατήρ 
εφ'  νίώ  άπαιδεύτω-  *νϊος  Μ  φρόνιμος  ευφραίνει  μητέρα  αντον4}  ut  sine  notis  Ed.  Rom.  et  libri  omnes. 
Hic,  ■  conjecturae  locus  sit,  obelus  fortasse  innuit,  verba  ex  alio  S.  Scripturae  loco  assumpta  esse  (ut 
rcvera  similis  sententia  legitur  Prov.  x.  1.  xv.  21) ;  asteriscus  autem,  rectius  illic  quam  hic  legi.  Alter 
locus  est  Prov.  xxii.  14,  qui  in  codice  sic  habet:  ^eialv  δδοϊ  όρθαϊ  \  %πορεύεσθαι  άνδρϊ,  \  "δ  δε  άσεβης 
οδούς  θανάτου  |  co  (sic)  καϊ  άπωλείας  φιλεΐ4•  \-εισϊν  δδοϊ  κακαϊ  ενώπιον  άνδρος  |  -  και  ουκ  άγαπα  τον 
άποστρεψαι  άπ  αυτών,  \  —  άποστρέφειν  δε  δει  άπο  όδον  σκόλιας  4.  Utraque  clausula  abest  ab  Hebraeo  ; 
sed  posterior  sub  —  habetur  in  Ed.  Rom.  et  libris  omnibus ;  prior  autem  sub  %  non  nisi  in  pari  codicum 
23,  254.  Hoc  discrimen  per  diversitatem  obelorum  indicari  vix  dubium  esse  potest ;  sed  quanam  de 
causa  ecriba  notam  duplicem  %  pro  simplici  co  pinxerit,  non  facile  est  divinare. 

Haec  ad  quaestionem  obscuram  vel  tantulum  illustrandam  donec  verisimiliora  afferantur  sufficiant. 
Res  ad  liquidum  perduci  vix  potest,  partim  propter  scribarum  in  signis  Origenianis  ponendis  negligen- 
tiam,  partitn  quia  usus  hujus  obeli  formae  Syro-hexaplaris  ex  usu  librorum  Graecorum  hexaplarium  non 
nisi  in  paucis  libri  Judicum  locis,  quos  supra  indicavimus,4  sive  confirmari  sive  labefartari  potest.  In  his 
autem  omnibus,  ut  jam  monuimus,  Codex  Sarravianus  verba  a  Syro  nostro  signo  co  praenotata  non 
cujusvis  formae  obelo  confodit,  sed  prorsus  omittit.  Idem  dictum  sit  de  loco  Jos.  xii.  1,  ubi  Syrus  pingit : 
co  Μωνσης  και  4  οι  νιοι  'Ισραήλ,  ut  sine  obelo  legunt  Ald.,  Codd.  III,  VII,  XI,  alii,  repugnantibus 
Codd.  II,  IV,  aliis,  in  quibus  juxta  Hebraeum  verba  Μωνσης  και  non  habentur.  Quae  cum  ita  sint, 
neecimus  an  huc  pertineat  scholium  quod  in  margine  exemplarie  Syro-hexaplaris  passim  legitur :  "  Hic 
obelus  (Ijoik^  s.  annm.S•*/)  non  positus  erat  in  Hexaplis."5  Ubi  per  obelum  non  meram  obeli 
figurara,  quasi  in  Hexaplis  eadem  verba  sine  obelo  posita  essent,  sed  ipsam  lectionem  obelo  praenotatam 
significari  quovis  pignore  contendemus.  Probationes  sunt :  1.  Ad  Mich.  v.  4 :  καϊ  στήσεται,  —  καϊ 
6ψεται  4,  και  ποιμανεΐ  —  το  ποίμνιον  αντον  4,  ubi  Syrus  monet :  "  Hi  obeli  non  positi  erant  in  Hexaplis," 
Cod.  Jes.  scholium  affert :  Τα  ώβελισμενα  εις  τους  δύο  τόπονς  ον  κείνται  εν  τω  έξασελίδω.  2.  Ad  Joel.  i.  14 : 
προς  κνριον  —  εκτενώς  4f  Syro-hex.  in  marg.  notat :  θ.  ομοίως  τον  όβελίσκον  ειπεν  ως  οι  Ο',  ubi  δ  οβελί- 
σκος nihil  significare  potest  nisi  vocem  εκτενώς.  3.  Ad  Jesai.  xlvi.  10 :  —πριν  γενέσθαι  4,  Middeldorpfius 
frustra  se  torsit  in  notatione :  "  Hic  obelus  non  positus  est  neque  apud  Hebraeos  neque  apud  LXX," 
interrogans :  "  Sed  quinam  sunt  illi  Eebraei  t  Nequis  nos  ableget  ad  textum  Hebraeum  et  Hebraeo- 
graecum  operis  Origeniani ;  nam  quis  in  iis  obelum  quaerat  •  Sagacioribus  committo  hanc  notam,  mihi 
plane  obscuram."  Immo  sole  ipso  clariorem,  modo  per  obelum  verba  obelo  confossa  intelligas.  4.  Locutio 
χωρίς  αστερίσκων  pro  sine  versiculis  qui  asterisco  notantur  reperitur  in  scholio  quod  est  in  Cod.  161  ad 
finem  libri  Jobi :  Ίώβ,  στίχοι  αχ  (ι6οο)  χωρϊς  αστερίσκων  μετά,  δε  τών  αστερίσκων  βσ  (2200). 
5•  Auctor  Scholiorum  in  Proverbia  a  Tischendorfio  editorum  ait :  "Οσοις  ol  δβελοϊ  πρόσκεινται  ρητοΐς, 

* .;. 

1  Vid.  notam  praecedentem.  6  Vid.  Hex.  ad  Joel.      tantum  (Amos  vi.  io)  reperitur  altera  formula:  "Τά  ώ0«- 

ιι.  1 2.  27.  iii.  16.  Jon.  i.  5.  iii.  10.  Mich.  ii.  3.  iv.  8, 10.  v.  7.     λισ/uVa  (rfooio?  ^o^  fc-l?  ^>c»)  non  posita  erant  in 
vii.  x,  ia.  Nah.  iL  5.  iiL  5.  Hab.  i.  5.  Hag.  i.  la.     Semel      Hexaplia." 


PROLEGOMENA  IN  HEXAPLA  OMGENIS.  Ixvii 

οντοι  (sc.  oi  όβελοι)  ουκ  ΐκειντο  κ.  τ.  ε.  και  οσοις  οι  αστερίσκοι  πρόσκεινται  βητοϊς}  ούτοι  (sc.  οι  αστερίσκοι) 
εν  μεν  τφ  Έβραϊκω  κ.  τ.  i.f  cum  quo  loco  comparari  potest  Hieron.  in  Praef.  ad  Jobum:7  "  Omnia 
Veteris  Instrumenti  volumina  Origenes  obelis  asteriscisque  distinxit,  quos  vel  additos  [sc.  a  LXX,  ideoque 
obelis  insignitos]  vel  de  Theodotione  sumptos  translationi  antiquae  inseruit."  Haec,  ni  fallimur,  ad  eignifi- 
cationem  dicti  scholii  declarandam  satis  superque  suppetunt ;  quod  tamen  ne  ad  praesentem  disputationem 
indubitanter  trahamua  obstat,  quod  in  locis,  ad  quae  scholium  pertinet,  obelus  vulgaris  formae,  —  vel  -f-, 
non  co ,  pingi  solet. 


APPENDIX  II  AD   CAP.  VIL 

Versionis  Syro-hexaplaris  Notitia  generalis. 

Vefsionie  Syro-hexaplaris  (quae  est  versio  Syriaca  quintae  columnae  Hexaplorum,  qualis  in  Codice 
Sarraviano  et  aliis  repraesentatur)  prima  notitia  Masio  debetur,  cujus  codex  (qui  post  obitum  ejus  casu 
deplorabili  e  conspectu  hominum  penitus  evanuit)  continebat  Josuam,  Judices,  Regum  quatuor  libros, 
Paralipomena,  Esdram,  Estheram,  Judith,  Tobiam,  et  Deuteronomii  bonam  partera.1  Ineunte  saeculo 
XVII  venit  in  Bibliothecam  Ambrosianam  e  monasterio  S.  Mariae  Deiparae  in  deserto  Sketi  celeberrimus 
Codex  Ambrosianus  Syro-hexaplaris  (signatus  C.  313  Inf.),  qui  tamen  in  capsula  sua  delituisse  videtur, 
donec  inde  ab  anno  1767  a  Jo.  Bapt.  Branca,  Collegii  Ambrosiani  Bibliothecario,  Jac.  Jon.  Bjornstahlio, 
et  Jo.  Bern.  de  Rossio  tum  per  descriptionem  tum  per  specimina  operis  paulatim  notior  factus,  tandem 
a  Matthia  Norbergio  Sueco  maximam  partem  exscriptus,  in  perfectiorem  eruditorum  hominura  cogni- 
tionem  venit;  primum  per  Jeremiae  et  Ezechielis  editionem  ab  ipso  Norbergio  emissam  Londini 
Gothorum  exeunte  anno  1787 ;  deinde  per  Henrici  Middeldorpfii  laudabilem  diligentiam,  qui  ceteros 
libros  canonicos  in  codice  inclusos  (exceptis  Psalmis  et  Danielis  vaticinio)  ex  apographo  Norbergiano 
edidit  Berolini  anno  1835.  Jampridem  vero  cel.  Cajetanus  Bugati,  Collegii  Ambrosiani  Doctor,  librum 
Danielis  ex  ipso  codice  ediderat  Mediolani  anno  1788;  Psalmorum  quoque  editionem  impresserat,  sed 
certis  de  causis  apud  se  servaverat,  donec  post  obitum  ejua  anno  1820  publici  juris  facta  est.  Ut  codicis 
nostri  historiam  absolvamus,  libros  apocryphos  Baruch  et  Epistolam  Jeremiae,  una  cum  Threnis  post 
Middeldorpfii  curas  in  specimen  accuratioris  totius  operis  editionis  propositis,  edidit  Α.  M.  Ceriani,  Col- 
legii  Ambrosiani  Doctor,  in   Monumentorum  Sac.  et  Prof.  T.  I,  Fasc.  I,  Mediolani  anno  1861.     Idem 

* •:• 

8  Vid.  supra  p.  liii.  not.  4.         7  Opp.  T.  IX,  p.  1079  ed.      idemque  totius  versionie  exemplare  olim  pertinuisse  non 
Migne.  improbabiliter  suspicati   sunt   W.  DD.  de  Rossio,   Nor- 

1  Masii  (A.)  Josuae  Historia,  Antv.  1574,  in   Epist.     bergius,  Ceriani  (iu  libello,  Le  Edizioni  etc.  p.  23). 
Dedic.  p.  6.     Masii  codicem  et  Mediolanensem  ad  unura 

Α  2 


lxviii 


PROLEGOMENA  IN  HEXAPLA  ORIGENIS. 


V.D.  paucos  post  annos   mutato   consilio   editionem   codicis   pretiosissimi  arte  nova  photolithographica 
elaborandam  suscepit,  quae  hoc  ipso  anno  1874,  favente  Deo,  lucem  videbit. 

1.  Redeamus  ad  versionem  nostram,  cujus  aliam  particulam,  librum  Regum  quartum  complectentem, 
e  Codice  Regio  Parisiensi  283  (hodie  Cod.  Syr.  V)  Middeldorpfius  in  voluraine  supra  memorato  inclusit. 
Hucusque  progressum  opus  ad  aliquod  tempus  stetit,  donec  anno  1841  et  sequentibiis  in  Museum  Bri- 
tannicum  e  dicto  monasterio  Sketensi  invecta  est  codicum  Syrorum  collectio  mirifica,  quae  versioni 
nostrae  praeter  alias  minoris  momenti  particulas  contribuit  librum  Geneseos  valde  imperfectum,  Exodi 
integrum,  Numerorum  fere  dimidium,  Josuae  imperfectum,  Judicum  et  Ruth  paene  integrura,  sed  notis 
marginalibus  destitutum,  Regum  III  paene  integrum.  Ex  his  Judices  et  Ruth  edidit  Doctor  T.  Skat 
Rordam  Havniae,  1861;  Genesim  autem  et  Exodum  usque  ad  Cap.  xxxiii.  2  A.  M.  Ceriani  in  Mon.  Sac. 
et  Trof.  T.  II,  pp.  1-344;  reliqua  volumina  eundem  editorera  expectant,  exceptis  trium  interpretum 
lectionibus,  quas  in  usum  nostri  operis  ex  apographo  ejus  excerpsimus.  Plenior  cujusque  codicis 
deecriptio  e  Monitis  ad  singulos  libros  concinnatis  petenda  est ;  interea  ut  hujus  insignis  monumenti 
quantum  supersit,  quantum  adhuc  desideretur,  uno  conspeqtu  appareat,  tabulam  subjungimus  ita  con- 
structam,  ut  numerus  singularis  (1.000)  librum  quemque  integrum  repraesentet. 

LlBRI   CANONICI.3 

Genesis  .     .     .     .  0.313 

Exodus  ....  1.000 

Leviticus      .     .     .  0.000 

Numeri  ....  0.464 

Deuteronomium4   .  0.436 

Joeua      ....  0.885 

Judices  ....  0.981 

Ruth       ....  1.000 

Regum  I      .     .     .  0.000 

2.  De  auctore  et  aetate  versionis  Syro-hexaplaris  omnia  jam  comperta  et  explorata  sunt.  Scilicet 
Gregorius  Bar  Hebraeus  in  Prooemio  ad  Horreum  Mysteriorum  haec  habet :  "  Et  ex  editione  ()V-AAao) 
Graecorum,  id  est  των  LXXII,  plura  in  hujus  (Peschito)  confirmationem  attuU ;  illis  autem  Aquilae,  et 
Symmachi,  et  Theodotionis,  et  Quinta,  et  Sexta,  etsi  non  ad  confirmationem,  ad  illustrationem  tamen 
usu8  sum  .  . .  Testamentum  autem  Vetus  LXXvirale  Paulus  episcopus  Telae  Mauzlat  (V^Jaao?  11^.1?) 
e  Graeco  in  Syriacum  tran8tulit.,,  Hanc  autem  Pauli  Telensis  versionem  eandem  esse  cum  nostra  Sjto- 
hexaplari  evincit  (praeter  loca  ex  ea  a  Bar  Hebraeo  sub  titulo  τον  "Κλληνος  (Uiou)  allata)  subscriptio 


Regum  II     . 

.     0.000 

Proverbia 

.      1.000 

Regum  III  . 

.     0.874 

Ecclesiastes 

1.000 

Regum  IV  . 

.     0.985 

Cant.  Cant. 

1.000 

Paralipomena 

.     0.000 

Jesaias    . 

1.000 

Esdras     .     . 

.     0.000 

Jeremias 

1.000 

Nehemias     . 

.     0.000 

Threni    .      .      . 

1.000 

Esther     .     . 

.     0.000 

Ezechiel 

1.000 

Jobus 

1 .000 

Daniel     . 

1.000 

Psalmi    .     . 

.     1.000 

Prophetae  XII 

1.000 

1  Ordo  Hhrorum  in  Codice  Ambroeiano  eet  Pealmi,  Jobus, 
Proverbia,  Ecclesiastee,  Canticum,  Sapientia  Salomonis, 
Eccleeiaeticus,  XII  Prophetae,  Jeremias,  Baruch,  Threni, 
Eputola  Jcremiae,  Daniel,  Sueanna,  Bel  et  Draco,  Eze- 
cbiel,  Jesaiae.  *  Ε  libria  apocrypbie  praeter  libelloe  ad 

.Iiritnium  et  Danielem  pertinentes,  Codex  Ambrosianue 
continet  Sapientiam  Salomonis  integram,  et  Ecclesiaeti- 
cum   cum   defectu  Cap.  li;   ad  quorum  utninique   nunc 


primum  in  exemplari  photolitbograpliico  tum  Bibliorum 
tum  linguae  Syriacae  studiosis  accessus  patet.  Praeterea 
ad  hanc  vereionem,  quantum  ex  titulis  eorum  et  styli 
cbaractere  conjici  possit,  accenseadi  sunt  libri  in  Peschito 
hodie  inclusi,  Esdras  a  LXX  primus  numeratus,  et  Tobias 
usque  ad  Cap.  vii.  11,  quorum  posteriorem  in  Masii  codice 
deperdito  exstitisee  probabile  eet.  4  Vid.  Monitum  ad 

Deuteron.  p.  272. 


PROLEGOMENA  IN  HEXAPLA  ORIGENIS.  lxbc 

Codicis  4  Regum  Parisiensis,  quae  eic  ad  verbum  sonat :  "  Vertit  hunc  librum  e  lingua  Graeca  in 
Syriacam  ex  editione  ()lo  ι^\>ν)  των  LXXII  venerandus  pater  (^a-a/  |.mM)  Mar  Paulus  episcopus 
fidelium  (h.e.  Monophysitamm)  in  urbe  magna  Alexandriae  jussu  et  hortatione  sancti  et  beati  Mar 
Athanasii  patriarchae  fidelium  in  coenobio  Mar  Zacchaei  Callinicensis,  cum  degebant  Alexandriae  diebus 
φιλόθεου  Mar  Theodori  archimandritae  ejusdem  coenobii,  anno  928  indictione  quinta.  Quicunque  legerit, 
oret  pro  φιλοθεω  Mar  Thoma  ministro  et  syncello  sancti  et  beati  Mar  Athanasii  patriarchae,  qui  labo- 
ravit  et  curam  habuit,  et  pro  ceteris  eorum  qui  operam  dederunt  et  laboraverunt  cum  eo,  etc."  In 
aliorum  librorum  subscriptionibus  nomen  auctoris  siletur,  sed  eadem  urbs  Alexandriae,  et  idem  annus 
Graecorum  928,  qui  nobis  est  A.D.  618,  memoratur,  excepto  Masii  codice,  qui  annura  praecedentera  927 
priori,  ut  videtur,  operis  parti  assignat. 

3.  Quod  ad  Pauli  stylum  attinet,  versionem  ejus  Graeco  archetypo  adeo  serviliter  accommodatam 
esse,  ut  sermonis  Syriaci  proprietas  aliquando  perierit,  negari  non  potest.  E.  g.  Dan.  iii.  15  Graecum 
idiotismum  ει  (χετε  4τοίμω?  Noster  nimis  scrupulose  reddidit  k-4->>fr  γ»  ^Λ  k-7  ^,  pro  eo  quod 
linguae  suae  usus  postulabat,  yofc-j^  ^»->.>fr^o  ^.6  Voces  Graecas  communiores  per  easdera  Syriacas 
constanter  transfert ;  e.  g.  θνμύ?  per  Jkjft-.,  nunquam  per  Jj^o»,  οργή  per  Jj^oi,  nunquam  per  Jfcoo— , 
λέγει  et  είπε  per  iW  et  t»i\  ελάλησε  per  >5&οβ,  ήλθε  et  παρεγενετο  per  JJ7,  επορενθη  et  απήλθε  per 
^i/,  ην  per  )oo»  *#o»oV-/,  εγενετο  per  joo»,  etc.  In  vocabulis  tamen  rarioribus  vertendis  nonnunquam 
varietati  studuisse  videtur;  e.g.  βρόχος  ei  est  \  a  •■>  Prov.  vii.  21,  j^ecLd^  Prov.  vi.  5,  JV-*oo-l*od  Prov. 
xxii.  25 ;  κατάδυσις  sonat  jju.  Psal.  xvi.  14,  tvc^  Psal.  xxxviii.  6,  luuoo^  Psal.  xlviii.  2,  U^a—  Psal. 
lxxxviii.  48  ;  σκνφο?  redditur  per  >oo  nv>  Gen.  xliv.  2,  per  U>;-^  Exod.  xxv.  32,  per  )jo^  Jerem.  xxxv.  5. 
Ε  contrario  propter  majorem  Graecae  linguae  affluentiam  fieri  non  potuit  quin  una  eademque  vox  Syriaca 
pluribus  Graecis  satisfaceret.  Itaque  [•«,,*  nunc  κακοί  nunc  πονηρά  sonat;  ^»©•  ponitur  pro  ανά- 
στρεψε, άπεστρεψε,  επέστρεψε,  κατέστρεψε,  ύπεστρεψε  etc. ;  Jl?  pro  ήλθε  et  παρεγενετο ;  *%.ij  pro 
απήλθε  et  επορενθη ;  +*ol  pro  ενεπνρισε  et  ενεπρησε ;  .ofco/  ^J^i»  pro  ζητείτε  et  θέλετε  (Mal.  iii.  1); 
aAJ  pro  διεξάγεται  et  εξελενσεται  (Hab.  i.  4) ;  ut  taceamus  ^ao  pro  εκ  et  άπο,  yx*.  pro  συν  et  μετά,  ta^ 
pro  προς  et  παρά,  etc.  "  Quod  vero,"  ut  Ceriani  nostri  verba  nostra  faciamus,  "  summa  interpretis  laus 
est,  Paulus,  praeter  suam,  linguam  quoque  archetypi  optime  callebat,  atque  vel  in  difficillimis  locis  et 
rarissimis  vocibus  summa  proprietate,  vim  vocis  quod  attinet,  reddit  ;6  immo  ipsas  ejusdem  vocis  Graecae 

.: .% 

5  Vid.  T.  Skat  Rordam   Dissertatio  de  regvlis  gram-  textu  Syro-hex.  est  \  IM*  MD^  quasi  a  συνιστά*™.     Psal. 

maticis,  quas  secutus  eet  Paulua    Tellensis  in   V.  T.  tx  lxi.  11  vox  fawpdbtn  male  vertitur  .<xXaU,  quod  ntnoi- 

Graeco   Syriace  vertendo,  p.  3.  β  In   longo   opcre  0«!™  vel  π(ποιθησ(τ{  potiua  sonat.     Postiemo  Job.  xxxi.  6 

exceptiones   hujua   laudationis    rarissimas    observavimus,  pro  (σταμαι  β.  ΐσταμαι,  appensus  sum  (sc.  «V  ζνγώ  δικαίω) 

quales  sunt:    Jerem.  xxxix.  10,  ubi   pro   αραιός,  tenuie,  Noster  imperite  vertit  eto  (b/  fU>)•     Paulo  numerosiores 

Noster  vertit  ^.i\,  h.  e.  άραϊος,  diris  devotus;  sed  alio  sunt  errores,  qui  non  tam  interpreti  Syro  quam  codicibus 

loco  (Prov.  x.  15)  recte  JL^.».     Psal.  xx.  13,  ubi  pro  «V  ejus  Graecis,  unciali  charactere  sine  acceutibus  et  epiritibus, 

Tolr  Kii\ois  (Junibue)  in  Syro-hex.  est  iv  τοις  καλοϊς  {)>•,•-» -^-)  ut  videtur,  descriptis,  imputaudi  eunt ;  cujus  generis  sunt 

In  locis  Jerem.  xxiii.  32.  Zach.  ix.  1  etc.  interpres  noster  καρπός  pro  κόρφος  (Gen.  viii.  11),  €Παίρονσι»  pro  ΟΠαίρουσιν 

miscuit  άρμα,  onu8,  et  άρμα,  currus,  quae  confusio  frequens  (Job.  xxvi.  1 1),  &ίδ«ματ/σατο  pro  δι*δηματίσατο  (Psal.  xxi.  1 2), 

est.     In  Jesai.  xiv.  23.  Zeph.  ii.  14  pro  (χϊνος  (quod  tamen  y  σνντίθηκας  pro  ησννθίτηκας  (Psal.  lxxii.  15),  πτώσίως  pro 

aliis  locis  recte  vertit)  ίχώνα  transtulit.     Ad  Job.  iv.  2  πτοήσιως   (Psal.   xc.   5),   ΠΡΟΟΔΟΚΑΝ   pro   ΠΡΟβΔωΚΑΝ 

Aquilae  inapoiptv  s.  inapmptv  sensu  exsecrandi  cepit,  invita  (Jereai.  xii.  6),  *1ς  σίκλος  pro  th  σίκχος  (Ezech.  viL  19), 

liugua.     Job.  xvi.  19  pro  σννίστωρ,  cvriscins,  a  συν^ώίναι,  in  ττίσώι»  pro  πίσσων  (Hos.  vii.  6),  etc. 


1XX  PROLEGOMENA  IN  HEXAPLA  ORIGENIS. 

varias  Hcet  leves  significationes  bene  distinguit,  ut  non  semel  vidi.7  Si  vero  aliquid  deesse  putaret  in 
vocis  Syriacae  vi,  quominus  plene  vocem  Graecam  referret,  non  raro  vocem  vel  locum  ipsum  Graece 
adscripsit.8  Nam  Graecas  voces  ipsas  rarissime  civitate  donavit,  easque  jam  ab  aliis  ante  eum  omnes, 
vel  fere  usurpatas  putarem."' 

4.  De  notarum  Origenianarum  usu  Syro-hexaplari  in  praecedentibus  omnia  fere  occupavimus. 
Unum  hic  restat  declarandum,  hoc  est,  obeli  in  lectiones  Symmachi  et  Theodotionis  inductio,  quae  huic 
exemplari,  ni  fallimur,  peculiaris  eet.  Exempla  hujus  usus  prius  ponenda  sunt.  Itaque  4  Reg.  ii.  4  in 
Hebraeo  et  LXX  eet :  και  κατηράσατο  αύτοΐς  kv  ονόματι  κυρίου ;  sed  Syro-hex.  in  marg.  addit :  και  unev 
τίκνα  παραβάσεως  και  αργίας,  cum  scholio  "  Haec  apud  Theodotionem  solum  posita  sunt  cum  obelis." 
Sic  tamen  in  textu  sine  obelo  Cod.  III,  Arm.  1.  Mox  4  Reg.  ix.  11  LXX  et  Hebr.  habent:  και  uirav 
αύτψ•  (Ιρήνη  ;  sine  responsione,  quam  in  textu  supplet  Syro-hex.  sic  :  —  θ.  και  emei/•  ειρήνη  4.  Rursus 
4  Reg.  xv.  5  post  verba,  και  ήψατο  κύριος  τον  βασιλέα,  Syro-hex.  in  marg.  habet :  —  θ.  δτι  ijOiXev  αύτος 
προσ(ν(γκ(ΐν  θυσίαν  ίπι  του  θυσιαστηρίου'  και  προσφέροντος  αύτοϋ  kykvero  σεισμός  μέγας  έπι  της  γης, 
και  φωνή  προς  αυτόν  ου  σοι,  Όζία'  ου  σοι,Όζία,  άλλα,  τω  σπέρματι  'Ααρών;  praemisso  scholio :  "  Haec 
apud  Theodotionem  solum  posita  sunt  sic,  quum  sint  iis  obeli,  uti  nunc  est  hic."  Postreroo  Jerem. 
xxi.  11  pro  Hebraeis  ΠΤΙΓΡ  "-Τ7Ώ  ^^  Syrus  noster  in  marg.  aflfert:  Ά.  Σ.  και  τω  οϊκω  βασιλέως 
Ιούδα  +  έρΰς4,  ubi  νοχ  €ρ«ί?  ad  solius  Symmachi  lectionem  pertinere  videtur.  Praeterea  vid.  Hex.  ad 
4  Reg.  x.  7.  xiii.  6.  Ezech.  xl.  10.  Ε  quibus  exemplis  conclusio  maxime  probabilis  est,  obelos  non  ab 
ipso  Origene  positos  esse,  ad  cujus  inceptura  non  pertinebat  excessus  aut  defectus  aliorum  praeter  LXX 
interpretum  indicare,  sed  a  nescio  quibus  Bibliorum  annotatoribus  una  cum  scholiis  appictos,  indeque  iii 
versionem  Syro-hexaplarem  assumptos  esse.  Quod  si  revera  Theodotionis  sunt  lectiones  ei  attributae, 
ipsum  aliquando  in  annotatoris  partes  delapsum  esse  fatendum  est.  Majoris,  ut  videtur,  difficultatis  est 
quaestio  de  usu  notarum  hexaplariura  in  libris  apocryphis,  in  primis  Baruch ;  quae  post  observationes 
Ceriani  ad  versionem  dicti  libri  Syro-hexaplarem  pp.  2,  15  adhuc  in  summa  obscuritate  versatur.10 

5.  Quod  reliquum  est,  Pauli  Telensis  versionem,  quantum  ad  Pentateuchum  et  Salomonis  Sapien- 
tiam  attinet,  ex  Syriaco  in  Arabicum  transtulit  Hareth  Ben  Senan  Ben  Sabat,  quem  exeunte  saeculo  XV 
claruisse  affirmat  Assemani.11  Pentateuchi  (qui  praemissam  habet  Commentationem  qua  Origenis  in 
Hexaplis  concinnandis  modus  et  consilium  exponitur  a  Whitio  editam)  duo  exemplaria  in  Bibliotheca 
Bodleiana  asservantur,  sub  titulo  et  numero  Laud.  A.  146  et  147,  quae  ad  defectus  versionis  Syro-hexa- 
* .;. 

7  E.g.  Peal.  lxxvii.  2 1  pro  άκβόλπο  Noeter  in  textu  posuit  τι}  eoprij  (7)  ΤΚαβον  οί  ΧαλδαΓοι . . .  ubi  in  Hebraeo  nescimus 

~o»Ll<\  dietulit;  in   marg.  autem:  Α  fr.v  l/,  amictus  est,  an  lectum  fuerit  *1#©3.     Cap.  i.  8:  O'.  vios  Ίωσία  βασιλ™* 

utrumque  linguae  usui  convenienter.         8  Vid.  Hex.  noetra  (θ.  βασι\ίωή  'Ιούδα.     Cap.  ii.  29:   Ο',  η  βόμβησπ  (Jl»o>= 

ad  Oen.  Vlli.  II.   Prov.  XXX.  31.  Ecclee.  Xli.  5.  Cant.  Cant.  foot)  η  μ(γά\η  ή  πολλή    αΰτη    άποστρίψα    tls   μικράν   {μακράν 

ii.  17.  Jerem.  xliii.  10.  lii.  22,  et  pasaim.          β  Vid.  A.  M.  Codd.  III,  26,  33,  alii,  Syro-hex.)  h  rols  ΐθν*σιν.     θ.  (mul- 

Ceriani  Prolegom.  in  Edit.  Vers.  Syr.  etc.  p.  viii  {Mon.  Sac.  litudo)  magna  nimis  haec  convertetur  ut  deficiat  {\  ^j  Sfc ) 

et  Prof.  T.  I,  F.  I).         10  Inter  libroe  V.  T.  apocryphos  a  in  populis;  ubi  vocem  Hebraeam  ΪΪΒΠ  utrique  interpreti 

Theodotione   editoe  (vid.    supra   p.   xxxix)   obliti   sumus  obvereatam  esse  vix  dubium  esse  potest     Cap.  iv.  13:  O'. 

monere,  etiatn  hunc  libellum  quaei  curas  ejus  expertum  ονδ*  τρίβονς  παώύας  (θ.  άληθύας).          "  Vid.  eum  in  Catal. 

receneendum  ewe,  ut  e  vensione  ejue  Syro-hexaplari  con-  Bibl.  Afed.  Codd.  MSS.  Orient.  p.  61.     Harethum  longe 

stat,  cujua  lectiones  hic  exscribere  non  gravabimur.     Hae  antea  floruisBe  asseverat  Ceriani  in  Mon.  Sac.  et  Prof. 

•unt  Barach  i.  1  :   Ο'.  Άσαδύη/.     θ.  Άσασίου.      Cap.  i.  2 :  Τ.  I,  F.  Ι,  ρ.  xii. 
Ο'.  <V  τψ  καψψ  ψ  ΐλαβορ  ol  Χαλίάΰπ  την  Ίίρουσαλήμ.      θ.  iv 


PROLEGOMENA  IN  HEXAPLA  ORIGENIS.  lxxi 

plaris  in  hac  parte  Bibliorum  sarciendos  non  leve  momentum  habent,  majus  fortasse  etiam  post  Grabii  et 
Holmesii  curas  habitura,  si  typis  imprimi  aliquando  eis  contigerit.  Ne  tamen  nimis  auxilii  ex  hac  ver- 
sione  speremus,  obstat  specimen  ejus  e  Cod.  147  ab  Holmesio  in  Praefatione  ad  Pentateuchum  omni, 
r/ua  fieri  potest,  cura  et  fide  descriptum.  Continet  Numerorum  Cap.  xxiv,  in  quo  textue  Arabicus  ad 
Syriacum  (Mus.  Brit.  Addit.  MSS.  14,437)  exigi  potest.  Ex  hac  collatione  apparet,  Harethum,  praeter 
varietatis  in  vocabulis  Syriacis  transferendis  studium  importunum,  in  tam  brevi  specimine  plus  semel 
a  sensu  archetypi  sui  non  leviter  aberrasse.  Exempli  causa :  Vers.  6  pro  verbis  ωσά  νάπαι  σκιάζονσαι 
Syrus  noster  habet  ^.\^ao?  I ->N ».  ^*/,  Arabs  vero  budl  ιΛ*  xi^  jJ»  J-j-JI  Jjl.,  h.  e.  instar  spicarum 
(ILaj»,)  guum  cecidit  super  eas  ros  (quasi  vox  ^«N^v»  ad  Jlu^,  ros,  non  ad  ^^/r,  obumbravit,  referenda 
esset).  V.  8:  ώ?  δόξα  μονοκίρωτος  αύτω,  h.e.  Syro  vertente,  .0»^  l^^if  J^~oa*,L  ^-/,  quod  Haretho 
aonat:  ut  gloria  celsitudinis  ejus  (»jL&).  Nihil  moramur  v.  24:  και  (ξ€λ(ύσ€ται  k<  χάρων  Κιτιαίων, 
.Uk^b?  Ju«J/  ^ao  «coAjo,  pro  quo  Holmesius  exscripsit  {J£^&\  </Jjl  ^  ^eii^,  vertens :  et  salvi  erunt 
qui  redemerunt  Ketiaeos,  quia  textus  Arabicus  facilem  medicinam  admittit :  ^>--μ53ΐ  ^xA  ^.  Ut  finera 
faciamus,  quinquies  in  hoc  specimine  Syriace  ponitur  ^a*,  pro  Graeco  άνίλαβί  (την  παραβολην),  cujus 
loco  interpree  Arabs  tentat  Jl»1  (v.  3),  IjojI  (w.  15,  30),  ^sj\  (v.  21),  et  J--,l  (v.  23) ;  quam  varietatem 
inani  elegantiae  ostentationi  potius  quam  criticis  usibus  inservire  quivis  videt. 


C  Α  Ρ  U  Τ     VIII. 

De    interpretibtjs    Hebraeo,    Syro,    Samaritano,    quorum    lectiones    in    Hexaplis 

allegantur. 

I.    Quid  significet  το  Έβραικον  sive  6  'Εβραίος.        II.    Quis  sit  ό  Ivpot.        III.    Quid  8lbi  velit  το  Σαμαριτικόν. 

I.     Quid  significet  το  Έβραϊκον,  eive  6  Εβραίος. 

Sub  titulo  τον  Εβραϊκού  sive  τον  Έβραίον  tres  diversi  generis  sive  compositiones  sive 
auctores  in  Hexaplis  et  scholiis  ad  ea  pertinentibus  innui  videntur. 

1.  Primum,  Hexaplorum  columella  sive  pagina  secunda  τδ  Έβραϊκον  (plenius  το'Εβραϊκον 
Έλληνικοΐς  γράμμασή  appellatur,  cujus  lectiones  nos  sub  compendio  scripturae  Έβρ.  designavi- 
mus.  Sic  Gen.  i.  1 :  Έβρ.  βρησίθ.  Gen.  ii.  8:  Έβρ.  γάν  βίδίμ.  Gen.  xxviii.  19  :  Έβρ.  ούαλάμ 
λονζ  σψ  αφ.  Psal.  viii.  Ι :  'Εβρ.  λαμανασσή  άλ  άγίθθίθ.  Jesai.  XXVI.  2-4  '.  Έβρ.  φθόον  σααράμ, 
ονϊαβω  γωΐ  σαδικ,  σωμήρ  ίμμονναμ.     Uapb  σμοωχ,  θςσαρ  σαλωμ  σαλωμ,  χφάχ  βατόον.     β^τον  βαδωναι 


Ixxii  PROLEGOMENA  IN  HEXAPLA  OEIGENIS. 

άδδωδ,  χιβαϊα  σωρ  ώλ(μ(ίμ.  Εχ  his  et  aliis  speciminibus  per  Hexapla  dispersis,  non  difficile 
est  regulas  quasdam  generales,  quas  in  hac  operis  sui  parte  concinnanda  secutus  sit  Origenes, 
indagare.1 

Quod  ad  literas  consonantes  (quas  vocant)  attinet : 

Κ  (άλφ)  silet,  ut  nonniei  vocalis  hanc  literam  excipiens  exprimatur,  ut  άρβαύμ  pro  D^V?""^ 
(i  Reg.  iv.  18),  h  pro  1PN  (Psal.  i.  ι),  ίσσα  pro  ΠΕΝ  (Gen.  ii.  23). 

2  (βηθ)  omnino  respondet  Graeco  β. 

j  (γίμλ)  exprimitur  semper  per  γ  Graecorum,  ut  yav  pro  \l  (Gen.  ii.  8),  kyyaoav  pro  J^JH 
(Psal.  ix.  17).2 

1  (δίλθ)  legitur  per  Graecum  ο  ubique. 

Π  (ή)  bilet,  vel  per  spiritum  lenem  effertur,  in  initio  vocis,  ut  &p  pro  "ΙΠ  (Psal.  xlvii.  3), 
ήδαδ  pro  TTft  (Jerem.  xlviii.  33);  in  medio,  ut  'Αβραάμ  pro  OiTUN,  βζρατύμ  pro  D"*tDiTQ  (Aq. 
Cant.  Cant.  vii.  5);  etiam  in  fine,  ut  σ\Χ  pro  H7D,  ψ  pro  ^TJ  (Psal.  ix.  7). 

ι  (ούαΰ)  in  initio  vocis  exprimitur  per  ov,  ut  ούζωθ  pro  Γ1ΝΤ]  (Mal.  ii.  13),  ού'ύγάρ  pro  ^ΌΦΙ 
(4  Reg.  iv.  35),  rarius  cum  additione  vocalis  huic  literae  subjectae,  ut  ούαθϊτ  pro  ΒΓΠ  (Psal. 
xliii.  19) ;  in  medio  per  β,  ut  Άβά  pro  HJP  (LXX  4  Reg.  xviii.  34),  Καβρωθαβά  (potius  Καβρωθ- 
αθαβά)  pro  ΓΠΝΠΠ  rrtlDj?  (Num.  xi.  34) ;  in  fine  per  ν  consonantem,  ut  ia-χαύ  pro  ^?ψ?  (Gen. 
xxxiv.  2). 

Τ  (ζαί)  per  Graecum  ζ  ubique  redditur.     Sola  exoeptio  est  μασβηή  pro  ΓΏΪΏ  (Mal.  ii  13). 

Π  (ήθ)  duplicis  pronuntiationis  est,  cujus  exemplum  est  vox  ΓΡΟΊΠ  (Jerem.  xix.  2)  quae 
Senioribus  χαρσύθ  sonat,  Aquilae  autem  et  ceteris  άρσζίθ.  Exprimitur  per  χ  in  ώχάμ  pro 
DTIN  (Sym.  Jesai.  xiii.  21),  necnon  in  propriis  nominibus  Χάμ,  Χφρων^  Xappav  (Josepho  Αύρα- 
ρΐτις),  *  Ιεριχώ,  Όχοζίας  pro  ""PpN  (Aquilae  Άαζία) ;  saepius  vero  per  spiritum  tantum,  ut  άγ 
pro  3Π  (PsaL  cxvii.  27),  o\8  pro  Τ?Π  (Psal.  xlviii.  2),  δμρ  pro  Tjh  (Hos.  iii.  2),  ίδαθύ  pro  *ΠΤΡΗ 
(Psal.  xlviii.  5),  ίσσήν  pro  ]ψΠ  (Exod.  xxviii.  15);  in  media  autem  voce  'Ραάβ  pro  3ΓΠ,  fif*  Pro 
CJ^  (Peal.  CIX.  3),  /e/SaX  pro  72ΓΡ  (Psal.  vii.  15),  ονμαλαμά  pro  ΠΌΓΠΏ*)  (Psal.  lxxv.  4),  μ^σσαάρ 
pro  "ϊΠψΏ  (PsaL  cix.  3),  λακϊθ  pro  ΓΙΠ,Τ?  (Mal.  ii.  13),  ούθασρηού  pro  VTJDnW  (Psal.  viii.  6). 
Denique  in  fine  vocis  in  rj  aut  «  silet;  ut  μασβηή  pro  Π2ΐρ  (MaL  ii.  13),  0ασέ  pro  ΠΟΘ  (Aq. 
Deut.  xvi.  i).3 

Σ0  (tj^)  exprimitur  per  f,  ut  τάλ  pro  712  (Ps.  cix.  3),  σπτίμ  pro  D^tStt?  (Aq.  Deut.  x.  3). 

»  (άδ0)  in  initio  vocis  per  I  redditur,  ut  «V^£  pro  ^.  (Psal.  ix.  8),  tWo>0  pro  Π^ΗΒ^  (Psal. 
cxv.  4). 

D  (χα»  semper  aspiratur,  ut  χω*  pro  D*l3  (Psal.  cxv.  4),  βαρούχ  pro  "Spna  (Psal.  cxvii.  26).* 

b  {λάβδ),  D  (/"7/0,  3  («ΌΟν),  et  D  (σάμχ)  cum  Graecis,  λ,  μ,  ν  (nisi  excipienda  sit  scriptura 
β(δψ  pro  Π^?  (Gen.  ii.  8)),  σ  regulariter  permutantur. 

y  (aiV)  in  initio  vocis  exprimitur  per  spiritum  lenem,  ut  &\  pro  ^V  (Psal.  viii.  ι),  άλή  pro 


1  Cf.    Montef.    Origenis   Ilexaplorum   qum   gujxreunt,  xxii.  24).  4  Exceptiones  sunt  h  σαβίκ  pro  η3Ε>3  (LXX 

T.  II,  pp.  394-399•  '  Scriptura  «W  pro  jftn  (Psal.  Gen.  χχΐί  13),  necnon  Graeca  derivativa  κάδος  a  "13,  «ι^κ, 

\«  i    4  in  Auctario)  vix  sana  esee  vidctur.  3  Efalga•  a  "^33.  « 

laria  eunt  φασίκ  (2  Paral.  xxx.  i)  et  Ta/3«  pro  Π3Β  (< , 


PROLEGOMENA  IN  HEXAPLA  ORIGENIS.  lxxiu 

λ?  (Psal.  xlviii.  12),  ovaXia  pro  ^Γ??"]  (Psal.  vii.  8),  άάρ  pro  ΤΡΠ  (Gen.  xxviii.  19),  ίλιων  pro  P^V 
(Psal.  xc.  9),  ίμϊκ  pro  P^V  (LXX  Jos.  vii.  24) ;  rarius  per  γ,  ut  βν/αβρωθ  pro  ΓΓΠ2}ΕΙ  (Psal.  vii.  7), 
et  in  propriis  nominibus  Γάζα  (Aq.  Άζά)  pro  Π}Ρ  (LXX  Deut.  ii.  23),  Tal  pro  ^  (LXX  Jos.  vii.  2), 
Γαφάλ  (Aq.  Ή£άλ)  pro  ^V  (LXX  Deut.  xi.  29),  Ταυα  pro  W  (Aq.  Jesai.  xxxvii.  13),  Σόγορα  et 
Στ^ώρ  pro  ^V^y  Γόμορρα  pro  >Ή£3|  etc.  In  medio  vocis  silet,  ut  ματ  pro  EJftp  (Psal.  viii.  6),  vtp  pro 
"W  (Hos.  xi.  ι),  Βάλ  (LXX  Βα'αλ)  pro  ^W  (4  Reg.  i.  2),  σααρ6<>  pro  0*Τ#  (Jesai.  xxvi.  2), 
σ«»ρ//χ  pro  O^nyto  (H08.  iii.  2),  δ(μά  pro  •"WPT  (MaL  ii.  13),  0e<™>  pro  *Ι&$ΓΙ  (Mal.  ii.  13).  In  fine 
vocis  redditur  per  α  aut  e,  ut  Ί^σονέ  (Aq.  Ίησουά)  pro  5^1•"^  (LXX  1  Paral.  vii.  27),  Ώσ?7€  pro 
OTin,  /α£αέ  pro  3Π?.  (Psal.  xcL  7),  'Avk  (LXX  \Arrfy!)  pro  i^n  (Aq.  Jesai.  xxxvii.  13),  θ^σαμηωθ 
pro  ΓΙΝΌ  jm?n  (Gen.  v.  5). 

9(^17)  per  φ  semper  effertur.  Sic  Hieron.  Comment.  in  Dan.  (Opp.  T.  V,  p.  724) :  "  Notan- 
dum  autem  quod  Ρ  literam  Hebraeus  sermo  non  habeat,  sed  pro  ipsa  utatur  phe,  cujus  vim 
Graecum  φ  sonat." 

χ  (σαδή)  per  σ  exprimitur,  ut  σαδικ  pro  P^  (Jesai.  xxvi.  2),  aps  pro  VJN  (Psal.  xi.  7. 
lxxv.  10),  et  propria  nomina  Σαβαωθ,  Σιων,  Σδρ,  Σιδων,  Σ&κίας  etc. 

ρ  (κώφ),  et  ι  (βής)  Graecis  κ  et  ρ  accurate  respondent. 

Χΰ  et  b  (<rej/)  nullo  discrimine  per  σ  exprimuntur,  ut  σωσανίμ  pro  D^OT  (Psal.  xliv.  1), 
σασων  pro  ffcfo  (Psal.  xliv.  9). 

Π  (&*£),  etiam  dagessatum,  semper  per  #,  non  f,  effertur,  ut  μαχθαμ  pro  D£3Q  (Psal.  xv.  1), 
ούαθ\τ  pro  ^ri^  (Psal.  xliii.  19). 

Transeamus  ad  vocales,  quae  per  puncta  literis  appicta  notantur.  Ex  his  Kamets, 
Pathach  et  Chateph  Pathach  regulariter  per  α  efferuntur,  ut  aup  pro  "^V^  (Gen.  xxviii.  19), 
καραβί  pro  "Ό^ΙΒ  (Hos.  xi.  1),  yhv  pro  JH  (Gen.  ii.  8),  βααλϊλ  pro  W?S3  (Psal•  χί•  7)»  "^ακά  pro 
nK^  (Mal.  ii.  13);  rarius  per  e,  ut  ώλψζϊμ  pro  BW^  (Jesai.  xxvi  4),  ^ρχ0*)  pro  T9T  (Psal. 
xlvii.  3),  ίσρή  pro  τΐ$Μ  (Psal.  i.  1),  rep  pro  TS3  (Hos.  xi.  1). 

Tsere  cum  ij  commutatur,  ut  Ιη<ήβ  pro  3#!  (Psal.  ix.  8),  μηήν  pro  Γ*?Ώ  (Mal.  ii.  13);  ali- 
quando  cum  e,  ut  σ\μ  pro  D®  (Gen.  xxviii.  19),  e/xe/c  pro  pOV  (LXX  Jos.  vii.  24). 

Segol  per  e  efferri  solet,  ut  σέλ  pro  Π7ρ,  Ζω€λ£0  pro  Jv^ft  (Hex.  ad  3  Reg.  i.  9),  vel, 
quiescente  e  duobus  altero,  νϊβλ  pro  723  (Psal.  xci.  4),  pfy  pro  ΕξΠ  (Psal.  cix.  3),  λ€0χ  pro  ^7 
(Hos.  iii.  2);  est  ubi  per  ά  et  o,  ut  0α£έλ  pro  '2Γ1  (Theod.  Lev.  xviii.  23),  καρν  pro  Π£  (Hex. 
ad  Job.  xlii.  14),  χωθάρθ  pro  ΓΠΠ4  (Hex.  ad  4  Reg.  xxv.  17),  δλ£  pro  Tjn  (Psal.  xlviii.  2). 

Chirik  utrumque  per  Τι  vel  I  exprimitnr,  ut  -*1μ  vel  -Ιμ  in  pluralibus,  άσ^μινίθ  pro  ΓΡΓρψΠ 
(Psal.  xi.  ι),  δφρή  άϊαμϊμ  pro  E,,P;li  "Ί^Ι,  γ*£/3ώρ  pro  "Λ21|  (Jesai.  ix.  5) ;  parvum  autem  (quod 
vocatur)  non  raro  per  α  et  e,  ut  μαναα  pro  »^7?Ρ,  μαχθαμ  pro  D^^p  (Psal.  XV.  i),  μάλαμα  pro 
ΠΌγΑ>Ώ  (Pgal.  Ιχχν.  4),  άσρού  pro  ^D«  (Psal.  cxvii.  27),  «σσά  pro  ΠψΝ  (Gen.  ii.  23),  άγεθθιθ  pro 
HWl  (Psal.  viii.  ι),  φ^γγούλ  pro  ^DS  (Theod.  Lev.  vil  18). 

Cholem  per  ώ  effertur,  ut  \m  pro  Di3  (Psal.  cxv.  4),  δωδώ  pro  Vfl  (Lev.  xx.  20) ;  aliquando 
per  όίί,  ut  σαφούν  pro  pS?  (Psal.  xlvii.  3),  μανούδ  pro  *ή30  (Psal.  xliii.  15);  rarius  per  o,  ut  typ 
pro  ^^1  (Hos.  iii.  2),  χ^φορ  pro  "tiB?  (Psal.  cxlvii.  5). 

Schurek  cum  ίϋ  commutari  solet,  ut  Αούζ  pro  ^7  (Gen.  xxviii.  19),  θεσού  pro  ^^ΓΙ  (Mal. 
ii.  13),  ίσονωθ  pro  H^ttT  (Psal.  cxv.  4);  rarius  per  ώ,  ut  σώρ  pro  ^S  (Jesai.  xxvi.  4). 

TOM.  1.  I 


kxiv  PROLEGOMENA  IN  HEXAPLA  ORIGENIS. 

Postremo  Kibbuts  per  ό  effertur,  ut  (ολλωθ  pro  nWJ  (Psal.  xl  9). 

Scheva  in  initio  vocis  aliquando  silet,  ut  βρησϊθ  pro  Π^ΛΤΟ,  0χίΜΑρ  pro  "*3??  (Psal. 
xci.  4),  /W>  pro  D#f  (PsaL  cxvii.  26),  <ri>0  pro  HMto  (Hex.  ad  Lev.  xiii.  10, 19) ;  aliquando 
effertur  per  ?,  ut  β*γαβΡά>θ  pro  Hlnflfl  (Psal.  viL  7) ;  libentius  vero  pro  Ϊ  vocalem  assumit 
quae  in  eequenti  syllaba  habetur,  ut  φαάθ  pro  ηΝΘ  (Theod.  Lev.  xix.  27),  λαμααάλ  pro  ^? 
(Psal.  xlviii.  5),  φαλαγαν  pro  W?B  (Psal.  xlv.  5),  /">™P  ΡΓ0  Ί^  (Psa1•  xxxv«  IO)'  ^a6^' 
σαβαωθ,  Σολομών,  etc. 

Praeterea  observandum  est,  in  affixis  secundae  personae  singulariB  masculini  generis  pro 
Π  vel  η  Origenem  sonuisse  αχ,  rarius  «χ,  ut  βαχ  pro  jT2  (Jesai.  xxvi.  3),  ^λωάχ  pro  ΤΪ™  (Psal. 
xliv.  9)Ύ,άραχ  pro  *Tp$  (PsaL  xliii.  19),  «Χ«λάχ  pro  ^V  (Peal.  xlvii.  10),  fcXcfcflx  pro  Τ|ΓΠ?! 

(Psal.  cix.  3). 

Nescimus  utrum  Origeni  an  amanuensibus  imputandae  sint  conftisiones  duorum  vocabu- 
lorum  Hebraeorum,  quales  sunt  θπαμηωθ  pro  ΓήΝΏ  VUn  (Gen.  v.  5),  βαηλαϊ  pro T&  H?  (Gen. 
xliii.  23),  άληαδαμωθ  pro  ΠΜΤΤΝ  ^  (Psal.  xlviii.  1 2),  ώσιανά,  άσλία^ά  pro  N|  Γψ•βΚΠ,  H2  Πζρ  Ϊ$Π 
(Psal.  cxvii.  25),  σαυλασαΰ  pro  ^  tt,  /cat/Xa/cai)  pro  Ίβ1?  Ίβ,  ^ρσά/ζ  pro  0?  Vgt  (Jesai.  xxviii.  13), 
άλλ^λοώ'α  pro  ΓΡ  ttn  (LXX  Psal.  civ.  1). 

Obiter  notandus  usus  τοΰ  άδωναϊ  pro  »"ΛΓΡ  in  columna  Hexaplorum  secunda  ad  Psal. 
cxvii  25.  Prov.  viiL  22.  Jesai.  xxvi.  4. 

2.  Per  appellationem  Hebraei  in  Hexaplorum  reliquiis  etiam  Hebraeum  archetypum 
eive  primam  operie  Origeniani  columnam  aliquando  significari  non  est  quod  miremur.  Extra 
omnem  ambiguitatem  sunt  locutiones  Eusebianae  ή  Εβραϊκή  λέξις,  ή*  Εβραϊκή  άνάγνωσις,  quarum 
prior  legitur  ad  PsaL  lxxv.  3,  ubi  pro  kv  dprjvrj,  quae  versio  est  των  Ο',  ή  'Εβραϊκή  λ^ις  και  οι 
λοιποί,  kv  Σαλήμ,  recte  prae  se  ferunt;  posterior  autem  ad  Psal.  xl.  10,  ubi  άντι  τον,  πτ^ρνισμον, 
πάρα.  τοις  Ο'  ΰρημίνον,  ή  'Εβραϊκή  άνάγνωσις,  πτίρναν,  π€ρύχ(ΐ.5  Idem  in  scholiis  Graecis  sonat 
το  Έβραϊκον,  ut  Schol.  ad  Job.  vi.  4:  Άντι  τον  κνρίον,  σαδδαι  κείται  kv  τω  Έβραϊκω,  δ  4ρμην€ν€ται 
Ικανόν;  Origen.  in  Hex.  ad  Gen.  iv.  8:  'Εν  τω  Έβραϊκω  τδ  λεχθϊν  νπο  τον  Καιν  προς  τον  "Αβελ  ον 
γέγραπται;  Euseb.  in  OnomastlCO,  ρ.  120:  Βνβλος . . .  άνθ'  ον  το  Έβραϊκον  ίχζι  Τοβϊλ  ('?})  \ 
S.  Basil.  in  Hex.  ad  Jesai.  ii.  21:  Έν  τοις  άντιγράφοις  της  κοινής  εκδόσεως  ον  κ€ΐται  τοντο,  αλλ  kv 
τω  Έβραϊκω  κύμινον,  Ικ  των  λοιπών  μ€Τ€κομίσθη*  Etiaill  τον  Έβραίον  nomen  in  Hexaplis,  etsi 
ambiguum,  aliquando  pro  textu  Hebraeo  poni  certo  certius  est.  Sic  in  titulis  Psalmorum  lxix, 
lxx,  cxliii,  Cxlv:  ovre  πάρα  τω'Εβραίω  (s.  παρ  Έβραίοις),  οϋτί  παρά  τοις  άλλοις  €νρίσκ€ται.  Sed  ad 
hunc  ueum  probandum  testis  instar  omnium  est  S.  Chrysost.  ad  Jerem.  xxxi.  2 :  *0  γάρ  θ^ρμον 
ήρμήν(νσ€ν  ό  Έλλην,  τούτο,  χάριν,  6χ«  ό  Εβραίος . .  .το  γάρ  ωμ  (ΟΠ)  κατά  τήν  Εβραίων  φωνήν  δασν- 
νόμ^νον,  θ^ρμόν  ί'στί•  Tb  δ(  ήν  (|Π)  κάλλος  κεχαριτωμίνον ;  ad  quem  locum  valde  notabile  est, 
Ji>  hraeum  interjyretem  (qui  et  ό  Εβραίος)  non  χάριν,  sed  οίκτιρμον  posuisse.  TraDseamus  ad 
interpretem  Syro-hexaplarem,  qui  centies  in  margine  textum  Hebraeum  affert  sub  siglis  .*. 
et  .λ^,  interdum  cum  plena  ecriptnra  l-taj^,  |unv>  (Hex.  ad  Jesai.  xlii.  1.  lii.  7.  Jerem.  xi.  5. 


'  Vid.  etiam  Hex.  ad  Peal.  xxxv.  3.  Jesui.  ν.  ι.         β  Cf.  Hex.  ad  Gen.  v.  25.  Exod.  iv.  25.  Jesai.  xlii.  4.  Jerem.  i. 


PROLEGOMENA  IN  HEXAPLA  ORIGENIS.  Ixxv 

xxxix.  13)  rarius  in  plurali  (Hex.  ad  Gen.  iv.  8.  Prov.  ix.  12.  Jesai.  xlvi.  10)  j  in  quibus  omnibus 
locis  manifesto  indicatur  Hebraeum  archetypum,  non  interpres  quidam  6  'Εβραίος  dictus,  qui 
Syro  nostro  prorsus  incognitus  fuisse  videtur.  Postremo  6  'Εβραίος  (\ - \  «*  ^ )  h.  e.  textus  He- 
braicus,  allegatur  et  cum  versione  Syra  vulgari  comparatur  ab  Ephraemo  Syro  in  quindecim 
locis  quos  collegit  Jos.  Perles  in  Melet.  Peschit.  pp.  51-53,  e  quibus  unum  et  alterum  in 
schedas  nostras  condere  non  gravabimur.  Gen.  xxv.  25  (Opp.  T.  I,  p.  173):  "  Pro  cincinnis 
(JuLojuL)  pilorum,  stolam  (iu^no/*)  pilorum  dicit  Hebraeus ;"  ubi  revera  in  Hebraeo  est  *Ί"Π*?. 
Deut.  ix.  15  (Opp.  T.  1,  p.  273):  "  Ubi  dixit  (Peschito)  oravi,  in  Hebraeo  scriptum  est  jeju- 
navi."  Scilicet  vox  Hebraea  est  ν^ΟΠΗ},  et  prostravi  me,  sed  Ephraemo  obvereabatur  locus 
Deut.  ix.  9,  ubi  jejunium  tantum  memoratur.  1  Sam.  xxiv.  4  (Opp.  T.  I,  p.  380) :  "  Hebraeus, 
ut  tegat  pedes  ejus,  quod  editio  nostra  dicit,  et  dormivit  ibi"  2  Sam.  xix.  35  (Opp.  T.  I, 
p.  423):  "  Non  possum  percipere  vocem  nobilium  virorum  et  nobilium  mulierum  (Q^to 
Wni|h)«  sed  Hebraeus  dixit,  JImojo  )l*>\  ^  (rrnun  D*M0).M  Semel  quidem  (Opp.  T.  I,  p.  173) 
pro  Js»r  vel  <&Ik~3  Ephraem  usus  est  locutione  UIa^  (εξεδωκεν)  nS  *,}* \  quam  tamen  de  textu 
Hebraeo  (qui  S.  Cyrillo  in  Hex.  ad  Zach.  vi.  3.  viii.  10.  xiv.  8  est  ή  των  'Εβραίων  εκδοσις,  et 
S.  Severo  in  Hex.  ad  4  Reg.  viii.  15  |^^\  |lmv>Niv)  recte  positam  esse  probavimus  in  Hex. 
ad  Jesai.  v.  1.  Quod  vero  ad  scriptores  Latinos  attinet,  locutiones  in  Hebraeojuxta  Hebraeos, 
in  S.  Hieronymi  Commentariis  semper  de  Hebraica  veritate  intelligendas  esse  vix  est  quod 
moneamus. 

3.  Restat  interpres  quidam  cognomine  6 'Εβραίος,  de  quo  quis  non  sit,  confidenter  affir- 
mare;  quis  vero  sit,  non  nisi  hariolando  conjicere  possumus.  Lectiones  ejus,  ex  Eusebio 
Emiseno,  Diodoro,  Acacio,  Didymo,  Polychronio,  Olympiodoro,  Clirysostomo,  Theodoreto,  aliis, 
semel  ex  Origene7  excerptae,  ad  certos  tantum  S.  Scripturae  libros,  videlicet  ad  Genesim 
quatuordecim,  ad  Exodum  duae,  ad  Jobum  undequadraginta,  ad  Jesaiam  una,  ad  Jeremiam 
septem,  ad  Ezechielem  viginti  quinque,  ad  Danielem  una,  in  Hexaplis  allegantur.  Saepe 
copulatur  cum  alio  interprete  anonymo,  qui  et  ipse  in  summa  obscuritate  versatur,  6  Σύρος.9 
Quod  ad  versionem  ejus  attinet,  cum  exemplari  Hebraeo  hic  illic  accurate  concinit ;  e.  g.  Gen. 
viii.  21:  Ε"1ΝΠ  ^?  "^??.•  Ό  Έβραΐος-  το  πλάσμα  της  καρδίας  άνθρωπου.  Job.  ϋ.  3^  Ρ^ΓΓ?  ^l^) 
ιΠΏΓΟ.  Ό  'Εβραίος'  και  ετι  εγεται  της  έαυτοΰ  τελειότητος.  Job.  xl.  2  2  (Heb.  27)  :  Ό  'Εβραίος' 
άρα  πληθύνει  προς  σε  δεήσεις;  άρα  λαλήσει  προς  σε  μαλακά;  quae  Hebraeam  veritatem  apte  et 
eleganter  exprimunt.  Sed  louge  frequentius  ab  ea  plus  minus  recedit  hic  interpres.  Sic 
Gen.  xxii.  13  pro  ^ND,  detentus,  Syrus  et  Hebraeus  κρεμάμενος  vertunt,  quod  Hebraice  sonat 
^Sn.9  Job.  ii.  5:  ^5"j^"!•  Ό  'Εβραίος-  βλασφημήσει  σε.  Job.  vii.  12  :  "^ψΌ.  Ο',  φυλακήν. 
Ό  Έβραΐος-  πόνους.  Job.  νϋ.  20 :  ^VEJM  ΠΌ.  Ό  'Εβραίος-  τι  σε  έβλαψα;  Jesai.vii.l8: 
Τϊ^Π.  Ο',  τη  μελισση.  Ό  'Εβραίος  και  ό  Σύρος-  σφηκί  (Hebraice  ""^Η?).  Ezech.  XVI.  6 : 
^Ώ"]!.      Ο',  εν  τω  αΐματί  σου.     Ό  'Εβραίος-    εν  τη  υγρασία  σου.       Ezech.  xxxii.  23:  "^"^OtHj?• 

* •:• 

τ  Vid.  Hex.  ad  Ezech.  xxxii.  23.  8  Sic  6  Εβραίος  κα\     viii.  7.  xxii.  13.  xxxvii.  2.  Exod.  i.  12.  Jerem.  i.  11.  xxxi.  2. 

6  Σίρος  Gen.  iv.  1.  xi.  3.  xxiv.  1.  Job.  iii.  3.  Jesai.  vii.  18.      β  Sic  2  Reg.  (Sam.)  xviii.  10:  >γΚ2  *νΠ.     O'.  κρΐμάρκνον  iv 
Ezech.  xliii.  2,  3.    xliv.    20;    6   Σύρος   κα\   6   Εβραίος   Gen.       ttj  δρνΐ. 

Ι   2 


Ixxvi  PROLEGOMENA  IN  HEXAPLA  ORIGENIS. 

O'.  lv  μηροΐς  λάκκου.  Ό  'Εβραίος-  kv  μήκ(ΐ  λάκκου.  Interdum  paraphrastam  potius  quam  inter- 
pretem  agit  Noster.  E.g.  Job.  i.  22:  Nec  dedit  insulsum  Deo.  Σαψίστερον  (inquit  Olympio- 
dorus)  ό  Έβραΐο?,  οΰκ  ίμίμψατο,  φησι,  τω  θ(ω.  Job.  ix.  9 :  Et  Phiadas  Q1®^)  et  penetralia 
ausfri.  Ό  'Εβραίοι  και  πάντα  τα  άστρα  τά  κυκλοΰντα  νότον.  Job.  xiii.  ιι :  Nonne  majestas  ejus 
hnNtT)  terrebit  VOS  ?  Ό  Έβραΐος-  eav  άποστρέψ]]  το  πρόσωπον  αύτοΰ,  ταραχθήσεσθε.  Ezech. 
xiii.  18:  Vac  iis  quae  conmunt  pulvillos  ad  omnee  cubitos  manuum,  et  faciunt  culcitas  ad 
caput  (hominum)  cujusvis  staturae.  Quae  sic  enarravit  Hebraeus  noster:  Ούαϊ  ταΐς  ποιούσαν 
ώυλακτήρια,  και  κρίμαζούσαις  (πι  τοις  βραγίοσιν  αύτων,  και  έπιτιθεμέναις  αυτά  επάνω  κεφαλής  εκάστης 
ηλικίας. 

Εχ  his,  e  pluribus  paucis,  exemplis  satis  superque,  ni  fallimur,  confutatur  triplex  de 
Hebraeo  interprete  hypothesis.  Prima  (quae  Drusii  quoque  esse  videtur10)  eorum  est  qui 
opinantur  Olympiodorum  et  ceteros  ipsius  exemplaris  Hebraei  versionem  Graecam  a  se  con- 
fectam  sub  hoc  nomine  allegasse,  ut  reapse  6  'Εβραίος  idem  sonet  ac  το  Έβραϊκόν.  Nam  si 
concedamus  (id  quod  vix  credibile  est)  eos  Hebraea  eruditione  competenter  imbutos  esse, 
quomodo  accidere  potuit,  ut  versio  eorum  ab  Hebraea  veritate  tantum,  quantum  a  nobis  jara 
declaratum  sit,  discederet?  A/tera  est  Criticorum,11  qui  arbitrati  sunt  Tbv  Έβραΐον  non  alium 
esse  quam  Aquilam  nostrum,  cui  propter  scrupulosam  ejus  archetypi  sui  imitationem  honori- 
ficum  hoc  cognomen  inditum  sit.  At  quid  tum  fiet  de  tot  Hebraei  nostri  lectionibus,  quae 
ab  Hebraea  veritate  tum  in  singulis  vocibus  tum  in  tota  verborum  complexione  immane 
quantum  abhorrent  \  Hoc  unum  argumentum  omnibus  quibus  primo  statim  intuitu  per- 
spicua  sit  Aquilae  manus,  ad  rem  conficiendam  sufficit;  ut  vix  opus  sit  loca  innumera  proferre, 
in  quibus  post  allatam  του  'Εβραίου  versionem,  statim  subjungatur  Aquilae  lectio  ab  ea  longe 
diversa.12  Tertia  sententia  est  Eichhornii,13  qui  sibi  suasit  sub  hoc  nomine  afferri  criticas 
Hebraei  exeinplaris  cum  versione  LXXvirali  comparationes,  e  Patrum  Graecorum  et  Latinorum, 
in  primis  S.  Hieronymi,  Commentariis  excerptas.  "  Hieronymo/'  inquit,  "  qui  in  Commen- 
tariis  euis  versionem  των  Ο'  cum  archetypo  toties  comparavit,  multae  occasiones  fuerunt  eam 
juxta  Hebraeum  corrigendi;  ejusque  correctiones  semper  in  Hexapla  sub  nomine  τοϋ'Εβραίου 
introductae  sunt."  Deinde  exempli  causa  affert :  Gen.  ii.  2,  ad  quem  locum  Montef.  edidit : 
"  Έβρ.  [tjj  ήμίρα  τ$  €βδ6μη~\.  CY.  kv  Tjj  ήμερα  tjj  Zktji  ;"  ubi  Έβρ.  non  est  Hebraeus  noster,  sed 
textue  Hebraeus ;  et  Graeca  uncis  inclusa  sunt  Montefalconii  versio  Latinorum  Hieronymi  in 
Quaest.  in  Gen. :  "  Pro  die  sexto  in  Hebraeo  habet  diem  septimum."  Gen.  iv.  1 2 :  "131  V3, 
ubi  Montef.  :  "Ό  Έβραΐος  καϊ  ό  Σύρος'  σαλζυόμςνος  και  ακατάστατων.  Ο',  στίνων  και  τρψων;" 
Procopius  vero  pro  Ό  'Εβραίος  και  ό  Σύρος,  Τδ  Εβραϊκά  και  οι  λοιποί  habet.  Utut  sit,  Hiero- 
livmi  annotatio,  unde  Graecam  lectionem  derivatam  esse  temere  affirmat  Criticus  noster,  vide- 
licet :  "  Quod  LXX  Naid  transtulerunt,  in  Hebraeo  nod  dicitur,  et  interpretatur  σαλίυόμ^νος, 
id  eet,  instahiiia  etfluctuans  ac  sedis  incertae?  non  huc  pertinet,  sed  ad  v.  16;  lacuna  autem, 
quam  apud  Hieronymum  post  σαλεμένος  statuit  Eichhornius,  quasi  excidisset  και  ακατάστατων, 


10  Vid.  Montefalconii  liexapla,  T.  I,  p.  417.  "E.  g.      iv.  26.  Job.  ii.  5.  xiv.  8.  xv.  14.  xx.  5.  Ezech.  ix.  4.  xvi.  8. 

J.  S.  Semleri  in  Vorbereilung  tur  theologischeti  Hermeneu-      xxl  21.  xxii.  28.  xxiii.  20.  13  Eichhorn.  (J.  G.)  Ein- 

tik,  P.  I,  p.  327.       u  Vid.  Hex.  ad  Gen.  xxxviii.  29.  Exod.      leitung  in  das  Α.  Τ.  T.  I,  p.  410  sqq.  ed.  3^. 


PROLEGOMENA  IN  HEXAPLA  ORIGENIS  Ixxvii 

est  mera  hallucinatio  Viri  ingeniosi,  ne  dicamus  doloei,  qui  ut  hypothesi  suae  fidem  adstruat, 
pro  tribus  epithetis,  quae  vocem  σαλ€υ6μ(νο*  per  paraphrasin  exprimunt,  duo  tantum,  invereo 
ordine,  fluctuans  et  instabilis  (h.  e.  σαλ^νόμαΌς  και  ακατάστατων)  in  allegando  posuerit.  Ceteras 
ejus  ejusdem  farraginis  probationes  exscribere  nolumus:  hoc  unum  affirmamus,  et  qnemlibet 
talium  quaestiuncularum  studiosum  ad  negandum  provocamus,  e  lectionibus  plus  quam  octo- 
ginta,  quae  Hebraeo  interpreti  in  Hexaplis  tribuuntur,  ne  unam  quidem  in  Hieronymi 
Commentariis  inveniri  posse. 

Restat  antecessoris  nostri  opinatio,  ea  qua  par  est  haesitatione  proposita ;  scilicet  per  hoc 
nomen  intelligi  posse  Hebraeos  illos  doctores,  quibus  in  S.  Scripturis  explicandis  utebantur 
Patres  Graeci  veteres,  maximeque  Origenes,  de  quo  ait  Hieronymii9:  "  Ipse  Origenee  et 
Clemens  et  Eusebius,  atque  alii  complures,  quando  de  Scripturis  aliqua  disputant,  et  volunt 
approbare  quod  dicunt,  sic  solent  scribere :  Referebat  mihi  Hebraeus ;  et,  Audivi  ab  Hebraeo ; 
et,  Hebraeoram  ista  sententia  est."1*  Tali  in  Hebraea  eruditione  magistro  ipsum  Hieronymum 
usum  esse  notissimum  est,  qui  ei  Hebraeus  qui  me  in  S.  Scripturis  erudivit™  semel  fortasse 
eimpliciter  Hebraeus  audit.16  Cum  vero  in  Hexaplis  citetur,  non  indefinite  Έβραΐό?  m  vel  ol 
'Εβραίοι,  magistri  videlicet  qui  institutiones  suas  ore  tradebant,  sed  certus  quidam  auctor, 
ό  Εβραίος,  quem  opus  suum  scripto  mandaese  probabile  est,  verisimilius  est,  nostro  quidem 
judicio,  hoc  titulo  insignitum  esse  Hebraeum  quendam,  cujus  nomen  deperditum  est,  sive 
Judaeum  sive  Christianum,  utriusque  linguae  doctum,  qui  certos  Veteris  Testamenti  libros  (in 
primis  Genesim,  Jobum  et  Ezechielem)  e  sermone  nativo  in  Graecum  transtulerit,  idque,  quod 
ad  etylum  attinet,  non  verbuni  de  verbo  Aquilae  more  exprimene,  sed  ad  Symmachi  liberiorem 
et  elegantiorem  sermonem  magis  accedens. 

II.     Quis  sit  6  Σύρος. 

Inter  reliquias  Hexaplorum  inde  a  Flaminii  Nobilii  collectione  inventae  sunt  lectiones 
cujusdam  interpretis,  qui  simpliciter  τον  Σύρου  appellatione  distinguitur,  quique  cum  Hebraeo 
modo  memorato  non  raro  copulatur.  Auctores  qui  Syri  lectiones  allegant,  sunt  Melito  (semel 
tantum  ad  Gen.  xxii.  13),  Didymus,  Diodorus,  Eusebius  Emisenus,  Polychronius  et  Apoli- 
narius  (ad  Danielem),  Chrysostomus,17  Theodoretus  (ad  Jeremiam  et  Ezechielem),  Procopius, 
alii ;  ad  Genesira  quidem  tricies,  ad  Jeremiam  sexies  et  vicies,  ad  Ezechielem  duodecies,  ad 
Pealmos  septies,  ad  Threnos  quinquies,  bis  terve  ad  Exodum,  Danielem  et  Hoseam,  ad 
3  Regum  et  ad  Jesaiam  non  nisi  semel.  In  ceteris  autem  libris  in  nullam  του  Σύρου 
mentionem  incidimus. 
.> ;* 

14  Hieron.  Opp.  T.  II,  p.  469.         15  Vid.  Hex.  ad  Amos  Ό  2ύρος  (Japeu  graphico,  ut  videtur,  pro  6  Εβραίος)•  ρά; 

iii.  11.  Nah.  iii.  8.  1β  Vid.   Hex.  ad   Nah.  iii.  1.  postremo  (quod  serius  vidimus)  ad  Gen.  xxii.  ia:    nny 

17  Chrysostomus  tres  tantum,  ni  fallimur,  τον  Σύρου  lec-  ^ΪΠ*.    Ο',  νυν  ΐγνων.    Ό  Ivpos'  ννν  ίγνώρισαι.    Vid.  S.  Chry- 

tionee  memorat,  videlicet  ad  Gen.  iv.  4  (ubi  ei  Symmachi  eost.  Opp.  T.  X,  p.  450  B. 
versionem  i vtm/purt ν  per  incuriam  tribuit);  ad  Psal.  xlviii.  6: 


lxxviii  PROLEGOMENA  IN  HEXAPLA  ORIGENIS. 

De  hoc  Syro  anonymo  inde  a  Montefalconio  maxima  est  virorum  eruditorum  dissensio. 
Interpres  Syrus,  qui  primum  in  mentem  nobis  veniat,  est  auctor  venerandae  versionis  quae 
Peschito  nomine  gaudet,  quippe  qui  pariter  anonymus  sit,  et,  saltem  quod  ad  versiones  V.T. 
Syriacas  attinet,  ut  hoc  titulo  κατ  εξοχήν  decoraretur  meruerit.  De  Syro  versionis  vulgaris 
concinnatore  digna  sunt  quae  exscribantur  verba  Theodori  Mopsuesteni  in  Prophetas  minores : 
Τίνες  δε  εφασαν  rhv  Σύρον  πάσσαλον  λέγειν  (videlicet  ad  Habac.  ii.  ii,  ubi  reapse  in  Peschito  est 
Ι^ι.οη,  πάσσαλο?)'  αλλ'  άνόητον  εΐη  άν,  άφέντας  τής  Έβραΐδος  ττ)ι>  φωνην  καθ'  f)v  ό  προφήτη?  έφθέγξατο, 
ήνπερ  οΰν  ήμΐν  δια  της  οικείας  ερμηνείας  σαφή  κατέστησαν  άνδρες  εβδομήκοντα  δόκιμοι  τε  και  ακριβώς 
της  γλώττης  επιστήμονες  εκείνης,  Σύρω  προσέχειν  μεταβεβληκότι  τήν  Εβραίων  εις  την  Σύρων,  είτα  πολ- 
λάκις το  πταίσμα  το  οικεΐον  νόμον  βουληθέντι  θεΐναι  φωνής.  Idem  ad  Zeph.  i.  6  ait :  Ους  έχρήν  προ 
πάντων  εκείνο  συνιδεΐν,  8τι  κατά  μεν  τήν  Εβραίων  γλώτταν  εϊρηται  τα  τής  θείας  γραφής,  ήρμήνευται  δε 
ταύτα  εις  την  Σύρων  παρ'  8τον  δήποτν  ούδε  γαρ  εγνωσται  μέχρι  της  τήμερον  8στις  ποτέ  οντάς  έστιν.18 
Ε  nostri  autem  Syri  lectionibus,  quae  in  Hexaplis  asservantur,  non  paucas  cum  versione 
Peschito  optime  convenire  non  negamus.  Hujusmodi  sunt  Gen.  iv.  4:  Et  respexit.  Ό  Σύρος- 
καϊ  εύδόκησεν.  Pesch.  «^jjo.  Gen.  xxii.  12  (auctore  Chrysostomo) :  Ό  Σύρος-  νυν  έγνώρισας. 
Pesch.  k>?o/  U«.  Gen.  xxvii.  40 :  Ό  Σύρος•  si  resipueris.  Pescb.  ooti  ^.  Gen.  xxxviii.  29 : 
Ό  Σύρος  και  ό  'Εβραίος-  τι  διεκόπη  έπι  σε  διακοπή;  Pesch.  Jfe^toJL  ..  λ  Λ  ν  fcs*»*ll7  Jlao.  Gen. 
xxxix.  2  :  Ό  Σύρος-  και  ήν  άνηρ  κατευοδού μένος  (Pesch.  -^r»)•  Gen.  xlix.  4:  Exundatio  (exun- 
dans)  SlCUt  aqitae,  ne  excellas.  Ό  Σύρος•  έπλανήθης  ως  ύδωρ,  μή  παραμείνχι?.  Pesch.  y*l  fc-j^J 
λ,ολΙ  Jl  .Uao.  Exod.  iii.  22:  Et  spoliabitis.  Ό  Σύρος,  εκτινάξατε,  κενώσατε,  φησίν.  Pesch.  oJLS 
{  =  εκτινάξατε  Exod.  xiv.  27.  Jud.  vii.  19  in  Syro-hex.).  Jerem.  i.  11 :  Ό  Σύρος  καϊ  δ  'Εβραίος- 
άμνγδαλίνην.  Pescli.  J»o^?.  Jerem.  viii.  6 :  Unusquisque  aversus  eet  in  cursibus  suis.  Ό 
Σύρος-  πάντες  tjj  γνώμχι  αυτών  πορεύονται.  Pesch.  ^ο^-^-λ  ^.ιΝ,^ν»  voo^oj.  Jerem.  xlvi.  17  : 
Ό  Σύρος-  ταράττων  και  καιρούς  παραφέρων.  Pesch.  Ui>f  ;  •>\νο  )—ο^?.  Ezech.  xliv.  20 :  Et 
corruxm  non  promittant.  Ό  'Εβραίος  και  ό  Σύρος-  ού  θρίψουσι.  Pesch.  vcl»Ij  )J.  Ezecb.  xlv.  24  : 
Hin.  Ό  Σύρος-  ήμίναν.  Pescb.  U-^o«.  Sed  in  his  et  aliis  locis  τον  Σύρον,  quisquis  fuerit,  ex 
eodem  Hebraeo  vertentem  in  eandem  cum  altero  Syro  interpretationem  sive  casu  sive  ex 
proposito  incidisse  nil  adeo  inirum,  nec  tantum  ad  identitatem  duorum  interpretum  probaudam 
valet,  quantura  ad  eam  confutandam  dissensio  eorum  in  aliis  locis,  quae  nunc  expendeuda 
sunt.  Itaque  Gen.  viii.  7  pro  —ούκ4  άνέστρεψεν  Syrus  et  Hebraeus  ύπέστρεψεν  habent,  aliter  ac 
Pesch.  quae  yAo.  JJo  prae  se  fert.  Gen.  xi.  3:  Ο',  άσφαλτος.  Ό  Σύρος  και  ό  Έβραΐος•  άσβεστος, 
calx  viva  (quick  lime).  Pesch.  J^,  calx  intrita  (slaked  lime).  Gen.  xxii.  13  (quem  locum  in 
contrariam  partem  male  appellat  Perles) :  Ό  Σύρος•  κρεμάμενος  εν  σαβέκ•  τοΰτο  δε  το  δνομα  του 
φυτού  είναι  νομίζω.  Pesch.  Jfc^o^*  ^,  implicitum  ramo.  Gen.  xxiv.  2  :  Ό  "Ελλην  σεμνότερον 
ερμηνεύει  (ύπο  τον  μηρόν  μου)•  ό  γαρ  'Εβραίος  καϊ  ό  Σύρος  αύτο  λέγει  του  άνδρ'ος  τδ  τεκνοποών  Οργανον. 
At  in  Pesch.  habetur  ^  V-.L,  Graece  ύπο  τον  νώτόν  μου.  Gen.  xxvi.  35 :  Et  fuerunt  maeror 
spiritus.  CY.  και  ήσαν  ερίζουσαι.  Ό  Σύρος•  ούκ  εύαρεστοΰσαι.  Pesch.  ο*-ο^  .txue  «οάο,  et 
exacerbabant  spiritum.     Gen.  xlv.  22:  Ό  Σύρος•    πέντε   ζυγάς   στολών,  καϊ  διακόσιους  [χρυσίνους. 


18  Vid.  Mai  Ν.  ΡΡ.  Bibl.  Τ.  VII,  Ρ.  Ι,  Ρρ.  24ι,  252. 


PROLEGOMENA  IN  HEXAPLA  OBIGENIS.  Ixxix 

Pesch.  juxta  Hebraeum :  trecentoe  argenti,  και  πίντ*  ζυγας  ιματίων  (JfcJot  r^e>).  Ad  Psal.  lix.  10 
duplex  τον  Εύρου  versio  affertur,  κάδος  της  πλύσ(ώς  μου  et  λεκάνη  τής  καταπατησεώς  μου;  ubi  1D 
Pescb.  est  lotura  (JU^**)  pedwm  tneorum.  Psal.  lxiv.  II:  Ό  Σύρος-  τοις  δρόσοις.  Pesch. 
Ι  m  .  m.  ->,  quod  Graece  sonat  όμβροις  s.  νιφετοΐς.19  Jesai.  vii.  1 8 :  Ό  Εβραίος  και  6  Εύρος-  σφηκί. 
Pesch.  JUojs^,  apibus.  Jerem.  XXXl.  38:  Ό  Εύρος•  άπο  πύργου  της  γωνίας  Άνανιήλ.  Verba  της 
γωνίας  absunt  ab  Hebraeo  et  Pesch.  Jerem.  xxxviii.  14 :  Ad  introitum  tertium.  Ό  Σύρος-  ίσω 
τριάδων.  Pesch.  ^>ιΝ\^  Jfc^L  ^ao  o^^,  intra  tres  introitus.  Jerem.  xlviii.  31:  Et  propter 
viros  Kirheres  gemet.  Ό  Εύρος  ούτως  ήρμήνευσν  κεφαλαι  αυτών  κεκαρμέναι,  και  οι  πώγωνες  αυτών 
έξυρημύνοι-  αιχμαλώτων  δε  τούτων  το  σχήμα ;  ubi  Syri  lectio  ηοιι  tam  versio  ex  Hebraeo  facta  esse 
videtur,  quam  explicatio  versionis  iuscitae  τών  Ο',  ίπ'  άνδρας  κειράδας  αύχμοΰ.  Utut  sit,  in 
prorsus  diversa  abit  Pesch.  vertens :  et  adversus  homines  qui  commorantur  in  domo  ejus  mala 
meditabuntur.  Jerem.  lii.  18:  Τους  δε  ποδιστήρας  6  Εύρος  νιπτήρας  ποδών  ήρμήνευσεν.  Ιη  Pesch. 
est  tautum  l^e^,  lebetes.  Thren.  iii.  29  :  In  pulvere.  Ό  Σύρος-  kv  γή.  Pescb.  )ift\->.  Ezech. 
xlvi.  5  :  Ό  Σύρος-  μαναά.  Pesch.  )j.»wm,  similam.  Ezecli.  xlvii.  19  :  Ό  "Σύρος'  εως  υδάτων  άντι- 
λογίας.  Pescb.  usque  ad  aquas  Meribath  Cades.  Dan.  ii.  2  :  Ό  Σύρος  συντόμως  λέγει  (άντι 
του,  τους  επαοιδούς  και  τους  μάγους  και  τους  φαρμακούς)  τους  σοφούς  τής  Έαβυλώνος.  Pesch.  νβΓΟ 
juxta  Hebraeum :  incantatores  et  hariolos  et  magos.  Ex  his  exemplis,  ni  fallimur,  certissime 
evincitur,  Syrum  nostrum  anonymum  cum  versione  Pescbito  (quae  dicitur)  nihil  commune 
habere.  Nec  magis,  nostro  quidem  judicio,  cum  bac  tam  gravi  dissensione  concilianda  est 
V.  D.  Josepbi  Perles20  sententia,  videlicet  του  Σύρου  denominatione  eas  lectiones  quae  α  Peschito 
profectae  viva  voce  circurnferebantur  indicari.  Equidem  Syrum  cum  Peschito  imiltis  locis 
congruere  facile  concedimus ;  ubi  vero  differt,  ex  ipsius  Peschito  corruptione,  aut  eorum  qui 
auribus  percipiebant  errore  quocumque  differentiam  illam  nasci  potuisse,  nobis  quidem 
prorsus  incredibile  est. 

Transeamus  ad  aliam  bujus  nodi  solutionem,  quae  a  Semlero21  primum  adumbrata,  deinde 
a  Doderleinio22  retractata  et  novis  probationibus  confirmata,  adeo  Criticorum  recentiorum23 
suflragiis  commendata  est,  ut  paene  irrefragabilis  videri  possit.  Ut  tamen  nostram  senten- 
tiam  libere  proferamus,  nulla  unquam  suppositio  aut  primo  aspectu  probabilitate  magis  desti- 
tuta  fuit,  aut  levioribus,  ne  dicamus  falsioribus  argumentis  comprobata  est.  Hypothesis  autem 
haec  est.  Sopbronius  quidam  nonnullas  particulas  Hieronymi  versionis  V.  T.  de  Hebraeo 
factae  Graece  transtulit.21       Responsio.   Esto;  sed  in  his  non  includitur  Geneseos  liber,  ad 


19  Syri  nostri  lectiones  ad  Psalmos  recensuit  et  a  ver-  Einleitung  in  das  A.  T.  pp.  412-415  ed.  3tine.         °  Eich- 

sione  Syrorum  simplici  abjudicavit  Dathius  in  Praef.  ad  horn  ibid.  p.  4 1 3 :  "  Ausser  allem  Zweifel  hat  eie  Doder- 

Psalt.  Syr.  pp.  xvi — xxi,  qui  tamen  nostra  exempla  eilentio  lein  gesetzt."  M  Hieron.  de  Viris  lllustribus  CXXXIV 

praeteriit.  »  Vid.  Perles  Meletemata  Peschittoniana,  (Opp.  T.  II,  p.  95 1) :  "  Sophronius  vir  apprime  eruditus  . . . 

Vratisl.  1859,  p.  51.  21  J.  S.  Semler  Vorbereitung  etc.  de  Virginitate  quoque  ad  Eustochium,  et  vitam  Hilarionis 

P.  I,  pp.  382-394,  laudante  sed  reclamante  Dathio  in  Praef.  monachi,  opuscula  mea,  in  Graecum  eleganti  sermone  trans- 

ad  Psalt.  Syr.  pp.  xx,  xxi.         ffl  Doderlein  Quis  sit  6  Svpos  tulit;  Psalterium  quoque  et  Prophetas,  quos  nos  de  He- 

V.  T.  Graecus  interpres,  Altdorf.  1772.     Libellum,  quem  braeo  in  Latiuum  vertiinus." 
nobis  inspicere  non  contigit,  fusius  descripsit  Eichhorn  in 


lxxx  PROLEGOMENA  IN  HEXAPLA  OMGENIS. 

quem  lectiones  Syri  nostri  in  primis  notantur. — Hujus  versionis  fragmenta  sub  nomine  τοΰ 
Σύρου  a  Scriptoribus  ecclesiasticis  Didymo,  Diodoro,  ceteris  allegantur,  quos  omnes  aut  Hiero- 
nymi  aequales  fuisse,  aut  post  eum  vixisse  constat.  Resp.  Negamus,  quod  ad  Melitonem 
attinet,  qui  saeculo  secundo  non  recentior  fuit. — Syri  nomen  huic  versioni  ideo  impositum  eet, 
quia  Hieronymus  auctor  ejus  diu  in  solitudine,  quae  in  Syriae  finibus  est,  vixit;  vel  quia 
veraio  Bibliorum  Hieronymiana  apud  Syros  magna  existimatione  fruebatur.  Resp.  At  enim- 
vero  quid  est  cur  auctorem  versionis  cum  plausu  acceptae  proprio  nomine  inter  omnes  celebri 
appellare  noluerint?  aut  cur  Syri  nominis,  ex  loco  commorationis  ejus  Hieronymo  impositi, 
neque  apud  ipsum  neque  apud  alioe  scriptores  mentio  fiat1? — Utut  sit,  negari  non  potest, 
aequalem  ejus  Theodorum  MopsuesteDum  in  scripto  quodam  a  Photio  servato  Hieronymum 
sub  titulo  Άράμ,  hoc  est,  τοΰ  Σύρου ,  designasse.25  Resp.  In  loco  Photii  non  alium  haereseos 
antesignanum  quam  Hieronymum,  neque  aliam  Bibliorum  versionem  quam  illius  Latinam 
intelligi  poese,  viris  eruditis  Allixio,  Caveo,  Hodio26  (qui  tamen  in  hoc  loco  nullum  τοΰ  Σύρου 
indicium  odorati  sunt)  libenter  concedimus.  Ex  his  Caveus27  opinatur  ideo  Hieronymum 
Aram  ficto  nomine  appellari,  quia  in  Syria  majorem  vitae  partem  transegit,  ibique  et  libros, 
quoe  impugoat  Mopsuestenus,  scripsit,  et  Scripturas  ex  Hebraeo  convertit.  Cui  opinioni  objici 
potest,  primum,  nomen  Άράμ  non  Syrum  sed  Syriam  deDotare;  deinde  hoc  ipsum  Syriae 
nomen  apud  recentiores  Syros  ita  inusitatum  fuisse,  ut  adeo  de  significatione  ejus  dubitaront  j38 
postremo  ecquis  putet  Theodorum  Syrum  adversario  suo  tale  cognomen  quasi  infamiae  notam 
inusturum  essel  Potius  crediderimus  eum  in  hoc  nomine  etymologicas  rationes  respexisse, 
juxta  quas  Άράμ  Superbus  ille  (^IO)  sonat.  Praeiverat  Basilius  in  expositione  allegorica  loci 
Jesai.  vii.  2,  de  consensu  Aram  et  Ephraim:  Ήγοΰμαι  τοίνυν  τον  μεν  επαφόμενον  tjj  σοφία  τοΰ 
αιώνος  τούτου  κατά  της  γνώσεως  τοΰ  θεοΰ  λόγον  δηλοΰσθαι  διά  τον  Άράμ'  ερμηνεύεται  γάρ  ό  Άράμ, 
μετέωρος  .  .  .  μετέωρος  δε,  και  δια  την  οϊησιν  και  το  άλαζονικον  αύτοΰ  επαρμα;29  quae  epitheta  ad  reli- 
quam  Theodori  vituperationem  apprime  quadrant. 

Sed  prolusionie  satis.  Veniamus  ad  illud  in  quo  summa  disputationis  versatur,  num 
lectiones  τοΰ  Σύρου  Hieronymi  versionem  Latinam  Graecitate  donatam  referant,  necne.  Eich- 
hornius  ad  hanc  conspirationem  probandam  octodecim  exempla  appellat;  e  quibus  decem 
nullius  vel  levissimi  momenti  sunt;  verbi  causa,  Psal.  lxvii.  3 :  Οι  άλλοι  πάντες  ερμηνευται,  και  ό 
'Εβραίος,   καϊ  ό  Σύρος-    ασεβείς.     Hieron. :    impii.     Psal.  cxii.  ι :   Ά.  Σ.  θ.  και  ό  Σύρος-    δοΰλοι. 


*  Photius    in    Biblioth.  Cod  177  (227   ed.    Hoeschelii):  Παλαιστίνου  βιβλιοθηκαι,  ύποπλαττόμ<νον  <ύρ«ν   καϊ  άπώσασθαι 

Διαπ,ραύκται  μίν  αύτψ  (Theodoro)  6  πρ6,  αυτού,  (τον,  λέοντα,  μίν  τη,  θ*ία,  καϊ  παλαιά,  γραφή,,  ήν  ο'ι  ίβδομήκοντα  συν(ληλυθότ<, 

φύση  κα\  ού  γνώμη  πταίην  τού,  άνθρωπου,)  άγων  *  λόγοι,  πίντ*.  ίκδ,δώκασι  μπάφρασιν,  καϊ  δή  κα\  την  Συμμάχου  κα\  Ακύλα  κα\ 

προ,  δί  τοΐ-r  άπό  τη,  δύσ,ω,  τούτο  τό  νόσημα  νποσηκάτα,  γράφκι  των  άλλων   Ιδίαν  δί  τίνα  καϊ  καινην  ίπαρθήναι  συντάξαι'  μητ*  την 

τό  βφλίον.     ίν  κα\  τη,  α'ιρίσ,ω,  άρχηγον  λίγ,ι  γ,νίσθαι,  hOtm  Εβραίων,  ωσπ*ρ  ίκύνοι,  ίκ  παιδό,  άσκηθίντα,  μητ*   τον  τη,  θ(ία, 

μίν  άρμώμ,νον,   το'ι,   δ*   τη,   ανατολή,   ίπιχωριάζοντα  τόποι,,   και  γραφή,    νοίν   ίκδιδαχθίντα,    Εβραίων    δί    τισι    των    χαμαιτπτων 

συντάττοντα  λόγου,  ύπίρ  τη,  καινοποιηθήση,  αύτψ  αίρίση*,,  δια-  iavrbv    *'κδ<δωκότα,    ίκήθ*ν   θαρρήσαι    Ιδίαν   ϊκδοσιν   άναγράφην. 

πίμπίΐν  τού   το   πατρψ,ν  ίδαφο,  οίκούσιν,  ύφ'  hv  και   πολλού,  2β  Hodius   De   Bibliorum    Textibus,    ρ.    630.                w  Vid. 

ίκιίσι  προ,  το  oU«lov  φρόνημα  ίλκύσαι,  ω,  καϊ  ίκκλησία,  5λα,  τοΰ  ejus  Ilist.  Lit.  Script.  Ecdes,  ρ.  759.              **  Vid.  Gesen. 

άτοπηματο,  πληρωθηναι.     Άραμ  6i  τύν  άρχηγύν  αυτών  ού  γί,ρ  Thes.  Liny.  Hebr.  ρ.  1 52.             2β  S.  Basil.  Μ.  Ορρ.  Τ.  Ι, 

ίχ•»   σαφώ,  ηπύν,  «Γτ«   όνομάζ*ι,  t'iTt  ίπηνομάζίΐ'    τούτον  δί  πίμ-  \κ  52  Ι  D. 
wror  ιύαγγίλιον  προσαναπλάσαι  λ*γ€ΐ,  ό>  τα'ι,  τού  Ει'σ*/3ίου  τον 


PROLEGOMENA  IN  HEXAPLA  OMGENIS.  lxxxi 

Hieron. :  servi.  Ezech.  xliii.  2:  Ό  'Εβραίος  καϊ  6  Σύρος•  ώς  φωνή  υδάτων  πολλών.  Hieron. :  quari 
vox  aquarum  multarum.  Tria  falsa  sunt;  videlicet  Jerem.  viii.  6:  Unusquisque  aversus  est 
in  cursibus  suis.  Ό  Σύρος'  πάντες  rfj  γνώμυ  αυτών  πορεύονται.  Hieron. :  Omnes  conversi  sunt 
ad  cursum  suvm.  Jerem.  xxxi.  2  :  Ά.  Σ.  θ.  χάριν.  Ό  Σύρος  και  ό  'Εβραίος-  οίκτιρμόν.  Hieron. : 
gratiam.  Jerem.  lii.  1 8 :  Ό  Σύρος•  νιπτήρας  ποδών.  HieroD. :  lebetes.  Restant  bonae  frugis 
quinque,  quae  sunt :  Psal.  xviii.  5  :  Ά.  τω  ήλίω  εθετο  σκήνωμα  kv  αύτοΐς.  Ό  Σύρος'  εν  αύτοΐς  εθετο 
του  ηλίου  το  σκήνωμα.  Hieron. :  Soli  posuit  tabemaculum  in  eis.  Hic  Hieronymum  Graeca 
Aquilae  vertisse  certissimum  est;  Syrum  autem  Latina  Hieronymi  non  ita.  Idem  dictum  sit  de 
eecundo  loco  Psal.  lix.  IO,  ubi  Ά.  λεβης  λουτρού  μου.  Ό  Σύρος•  κάδος  της  πλύσεως  μου.  ΗίβΓΟΠ. : 
olla  lavacri  mei.  Tertius  locus  est  Jerem.  viii.  6 :  Ό  Σύρος•  ώς  ΐππος  ορμών  εις  πόλεμον.  Hieron. : 
quasi  equus  impetu  vadens  in  praelio ;  ex  imitatione  Symmachi,  ut  videtur,  qui  vertit :  ώς 
ΐππος  όρμων  kv  πολεμώ.  Quartum  exemplum  est  Jerem.  xii.  12:  Ό  Σύρος•  επι  πάσαν  ατραπών. 
Hieron. :  super  omnes  vias.  Quintum  Ezech.  xliv.  20:  Ό  Σύρος•  (και  τας  κόμας  αυτών)  ού  θρε- 
ψουσι.  Hieron. :  neque  comam  nutrient  (Hebr.  promittent).  His  exemplis  noa  pro  nostra 
liberalitate  astruimus  Gen.  viii.  7.  xxxi.  7.  xxxvii.  2.  xxxviii.  29.  xxxix.  2.  Exod.  iv.  10. 
3  Reg.  xii.  10.  Jerem.  xxx.  20.  xlviii.  33.  Ezech.  xlvii.  9;  quorum  in  uno  et  altero  (e.g.  Jerem. 
xlviii.  33:  Ό  Σύρος•  ούκετι  οι  ληνοβατοΰντες  κελεύσουσι  λέγοντες,  ία,  ίά.  Hieron. :  Nequaquam 
calcator  uvae  solitum  celeuma  cantabit)  facilius  crediderimuB  Hieronymum  τον  Σύρον,  quam 
hunc  illum  aate  oculos  habuisse. 

Sed  alteram  partem  audiamus,  exempla  scilicet,  in  quibus  inter  Syrum  nostrum  et  Hiero- 
nymum  dissensio  manifesta  deprehendatur.  Talia  sunt:  Gen.  xvii.  14:  Ό  Σύρος•  πάς  8y  ού 
περιτεμνει  (τήν  σάρκα  τής  άκροβυστίας  αύτοΰ).  Hieron. :  cujus  praeputii  caro  circumcisa  non 
fuerit.  Gen.  xxii.  13:  Ό  Σύρος•  κρεμάμενον  kv  σαβίκ.  Hieron.:  inter  vepres  haerentem.  Gen. 
xxvii.  40:  Ό  -Σύρος•  si  resipueris.  Hieron. :  cum  excutias.  Gen.  xli.  45:  Ό  Σύρος•  είδώς  τα 
κρυπτά.  ΗίβΓΟΤΙ. :  Salvatorem  rnundi.  Gen.  xlv.  32:  Ό  Σύρος•  πέντε  ζυγάς  στολών  και  διακόσιους 
χρυσίνους.  Hieron.:  trecentos  argenteos  cum  quinque  stolis  optimis.  Gen.  xlix.  3:  Ό  Σύρος• 
επλανήθης  ώς  ύδωρ,  μη  παραμείντ)ς.  Hieron. :  Effusus  es  sicut  aqua,  non  crescas.  Jesai.  vii.  18  : 
Ό  Σύρος•  σφηκί.  Hieron. :  αρχ.  Jerem.  i.  11:  Ό  Σύρος•  άμυγδαλίνην.  Hieron. :  vigilantem. 
Jerem.  xii.  5  :  Ό  Σύρος•  πώς  περάσεις  τον  Ίορδάνην  πλημμυροΰντα;  ΗίβΓΟΠ.:  Quid  fades  in 
superbia  Jordanis?  (Etiam  h.  1.  Hieronymus  versionis  του  Σύρου  notitiam  habuisse  vide- 
tur;  nam  in  Commentario  enarrat:  Quid  actura  es,  si  Jordanem  transieris,  et  gurgites 
eju8  sustinueris  f )  Jerem.  xvii.  6:  Ό  Σύρος-  εν  φωλεοΐς.  Hieron. :  in  siccitate.  Jerem. 
xxiii.  6:  Ό  Σύρος•  κύριε,  δικαίωσον  ημάς.  Hieron. :  Dominns  justus  noeter.  Jerem.  xlvi.  1 7  : 
Ό  Σύρος•  ταράττων  και  καιρούς  παραφερων.  Hieron.:  tumultum  adduxit  tempus.  Jerem. 
xlviii.  31:  Ό  Σύρος-  κεφαλαϊ  αυτών  κεκαρμεναι  κ.  τ.  ε.  ΗίβΓοη.:  ad  viros  muri fictilis.  Thren. 
i.  12,  22:  Ό  Σύρος-  έθλιψε  ...  θλΐψον  αυτούς  ώς  εθλιψάς  με.  ΗίβΓΟΠ.:  vindemiavit  .  .  .  vin- 
demia  eos  eicut  vindemiasti  me.  Thren.  iii.  16  :  Ό  Σύρος-  εν  πέτρα.  Hieron. :  ad  nuinerum. 
Ezech.  xlv.  24:  Ό  Σύρος•  ήμίναν.  ΗίβΓΟΠ.:  hin.  Dan.  ii.  2:  Ό  Σύρος  συντόμως  λέγει-  τους 
σοφούς  τής  Βαβυλώνος.  Hieron. :  harioli,  magi  et  malefici.  Ex  his  exeraplis,  selectis  tantum 
(nam  universa  afferre  infinitum  foret)  judicent  lectores,  quam  temere  statuerint  VV.  DD., 


Ixxxli  PROLEGOMENA  IN  HEXAPLA  ORIGENIS. 

Syrum  nostrum  et  Hieronymum  ut  plurimum  ad  amussim  inter  se  consentire;  ubi  autem 
dissentiunt,  si  non  re  ipm  oetendi,  certe  probabiliter  conjici  potest,  in  talibus  locis  genuinum 
versionift  Hieronymianae  textum  periisse.90 

Refutatis,  nisi  noe  omnia  fallunt,  aliorum  opinionibus,  jam  ipsi  de  quaestione,  quis  sit 
ό  Σύρος,  quid  sentiamus  paucis  liceat  exponere.  Natione  Syrus  fuit;  nomen  ejus  ignoratur. 
Quaeritur  utrum  versionem  suam  nativo  sermone  concinnaverit,  unde  Patres  Graeci  lectiones 
sub  Syri  nomine  allegatas  pro  se  quisque  Graecas  facerent;  an  ipse  (quod  Syris  patrium  fuit) 
utriusque  linguae  doctus,  novam  versionem  Graecam,  adhibita  etiam  versione  Syriaca  sim- 
plici,  instituerit.  Ad  posteriorem  sententiam  (quae  et  nostra  est)  defendendam  Montefalconius 
testem  citat  Ezech.  viii.  16,  ubi  Hebraeum  d9w  Syrus  κιγκλίδα  (  =  κάγκΧΧον)  vertit,  quam 
vocem  nonnisi  ex  versione  Graeca  sumi  potuisse  opinatur.  Sed  quidni  ut  JL^lo  pro  κάγκ&Χον, 
etiam  )t  ^- ■  -  ~  pro  κιγκΧΪ?  Syris  in  usu  fuisse  crediderimus ?  Majoris,  immo  maximi  momenti 
eet  locus  Gen.  xxxix.  2,  ad  quam  Diodorus  notat:  ty  γαρ,  φησιν,  άνηρ  επιτυγχάνων  (Syro-hex. 
-^^?.  Cf.  Prov.  xii.  27  in  LXX  et  Syro-hex.)  ή  κατά.  τον  Σύρον,  κατ€υο$ούμ€νο?  (-^j»  Psal. 
xxxvi.  7  in  Syro-hex.).  Quod  si  Diodorus  lectionem  τον  Σύρου  ex  Syriaco  fonte  hausisset, 
Graecamque  de  suo  fecisset,  quomodo  affirmare  potuisset,  Syrum  κατ€υοδούμ€νος  vertisse,  non 
επιτυγχάνων,  cum  utraque  vox  Graeca  uno  eodemque  vocabulo  Syriaco  exprimatur  \  Etiam 
stylus  Syri  nostri  anonymi  Graecam  potius  quam  Syriacam  originem  arguit;  e.  g.  Jerem. 
xlviii.  33  :  ούκίτι  οι  Χηνοβατοϋντίϊ  ΚΕΛΕΥΣΟΥΣΙ  Χίγοντζς,  ia}  ia ;  ubi  VOX  KtXwtiv,  celeusma 
canere,31  ad  exquisitissimam  Graecitatem  pertinet. 

III.      Quid  8lbi  velit  το  Σαμαρζίτικόν. 

Samaritanorum  Biblia  duplicem  Hexaplis  nostris  amplificationem  contulerunt:  primum 
ex  parte  textus  Hebraeo-Samaritani,  quatenus  Hebraeo  plenior  est;  deinde  per  versionem 
quandam  Samaritanam,  cujus  lectiones  Graecae  cum  titulo  του  Σαμαρ^ιτικοΰ  m.  scholiis  hexa- 
plaribus  afferuntur.  Utriusque  autem  generis  accessiones  ad  solum  Pentateuchum  pertinere 
per  ee  intelligitur. 

1.  Quod  ad  textum  Hebraeo-Samaritanum  attinet,  qui  Paulo  Telensi  I~sj*ju*,?  »«,  editio 
Samaritanorum,  audit,  haec  habet  Auctor  Epistolae  versioni  Harethi  praemissae :  "  Collatua 
est  etiam  liber  Legis,  qui  in  manibus  Judaeorum  reperitur,  cum  eo  qui  apud  Saraaritanos 
habetur.  Reperitur  autem  in  codicibus  Samaritanis  redundantia  quaedam  et  repetitio  ultra 
illud  quod  recipiunt  Judaei ;  quae  vel  in  unaquaque  pagina  infra  textum,  vel  ad  calcem  libri 
notata,  uti  lecturus  et  percepturus  es  συν  0eo>."32  Ex  his  repetitionibus,  quae  libris  Exodi, 
Numerorura  et  Deuteronomii  peculiares  sunt,  nonnullae  prostant  in  Codd.  85, 130,  in  margine, 
eine  asteriscis  aut  obelis;33  plenior  vero  et  perfectior  earum  notitia  debetur  versioni  Syro- 
* % 

90  Verba  sunt  Eichhornii  in  Einleitung  in  das  A.  T.  xxxiv.  7.  81  Cf.  Hex.  ad  Exod.  xxxii.  18.         3a  White 

p.  413.     Obiter  monemus,  Hieronymi  versionia  lectiones  (Rev.  Joeeph)  Letter  etc.  p.  24.  M  Vid.  Hex.  ad  Num. 

Graece  redditas  hic  illic  in  echoliie   reperiri,  praemisso  xiv.  45.  xxi.  11,13.  xxviii.  i.  xxxi.  20. 
indice,   Ό  ΛοτΙ^ογ.     Vid.    Hex.    ad   Gen.  xlix.  9.    Deut 


PROLEGOMENA  IN  HEXAPLA  ORIGENJS.  Ixxxiii 

hexaplari,  iu  qua  juxta  Harethi  relationem  infra  textum,  semel  tantum  (Deut.  v.  31)  ad  calcem 
libri  leguntur,  cum  scholio  hujusmodi :  "  Haec  in  editione  Samaritana  tantum  posita  sunt," 
praemissa  quoque  nota  Origeniana,  quae  non  ubique  eadem  est.  Scilicet  in  Exodo  asterisco 
vel  asteriscis  notantur,  cum  vel  sine  metobelo  in  fine  (exceptis  locis  Cap.  xi.  7.  xxvi.  38,  ubi 
casu,  ut  videtur,  abest  asteriscus) ;  in  Numeris  vero  pro  asterisco  obelus  formae  peculiaris  (-h) 
praeponitur,  Bemel  tantum  (Cap.  x.  10)  cum  metobelo  in  fine;  in  tribus  autem  locis  (Cap. 
xiv.  40,  45.  xxi.  20)  obelus  casu  omittitur.  Cum  vero  neque  obelus  neque  asteriscus  cum 
Origenis  instituto  conveniat,  uterque  fortasse  excusari  potest ;  asteriscus,  quia  verba  sic  notata 
non  leguntur  in  LXX ;  obelus,  quia  non  exstant  in  Hebraeo.  Syrum  autem  interpretem  has 
lectiones  non  e  textu  Hebraeo-Samaritano,  sed  e  lectionibus  Graecis  id  margine  librorum  hexa- 
plarium  adhuc  exstantibus  sumpsisse,  diserte  testatur  subscriptio  Exodi  in  versione  Syro- 
hexaplari,  ipsa,  ut  fieri  solet,  ex  Graeco  libro  desumpta;34  ex  qua  probabiliter  conjiciat  aliquis, 
Origenem  ipsum  lectiones  Hebraeo- Samaritanas  in  usum  operis  sui  Graecas  fecisse,  eique 
auctori  vindicandum  esse  scholium  in  margine  Codd.  85, 130  ad  Num.  xiii.  1  appictum:  Kal 
τούτων  μνημονεύει  kv  τοις  πρώτοι?  του  Αεντερονομίον,  ά  και  αύτα,  εκ  τον  των  Σαμαρειτών  Εβραϊκού  μετε- 
βάλομεν  καταλλήλως  Tjj  των  Ο'  ερμηνεία  τί}  kv  τω  Αεντερονομίω  φερομένη. 

2.  Transeamus  ad  lectiones  quibus  praeponitur  titulus,  Τδ  Σαμαρειτικον,  quaeque  ejusdem 
generis  sunt  cum  iis  quae  τον  Έβραΐον  et  τον  Σνρον  auctores  sibi  vindicant.  Harum  summa 
totalis,  si  recte  eas  numeravimus,  est  quadragmta  tres,  praeter  quatuor  anonymas  (Lev.  iv.  15. 
vii.  35.  Num.  v.  18.  xxi.  11)  quae  ad  eundem  interpretem  probabiliter  pertinent.  Earum 
recensio,  paullo  correctior  ea  quam  in  Appendice  ad  Pentateuchum  (T.  I,  pp.  329,  330)  exhi- 
buimus,  haec  est:  Gen.  iv.  8.  v.  25.  xliv.  5.  xlix.  15,  23,  24.  1.  19.  Exod.  viii.  21.  x.  7  (bis). 
xii.  42.  xiii.  13.  xiv.  15,  20.  xvi.  31.  xxiii.  16.  xxvi.  5.  xxviii.  4.  xxxii.  18.  xxxvii.  2.  Lev. 
i.  15.  viii.  15.  xiii.  8,  51.  xv.  3.  xx.  20.  xxv.  5,  25.  xxvi.  24,  41,  43.  xxvii.  14.  Num.  iv.  25. 
vii.  3.  xiii.  33.  xviii.  7.  xxix.  1,  35.  xxxi.  16,  18,  26.  xxxii.  12.  Deut.  xxxii.  8.  Originem 
harum  lectionura  partim  in  praedicta  appendice,  partim  in  annotatione  ad  singulos  locos  inda- 
gavimus,  facta  earum  cum  versione  Chaldaeo-Samaritana  (quae  dicitur)  a  Briano  Waltono 
edita  comparatione.  Summa  investigationis  haec  est.  Ε  qnadraginta  tribus  lectionibus  tri- 
ginta  sex  cum  dicta  versione  aut  accurate  consentiunt,  aut  sine  magna  difficultate  conciliari 
possunt.  Bestant  septem  tantum  loca,  videlicet  Gen.  v.  25.  xlix.  15.  1.  19.  Exod.  xiii.  13. 
xvi.  31.  Lev.  xv.  3.  xxv.  5,35  in  quibus  lectio  τον  Σαμαρςιτικον  a  versione  Chaldaeo-Samaritaiia, 
saltem  qualis  ad  nostra  tempora  devenerit,  plus  minus  recedit.36     Hanc  autem  qualeincunque 


84  Vid.  Ceriani  Mon.  Sac.  et  Prof.  T.  II,  p.  153.         ω  Ex  puto,  quod  quura  ibi  [apud  Nobil.]  in  Genesi  quater  fiat 

his  locis  fOrtasee  eximendus  est  Gen.  xlix.  15,  ubi  Sama-  mentio  τοϋ  Σαμαρατικοϋ,  bis  a  nostrie   discordant   exem- 

ritana  D3"iB  D^N?  aliter  verti  posse,  ad  ministraiidum  plaria ;  in  Exodo  undecies,  ubi  quinquies  divei-sa  sunt ;  in 

paetor,  observat  Edmundus  Castellus  in  Animadvertnonibus  Levitico  etiam  uudecies,  et  discordaut  quater ;  in  Numeris 

Samariticis  in  Pentateuchum,  p.  6  (Waltoni  Bibl.  Polygl.  T.  novies,  et   semel   tantum  dissentiunt ;   in   Deuteronomio 

VI,  Soct.  V).         3β  Α  nostra  paulum  discrepat  computatio  n>entio  nulla.     Per  τ6  Σημαραηκον  auteui  scmper  intelli- 

Castelli  1.  c.  ρ.  1 1 :   "  Atque   liic   miuime  praetereunduui  gitur  versio  Chaldaeo-Sainaritaua,   uon   textus   Hebraeo- 

m  2 


Ixxxiv  PROLEGOMENA  IN  HEXAPLA  ORIGENIS. 

discrepantiam  non  sufficere  ad  diluendam  conclusionem  quae  ex  generali  duarum  versionum 
consensu  inferatur,  candidus  lector,  ni  fallimur,  nobiscum  agnoscet.37 


CAPUT    IX. 


De  Luciani  editione. 

I.  Quomodo  Luciani  editio  ad  Hexapla  pertineat.  II.  Quid  de  Luciano  et  ejus  editione  a  veteribus  traditum  sit. 
III.  Quinam  Bibliorum  Graecorum  codices  Luciani  editionem  prae  se  ferant.  IV.  De  Luciani  editionis  scopo 
et  indole.     V.  De  Lucianeae  recensionis  versione  Syriaca.     VI.  De  versione  Joannis  Josephi. 

I.     Quomodo  Luciani  editio  ad  Hexapla  pertineat. 

Quaestio  de  Luciani  versionis  LXXviralis  editione  sive  recensione  usque  adhuc  in  Pro- 
legomenie  ad  istam  versionem  potius  quam  ad  Origenis  Hexapla  tractari  solita  est.  Itaque 
anteceseor  noster  in  Praeliminaribus  suis  Luciani  nullam  omnino  mentionem  fecit,  ne  quidem 
ubi  de  notis  ad  Hexapla  spectantibus  (inter  quas  est  λ,  Nostri  nominis  abbreviatio)  ex  pro- 
posito  disserit.  Primum  igitur,  qualis  sit  inter  Luciani  opus  et  nostrum  institutum  affinitas 
non  abs  re  erit  declarare. 

Luciani  editio  ad  Hexapla  nostra  non  alio  modo  pertinet,  quam  Hebraei,  Syri  et  Sama- 
ritani  selectae  lectiones;  quas  omnes  non  in  opere  Origenis  archetypo  per  sex  columnas 
descripto,  sed  in  margine  exemplarium  versionis  των  Ο'  hexaplaris  inclusas  fuisse  credibile  est. 
Hujusmodi  sunt  exemplaria  quae  interpreti  Syro-hexaplari  ad  manum  fuerunt,  de  cujus  insti- 
tuto  Auctor  Epistolae  versioni  ejus  Arabicae  praemissae  haec  inter  alia  praefatus  est :  "  Con- 
tulit  iii8iiper  inter  se  exemplaria  ista  Hebraica  summa  cura  Lucianus,  et  siquid  vel  deficiens 
vel  redundans  deprehenderet,  illud  in  locum  suum  restituit,  particulae  quam  emendavit  initiali 

•:• * 

Samaritanue."  v  Eichhornium  (Einleitung  in   das  chronii,  a  Montefalconio  et  Eichhornio  male  mulcata,  sic 

A.T.  p.  418)  «Ί  αμηχανία»  egit  alius  interpres  anonymus,  legenda  et   distinguenda  sunt:    6  μίν  Έλλ^ό*,  ποίησα 

6  'Ελληνικυς  dictUB,  bis,  ut  ait,  a  Polychronio  memoratus,  βΐρισμόν,  άπ6  τον  τίλους  Λρηκ(ν'   6  dc  'Εβραίος  άπο  τοΰ  πράγ- 

videlicet  ad  Job.  xiv.  8 :  6  μ*ν  'Ελληνικός,  από  του  τίλονς,  paros,  7το»ήσ«  καρπόν ;  in  utroque,  ut  et  in  Hex.  ad  Gen. 

ιΐρηΜ    6    6*    Εβραίος,    από    τοΰ    πράγματος    ποιησ*ι    καρπόν;  xlix.  5,  6,  6  Ελληνικός  est  versio   Graeca   των  Ο',  etiam  ό 

et  ad  Ezech.  xlvii.  8:  6  bt  Έβραίιος,  *π\  δυσμάς,  φησίν  . . .  Έλλην  (Hex.  ad  Num.  χ.  29.  Jerem.  xxxi.  β)  et  η  'Ελληνική 

louuv  ii  το  αυτό  πως  και  6  Ελληνικός  σήμαιναν,  προσθίΐς  τό,  (Hex.  ad  Gen.  viii.  7)  dicta. 
ήρχ*το  ΐως  άτι  την  θάλασσα».     Ιη  priore  loco  verba  Poly- 


PROLEGOMENA  IN  HEXAPLA  ORIGENIS.  Ixxxv 

nominiR  praefati  litera  apposita,  scilicet  litera  Lam."  Et  paulo  post :  "  Quodcunque  nota 
libroa  Hebraicos  denotante  est  eignatum,  scilicet  Ain,  Be  et  Ra,  illud  scias  in  textu  Hebraico 
reperiri;  sin  vero  litera  Elifin  textu  vel  ad  marginem,  illud  apud  Aquilam  lectum;  si  litera 
Sin,  a  Symmacho  sumptum ;  litera  Θ,  a  Theodotione ;  si  E,  He,  e  versione  Quinta ;  si  litera 
<r  Vawy  e  Sexta.  Quod  si  adscribantur  literae  Elif>  Vaw  et  Ea,  ipsa  esse  Origenis ;  si  demum 
litera  Lam,  Λ,  Luciani  esse."1  Juxta  hunc  auctorem  una  cum  ceteris  notis,  <-»-**,  /,  jx>.  t,  «.  β, 
*©/,  quae  in  margine  versionis  Syro-hexaplaris  occurrunt,  etiam  iii  literam  ^  quibusdam 
lectionibus  praemissam  incidere  expectaremus.  Quod  tamen,  saltem  quod  ad  Codicem  Am- 
brosiauum  et  Britannicos  attinet,  secus  est;  in  quibus  praeter  Aquilae  et  ceterorum  lectionee 
aliae  anonymae  passim  obviae  sunt,  Luciani  vero  nomine  praenotata  ne  una  quidem.  Sed 
feliciter  evenit,  ut  ia  libro  IV  Regum  Codex  Parisiensis  eigli  deperditi  ^  certissima  indicia 
prae  se  ferret.  Loca  sunt  Cap.  ix.  9,  28.  x.  24,  25.  xi.  1.  xxiii.  33,  35,  ad  quae  Critici  in 
diversas  de  hac  novitate  sententias  abierunt.  Bmnsius  quidem  opinabatur  se  in  describendo 
codice  errasse,  et  ^  pro  ^,  h.  e.  Έ,βρ.,  pinxisse.  Bugatus  in  Monito  ad  Dauielem,  p.  166,  β 
codicis  sui  analogia,  altero  ne  inspecto  quidem,  temere  statuit  literam  esse  Gomal  ( =  0/  rpus) 
quae  in  scriptura  Estranghelo  ab  altera  haud  ita  multum  abest.  Sed  ex  testimonio  Ceriani 
nostri,  qui  codicem  denuo  retractavit,  litera  est  evidentissime  Lomad,  eaque  initialis  non 
Graeci  vocabuli  Αοιποϊ  (quae  Hassii  conjectura  fuit,  repugnante  Syri  nostri  usu)  sed  Syri 
nominis  ^ojJu^dqJ^,  Awiciavbs,  quem  per  hanc  literam  designari  solitum  esse  diserte  testatur 
Arabs  noster. 

Ε  Graecis  auctoribus  cum  Arabe  consentit  Theodoretus  in  Dissertatione  MS.  in  Prophetas 
et  Editiones?  quae  ad  summam  non  multum  distare  videtur  ab  opusculo  ejusdem  argumenti 
in  Auctario  ad  Tom.  I  Operum  Theodoreti,3  sed  notulara  habet  minime  contemnendam,  quam 
in  edito  frustra  quaesieris :  Ίστέον  δ\  δτι  οπού  το  ο  μ^τα,  εγκαρσίου  διαστολής  ςύρζθτ},  των  Ο'  υπάρχει 
€κ8οσι$'  οπού  Sk  τό  α,  'Ακύλα•  έν  ω  δ*  τόπω  το  σ,  'Συμμάχου'  και  kv  oh  χωρίοις  τό  ν,  θ^οδοτίωνος'  και 
αΰ  πάλιν  οπού  το  e,  πέμπτη'  και  et?  α  το  άπόσημον  f,  €κτψ  kv  oh  δζ  το  \,  μέσον  Ζχον  το  ο,  Αουκιανοϋ- 
οπού  δ\  το  ϊ  μ€τά,  του  ω,  Ιωάννου  Ίωσήπου'  οι  δ*  ^  ^  ^  την  συμψωνίαν  των  έκδοτων  παρ^μφαίνουσι.* 
De  Joanne  Joaepho  alio  loco  videbimus;  quod  vero  ad  siglum  λ  attinet,  quod  in  marginibus 
librorum  hexaplarium  frequens  est,  nota  ambiguae  significatioiiis  est,  ut  utrum  Lucianm  an 
Rdiqui  interpretes  (Αοιποϊ)  per  eam  indicetur  incertum  sit.  Exempli  gratia:  Hodius  affirmat, 
ad  oram  Codicis  Barberini  juxta  Waltoni  collationem  Luciani  editionem  per  notulam  λ  octies 
citari,  videlicet  Amos  iii.  12.  Micb.  vii.  2.  Joel.  ii.  3.  Jon.  i.  6.  Zeph.  i.  12.  Hag.  i.  10.  Mal.  i.  6. 
iii.  10;  in  quibus  tamen  omnibus  locis  Montefalconius  non  Luciano,  quem  in  toto  opere  suo 
ne  nominat  quidem,  sed  τοις  λοιποϊς  lectionem  bac  notula  insignitani  vindicat.6     Ambiguitas  eo 


1  White  (Rev.  Joseph)  Letter  etc.  p.  25.           *  Apud  Jo.  Codicis  MS.  quam  optimi  et  antiquissimi,  in  quo  Pro- 

Phelippaeura  Praef.  in  Oseam.     Libri  titulus  est:   Oseas  phetae  omnes  continentur,  quem  JSminentissirmis  Cardi• 

primvs  inter  Prophelaa  Commentariis  illustratus,  auctore  nalis  Rupefncaldius  e  Bibliotheca  sua  nobis  utendum  tt 

Joanne   Phelippaeo   Societatis  Jesu,   Lutet.  Paris.  1636;  excudendum  dedit.         3  Theodoret.  Opp.  T.  V,  pp.  71-82. 

praefationis  autem :  Praefatio  de  Interpretaiionibue  Bibli-  *  Jo.  Phelippaei  Praef.  in  Oseam,  §.  20.            6  Etiam  nos, 

orum  Graecis,  earumque  variis  correctionibus,   cccasione  ut  in  re  nondum  satis  coniperta,  in  majore  Hexaplorum 


Ixxxvi  PROLEGOMENA  IN  HEXAPLA  ORIGENIS. 

major  fit,  quia  in  talibus  locie  ex  compositione  operis  Luciaiiei  necessario  consequitur,  ut  lectio 
t^jus  et  reliquorum  interpretum  una  eademque  sit. 


II.     Quid  de  Luciano  et  ejus  editione  α  veteribus  traditum  sit. 

Exeunte  saeculo  III  Lucianus,  Ecclesiae  Antiochenae  presbyter,  ex  aliis  Graecis  transla- 
tionibus  inter  se  collatis,  et  ex  ipso  textu  Hebraico,  versionem  των  Ο'  recognovit  et  emendavit 
in  tantiun  ut  pro  nova  editione  habeatur  illius  recensio.  Sic  Suidas  s.  ν.  Κουκιανος  6  μάρτυς : 
Ούτος  τάς  ΐ€ράς  βίβλους  θ(ασάμ(νος  πολύ  το  ν66ον  (ίσδζξαμένας,  του  ye  χρόνου  λυμηναμίνου  πολλά  των 
iv  αύταΐς,  και  της  συνεχούς  άψ  ίτίρων  tis  Ζτ(ρα  μ^ταθίσ^ως,  και  μίντοι  και  τίνων  ανθρώπων  πονηρότατων, 
οΐ  του  Ελληνισμού  προ(ΐστήκ(σαν,  παρατρίψαι  τον  ίν  αύται?  θέλησάντων  νουν,  καϊ  πολύ  το  κίβδηλον 
Ινσκιυασαμίνων,  αύτος  άπάσας  άναλαβων  Ικ  τής'Εβραΐδος  επαν^νεώσατο  γλώττης,  η*  ν  και  αυτήν  ΐς  τα, 
μάλιστα  ην  ήκριβωκως,  πόνον  τη  επανορθώσει  πλΰστον  (ίσ€ν(γκάμ€νος.  Septimam  ejus  editionem 
appellant  Theodoretus6  et  alii,  nescientes  nimirum,  ait  Hodius,7  exstitisse  Septimam  quandam 
in  Hexaplis  Origenianis ;  quae  eorum  ignoratio  (obiter  dictum  sit)  contra  existentiam  Sep- 
timae  editionis  bexaplaris  non  leve  est  argumentum.  Iidem  tradunt,  Luciani  opus,  ipflius 
manu  exaratum,  post  mortem  ejus  Nicomediae  (ubi  martyrium  passus  est  postridie  feeti  Epi- 
phaniae  A.D.  312)  imperante  Constantino  Magno,  in  pariete  turriculae  calce  circumlito 
inventam  esse.  Utut  hoc  sit,  paulo  post  initium  saeculi  IV  editionem  Lucianeam  ab  Ecclesiis 
Constantinopolita  et  Antiocbena  approbatam  usuque  communi  receptam  esse,  testis  locuple- 
tis8imus  est  Hieronymus,  qui  in  Apologia  adversus  Rufinum  distincte  tradit :  "  Alexandria  et 
Aegyptus  in  Septuaginta  suis  Hesychium  laudat  auctorem;  Constantinopolis  usque  ad  Anti- 
ochiam  Luciani  Martyris  exemplaria  probat;  mediae  inter  has  provinciae  Palaestinos  codices 
legunt,  quos  ab  Origene  elaboratos  Eusebius  et  Pamphilus  vulgaverunt ;  totusque  orbis  hac 
inter  se  trifaria  varietate  compugnat." 8  Idem  in  Epistola  ad  Sunniam  et  Fretelam :  "  Sciatis 
aliam  esse  editionem,  quam  Origenes  et  Caesariensis  Eusebius,  omnesque  Graeciae  tractatores 
Κοινην,  id  est,  communem  appellaut,  atque  Vulgatam,  et  a  plerisque  nunc  Λουκιανός  dicitur; 
aliam  LXX  interpretum,  quae  in  έξαπλοΐς  codicibus  reperitur,  et  a  nobis  in  Latinum  sermonem 
fideliter  versa  est,  et  Jerosolymae  atque  in  Orientis  ecclesiis  decantatur." 9  Ε  quibus  testi- 
moniis  indubitate  colligi  potest,  Luciani  editionem  non  novam  ex  Hebraeo  versionem  fuisse, 
sed  venerandae  Seniorum  versionis  recensionem,  sive  ίπανόρθωσιν,  Hebraeo  convenientiorem• 
factam;  ejusque  reliquias  inter  varias  quae  feruntur  textus  LXXviralis  recensiones  adhuc 
investigari  poese. 


noetrorum  parte  Luciani  nomen  tacuimust  donec  poet  Pro-  νρνγτγραμμίναα  ίκδυσισιν  ίντνχων,  ('γκύψας  Μ  κα\  nk  'Έβραϊ- 

phetae  a  nobia  editos  ad  4  Reg.  ix.  9  provecti,  de  vera  mm  μ*τά  άκριβΰας,  τά  \*ίπο*τα  η  και  vtpirrtvovra  και  τοϋ  κατα- 

Wgnificatione  notae  ^.  certiores  facti  BUmus.               β  Opp.  λόγου   rijs   αλι,&ίαρ   πόρρω    τυγχάνοντα    διορθώσαμε    tv    rols 

Τ.  V,  ρ.  8l.      Edito  paulo  pleniue  Theodoretua   MS.  apud  οίκύοις    της  γραφής  χωρίον,  «£«'8oto  τοΓγ   Χριστιανοί  αδίλφοίϊ. 

Phelippaeum  in  Praef.  ρ.  xiv :  'Εβδόμη  τ,  ίκδοσΐς  «'σ™  η  του  τ  De  Bibliorum  Textibus,  ρ.  62f.         8  Hieron.  Ορρ.  Τ.  II, 

άγιου  Λουκιανού  τοί  ptyaXw  άσκπτον  κα\  μάρτυρος,  όστις  ra"it  ρ.  522•           9  Hieron.  Ορρ.  Τ.  Ι,  ρ.  642. 


PROLEGOMENA  IN  HEXAPLA  ORIGENIS.  bxxvii 


III.     Quinam  Bibliorum  Graecorum  codices  Luciani  editionem  prae  se  ferant. 

In  hac  inquisitione  instituenda  a  IV  Regum  libro,  in  quo  manifestissima  recensionis 
Lucianeae  insunt  vestigia,  initium  faciamus. 

Cap.  ix.  9:  *l?OJf}•  Ο',  και  δώσω.  Sic  Ed.  Rom.,  sed,  teste  Syro-hex.,  haec  est  Luciani 
lectio,  et  genuina  των  Ο'  versio  est  έπιδοΰναι,  quae  in  Codd.  III,  XI,  44,  52,  74,  aliis,  hodie 
legitur.  Codices  qui  cum  Luciano  faciunt,  sunt  19,  82,  93,  108,  et  (quantum  ex  silentio  Par- 
sonsii  colligatur)  eeptem  alii.  Cap.  ix.  28:  "ΊΓ1Ν  eyj2.  Ο',  και  ίπφίβασαν  αυτόν.  Λ.  και 
άνήν^γκαν  αυτόν  (^o»cuxe|o  ^).  Sic  Comp.  (proculdubio  e  Cod.  108,  quem  e  Bibliotheca  Vati- 
cana  mutuum  acceperat  illusti  issimus  Cardinalia  Ximenes10),  Codd.  19  (cum  άνήβασαν),  93,  io8. 
Cap.  x.  24  :  ^23.  Ο',  ή  ψυχή  αυτού  (αυτών  Syrohex.).  Λ.  αύτοΰ.  Etiam  haec  lectio  est  in 
Codd.  19,  82,  93, 108,  sed  praeterea  in  aliis  omnibus,  excepto  Cod.  55.  Cap.  x.  25:  ^733. 
Ο',  ως  συν€τ4\(σ€.  Λ.  (ως)  συνςτίλςσαν.  SlC  (cum  ποιουντ€ς  pro  ποιών)  Comp.,  Codd.  1 9,  82,  93, 
Ιθ8.  Cap.  xi.  i:  ΠΏ  ΠΏ  ^3.  Ο',  οτι  άπίθανίν  ό  υίος  (Syro-hex.  άπίθανον  οι  υΐοϊ)  αυτής.  Α.  ότι 
απίθανων  ό  υίος  αυτής.  Hic  quoque  Luciani  correctio  in  Ed.  Rom.  irrepsit,  repugnantibus  Ald., 
Cod.  III,  et  septemdecim  aliis,  qui  cum  Syro-hex.  faciunt.  Cum  Luciano  autem  consentiunt 
Codd.  19,  82,  93,  108,  cum  paucis  aliis.  Cap.  xxiii.  33  :  3ΠΪ  ^33"].  Ο',  και  Ικατον  τάλαντα. 
Λ.  κα\  δίκα  τάλαντα.  Luciani  lectio  est  in  Comp.,  Codd.  19,  56,  82,  93,  108,  246.  Cap. 
XXlii.  35  :  'iS^VS.  Ο',  κατά  την  σνντίμησιν  αύτοΰ.  Λ.  κατά  δύναμιν  αύτοΰ  (οΛ..-  ψ*  Ι  .^).  Sic 
Comp.,  Codd.  19,  82,  93»  ϊο8• 

Εχ  hac  omnium  locorum,  in  quibus  Lucianus  nominatim  appellatur,  recensione  certissime 
concluditur  arcta  propinquitas,  ne  dicamus  identitas,  inter  Luciani  editionem  et  Codd.  19,  82, 
93, 108.  Hi  autem  quatuor  codices  cum  Complutensi  et  per  occasionem  uno  et  altero  alio, 
necnon  lectionibus  quibusdam,  quae  in  margine  versionis  Syro-hexaplaris,  tacito  Luciani 
nomine,  hic  illic  afferuntur,11  per  libros  Regum,  Paralipomenion,  Esdrae  et  Nehemiae  (ut  cuique 
Hexapla  nostra  vel  raptim  inspicienti  patebit12)  tam  mirura  in  modum  in  certis  lectionibus 
ab  editione  vulgata  quasi  conjuratione  facta  desciscunt,  ut  eos  ad  specialem  quandam  versionis 
LXXviralis  receDsionem  pertinere  negari  non  possit.  Hanc  autem  nullam  aliam  esse  quam 
Lucianeam,  praeter  probationem  ex  usu  Syro-hexaplari  literae  Lomad  ductam,  alio  firmissimo 
argumento  demonstrari  potest,  videlicet  quod  Chrysostomus  et  Theodoretus,  quos  Luciani 
editionem,  ab  Ecclesia  Antiochena  usu  receptam,  legisse  consentaneum  est,  in  hac  Bibliorum 
parte  citanda,  spreto  textu  vulgari,  cum  eo  qui  in  quatuor  libris  nostris  continetur,  accurate 

λ :• 

10  Vid.  Vercellone  Praefat.  in  Cod.  Vat.  α  Maio  editum,  raliori,  "  Alia  exempl."  usi  sumus  (ut  de  hac  ipsa  recen- 

p.  v.             u  Vid.  Hex.  ad  3  Reg.  i.  8.  iii.  22.  v.  6.  4  Reg.  sione  Euseb.  in  Dem.  Evang.  p.  336  D:  ως  τίνα  των  am- 

ix.  5.  xv.  11.  xviii.  20.          12  Vid.  Hex.  ad  1  Reg.  ί  i(bis),  -γράφων  ϊχα;   necuon  Sebol.   ad   4  Reg.  xii.  10:   tv  τισιν  ,• 

3>  5>  6,  7,  9,  12,  16,  23,  28.  ii.  14,  20,  22,  23,  24,  28,  30,  31,  quilms  exemplaribus  opponuntur  τα  άκριβίσηρα  των  mm- 

35,  36  (bis),  praeter  alia  minoris  momenti  exempla  ex  -γράφων  (Schol.  ad  2  Reg.  xxiv.  25),  et  τα  αρχαία  αντίγραφα 

apparatu  Parsonsiano   petenda.      In  talibus  varietatibus  (Schol.  ad  3  Reg.  xv.  23)),  cujus  loco  hodie  praetulerimus, 

afferendis,  quasi  in  re  ulterius  examiuanda,  formula  gene-  "  Alia  editio,"  ut  Syrus  noeter  in  scholio  ad  Jesai.  ix.  6. 


Ixxxviii  PROLEGOMENA  IN  HEXAPLA  OEJGENIS. 

concinere  solent.  Etiara  in  divisione  librorum  Regum  cum  Diodoro  et  Tbeodoreto,  qui  librum 
tertium  a  Cap.  ii.  12  incipiunt,  faciunt  Codd.  19,  82,  93, 108,  245. 

Transeamus  ad  Prophetas,  in  quibus  Luciani  recensio,  nisi  nos  omnia  fallunt,  ea  est  quae 
in  undecim  libris  Holmesio-Parsonsianis  22,  36,  48,  51,  62,  90,  93,  144, 147,  233,  308,  necnon 
apud  Chrysostomum  et  Theodoretum,  et  in  lectionibus  anonymis  in  margine  Codicis  Am- 
brosiani  Syro-hexaplaris  charactere  medio  pictis,  consona  voce  continetur.  Hic  primum 
expendenda  sunt  loca  XII  Prophetarum,  in  quibus  sub  siglo  ambiguo  λ  in  margine  Codicis 
Barberini  Luciani  nomen  latere  credibile  est.  In  Jesaia  et  Jeremia  vix  reperitur  haec  notatio. 
In  Ezech.  iii.  26  Cod.  86  pingit:  Ο/  Γ",  και  λ  (non  λοιποί,  ut  De  Reg.  exscripsit),  ubi  λ  nil  nisi 
Lucianus  indicare  potest,  concinentibus  Codd.  22,  36,  48,  aliis.  In  Ezech.  v.  2  (in  Auctario) 
pro  οπίσω  αυτών  solus  Cod.  86  in  textu :  iv  μίσω  αυτών;  in  marg.  autera:  Ά.  Σ.  λ  [Λουκιανό?] 
οπίσω  αυτών.  In  Ezech.  vi.  12  pro  Ο/  λοιποί  in  codice,  ni  fallimur,  est  λ  pro  Λουκιανός;  certe 
lectio  π(ριλ€ΐφθ€ΐς  est  in  Codd.  22,  36,  48,  aliis.  Postremo  in  Ezech.  xxxiv.  15  Cod.  86  (teste 
Stepbanopoli)  pingit:  Ο/  Γ',  λ  [Λουκιανό?]  ποιμανώ,  et  sic  Codd.  22,  36,  48,  alii.  Restant  loca 
Ezech.  i.  9,  24.  x.  5.  xxvl  3,  in  quibus  siglum  λ  ceteros  interpretes  denotare  suadet  tum  aliorum 
testium  assensus,  tum  codicum  Lucianeorum  lectionis,  de  qua  agitur,  repudiatio.  Ex  XII 
Propbetis  in  Mich.  i.  1 5  ad  Ισραήλ,  quod  in  Hebraeo  et  textu  LXXvirali  recepto  legitur, 
Cod.  86  in  marg.  notat:  λ.  Σιών.  Ceteros  interpretes  eic  vertisse  prorsus  incredibile  est, 
itaque  in  Hexaplis  ad  loc.  de  aliis  exeinplaribus  cogitavimus ;  nimc  autem  cum  baec  ipsa 
lectio  in  Codd.  22,  36,  51,  aliis,  reperiatur,  de  Luciano  intelligere  malimus.  Ne  longiores 
fiamus,  editioni  Lucianeae  tribuimus  lectiones,  quae  hoc  siglo  praenotantur,  Joel.  i.  12.  ii.  3. 
Amos  iii.  12.  Obad.  3.  Jon.  i.  6.  Habac.  i.  5.  Zepb.  i.  5.  Mal.  i.  6;  ceteris  autem  interpretibus 
Hos.  ii.  5.  Amos  v.  12.  Obad.  1.  Mich.  vii.  2.  Zeph.  i.  9,  10.  Zacb.  i.  8.  iii.  1.  ix.  10.  Argii- 
rnentis  quibus  probavimus,  recensionem  quam  referunt  Codd.  22,  36,  cet.  vere  Lucianeam  esse, 
aliud,  idque  gravissimum,  quasi  cumulum  addimus.  Scilicet  apud  Ezecbielem  sexcenties 
obvia  est  formula  Tf\JV.  *pb9  pro  qua  in  Ed.  Rom.est  κύριο?  tantum;  in  Comp.,  Ald.,  Codd.  III, 
XII,  26,  42,  49,  aliis,  κύριο?  κύριο?;  in  Codd.  22,  36,  48,  aliis,  άδωναΐ  κύριο?}3  His  autem  diebus 
Uteras  accepimus  a  Ceriani  nostro,  in  quibus  locuin  aureum  de  Luciano,  e  codice  quodam 
Syriaco  a  se  olim  exscriptum,  nobis  traosmisit.  Hic  autem  Graece  versus  (e  qua  liugua  trans- 
latus  esse  videtur)  sic  fere  sonat :  Έντ(ΰθ(ν  Λουκιανό?  δ  φιλόπονο?  ό  &γιο?  και  μάρτυ?,  και  αύτο? 
σπου$ήν  ποιησάμινο?  πίρι  τών  1(ρών  γραφών,  και  διορθωσάμνο?  ϊνθα  και  ϊνθα,  t)  καΐ  ενάλλαξα?  kvia?  τών 
λίζ(ων  ά?  Mcvto  οι  προ  αύτοΰ  4ρμην(υται,  ίδών  το  Ονομα  'ΑΔΩΝΑΪ  ίσω  κύμίνον,  και  το  όνομα  ΚΥΡΙΟΣ 
ί£ω  κύμινον,  άμφότίρα  σννάψα?  και  συνθά?  αύτο?  ούτω?  έξϊδωκεν  h  τχ,  διαθήκτ,  fjv  κατίλιπεν,  ωστ€  €ύΡ€- 
θήναι  iv  αύττ}  πολλαχου  γ^γραμμίνον    ΤΑΔΕ   ΛΕΓΕΙ  'ΑΔΩΝΑΙ    ΚΥΡΙΟΣ.14 

Quod  ad  Octateuchum  attinet,  quaestio  de  Luciani  recensione  paulo  obscurior  est;  nam 


Ad*  MSS.  ,2,159,  fol.  3θ2Γ.:  -«^U^  ,ο  Ue.   «~       .^   ^o   Jeo,  yx^»,   )u^c,  o«  "u^c    :  ^X  \L 


PROLEGOMENA  IN  HEXAPLA  ORIGENIS.  lxxxix 

et  codices  qui  eam  referunt  (qui  sunt,  ut  videtur,  19,  108,  118)  non  tam  evidenter  e  ceteris 
emicant  quam  in  libris  historicis  et  propheticis,  et  loca  a  Chrysostomo  et  Theodoreto  ex  eo 
excitata  pauciora  sunt  quam  ut  rem  controversam  decidere  possint.  Etiara  de  Jobo,  Psalmis 
et  Salomonis  scriptis  ad  diligentiorem  quam  nunc  instituere  vacat  investigationem  sententiam 
nostram  reservamus;  praesertim  cum  ex  iis  S.  Scripturae  libris,  qui  nullam  dubitationem 
admittmit,  quid  sibi  Lucianus  in  editione  sua  concinnanda  proposuerit,  et  quam  viam  inierit, 
non  difficile  est  intelligere. 


IV.     De  Luciani  editionis  scopo  et  indole. 

Luciano,  ut  vidimus,  quamvis  utriusque  linguae  scientiam  habenti,  non  propositum  fuit 
novam  versionem  Graecam  de  Hebraeo  conficere,  sed  versionem  existentem  ab  Ecclesia  uni- 
versa  probatam  recognoscere,  et  archetypo  congruentiorem  reddere.  In  quo  incepto  cum 
magnua  Origenes  praecessisset,  recensionem  ejus  cum  textu  των  Ο'  hexaplari  aliquatenus  ad 
verbum  consentire  non  est  quod  miremur.  Ne  tamen  Lucianum  Origenis  merum  exscriptorem 
fuisse  opinemur,  obstant  innumera  loca  in  quibus  lectionem  hexaplarem  aut  prorsus  rejicit, 
aut  ad  ueurn  operis  sui  aptiorem  facit.18  In  quo  exsequendo  viam  quae  nunc  exponenda  est 
iniisse  videtur. 

1.  Omissiones  versionis  LXXviralis  ex  aliis  editionibus  non  sine  quadam  variatione  sartas 
tectas  facit.  E.  g.  Jesai.  xl.  7,  8 :  O'.  Vacat.  Lucianus :  8rt  πνεύμα  κυρίου  επνευσεν  εις  αύτ6• 
αληθώς  όμοιος  χόρτω  ό  λαός.  έξηράνθη  ό  χόρτος,  και  το  άνθος  εξέπεσε ;  ex  Symmacho  et  Theodotione 
cum  mutationibus  όμοιος  χόρτω  pro  χόρτος  et  καϊ  το  ά.  εξ.  pro  εξ.  το  d.  Jerem.  xliv.  1 8 :  Hex- 
apla :  %  και  σπενδειν  afofj  σπονδάς  Ί ;  ex  Aquila,  ut  videtur.  Lucianus :  και  σπενδοντες  ainfj 
σπονδάς ;  scilicet  quia  praecesserat  διελίπομεν  θυμιώντες  (non  θυμιάν).  Alia  specimina  sunt  Jerem. 
x.  8-10.  xvii.  1-4.  Ezech.  x.  14.  xxxiii.  25,  26. 

2.  Ut  Hebraeae  veritatis  assertionem  cum  debita  Seniorum  veneratione  conciliet,  Noster 
ad  duplices  versiones  confugere  solet;  cujus  artificii  exempla  sunt:  1  Reg.  xii.  2:  Senex  et 
canusfacttissumi^^)).  Ο',  γεγήρακα  και  καθήσομαι  (VOBT)),  Lucianus :  γεγήρακα  και  πεπο- 
λίωμαι  (fortasse  ex  Aquila)  και  καθήσομαι  (κ  του  νυν  (ex  hoc  tempore  vitam  otiosam  degam,  ad 
sensum  apte,  sed  silente  Hebraeo).  2  Paral.  xiv.  11 :  Π3  pN7  (sive  per  invalidos).  Ο',  και  εν 
ολίγοις.  Lucianus :  ή  εν  ολίγοις  oh  ουκ  εστίν  Ισχύς.  Jesai.  ix.  6,  ubi  non  eollicitata  SeDiorum 
humili  versione,  μεγάλης  βουλής  άγγελος'  άξω  γαρ  είρήνην  κ.  τ.  i.,  Lucianus  post  άγγελος  infert 
lectionera  e  ceteris  interpretibus  arcessitam,  θαυμαστός,  σύμβουλος  κ.  τ.  4.  Jesai  xxiv.  23  :  Et 
erubescet  luna,  et  jpudore  afficietur  sol.  Ο',  και  τακήσεται  ή  πλίνθος,  και  πεσεΐται  το  τείχος;  quibus 
retentis  Lucianus  e  Symmacho  addit:  και  εντραπήσεται  ή  σελήνη,  και  αίσχυνθήσεται  ό  ήλιος. 
Jerem.  ν.  γ  :  Etjurare  feci  (^?ΦΝϊ).     Ο',  και  εχόρτασα  (^StoW).     Lucianus :  και  ωρκιζον  αυτούς, 


16  Ιη  Hex.  ad  Jerem.  xxix.  n,  1 2  codices  ad  Lucianeam  recensionem  pertinentea  male  a  nobis  libri  hexaplares 
nuncupati  sunt. 

τομ.  1.  n 


xc  PROLEGOMENA  IN  HEXAPLA  ORIGENIS. 

καϊ  εχόρτασα  αυτούς.  Ezech.  xxxi.  ίο :  Et  elatum  est  cor  ejus  in  altitudine  ejus.  Ο',  και  εΐδον  εν 
τω  ύψωθήναι  αυτόν.  LucianilS :  και  επήρθη  ή  καρδία  αύτοΰ  επί  τω  ΰψει  αυτόν,  και  εΐδον  εν  τω  ύψω- 
θήναι  αυτόν.  Ezech.  XXXIV.  4  '  CY.  και  τδ  κακώς  έχον  ουκ  εσωματοποιήσατε.  θ.  καϊ  το  άρρωστον 
ουκ  ίάσασθε.  Luciaoue :  καϊ  τδ  άρρωστον  ουκ  Ίάσασθε,  και  τέ  κακώς  ίχον  ουκ  '(-σωματοποιήσατε. 
Ezech.  xlvii.  12:  Non  marcescet  folium  ejus  0^7^).  Ο',  ού  μή  παλαιωθή  επ  αύτοΰ.  Lucianus : 
δ  ούκ  άπορρυήσεται  το  φύλλον  αύτοΰ,  και  ού  μή  παλαιωθή  επ'  αύτοΰ.      Et  SIC  centies. 

3.  Α  Luciani  stylo  non  abhorrent  aliae  interpolationes,  quae  non  nisi  ad  explicationem 
aut  connexionem  pertinent.  Sic  2  Reg.  xii.  1  in  Hebraeo  et  LXX  est  tantum :  και  εΐπεν  αύτώ- 
δύο  ήσαν  άνδρες  κ.  τ.  i. ;  in  Luciani  autem  recensione :  και  εΐπεν  αύτώ'  άνάγγειλον  δή  μοι  την  κρίσιν 
ταύτην.  δύο  ήσαν  άνδρες  κ.  τ  Α.  3  Reg•  χν•  23  :  Ο'•  πλην  εν  τω  καιρώ  τοΰ  γήρως  αύτοΰ  επόνεσε 
(Lucianus:  εποίησεν  Άσά  το  πονηρον,  καϊ  επόνεσε)  τους  πόδας  αύτοΰ.  Jerem.  xxxiv.  II :  Ο',  και 
άπεστράφησαν  μετά  ταΰτα  (Lucianus  addit :  μετά  τδ  άποστεΐλαι).  Jerem.  xliv.  1 9 :  Hebr.  et  Ο'. 
και  5τι  ήμεΐς  εθυμιώμεν  κ. τ. ε.  Lucianus  (propter  sequentia,  μη  άνευ  τών  ανδρών  ημών):  και  αϊ 
γυναίκες  εΐπον  και  ότι  ήμεΐς  κ.  τ.  ε.  Jerem.  1.  31•  Hebr.  et  Ο',  ή  ήμερα  σου.  Lucianus :  17  ήμ^ρα 
της  πτώσεως  σου.  Thren.  π.  7:  Hebr.  et  Ο',  ως  εν  ήμερα  εορτής.  Lucianus  παραφράζει:  ώς 
ψαλμον  Αευιτών  εν  Tjj   ήμερα   εορτής. 

4.  Quod  ad  singulas  voces  attinet,  in  libris  Judicum,  Regum,  Paralipomencon  et  Nehemiae 
pro  iis  quae  Senioribus  arriseraiit,  alias  synonymas  Noster  affectare  videtur.  Hujusmodi  sunt: 
εγενετο  pro  ην,  γενήθητι  pro  εση,  παρεγενετο  pro  ήλθεν,  διεβη  pro  παρήλθεν,  ήγαγε  et  εξήγαγε  pro 
ήνεγκε  et  εξήνεγκε,  επολεμησε  pro  παρετάξατο  (UV02)t  επελάβετό  τίνος  pro  εκράτησε  τίνα,  εξήρε  pro 
περιεΐλε,  έκρινε  pro  εδίκασε,  εξείλατο  pro  ερρύσατο,  κατευθύνειν  pro  εύοδοΰν,  ενετείλατο  pro  συνεταξεν, 
σπώμενος  et  εσπασμενος  pro  ελκών  (ρομφαίαν),  αλλόφυλοι  pro  ΦυλιστιεΙμ,  συγγένεια  pro  δήμος,  παιδά- 
ριον  pro  νεανίσκος  et  νεανίας,  ύποζύγιον  pro  όνος,  φυλή  pro  σκήπτρον,  παντοκράτωρ  pro  σαβαωθ, 
φρόνησις  et  φρόνιμος  pro  σοφία  et  σοφός,  δύναμις  pro  παράταξις  (Ν22),  δοΰλοι  pro  παίδες,  αρρώστια 
pro  μαλακία  et  νόσος  (ν£[),  σκεύη  πολεμικά  pro  σκεύη  παρατάξεως  (ΠΏΓΠΏ),  άρεστον  pro  αγαθόν, 
ε'κούσιος  et  εκουσιάζεσθαι  pro  πρόθυμος  et  προθυμεΐσθαι,  εθυμώθη  οργή  pro  ώργίσθη  θυμώ  ("lSN  ^H), 
υγιαίνει  pro  ει  ειρήνη  (ΟίΤψΓΤ),  μή  μοι  γένοιτο  ρΓΟ  ΐλεώς  μοι  0?  "Τ^γΠ).  ^χ  ^ujusmodi  muta- 
tionibus  paene  infinitis,  quae  in  apparatu  Parsonsiano  reposita  sunt,  selectas  tantum  in  opus 
nostrum  condidimus.16 

5.  Sed  ut  Lucianeae  editionis  indoles  evidentior  fiat,  comparationem  ejus  cum  textu 
LXXvirali  ad  pericopam  paulo  longiorem  2  Reg.  xxii.  2-12  instituamus.  Haec  autem  ea  ipsa 
est,  quam  Eichhornius17  e  Cod.  Coislin.  III  (Holmesio  82)  in  speciinen  versionis  cujusdam 
Graecae  deperditae  edidit. 

LXX•  LUCIANUS. 
(2)  Κύριε,  πέτρα  μου,  και  όχύρωμά  μου,  και  ίξαι-  (2)  'Αγαπήσω  σε,  κύριε,  ισχύς  μου.     κύριος  στε- 
ρούμενος με  εμοί.      (3)  ό  θεός  μου  φύλαξ  μου  εσται  ρεών  με  εκ  θλίψεώς  μου,  και  διασώζων  με.      (ζ)  ό 
μοι,  πεποιθώς  εσομαι  επ    αύτώ-    υπερασπιστής  μου,  θεός  μου  πλάστης   μου,   σκεπασθήσομαι    επ    αύτώ' 
και  κέρας  σωτηρίας  μου,  άντιλήπτωρ  μου,  και  κατά-  §πλον    μου,   κέρας    σωτηρίας   μου,  μονώτατος    εμοι, 


ιβ  Vid.  Hex.  ad  2  B*g.  xiv.  2.  3  Reg.  i.  41.  »  Einleitung  in  das  A.T.p.  430. 


PROLEGOMENA  IN  HEXAPLA  ORIGENIS.  xci 

φυγή    [/xof]    σωτηρίας   μον    εξ    αδίκου    σώσεις    με.  καταφυγή  μου,  και   σωτήρ  μου'    εξ   άσεβων  σώσεις 

(ί)  αίνετον  επικαλεσομαι  κύριον,  καϊ  εκ  των  έχθρων  (s.    σώσει)    με.      (4)   αίνετον    επικαλεσομαι    κύριον, 

μου    σωθήσομαι.      (δ)  οτι   περιεσχον  με    συντριμμοϊ  και    άπύ    των    εχθρών  μου    σωθήσομαι.      (δ)   περιε- 

θανάτου,  χείμαρροι  ανομίας  εθάμβησάν  μ€.     (β)  ώδΐνες  σχον  με  συντριμμοϊ  υδάτων,  χείμαρροι  βίαιοι  περιε- 

θανάτου  (κύκλωσαν  με,  προεφθασάν  με  σκληρότητες  πνιξάν   με.      (β)    σχοινιά    φδου    εκύκλωσάν   με,    καϊ 

θανάτου.      (7)  εν  τω  θλίβεσθαί  με  επικαλεσομαι  τον  προεφθασάν   με    παγίδες    θανάτου.      (7)   εν    θλίψει 

κύριον,  και  προς  Tbv  θεόν  μου  βοήσομαι•    και   επα-  μου   επεκαλεσάμην    τον   κύριον,   και  προς    τ6ν   θεόν 

κούσεται  εκ  ναοϋ  αύτοΰ  φωνής  μου,  και  ή  κραυγή  μου  μου  εβόησα'   καϊ  ήκουσεν  εκ  ναοΰ  αγίου  αύτοϋ  φω- 

εν  τοις  ώσιν  αύτοΰ.      (β)  και  εταράχθη  και  εσείσθη  νής   μου,    και    ή    κραυγή   μου    εν  τοις   ώσιν    αύτοΰ. 

ή    γή,    και   τα    θεμέλια    τοΰ    ούρανοΰ  συνεταράχθη-  (β)  και  επέβλεψε,  και  εσείσθη   και  εταράχθη  ή  γή, 

σαν  και  εσπαράχθησαν,  8τι  εθυμώθη  κύριος  αύτοΐς.  καϊ  τα  θεμέλια  τοΰ  ούρανοΰ  συνεταράχθη  και  εφώνη- 

(9)  άνεβη  καπνός  εν  ττ}  όργβ  αύτοΰ,  και  πΰρ  εκ  στό-  σεν,  οτι  εθυμώθη  αύτοΐς  κύριος,     (g)  άνεβη  καπνός  εν 

ματος  αύτοΰ  κατεδεται'   άνθρακες  εξεκαύθησαν  απ'  όργτ}  αύτοΰ,  και  πΰρ  άπο  προσώπου  αύτοΰ  κατεφαγεν 

αύτοΰ.      (ίο)  και  εκλινεν  ουρανούς,  καϊ  κατεβη,  και  γήν   άνθρακες  άνήφθησαν  εξ  αύτοΰ.      (ίο)  και  εκλι- 

γνόφος  ύποκάτω  των  ποδών  αύτοΰ.      (ll)  και  επεκά-  νεν  ουρανούς,  και  κατεβη,  και  γνόφος  ύπο  τους  πόδας 

θισεν  επι  [τω]   χερουβιμ,  και  επετάσθη,  και  ώφθη  αύτοΰ.      (ll)  και  επεβη  επι  χερουβείμ,  και  επετάσθη, 

επί  πτερύγων  άνεμου,      (ι 2)  και  εθετο  σκότος  άπο-  και  ώφθη  επι  πτερύγων  άνεμων,     (ι 2)  και  εθετο  σκό- 

κρυφήν  αύτοΰ'   κύκλω  αύτοΰ  ή  σκηνή  αύτοΰ  σκότος  τος  άποκρυφήν  αύτοΰ'   κύκλω  αύτοΰ  ή  σκηνή  αύτοΰ, 

υδάτων,  επάχυνεν  εν  νεφελαις  άίρος.  και  εφείσατο  υδάτων  αύτοΰ,  νεφελαι  άερος. 

6.  Quaeritur  inde  ab  Huetio18  et  Hodio,19  num  Lucianus  editionem  suam  in  imitationem 
Origenis  asteriscis  et  obelis  instruxerit.  Criticus  Francogallus,  ut  talem  notationem  proba- 
bilem  faciat,  Hieronymum  appellat,  qui  in  Prologo  Commentariorum  in  Danielem,  "  Sed  et 
Origenes,"  inquit,  *  de  Theodotionis  opere  in  editione  vulgata  asteriscos  posuit . . .  et  rursus 
quosdam  versus  obelis  praenotavit . . .  Cumque  omnes  Christi  Ecclesiae,  tam  Graecorum 
quam  Latinorum  Syrorumque  et  Aegyptiorum  hanc  sub  asteriscis  et  obelis  editionem  legant, 
ignoscant  invidi  labori  meo,  qui  volui  habere  nostros,  quod  Graeci  in  Aquilae  et  Theodotionis 
ac  Symmachi  editionibus  lectitant."20  Rursus  in  Epistola  CXII  ad  Augustinum :  "  Vis 
amator  esse  veras  LXX  interpretum  %  Non  legas  ea  quae  sub  asteriscis  sunt,  immo  rade  de 
voluminibus,  ut  veterum  te  fautorem  probes :  quod  si  feceris,  omnes  Ecclesiarum  bibliothecas 
damnare  cogeris;  vix  enim  unus  aut  alter  invenitur  liber,  qui  ista  non  habeat."21  Sed  ad 
Hieronymi  mentem  explicandam,  praesertim  in  oratione  declamatoria,  sufficere  videtur,  si 
ponamus,  non  ipsos  asteriscos,  sed  lectiones  iis  praenotatas,  in  fere  omnibus  exemplaribus  tunc 
temporis  inventas  esse,  id  quod  de  Luciani  editione  dici  potuisse  nemo  jam  nescit.  Nec  tamen 
dissimulandum  est,  in  libris  quos  Lucianeam  referre  recensionem  affirmavimus,  in  primis 
Codd.  22,  36,  48  (quibus  accenseri  potest  Cod.  Ambros.  signatus  D.  96  Sup.  et  E.  3  Inf.) 
asteriscos  passim  appictos  inveniri,28  pro  quibus  hic  illic  obelos  formae  *r,  cum  eadem  tamen 


18  Origenianorum   Lib.  II,   Cap.  Π,   Sect.  IV,  §  10.      Hex.  ad  Jesai.  ix.  6.  Jerem.  xxviii.  3.  xxix.  14.  Ezecb. 
19  De  Bibliorum  Textibus,  p.  628.  *°  Hieron.  Opp.      xxxiv.  14. 

T.  V,  p.  161.  "  Hieron.  Opp.  T.  I,  p.  752.         w  Vid. 


xcii  PROLEGOMENA  IN  HEXAPLA  OMGENIS. 

significatione,  observavimufl.*  Etiam  Lucianeae  recensionis  versionem  Syriacam  liac  notatione 
non  prorsus  destitutam  esse  mox  videbimus.  Ε  contrario  nequis  huc  trahat  Eusebii  de  peri- 
copa  Jerem.  xvii.  1—4  testimonium :  Ε/  καϊ  μή  παρά  τοις  Ο',  αλλ'  οΰν  γε  εν  τω  'Κβραϊκω  ταύτα 
εύρόντ€$,  και  h  ταΐς  των  λοιπών  ερμηνευτών  έκδόσεσιν,  ετι  μήν  μετά  παραθέσεως  αστερίσκων  καϊ  εν  τοις 
άκριβεσι  των  παρά  τοις  Ο*  άντιγράφοις,  άναγκαίως  αυτά  παρεθεμεθα,2*  meminerit,  Eusebii  accurata 
exemplaria  ad  Palaestinensem  sive  Origenianam,  non  ad  Lucianeam  recensionem  juxta  trifa- 
riam  Hieronymi  partitionem  pertinere.  Ad  summam,  Lucianum  pericopas,  saltem  majoris 
momenti,  de  Hebraeo  vel  ceteris  interpretibus  in  recensionem  suam  assumptaa,  asteriscis  vel 
alia  quadam  notatione  distinxisse,  etsi  res  ad  liquidum  perduci  nequit,  non  inviti  credi- 
deriraus.15 


V.     De  Lucianeae  recensionis  versione  Syriaca. 

In  Codice  Ambrosiano  Syro-hexaplari  ad  Jesai.  ix.  6  scholium  in  margine  sic  habet :  "  Ex 
editione  alia,  quae  versa  est  Syriace  cura  sancti  Philoxeni  episcopi  Mabugenss :  Και  καλείται 
το  δνομα  αύτοΰ•  Μεγάλης  βουλής  άγγελος,  admiratio  ()*^ο?  h.  e.  θαΰμα  Job.  xvii.  8  in  Syro-hex.,  vel 
παραδοξασμος  Sym.  ad  h.  L),  σύμβουλος,  θεός  ισχυρός,  εξουσιαστής,  άρχων  ειρήνης,  πατήρ  του  μέλλοντος 
αιώνος'    άξω  γαρ  είρήνην  επί  τους  άρχοντας,  είρήνην  και  υγίειαν  αύτω.     μεγάλη  ή   εξουσία  (\ « ft  \  λ  λ) 

αύτοΰ,  καϊ  τη  ειρήνη  αύτοΰ  ούκ  εστίν  οριον."  Graeca  nostra  cum  recensione  Lucianea,  eicut  in 
Codd.  22,  36,  48,  cet.  jacet,  in  omnibus  consentiunt  praeter  haec  tria,  admiratio  pro  θαυμαστύς, 
εξουσία  pro  αρχή,  et  τη  ειρήνη  pro  τής  ειρήνης,  quae  ex  imitatione  Syri  vulgaris  mutata  esse 
videntur.  Versio,  quae  cognomine  fautoris  ejus  Philoxeniana  appellari  potest,  aliunde  igno- 
rabatur,  donec  anno  τ  868  Ceriani  in  Mon.  Sacr.  et  Prof.  T.  V,  pp.  1-40  partem  Jesaiae  ver- 
eionis  Syriacae,  ex  Graeca  quadam  editione  concinnatae,  e  codice  Musei  Britannici  signato 
"  Addit.  MSS.  17,106"  in  lucem  ρ  otraxit.  Codex  continet  Cap.  xxviii.  3-17  (mutilum),  xlii. 
17 — xlix.  18,  lxvi.  1 1-23  (mutilum).  Auctoris  nomen  periit,  ultimo  folio,  quod  subscriptionem 
habuisse  probabile  est,  deperdito.  Polycarpum  autem  chorepiscopum  hunc  fuisse,  eundem 
scilicet  qui  in  gratiam  Philoxeni  Novum  Testamentnm  et  Psalmos  vertisse  traditur,  proba- 
bilibus  argumentis  evincere  conatus  est  Editor.  Cum  vero  Philoxenus  episcopus  fuerit  Mabugi, 
urbis  ad  patriarchatum  Antiochenum  pertinentis,  eum  Lucianeae,  sive  Antiochenae,  Bibliorum 
Graecorum  recensionis  versionem  vernacnlam  faciendam  procuravisse  non  est  quod  miremur. 
Comparationem  inter  Philoxeni  (si  recte  ei  tribuitur)  versionis  Syriaca  et  Luciani  Graeca  post 
Ceriani  curas  instituere  nil  attinet.  In  pluribus  duo  exemplaria  amice  conspirant ;  ubi  vero 
diseentiunt,  aDimadvertendum  est  primum,  Syrum  nostrum  liberius  vertere,  et  linguae  nativae 
proprietati  magis  studere,  quam  in  Pauli  Telensis  opere  tractando  assuefacti  sumus ;  deinde 
(id  quod  etiam  in  Philoxenianae  versionis  ad  Jesai.  ix.  6  specimine  observavimus)  eum  tum  in 
singulis  vocibus  tum  io  eententiis  tranaferendis  non  raro  ad  versionis  Peschito  aemulationem 


*  Vid.  Hex.  ad  Ezech.  xxxiL  25,  27.  ■*  Euseb.  in  Demonst.  Evang.  p.  484,  necnon  in  Eclog.  Prophet.  p.  137. 

In  eadem  sententia  eet  Ceriani  in  Mon.  Sacr.  tt  Prof.  T.  V,  p.  2. 


PROLEGOMENA  IN  HEXAPLA  ORIGENIS.  xciii 

confugere,  adeo  ut  editio  ejus  mixtae  cujusdam  et  ex  pluribus  conflatae  versionis  speciem  prae 
8Θ  ferat.  His  tamen  deductionibus  factis,  plurima,  fatemur,  restant  loca,  in  quibus  scrupulue 
ex  discrepantia  duarum  editionum  tam  gravis  est,  ut  paene  insuperabilie  esse  videatur.2* 

In  fragm«ntis  hujus  versionis  quae  supersunt,  asteriscus  quinque  locis  appingitur,  vide- 
licet  Cap.  xlii.  19 :  ££•  τις  τνφλύς  ώς  ό  άπεσχηκώς  (ubi  Syrus  άπεσχικως  legisse  videtur,  vertens: 
^fjo}  oo») ;  Cap.  xlv.  9  :  oval  ό  κρινόμενος  μετά  του  πλάσαντος  αυτόν ;  Cap.  xlvii.  Ι :  ^  κάθισον  είς 
τήν  γήν,  ουκ  εστί  θρόνος ;  Cap.  xlix.  Ι  :  ^  εκ  γάστρας  εκάλεσε  μ* ;  Cap.  xlix.  8  :  £(•  και  επλασά  σε ; 
in  quibus  omnibus  metobelus  non  pingitur.  Etiam  obeli  vestigium  dubium  cernitur  ad 
Cap.  xxviii.  13. 

VI.     De  versione  Joannis  Josephi. 

Theodoretus  in  Dissertatione  MS.  cujus  notitia  Phelippaeo  debetur,87  post  Luciani  edi- 
tionem  mentionem  facit  cujusdam  Joannis  Josephi,  his  verbis :  οπού  δε  το  ϊ  μετά.  τοΰ  ώ,  Ιωάννου 
Ίωσήπου.  Excepto  Theodoreti  testimonio,  haec  editio  et  auctor  ejus  prorsus  ignorabantur, 
donec  his  diebus  contigit  nobis,  B.  Stephanopoli  collationes  Codd.  86,  88  in  Jeremiam  evolven- 
tibus,  incidere  in  copiam  lectionum  hoc  ipso  siglo  ΊΩ.  praenotatarum,  quas  omnes,  a  Parsonsio 
ne  memoratas  quidem,  in  Auctarium  nostrum  ad  Jeremiam  condidimus.  Praeter  notam  sin- 
gulis  lectionibus  praemLssam,  Josephi  nomen  semel  ponitur,  videlicet  ad  locura  insignem  Cap. 
xxxi  (Gr.  xxxviii).  2  2 :  Nam  creavit  Jova  novum  quid  in  terra :  femina  circumdahit  virum ; 
ubi  ad  versionem  τοΰ  ΊΩ.  valde  notabilem :  8τι  ήδη  ειργάσατο  κύριος  παράδοξον  επί  της  γης•  παρ- 
θένος κυοφορήσει  γαρ  άνθρωπον,  exscriptor  notat :  *Ως  επι  αληθείας  ούτως  εΰρον  atrrb  κείμενον  kv  tjj 
Ίωσίττπου  εκδόσει. 

De  auctore  versionis  nihil  notum,  nisi  eum,  ut  vel  ex  hoc  specijmne  apparet,  Christianum 
fuisse;  unde  fortasse  aliquantulum  probabilitatis  accedat  Hodii^conjecturae,videlicet  Joannem 
Josephum  eundem  esse  cum  Josepho  veteri  Christiano  scriptore,  cujus  Hypomnesticon  edidit 
J.  A.  Fabricius,29  nisi  hunc  libellum,  quantum  ex  stylo  ejus  et  aliis  indiciis  conjicere  liceat, 
Theodoreto  multis  saeculis  juniorem  esse  oporteat.30  De  versione  ipsa,  saltem  quod  ad  Jere- 
miae  vaticinia  attinet,  e  reliquiis  ejus  nunc  primum  editis  judicium  satis  accuratum  fieri 
potest.     Itaque  non  est,  quod  quibusdam  Criticis  placuit,31  mera  versionis  LXXviralis  recensio, 

♦ * 

u  Exempli  causa:    Cap.  xlvi.  1,  2  juxta  recensionem      αυτά.  ■  Vid.  8upra  p.  lxxxv.  M  De  Bibliorum 

Lucianeam  eic  habet:  "Enwf  Βηλ,  σννττρ'ιβη  Δαγών,  tyivfro      Textibus,  ρ.  629.  *•  In  Codice  Psevdepigrapho  V.  T. 

τά  γλντττά  αυτών  ds  θηρία  κα\  κτήνη'    aipcrt  αυτά  καταδίδίμίνα  Τ.  II,  Ρ.  II.  Μ  Specimen  opusculi  sit  Cap.  XLVI,  CUl 

ώς  φορτίον   κοπιώντι   κα\  οΰκ  ισχΰοντι,  πιινωντι   και   (κ\(\νμ('νω  titulus :     Ttvts    προσχηματι    χρηστότητος    η    (υσίβ*ίας    θάνατον 

&.μα,  οι  ον  δννησονται  σωθηναι  από  πολίμου,  αυτοί  &c  αιχμάλωτοι  καταργάσαντο ;  .  .  .  Κάιν,  τον  άδΐλφον  φιλοφρόνως  ώς  (ϊς  (ώρησιν 

ήχθησαν.     Quae  BIC  habentur  apud  Syrum  nostrum :  *Enfat  προτριπόμίνος,  οΊίλθωμ^ν   d§  το  nt&iov,  φάμ€νος,  οΰτως  άναιρών. 

Βή\,  κα\  (sic  Pesch.)  σννΐτρίβη  Ναβω  (sic  PescL•.),  και  πάντα      TJbi  ad  vocem  sequioris  Graecitatis  ίώρησις  s.  ίώρισις,  obam- 

τά   ομοιώματα   των   γλυπτών   αυτών   θηρίων   κα\   κτηνών,  &   aiptTt  bulatio,  COnferendllS  est  Joaiines  Malala  p.  36 :    Έωριζόμ*νος 

αντά  καταδ(δ(μ(να  ώς  φορτία'   και  κοπιώσι,  κα\  ουκ  ΙσχύΌυσι,  καΐ  γάρ   ort  τό  irapakiov   μίρος  της   Τύρου  πολίωτ,  tibf  ποψίνικόν 

ττ€ΐνώσι,  κα\  ίκλίλυμίνοι  (ίσ\ν  άμα,  6[  ον  δυνησονται  φνγΓιν  ουδ(  κύνα  κ.  τ.  i.  S1  Joannem  Josephum  editionis  novae  cor- 

άπο  ποΧίμον,  κάί  (sic  Pesch.)  αιχμάλωτοι  ήχθησαν  οΊ  alpovrts  rectorein  ambigue  vocat  Hodiue  1.  c.     Miaus  caute  Siuith 


xciv  PROLEGOMENA  IN  HEXAPLA  ORIGENIS. 

eed  versio  Graeca  ex  Hebraeo,  ut  videtur,  de  integro  confecta,  quaeque  cum  Alexandrina 
nullam  omnino  affinitatem  habeat.  Utrum  vero  Josephus  noster  universos  V.  T.  libros,  an 
Jeremiam  solum  ediderit,  Demo  facile  dixerit.  Sermo  Graecus  non  inelegans  est;  vertendi 
stylus  paulo  liberior,  quique  interdum  paraphrastam  commentatoremque  pothas  quam  inter- 
pretem  sapit,  ut  praeter  locum  Cap.  xxxi.  22  supra  allatum  ad  Cap.  xvii.  17.  xxxix.  5.  xlviii. 
27.  li.  11,  17  conspici  potest.  Quod  reliquum  est,  in  nonnullis  locis  inter  Nostri  Graecam 
versionem  et  Hieronymi  Latinam  mirum  consensum  observavimus  (e.  g.  Cap.  xxxvii.  2 1  He- 
braea  D^DNH  pnp  Hieron.  singulariter  vertit  excepto  pulmento,  Noster  έκτο?  6ψον;  Cap.  li.  59 
denominatio  admoduin  obscura  ΠΠ^Ώ'Ίφ  Hieronymo  sonat  jtrinceps  prophetiae,  Nostro  npo- 
e<rro)p  τής  προφητ(ίας);  unde  haud  improbabiliter  conjiciat  aliquis,  Sophronium  versionis  Pro- 
phetarum  Hieronymianae  interpretem  Graecum  Joanni  Josepho  non  plane  ignotum  fuisse. 


CAPUT   X. 

De  siglis  et  notis  compendiabiis  ad  Hexapla  spectantibus. 

Montefalconius  in  hoc  capite  tractando  inter  notas  cognitas  et  incognitas  discrimen  facit ; 
quam  distinctionem,  nec  ab  ipso  curiose  observatam,  nobis  praeterire  visum,  etsi  harum 
notarum  alias  extra  omnem  dubitationem  positas  esse,  alias  ambiguitatem  δυσδιάκριτον  prae  se 
ferre,  per  se  intelligitur. 

Itaque,  ut  a  titulis  nostri  operis  initium  faciamus,  vox  Έξαπλά  sine  compendio  semper 
scribitur,  nisi  forte  Έ£απλ.  (sic)  pro  τα  ^αττλα,  tois  έξαπλοΐ?  per  omnes  casus  aliquando  ponatur. 

Tetrapla  per  compendium  Δ»  significari,  praesertim  in  Cod.  Colb.  ad  librum  Jobi,  temere 
sibi  suasit  Montefalconius,  cujus  errorem  mox  sub  compendio  Δ»  γρ.  convincemus.  Etiam  per 
literam  Δ  Tetrapla  aliquando  denotari  opinatur  idem  in  Hex.  ad  Ezech.  xvi.  4,  a  nobis  ibidem 
confutatus.  Majorem  difficultatem  habet  Scholium  ad  Psal.  xxxvii.  21:  Ώριγίνης  καϊ  Ο',  θ. 
Ε'.  S'.  άγαθοσύνηρ.  Εύσίβως  και  Δ.  δικαιοσύνην ;  in  qU0  tamen  loco,  ut  et  in  praecedenti,  Δ  nil 
esse  niei  pravam  scripturam  eigli  Λ  (λουκιανοή  facile  crediderimus. 


(Dr.   W.)  Dictionary  0/  Oreek  and  Roman  Biogrwphy,  the  LXX."     Sed  neque  Theodoretus  in  Dissert.  MS.  hoc 

Vol.  II,  p.  598:  "Theodoret  (Diesert.  MS.  in  Proph.  et  ait,  et  Theodoreti  editi  loca  ad  Flavium  Josephum,  non 

Edd.,  and  Quaeet.  XXIV  in  Exod.  and  Quaest.  X  [et  XI]  ad  nostrum  pertinere  recte  perspexit  Hodiue. 
»n  Jo#.)  mentione  a  Joannee  Joeephue  a$  having  revieed 


PROLEGOMENA  IN  HEXAPLA  ORIGENIS.  xcv 

Nomina  interpretum  sive  editionum  per  initialem  cujusque  literam  vel  literas  designari, 
res  nota  est.     Haec  autem  sunt : 

O'.  h.  e.  Ο/  4βδομήκοντα ;  interdum  οβ,  οί  Ιβδομήκοντα  δύο ;  Paulo  Telensi  ^»ν>>,  Bar 
Hebraeo  SJ  (pro  Lj^,  ό'Ελλην),  Latine  LXX  (male  pictum  VII  in  Notie  Ed.  Rom. 
ad  Psalmos ;  vide  supra  p.  xlvi). 
Ά.,  ά,  άκ.,  άκν.  (ηοη  AC,  qui  Thiemii  est  error1),  'Ακύλα?;  Syris  ί,  άϋ»/. 
Σ.,  c,  cv.,  Σύμμαχος;   Syris  β,  S3,  PES, 
θ.,  S,  $i.t  θ(οδοτίων;  Syris  Ι,,οίΙ. 
Ε',  6,  πέμπτη  ίκδοσι?;   Syris  β». 
S',  f,  ϊκτη  ίκδοσι?;   Syris  ο. 

[Ζ',  έβδομη  €κδοσΐ9,  vix,  et  ne  vix  quidem,  reperitur.     Vide  supra  p.  xlvi.] 
Έβρ.,  Ό  Έβραΐος  s.  Το  Έβραϊκόν;   Syris  *>,  αΧ,  jutaJk». 

De  compositionibus  duorum  aut  plurium  siglorum,  Ά.  Σ.,  Σ.  θ.,  Ά.  Σ.  Θ.,  etc.  observandum 
est,  lectiones  ita  praenotatas,  praesertim  longiores,  saepenumero  ad  unum  tantummodo  inter- 
pretum  pertinere,  quocum  ceteri  sensu  quidem  consentiunt,  ut  tamen  stylum  orationis  quisque 
sibi  peculiarem  sectetur.  Exempli  gratia :  ad  PsaL  lxx.  24  Syro-hex.  affert :  Ά.  Σ.  oVt  κατυσχύν- 
θησαν,  8τι  κατωρύγησαν  οί  ζητονντ*?  την  κάκωσίν  μου.  Versio  est  Symmachi,  ut  ex  Eusebio  con- 
stat;  Aquilae  autem,  partim  ex  eodem,  partim  ex  conjectura:  8τι  κατχισχύνθησαν,  Sn  ^τρύπησαν 

OL    ζητοννΤζ?   Κακίαν  μον.       Ad    Job.  Χχί.  24    SyrO-heX.   affert :    Ά.  Σ.  καί  μνΐ\ψ  οστά  αντον  ΤΓοτίσιι  [\  ΛΛ  ') 

Graeca,  ni  fallor,  Aquilae  sunt;  certe  Cod.  252  (in  Auctarid)  affert:  Ά.  ποτίσει,  Σ.  άρδόμ^νο?; 
Cod.  255  autem:  Σ.  και  τω  μνζλω  των  όστίων  αντον  άρδ(νόμ€νο?  (Nicet.  άρδόμενος),  Ezech. 
XXUi.  34  :  Ά.  Σ.  θ.  και  τά  Οστρακα  αντον  κατατρώει?  ω?  oVrea  pP^^T),  rodes)  και  τον?  μαστούς  σον 
κατατι\€ΐς.  Versio,  ut  ex  stylo  conjicere  Kcet,  Symmacbi  est,  cui  soli  eam  tribuit  Syro-hex. 
Etiam  ad  Jesai.  viii.  g,  10,  ubi  Theodoretus:  Σαφίστερον  δϊ  ol  rpu?  ήρμήν^νσαν  το  χωρίον  τοντο• 
σνναθροίσθητ€,  λαοί, — μ*θ'  ήμων  γαρ  ό  0eo?,  sensum  trium  interpretum  esse,  verba  autem  nnius 
Symmacbi,  exinde  apparet,  quod,  teste  Curterio,  Aquila  et  Tbeodotio  postrema  more  suo  sic 
verteiint :   6Vt  μί&  ήμων  ό  ίσχνρό?. 

Οί  Γ',  vel  οί  τρ€Ϊ$  (Theodoret.  passim),  vel  οί  λοιποί  rpei?  (Cod.  264  ad  Psal.  xlix.  τ),  Syriace 
^,  vel  «^  yoj»,  vel  Ifc^ki  ν<χ»*ο»  (Num.  xxi.  25),  sine  ulla  dubitatione  sunt  tree  interpretes,  AquiJa, 
Symmacbus  et  Theodotio.  E. g.  ad  Jesai.  i.  10  Curter.  affert;  Οί  Γ",  νόμον  θ*οΰ  ήμων;  Syro- 
hex.  autem :  Ά.  Σ.  θ.  νόμον  θεοΰ  υμών  (male  pro  ήμων).  Ad  Jesai.  xxxiv.  4  Curter.  in  marg. 
•)£  Οί  Γ",  και  τακήσονται  πασαι  αϊ  δννάμτι?  των  ουρανών;  Syro-hex.  ill  marg.  •%Ά.  Σ.  θ.  και  τακή- 
σονται  κ.τ.4.  Ad  Jud.  χν.  9  Cod.  Χ  affert:  Ot  Γ",  kv  σιαγόνι;  Euseb.  autem  in  Onomastico, 
p.  264 :  Ά.  Σ.  kv  σιαγόνι,  ubi  Hieronymi  Latina  sunt :  "  Aq.  et  Theod.  interpretantur  maxillam." 
Et  sic  centies.  Absurdissime  igitur  Curterius  in  Praef.  ad  Jesaiam  per  τον?  Γ7  ηοη  Aquilam, 
Symmachum  et  Theodotionem,  sed  tres  nomine  carentes  interpretationes  intelligendas  esse  con- 
tendit,  ut  vel  e  titulo  Psalmorum  xciii,  xciv  patet :  Άν^πίγραφο?  πάρα,  τοΐ?  Γ"  και  Ε'  και  S';  ne 
dicamus  neque  ad  Judices  neque  ad  Jesaiam  vel  minimum  trium  versionum   anonymarum 

* _ _.;« 

1  In  Dissert.  pro  Puritate  Symmachi,  p.  17.     Vid.  Eiehhorn.  EinUitung  in  das  Λ.  Τ.  T.  I,  p.  397. 


xcvi  PROLEGOMENA  IN  HEXAPLA  ORIGENIS. 

vestigium  reperiri  posse.  Nec  magis  audiendus  illustrissimus  B.  Waltonus,  qui  in  lectionibus 
quibusdam  Codicis  Marchaliaiii  a  Curterio  mendose  descriptis  haerens,  conjecturam  periclitatur, 
forte  jper  ol  Γ"  tres  editionee,  Origenis  vel  Eusebii,  Luciani,  et  Hesychii  denotari,2  vel  e  textu 
Syro-bexaplari,  cui  lectiones  sub  %$  V  non  raro  inseruntur,  abunde  confutatus.3 

Ο/  Δ'.  Per  hanc  notam  quatuor  interjpretes,  Ά.  Σ.  Ο'.  Θ.,  significari  jposse,  Montefalconio 
facile  concedimus,  sive  O'  textum  LXXviralem  communem  denotet  (ut  ad  Jud.  i.  9  Cod.  85  in 
marg. :  Ουδείς  των  τεσσάρων,  τα  παρατύνοντα  και  τα.  προς  άπηλιώτην),  sive  hexaj)larem  (ut  Curter. 
ad  JesaL  ix.  15 :  Ot  Δ.  avrbs  κεφαλή,  ubi  in  Ed.  Rom.  est  αύτη  ή  αρχή).  Sed  cum  ad  Jesaiam, 
tum  hic  tum  Cap.  xxvi.  14,  pro  ΟΙ  Δ  Parsonsius  ex  eodem  codice  edidit  Ο/  λοιποί  (Ο/  Λ), 
absentibus  indubitatae  fidei  exemplis,  hanc  notam  qualemcunque  inter  hexaplares  recensendam 
esse  non  ausimus  affirmare. 

Ol  Α,  Ο/  λοιποί;  etiam  Λ,  λ,  λοιποί;  in  versione  Syro-hex.  U^.*  (s.  ^κ»)  y^jo»  (addito 
iin«9>v>  Jos.  xiii.  12);  Hieronymo,  Ceteri  interpretes ;  sive  omnes  praeter  τους  O',  in  quo  casu 
non  differt  ab  Ο/  Γ",  sive  omnes  praeter  eos  qui  modo  nominati  sunt,  ut  Ά.  Ο/  λοιποί.  Vid. 
Hex.  nostra  ad  Gen.  viii.  4.  Lev.  xiv.  34.  Pro  Ο/  Α  aliquando  perperam  pingitur  O/  0,  ut  in 
Hex.  ad  Num.  xxxii.  12.  Deut.  iv.  11.  Jesai.  vi.  5.  ix.  3. 

^»  $»  Syriace  ^,  h.  e.  Αουκιανός.     Vide  supra  p.  lxxxv. 

Π.  significat  Πά^τε?,  Syro-hex.  ^oo^o-o  (Hos.  xiii.  15),  h.e.  Omnes  interpretes.  Curterius 
de  Pamphilo  cogitabat;  sed  ubi  Cod.  Basil.  Π.  habet,  teste  Montefalconio,  Coislin.  passim 
Πάι/τ€ρ  expresse  refert.  Differt  a  praecedentibus,  O/  V  et  Oi  λοιποί,  in  quantum  versionem 
των  O'  non  excludit. 

Δ',  Δ*  γρ.,  Δ.  γρ.  (Hex.  ad  Job.  iiL  6),  Α"  γρ.  (Job.  v.  25  in  Cod.  138),  ΔΗ  ΓΡ  (Job.  xii.  1 1 
in  Cod.  252),  cum  multis  aliis  scripturis,  h.e.  Αιπλή  γραφή.  Tetraplorum  lectionem  per  banc 
notam  indicari,  Montefalconius  pro  re  explorata  babuit,  tantum  de  sola  litera  Δ  cum  hac 
significatione  subdubitans.  Sed  omnem  dubitationem  eximit  locus  Job.  viii.  21,  ubi  Montef.  e 
Colb.  excitavit:  Δ"  γρ.  άγαλλιάσεως;  Parsons.  vero  e  Cod.  250:  Δίπλ^  γραφή•  άγαλλιάσεως. 
Quod  vero  ad  notam  Δ.  attinet,  ad  Job.  xliL  8  pro  Δ.  ύπ\ρ  υμών,  ut  in  Colb.  pingitur,  nos  in 
Codd.  138,  255  reperimus  Δ*  ΓΡ°.  ΰπ\ρ  ύμων. 

ΔΥ  (potius  ΔΥ),  δ"  (Lev.  χχν.  6)  Δ  (Joel.  ϋ.  ι.  Amos  iv.  10),  Δ'  (Jon.  i.  3.  Zach.  ix.  5)  valet 
δύναται,  et  in  scboliis  praeponitur  propriorum  nominum  Hebraicorum  interpretationibus;  verbi 
cauea:  Θαρσύς.  Α'  κατασκοπή  χαράς.  Άκκαρων.  Α'  έξαναρρίζωσις  αυτής.  Vide  nos  in  Auctario 
ad  Joel.  ii.  1. 

χώ,  etiam  χ,  sequente  lectione  quae  redundat,  est  proculdubio  χωρίς,  sine;  ut  Jos.  iii.  15. 
vi.  1 3 :  ΙΙάντες  χω  τής  διαθήκης.  Jos.  vii.  25 :  πά  (sic)  χ  τω  Άχαρ.  Jos.  vi.  25  (pingente  Masio) : 
και  -  πάντα  4  τον  οίκον,  ad  quem  locum  Cod.  X  in  marg. :  Oi  (Χ  χω  πάντα.  Interdum  lectio 
superflua  siletur,  ut  tamen  e  contextu  facile  divinari  possit;   e.g.  ad  Jud.  ii.  ι:   τοίς  πατράσιν 


1  Bibl.  Polygl  T.  VI,  Sect.  XI,  p.  123.     Cf.  Montef.  in  modo  interpretati  essent,  illi  literas  Ά.  Σ.  θ.,  Elif,  Sin,  et 

Pradiminaribue,  pp.  69-73.         '  Sic  Auctor  Epistolae  The,  nominum  ipsorum  initiales  adscripsit,  cujue  rei  in 

vereioni  Harethi  pracpositae  (White  (B*v.  Joseph)  Letter  siguum  literam    Γ,  ^,  numeri   ternarii   notam  adhibuit, 

etc.  p.  ai):  "  Quod  u  tres  illi  illud  textui  insertum  eodem  unaque  aeteriscum  apposuit." 


PROLEGOMENA  IN  HEXAPLA  ORIGENIS.  xcvii 

υμών  -?-τοΰ  δούναι  ύμΐν  4,  Cod.  85  in  textu  :  τοις  πατράσιν  υμών;  in  marg.  autem  :  του  δούναι  ύμΐν. 
παν  χω.  Jud.  iv.  8:  "Ό^•  O'.  Vacat.  Cod.  85:  μετ  ψού,  cum  nota:  Ο',  χω.  θ.  ου  (ούτω?). 
ι  Reg.  χχ.  8 :  ]ty  *%  Ο',  αδικία  kv  τω  δούλω  σου.  Σ.  χω;  ubi  Sym.,  ut  videtur,  interpretatus 
est:  kv  ψοΐ  αδικία,  sine  kv  τω  δούλω  σου.  Sed  innumeris  locis  appingitur  notula  Πάντες  χω,  ubi 
in  contextu  nihil  est  quod  ullo  modo  ab  uno  interprete,  nedum  ab  omnibus,  abesse  posait. 
Hac  difucultate  pressus,  Montefalconius  in  omiii  casu  ad  adverbium  χορις,  separatim,  confugere 
coactus  est,  in  quo  tamen  expediendo  parum  feliciter  ei  successit.  Vocem  χωρίς,  opinatur, 
Scholiastae  ideo  apposuisse  videntur,  ut  editiones  trium  interpretura  separatim  in  columnis 
suis  spectatas  distinguerent  a  lectioiiibus  eorum  quae  in  editione  των  Ο'  hexaplari  cum  aste- 
riscis  insertae  fuerant;  quae  lectiones  non  jam  separatim,  sed  conjunctim  cum  illa  LXX 
interpretum  editione  spectabantur.  Sed  secundum  hanc  explicationera  formula  Πάντες  χω 
absolute  posita  non  differt  a  simplici  ΥΙάντες;  cum  casu  autem,  ut  Πάντες  χω  τής  διαθήκης,  signi- 
ficat  omnes  interpretes,  unumquemque  in  columna  sua,  της  διαθήκης  habuisse;  quod  manifeeto 
falsum  est.  Quae  cum  ita  sint,  donec  quid  clarius  emergat,  hujus  notae  veri  usus  ignorantia 
fatenda  est. 

De  usu  compendii  ου  pro  ούτως  in  Palaeographia  Graeca  non  ambigitur.  Sic  in  Cod.  85  : 
Παν  ου;  Σ.  ου;  Ο',  θ.  και  οι  λοιποί  ου  (Hex.  ad  Jud.  ii.  9,  12.  iii.  15).  Huc  pertinet  siglum  διωρθ 
ου  vel  διωρ  ου,  pro  διώρθωσα  ούτως,  quod  lectionibus  vel  codicibus  emendatis  a  correctore  inscribi 
solitum  est.  Plene  scriptum  reperitur  in  Cod.  Jes.  ad  Ezech.  xlv.  12,  teste  Montefalconio : 
Πεντεκαίδεκα  εις  τους  Γ'  εγεγραπτο,  και  διώρθωσα  πέντε  και  είκοσι.  Ιη  libro  Judicum  frequens  est 
notatio  παν  χω  διωρθ  ου,  vel  inverse  διωρθ  ου  παν  χω,  quae  quid  sibi  velit  propter  causas  prae- 
dictas  in  summa  obscuritate  versatur. 

Inter  notas  incognitas  Montefalconius  collocat  siglum  μ°  rfi,  quod  in  libro  Jobi  ad  versi- 
culos  in  textum  LXXviralem  ex  Theodotione  assumptos  centies  appingitur.  E.  g.  ad  Cap. 
XVU.  3—5:  τις  εστίν  ούτος;  tjj  χειρί  μου  συνδεθήτω.  ότι  καρδίαν  αυτών  εκρυψας  άπο  φρονήσεως,\  δια. 
τούτο  ου  μή  ύψωσες  αυτούς.  |  ttj  μερίδι  αναγγέλλει  κακίας,  Cod.  Colb.  in  marg.  notat :  ^  Έκ  θ.  oi 
δ*  (στίχοι) ;  deinde  subjicitur :  μ°  rft  ά,  quod  Montefalconio  significare  videtur,  μόνος  προς  πρώτον, 
id  est,  primum  versiculum  ex  Theodotione  solo  desumptum  esse.  Sed  singula  ordine  inquira- 
mus.  Itaque  μ°  μόνος  esse  non  est  quod  dubitemus.  Sic  ad  Jesai.  xvi.  8  Cod.  XII  notat:  Ά. 
μ°  άπ'  αύτης.  Ad  Jes.  V.  1 1  :  HJ^J^,  Ο',  οι  εγειρόμενοι,  CurterillS  affert:  θ.  μόνος  ομοίως,  scil. 
εγειρόμενοι,  cujus  loco  ceteros  όρθρίζοντες  vertisse  credibile  est.  Deinde  compendia  scripturae 
rft  pro  προ^ς,  ή\εθηκε  pro  προσεθηκε,  ιΐιαγορευόμενον  pro  προσαγορευόμενον,  vel  e  profanis  ScriptoribllS 
cognita  sunt,  ut  nullo  modo  audiendus  sit  P.  L.  B.  Drach  in  Hexaplis  ad  loc,  qui  siglum  rft 
non  προς,  sed  θ€οδοτίων  (!)  significare  affirmat;  nec  magis  Semlerus  in  Epist.  ad  J.J.  Griesbach, 
p.  59,  qui  annotationem  μ°  rft  κ  apud  Cod.  Colb.  ad  Job.  xxxi.  35  explicat  μου  γρ.  (rf)  κυρίου. 
Nobis  vero  collationem  Cod.  252  Bodleianam  evolventibus,  contigit  incidere  in  mnumeros  locos, 
in  quibus  in  eadem  nota  pro  rft  pingitur  προς  Α,  rarius  προσκ,  semel  (ad  Cap.  xx.  25  :  ^  θ.  επ' 
αύτω  φόβοι  4)  Μ  πρόσκειται  εκ  του  'Εβραϊκού;  quae  SCriptura  81  CUm  alia,  Μ  rft  εκ  του' Εβραϊκού, 
quam  ad  Cap.  xxi.  21  venditant  Codd.  Colb.  et  255,  conferatur,  evidentissime  apparebit,  sigla 
ih,  rft  &,  προσκ,  et  πρόσκειται  unum  idemque  significare.     Idem  codex  ad  Cap.  xii.  21:   %  Θ. 


xcviii  PROLEGOMENA  IN  HEXAPLA  ORIGENIS. 

fcxfav  άτψίαν  y  άρχοντα*  4  notat :  ώ  προσπίθη,  quod  tantundem  est.  Siglo  rft  vel  προσ* 
aliquando  postponitur  numerus  stichorum  e  Theodotione  assumptorum  ^  e.  g.  ad  Cap.  xvi.  21 
Cod.  252  notat:  μ°  προ?  *  ά-  ad  Cap.  xxi  28-33  Oodd.  Colb.,  255:  U  th  τα  ιγ';  Cod.  252 
autem:  ώ  προ*  k  i  (mendose  pro  iy');  ad  Cap.  xxiv.  14-18  Cod.  252 :  ώ  προσϋ  S.  Haec  ad 
usum  harum  notarum,  quae  antecessoribus  nostris  tantum  negotii  facesserunt,  declarandum 
sufficiant.4 

ψ,  Ώριγίνης.     Vid.  Hex.  ad  Jesai.  xiv.  1 1.  xxi.  13.6 

άν",  αντίγραφο*,  Anonymus.     Vid.  Hex.  ad  Num.  xxxi.  16. 

CH,  Σή,  σημ.,  σημ,  h.e.  σημαωσαι,  Nota  bene.    Vid.  Hex.  ad  Gen.  xix.  24.  Num.  iv.  47. 

xiv.  16.  Jos.  v.  11. 

Postrerao  rb  ίσω  lectionem  textualem  significare,  το  (ζω  autem  marginalem  saepius  observa- 
vimus.  Vid.  Hex.  ad  1  Eeg.  i.  23  (not.  51).  xv.  11.  xxv.  1,  31.  2  Reg.  i.  25.  3  Reg.  vi.  21. 
Psal.  cxxxvi.  1 . 


CAPUT   XI. 

De  fatis  Hexaplorum  post  Origenis  obitum. 

Anno  232,  ut  vidimus,1  Origenes,  Alexandria  expulsus,  Caesaream  Palaestinae  concessit, 
ibique,  exceptis  ad  breve  tempus  peregrinationibus,  usque  ad  finem  vitae  ejus  commoratus  est. 
Hexaplorura  ejus  et  Tetraplorum  exemplaria  autographa,  immensae  molis  opus,  ubinam  tunc 
temporis  reposita  sint,  ignoramus;  sed  post  quinquaginta,  annos  in  celebri  illa  bibliotheca 
Caesariensi  a  Pamphilo  Martyre  confecta2  reperta  sunt;  sive  Caesareae  inde  ab  Origenis  obitu 
delituissent,  eive  aliunde,  fortasse  a  Tyro,  ubi  decesserat,  arcessita  fuissent.  In  boc  repositorio 
Hexapla  Origenis  primogenia  ab  Hieronymo  visitata  sunt,  ut  ipse  in  Commentariis  in  Epist. 
.> * 

4  Montefalconium  (quem  vid.  in  Pradim.  p.  69  et  in  de  cujus  scriptura  supra  p.  xi  subdubitavimus :  (5l  f  CTIX 

Monito  ad  Threnos)  ad  incitas  redegit  nota  supposititia  θ!  ΫΠ0|ΚΕΙΜΕΝ0Ι  ΟΥΚ  E|KElNTO  ΕΝ  ΤΩ|  ΠΕΝΤΑΟΕΛΙΔΟ| 

ΟΙ  Γ.  χΖί,  de  qua  vid.  nos  in  Auctario  ad  Thren.  L  8.  ΟΥΔΕ  φ  EEHlOY|MENOC  TOYTQ|  EMNHCOH. 

Aliud  siglum  apud  Curterium  passim  obvium,  ΟΜΟΣΤΕ  O',  *  Supra  p.  xlviii.           8  Hieron.   Opp.  T.  II,  p.  833 : 

cum  ipee  Montef.  recte  deecripserit,  Όμοίωί  n>is  O',  cur  "  Porro  ipsum  Hebraicum  (S.  Mattbaei  Evangelium)  habe- 

inter  notae  incognitas  recensuerit  ncscinius.           6  Occa-  tur  usque  hodie  in  Caesariensi  bibliotbeca,  quam  Pam- 

eione  data,  apponimue  notam  marginalem  Codicis  Mar-  philus  Martyr  studiosissime  confecit." 
chaliani  ad  Jesai.  iii.  24,  a  Cozza  nostro  rogatu  exscriptam, 


PROLEGOMENA  IN  HEXAPLA  ORIGENIS.  xcix 

ad  Titum  narrat :  "  Unde  et  nobis  curae  fuit  omnes  veteris  Legis  libros,  quos  vir  doctus  Ada- 
mantius  in  Hexapla  digesserat,  de  Caesariensi  bibliotheca  descriptos,  ex  ipsis  authenticis 
emendare;  in  quibus  et  ipsa  Hebraea  propriis  sunt  characteribus  descripta,  et  Graecis  literis 
tramite  expressa  vicino;  Aquila  etiam  et  Symmachus,  LXX  quoque  et  Theodotio  suum 
ordinem  tenent."3  Porro  Caesariensem  bibliothecam  usque  ad  VI  saeculura  incolumem  reman- 
sisse,  constat  e  subscriptione  Cod.  Coislin.  202,  qui  est  S.  Pauli  Epistolarum  uncialis  saeculo 
praedicto  non  recentior:  Άντ^βλήθη  δϊ  ή  βίβλος  προς  τό  kv  Καισαρεία  αντίγραφαν  της  βιβλιοθήκης 
του  άγίον  Ήαμφίλου  χ*ιρι  γνγραμμίνον  αύτοΰ.4  Νοη  diu  post,  sed  quo  anno  et  cujusmodi  infor- 
tunio  incertum  est,  insigne  hoc  monumentum,  dignumque  quod  regum  reditibus  redimeretur, 
una  cum  bibliotheca  in  qua  conservatum  erat,  periisse  credibile  est.6 

Quod  ad  Hexaplorum  multiplicationem  attinet,  aut  perpauca,  aut  ne  unum  quidem 
integri  operis  Origeniani  apographum  descriptum  fuisse,  haud  absurda  est  virorum  doctorum 
opinio.  "  Sane  quivis  conjicere  valet,"  ut  antecessoris  nostri  verba  mutuemur,  "  quanti  laboris 
fuit  Graecis  calligraphis,  Biblia  Sacra  primum  Hebraica  lingua,  quam  ut  plurimum  ignorabant, 
depingere;  Hebraica  deinde  Graecis  literis  e  regione  perscribere;  postea  vero  quatuor,  ut 
minimum,  aliquando  sex  vel  septem  interpretum  editiones,  uno  conspectu  et  e  regione  ponere, 
ea  scilicet  accuratione,  ut  una  aliam  non  excederet.  Id  sane  praestare  pauci  ex  calligraphia 
poterant.  Ad  haec,  cum  illo  aevo,  in  libris  saltem  hujusmodi,  nonnisi  uncialis  character  usur- 
paretur,  qui  longe  majus  spatium  occupabat,  ac  praeter  illas  Hebraici  textus  interpretumque 
columnas  multa  in  marginibus  Origenes  apposuerit,  monita  scilicet,  nominum  propriorum 
aliorumque  interpretationes,  quae  latos  margines  desiderabant ;  perquam  minimam  sane  textus 
biblici  partem  singulis  in  paginis  haberi  necesse  fuit:  quibus  perpensis,  vix  quinquaginta 
ampiae  molis  voluminibus  comprehendi  Hexapla  omuia  potuisse  putaverim."6  In  hoc  rerum 
statu,  Pamphilo  et  Eusebio  feliciter  in  mentem  venit,  coluranam  των  Ο'  hexaplarem,  asteriscis 
obelisque  distinctam,  seorsim  vulgare;  quorum  editio  tanto  favore  recepta  fuit,  ut  exemplaris 
communis  usus,  saltem  intra  Palaestinae  fines,  prorsus  antiquaretur.7  Inde  evenit,  ut  ad  tot 
ecclesiarum  necessitates  sublevandas,  bibliotheca  Caesariensis  quasi  in  officinam  librariorum 


8  Hieron.  Opp.  T.  VII,  p.  734.     Vid.  supra  p.  xliii.  esse  videtur.            β  Montef.  in   Pradiminaribus,  p.  73. 

*  Montef.   in   Praeliminaribus,   p.  76,  coll.  Tischendorf.  r  Hieron.  Opp.  T.  II,  p.  522:  "  Mediae  inter  has  pro- 

Nov.  Test.  p.  clxxxix  ed.  1859.              6  Montefalconius  vinciae  Palaestinos  codices  legunt,  quos  ab  Origene  elnbo- 

hoc  accidisse  arbitratur,  aut  cum  Caesarea  a  Persis  sub  ratos   Eusebius   et   Pamphilus  vulgaverunt."     Exemplar 

Chosroe  II   capta   fuerit,   aut   non   diu    postea   cum  in  Eueebianum,  τό  Ένσφίου,  τό  βφλίορ  Ενσφίυυ  τοΰ  Ώαμψίλον, 

Arabum  potestatem  post  diuturnam  obsidionem  delapsa,  passim  in  scholiis  memoratur;  e.g.  ad  Job.  xxxii.  13-17 

hisce  aliisque  omnibus  ornamentis  spoliata  fuerit.     Sed  Syro-hex.  notat:   "In  Tetraplis  quidem  legebatur  ut  in 

haec  admodum  incerta  esse  videntur.     Nam  primum  Cae-  margine ;  in  exemplari  vero  Eusebii  et  Pumphili,  ut  iu 

sarea  a  Chosroe  anno  603  capta,  non  fuit  Palaestinae  sed  textu."     Praeterea  vid.  Hex.  ad  Psal.  xii.  6.  lxxv.  1.  cxvii. 

Cappadociae;    deinde  Caesarea  Palaestina   anno  638  in  28.  cxxxvi.  1.  Joel.  ii.  8.  Obad.  20.  Micli.  vii.  19.     Ab 

Saracenorum   potestatem   venit,  non  victa  armis,  sed  a  Eusebiano  non   distare  videtur  Origenes,  Bive  exemplar 

civibus  suis  dedita,  et  pretio  200,000  aureorum  redempta.  Origenis  in  Hex.  ad  Job.  ii.  13.  vi.  14.  xxxix.  23.  Jesai. 

Altera  historia,  eam  post   septem   annorum  obsidionem  xxvi.  18.    Semel  incidimus  in  mentionem  τον  Ώαλαιστιναίου 

anno  653   ab   Arabibus   expugnatam   fuisse,  quae   Hof-  apud  Procop.  in  Cat.  Niceph.  p.  406 :  Τό  Π.  ούκ  Ζχει  vibs 

manno  in  Lexico  Univeraali,  1677,  debetur,  commentitia  Έμμωρ  (Gen.  xxxiv.  2),  άλλ'  Έμμωρ  μόνον. 

ο  2 


c  PROLEGOMENA  IN  HEXAPLA  ORIGENIS. 

oonverea  sit,  in  qua  exemplaria  novae  editionis  calligraphorum  sive  voluntariorum  sive  mer- 
cede  conductorum  assiduo  labore  multiplicarentur,  praesidentibus  et  ipsis  operam  dantibus 
Pamphilo  et  Eusebio ;  quibus  eam  operis  partem,  quae  ad  collationem  et  correctionem  per- 
tineret,  reservatam  fuisse,  non  conjectura,  sed  ipsorum  qui  in  manibus  sunt  codicum  attesta- 
tione  ediscimus.  Exempli  causa:  subscriptio  libri  III  Regum  in  versione  Syro-hexaplari  sic 
sonat :  "  Sumptue  est  (a^jL/,  μετελήφθη)  liber  iste,  ex  quo  translatus  est  hic  qui  in  manibus 
est  ex  Graeco  in  Syriacum,  ex  Hexaplis  bibliothecae  Caesareae  Palaestinae,  et  collatus  est 
cum  (ic^  m*J&it  άντφλήθη  προς)  exemplari,  cui  subscriptum  erat  sic :  Έ,ύσέβιος  διωρθωσάμην  ώς 
ακριβώς  ήδυνάμην."  Ε  Graecis  autem  libris  Scholia  in  Proverbia  a  Tischendorfio  edita  in  fine 
habeilt:    Μετελήφθησαν  αφ'  ων  εΰρομεν  ί^απλών    και  πάλιν  αυτά  χειρί  (corrige  αύτοχειρί)•    ΤΊάμφιλος 

και  Έύσίβως  διωρθώσαντο." 8  Postremo  in  Cod.  Frid.  Augustano  ad  finem  libri  Esdrae  secundi 
tertia  manilS  barbare  adscripsit :  Άντφλήθη  προς  παλαιώτατον  λίαν  άντίγραφον  δεδωρθωμίνον  χειρϊ 
του  άγιου  μάρτυρος  ΥΙαμφιλου'  6π€ρ  άντίγραφον  προς  τω  τέλει  ύποσημύωσίς  τις  ιδιόχειρος  αύτον  ύπίκατο 
ίχουσα  ούτως-  Μετελήμφθη  και  διορθώθη  προς  τα  έξαπλά  Ώριγίνους.  Άντωνΐνος  άντίβαλεν  ΥΙάμφιλος 
διόρθωσα,9 

Codex  editionis  Eusebianae  omnium  antiquissimus  est  Sarravianus  Octateuchi,  saeculi  IV 
exeuntis  vel  V  ineuntis,  qui  textum  quidem  asteriscis  et  obelis  insignitum  prae  se  fert,  sed 
lectionibus  marginalibus  omnino  destitutus  est;  nec  ullam  subscriptionem  habet,  nisi  quod  ad 
finem  Numerorum  pingitur  nota  compendiaria,  quae  in  Αιωρ,  h.  e.  Αιώρθωσα,  probabiliter  resolvi 
potest.  Etiam  Prophetarum  Codex  Chisianus  vetustissimus  (R.  VII,  45)  de  numero  eorum 
est,  qui  textum  Origenianum  sine  apparatu  marginali  exhibent.  Sed  major  pars  codicum 
Graecorum  hexaplarium  (e  quibus  sunt  Marchalianus  et  Barberinus  in  Prophetas,  necnon,  qui 
omnes  aetate  anteivit,  ille  ex  quo  Paulus  Telensis  versionem  suam-  Syriacam  concinnavit) 
praeter  textum  notis  Origenianis  instructum  silvam  lectionum  trium  interpretum  aliarumque 
anoDymarum  in  margine  habet,  ne  commemoremus  scholia  Origenis  aliorumque,  quorum  alia 
ad  explanationem  noniinum  propriorum  Hebraeorum,  alia  ad  textus  eaarrationem  pertinent; 
cujus  apparatus  magnam  partem  a  Pamphilo  et  Eusebio  ad  Hexaplorum  damnum  compen- 
sandum  elaboratam  fiiisse  probabiliter  conjici  potest ;  immo  in  subscriptionibus  noDnullorum 
libroruin  hoc  diserte  affirmatur.  Sic  scriba  versionis  Jesaiae  Syro-hexaplaris :  "  Sumptus  et 
lectionibus  miarginalibus  instructus  est10  ex  exemplari  Eusebii  et  Pamphili,  quoJ.  et  ipsi  cor- 
rexerunt  ex  bibliotheca  Origenis."     Quod  vero  ad  scholia  attinet,  testis  instar  omnium  est 


8  Tischendorf.  Notit.  Cod.  Sin.  p.  122.     Cum  hac  sub-  et  Threnorum  in  versione  Syro-hex.:  Έγράφη  «  τών  ίξα- 

Bcriptione  conferenda  eet  alia  versionis  libri  Proverbiorum  πλάι/,  *'£  Lv  και  παρ^τίθη  ,•    ubi  in  priore  est  f^aiU,  in 

Syro-hexaplarie :  Μη-*\ηφθησαν  άφ'  ων  tvpoptv  ίξαπ\ων  'Qpt-  poBteriore  autem  "^^J./,  quod  Graecum  παρ^τέθη  pariter 

yivovs  (^*^«  *a»  1  ^*o|»  )ςΛ  «L.L».  ^ao   ^_a_euJL/  sonat,  sed  cum  significatione  commendandi  vel  deponendi, 

♦  ^ua»(»).    «αϊ  πάλιν  (♦  ooio).    airoxupi  {.oCi+i  )ww)  quae  ab  hoc  loco  aliena  est.     Sensus  praegnane,  quem 

Πάμφώ,ος  και  Εϋσ«'/3ιοΓ  διωρθώσαντο.  β  Tiscbendorf.  Pro-  Graeco  verbo  vindicavimus,   confirmatur  a   subscriptione 

Ug.  ad  V.  T.  juxta  LXX,  p.  lxxix  ed.  2*»  10  Sic  libri  IV  Regum  in  eadem  versione:  "  Sumpta  est  hnec 

intelligimus  vocera  Syriacam  jumltf,   proculdubio  ver-  quoque  Βασ»λ«ώι/  ητάρτη  . .  .  e  libro  Heptaplorum  biblio- 

sionem  Graecae   παρ*τ<θη,  quae   legitur   in   eubscriptione  thccae  Caesareae  Palaestinae,  ex  quo  καϊ  ai  «δοσί«Γ  παρπί- 

Cod.  Chieiani  Danielia  juxta  LXX:  Έγράφη  «  των  TtTpa-  θησαν  (^v>  .  mil/);  necnon  a  subscriptione  Ezecbielis  in 

wXiv,  i$  Lv  καϊ  παρττίθη ;  necnon  in  subscriptionibus  Joeuae  Cod.  Marchal. :  όθ™  Εύσφοϊ  iyi>  τα  σχόλια  παρίθηκα. 


PROLEGOMENA  IN  HEXAPLA  ORIGENIS.  ci 

exemplar  Apolinarii  του  κοινοβιάρχου,  ex  quo  sumptus  est  Codex  Marchalianus  Ezeclii» -lis: 
ΜίΤίλήφθη  άπο  των  κατά  τάς  ίκδόσας  έξαπλων,  και  διωρθώθη  anb  των  'Qptyei/ot/y  αύτοΰ  τετραπλών, 
άτινα  και  αύτοΰ  \(ipt  διώρθωτο  και  ίσχολιογράφητο,  οθ(ν  Ει/σ€/9ωί  €γώ  τα  σχόλια  παρέθηκα.  Πάμφιλος 
και  Έϊνσίβιος  διωρθώσαντο.11 

Quod  reliquum  est,  quod  selectio  lectionum  marginibus  codicum  hexaplarium  Graecorum 
et  Syrorum  appictaruin  non  in  omnibus  una  eademque  sit,  ex  eo  accidisse  videtur,  quod 
quisque  scribarum  eas  quae  majoris  momenti  sibi  viderentur  excerpserit;  quas  tamen  omnes 
ad  communem  originem,  Paraphili  scilicet  et  Eusebii  operam  studiumque,  referendas  esse  vix 
dubium  esse  potest.  His  igitur  duumviris,  praeter  cetera  eorum  egregia  in  se  merita,  pro 
reliquiis  Hexaplorum,  quas  undique  corrasas  in  hanc  nostram  apothecam  condidimus,  Ecclesia 
gratias  immortales  debet. 


11  Vid.  Monitum  ad  Ezecb.  p.  765. 


PROLEGOMENORUM    INDEX. 


Cap.  I.    De  Hexaplorum  variis  nominibus.     Pag.  ix — xv. 

Cap.  II.    De  Aquilae  editione.     Pag.  xvi — xxvii. 

I.  Aquilae  historia.     II.  Quonam  tempore  Aquila  versioneni  suam  ediderit.     III.  De  Aquilae  versionis  scopo. 
IV.  De  Aquilae  interpretii  stylo.     V.  De  duplici  Aquilae  versione. 

Cap.  III.    De  Symmachi  editione.    Pag.  xxviii — xxxvii. 
I.  Syramachi  historia.     II.  Utrum  Symmachus  an  Theodotio  versionem  suam  prius  ediderit.     III.  De  Symmachi 
versionis  fide.     IV.  De  Symmachi  interpretis  stylo.     V.  De  duplici  Symmachi  editione. 

Cap.  IV.    De  Theodotionis  editione.    Pag.  xxxviii — xlii. 
I.  Theodotionis  historia.     II.  De  Theodotionis  versionis  scopo  et  indole.     III.  De  Theodotionis  interpretia  stylo. 

Oap.  V.    De  editionibus  anonymis.    Pag.  xlii — ^xlvi. 
I.  De  Quinta,  Sexta  et  Septima.     Π.  De  Quinta  editioue.     III.  De  Sexta  editione.     IV.  De  Septima  editione. 

Cap.  VI.    De  Hexaplorum  compositione.     Pag.  xlvii — li. 

L  De  Origenis  in  Hexaplis  adornandis  ecopo.     Π.  Quo  tempore  et  loco  Origenes  Hexapla  composuerit.     ΠΙ.  De 
ordine  versionum  Graecarum  in  Hexaplis  coactarum. 

Cap.  VII.    De  LXX  interpeetum  versione,  ut  in  Hexapus  erat.    Pag.  li — lxxi. 
I.  De  editione  των  ο'  hexaplari  in  viniversum.     Π.  De  Asteriscorum,  Obelorum  etc.  forma  et  valore.    ΙΠ.  De 
Lemnisco  et  Hypolemnisco.     IV.  De  regulis,  quas  in  textu   LXXvirali    reformando  Origenes   sibi    praescripserit. 
Appendix  I.   De  obeli  pictura  (c/>)  versionis  Syro-hexaplaris  peculiari.    Appendix  II.  Versionis  Syro-hexaplaris 
Notitia  generalis. 

Cap.  VIII.    De  iNTEEPRETiBrs  Hebraeo,  Syro,  Samaritano,  quorum  lectiones  in  Hexaplis 

allegantur.     Pag.  lxxi — lxxxiv. 

I.   Quid  Slgnificet  ri>  Έβραϊκόν  sive  δ  'E/Spoios.      Π.  Quis  sit  6  Σύρος.      III.  Quid  sibi  velit  τό  Σαμαρκτικόν. 

Cap.  IX.    De  Luciani  editione.    Pag.  lxxxiv — xciv. 
I.  Quomodo  Luciani  editio  ad  Hexapla  pertineat.     Π.  Quid  de  Luciano  et  ejus  editione  a  veteribus  traditum  eit. 
III.  Quinam  Bibliorum  Graecorum  codices  Luciani  editionem  prae  se  ferant.     IV.  De  Luciani  editionis  scopo  et 
indole.     V.  De  Lucianeae  recensionis  versione  Syriaca.     VI.  De  versione  Joannis  Joeephi. 

Cap.  X.    De  siglis  et  notis  compendiabiis  ad  Hexapla  spectaotibus.     Pag.  xciv — ^xcviii. 

Cap.  XI.    De  fatis  Hexaplorum  post  Origenis  obitum.     Pag.  xcviii— ci. 


GENESIS 


IN    LIBRUM    GENESEOS 
MONITUM. 


J.AMETSI  multam  dedimus  operam,  ut  veterum  interpretum  lectiones  in  Genesim  unde- 
quaque  colligeremus,  eximii  tamen  Codicis  Coisliniani,  qui  omnibus  praeit  vetustate,  et 
marginalium  notarum  praestantia,  usum  assequi  statim  non  potuimus.  Unde  accidit  ut 
Genesim,  qualem  aliorum  ope  MSS.  adornaveramus,  illo  destituti  edere  coacti  simus.  Sub 
haec  autem  cum  in  ejus  bibliothecae  possessionem  venisset  illustrissimus  Episcopus  Metensis, 
Coislinianae  familiae  decus,  nobisque  omnium  pro  voto  MSS.  copiam  fecisset,  Heptateuchi 
totius  lectiones  nondum  editas,  quas  ex  illo  praestantissimo  codice  mutuati  sumus,  appendicis 
more  ad  calcem  primi  Tomi  locavimus.  Quia  porro  illae  bene  multae  sunt,  et  non  raro  sin- 
ceriores  iis,  quas  principio  posueramus,  auctores  sumus  studioso  Lectori,  ut  cum  Heptateuchi 
interpretationes  consulere  voluerit,  illas  in  appendice  positas  nunquam  negligat.  Primo  autem 
Genesim  edidimus,  usi  codicibus  manuscriptis  et  libris,  quorum  catalogus  sequitur. 

"  Codex  RR.  PP.  Sancti  Basilii  Romae  [Holmesii  85]  pro  ultimis  tantum  Geneseos 
capitibus  [a  Cap.  xlviii.  5]. 

"  Codex  Regius  1825,  membranaceus,  XI  vel  XII  saeculi,  in  quo  est  Heptateuchus  et 
liber  Ruth  [cum  Catena  Patrum.    Vid.  Montef.  ad  Cap.  i.  1,  2]. 

"  Codex  Regius  187 1,  membranaceus,  egregiae  notae,  X  saeculi  [Holmesii  64.  Montef. 
ad  Cap.  viii.  1 1  notat :  "  Άλλ.  6ά\\ον,  ramum.  Haec  lectio  prodit  ex  memorato  Cod. 
Reg.  i87i,qui  Francisci  I  tempore  in  Bibliothecam  Regiam  advectus,  et  pulcre  compactus 
est.  Cum  autem  pro  more  extrema  foliorum  exciderent  operae,  ut  auro  linirent,  nomen 
aut  notam  interpretis  absciderunt,  quod  saepissime  factum  infra  dicemus."  Cf.  nos  ad 
Cap.  vi.  16]. 

"  Codex  Regius  1888,  bombycinus,  XII  saeculi. 

"  Codex  Regius  alius,  cujus  numerus  excidit. 


ι  ΙΝ  LIBRUM  GENESEOS  MONITUM. 

"  Codex  Regius  291 1,  ΧΠ  circiter  saeculi. 

"  Codex  Colbertinus,  quem  unum  in  Genesim  reperi  in  illa  bibliotheca  [fortasse 
Holmesii  71]. 

"  Schedae  clarissimi  viri  Francisci  Combefisii  ex  Ordine  Praedicatorum,  quas  mutuo 
accepi  a  Reverendo  et  doctissimo  Patre  Michaele  Lequien. 

"  Schedae  et  folia  aliquot  edita,  quae  misit  vir  clarissimus  Ernestus  Grabe. 

"  Basilius  in  Hexaemeron  [Opp.  Tom.  I,  pp.  1-88  juxta  edit.  Bened.]. 

"  Ambrosius  in  Hexaemeron. 

"  Hieronymi  Quaestiones  in  Genesim  [Opp.  Tom.  III,  pp.  301-380  juxta  edit.  Vallarsii. 
Libellum  ad  lectiones  trium  interpretum  in  Genesim  conquirendas  perutilein  denuo  edidit 
P.  A.  de  Lagarde,  Lipsiae,  1 868,  cui  in  textu  recognoscendo  ad  manus  fuerunt  tres  codices, 
Berolineneis,  Scaphusanus,  et  Frisingensis  (nunc  Monacensis)],  et  alia  quaedam  ejus  opera. 

"  Theodoreti  Quaestiones  in  Genesim  [Opp.  Tom.  I,  pp.  1-1 19  juxta  edit.  J.  L.  Schukii]. 

"  Anastasii  [Sinaitae]  Quaestiones  [Sermones  in  Hexaemeron,  e  quibus  duodecimus 
tantum  Graece,  undecim  priores  Latine  editi  sunt.     Cf.  ad  Cap.  ii.  21]. 

"  Joannes  Philoponus  in  Hexaemeron  [In  Cap.  I  Geneseos  De  Mundi  Creatione  Libri  VII], 
editus  a  Balthasare  Corderio,  Viennae,  1630,  in  4to,  unde  pene  totum  primum  Geneseos  caput 
secundum  Aquilae,  Symmachi  et  Theodotionis  interpretationes  excerpsimus. 

"  Procopius  in  Heptateuchum  [Latine  editus  apud  Gesneros  fratres,  anno  tacito,  Claudio 
Thrasybulo  interprete.  Geneseos  Capita  i — xviii  e  duobus  codd.  Vaticanis  et  uno  Alba- 
nensi  Graece  edidit  A.  Maius  in  Classicoitim  Auctorum  Tomo  VI,  pp.  1-347.  Praeterea  in 
locis  dubus  (e.  g.  Cap.  iv.  4.  xv.  9)  inspeximus  codicem  Bibliothecae  Cantab.,  olim  Roberti 
Moore,  signatum  Ff.  IV.  2,  qui  tamen  a  textu  Maiano  ne  latum  unguem  discedit.  Α  Capite 
autem  xix  ad  finem  libri,  ubi  occasio  dederit,  praeter  Catenam  Nicephori  mox  memo- 
randam,  opem  ferente  Ceriani  Dostro,  in  subsidium  vocavimus  Codicem  Ambrosianum  Q.  96 
Sup.]. 

"  Aliquot  etiam  in  locis  sequentes  auctores  nobis  subsidio  fuerunt. 

"  Justini  Dialogus  cum  Tryphone. 

"  Origenes  illustrissimi  et  doctissimi  Huetii,  et  ejusdem  Philocalia  a  Spencero  edita 
[Cantab.  1658]. 

"  Cyprianus  libro  primo  Testimoniorum  ad  Quirinum  [ad  Cap.  xlix.  1 2]. 

"  Eusebii  Caesariensis  Demonstratio  Evangelica  [Parisiis,  1628]. 

"  Joannis  Chiysostomi  Homiliae  [Opp.  Tom.  IV,  pp.  1-697  juxta  edit.  Bened.]. 

"  Augustini  opera  aliquoties  [ad  Cap.  vii.  15,  20]. 

"  Chalcidius  in  Timaeum  Platonis  [ad  Cap.  i.  2,  ubi  ex  edit.  Meurs.  p.  372  citatur: 
Terra  porro  erat  inanis  et  nihil]. 

"  Editio  Complutensis  [quam  cum  nobis  manu  versare  non  licuerit,  in  collatione 
Holmesio-Parsonsiana  tum  Complutensis  tum  Venetae  editionis  per  totum  opus  nostrum 
acquieecere  coacti  sumus,  adhibito  tamen  in  libro  Geneseos  Lagardii  apparatu  critico]. 

"  Saepe  vero  Editionis  Romanae  et  Drusii  lectiones." — Montef. 


IN  LIBRUM   GENESEOS   MONITUM.  δ 

Codices  quibus  nos  in  lectionibus  trium  interpretum  emendandis  et  augendis  usi  sumue, 
quemadmodum  in  Catalogo  Holmesiano  numerantur,  nunc  recensebimus. 

IV.  Sarravianus,  nunc  Lugdunensis  Batavorum,  saeculi  V,  editus  a  Const.  Tischendorfio  in  Monumen- 
toritm  Sacr.  Ined.  Collectione  Nova,  Tom.  III,  pp.  1-262.  De  hoc  codice  videndi  sunt  Monte- 
falconius  in  Palaeogr.  Graeca,  p.  187;  Grabius  in  Prolegom.  ad  OciateucAum,  Cap.  III,  §  4;  et 
instar  omnium  Tischendorfius  1.  c.  Ε  libro  Geneeeos  supersunt  tantum  Cap.  xxxi.  54 — xxxvi.  18, 
asteriscis,  obelis  (— ,  τ-,  -*~)  et  metobelis  (:)  signata. 

VII.  Ambrosianus,  signatus  A.  147  Inf.,  saeculi  V.  Insignis  codicis  quae  ex  prima  scriptura  supersunt, 
edidit  et  praefatus  est  Α.  M.  Ceriani  in  Monum.  Sacr.  el  Prof.  Tom.  III,  pp.  i — xxiii,  1-20 ; 
quae  continent  Gen.  xxxi.  15-37,  xlii.  14-21,  xlii.  28 — xlvi.  6,  xlvii.  16 — xlviii.  3,  xlviii.  21 — 
1.  14.  Curas  autem  seriores  nondum  editas,  quae  inter  plura  nullius  pretii  interpretum  anonymas 
lectiones  offerunt,  nostri  operis  in  gratiam  humanissime  descripsit  Vir  officiosissimus. 
X.  Coislinianus  supradictus,  saeculi  VI  aut  VII,  cujus  notitiam  cum  specimine  dedit  Montefalconius 
in  Biblioth.  Coidin,  pp.  1-32.  Deficit  a  Gen.  xxxiv.  2  ad  xxxviii.  24.  Praeter  lectiones  a  Mon- 
tefalconio  excerptas  usi  sumus  schedis  quibusdam  Holmesio-Parsonsianis,  quae  foliis  duodecim, 
charta  et  scriptura  vetustiore,  continent  lectiones  aliorum  interpretum  ex  hoc  codice  descriptas ; 
quas  ipsissimas  schedas,  ni  plane  fallimur,  ante  nos  Montefalconius  in  appendice  sua  condenda 
manu  terebat.  Majoris  momenti  sunt  Jo.  Jac.  Griesbachii  Excerpta  ex  eodem  codice  in  Eich- 
hornii  Repertorio  etc.  Tom.  I,  pp.  83-141,  et  Tom.  II,  pp.  194-240 ;  qui  utinam  integrum 
codicem,  non  specimina  tantum,  eadem  diligentia  et  accuratione  contulisset!  Ad  Genesim 
excerpsit  V.  D.  lectiones  ad  Cap.  i — xxvi,  xlix,  1. 
57.  Codex  Vaticanus,  signatus  num.  747.  Est  membranaceus  in  folio  magno,  eleganter  et  emendate 
scriptus  eirca  XII  saeculum.  Continet  Octateuchum  cum  Catena  Patrum ;  et  in  margine 
exstant  nonnulla  scholia,  et  paucae  (in  Genesi  paucissimae)  lectiones  Aquilae  et  Symmachi. 
Collationes  Holmesianas  hujus  et  sequentium  codd.,  per  favorem  Curatorum  Bibliothecae  Bod- 
leianae,  domi  habuimus. 
64.  Codex  Parisiensis  Regius  1871,  hodie  Graecus  II,  a  Montefalconio  descriptus.  Incipit  a  Cap.  iii.  15. 
Deficit  a  Cap.  x.  9  ad  Cap.  xxxiv.  10. 

108.  Codex  Vaticanus,  signatus  num.  330,  bombycinus,  saeculi  XIV,  ut  videtur.  Perierant  Geneseos 
Capita  xxix  priora,  quae  suppleta  sunt  manu  recentiori  saeculi  XV.  Continet  pauculas  Aquilae 
et  Symraachi  lectiones. 

127.  Codex  SS.  Synodi  Mosquensis,  num.  xxxi»  signatus,  membranaceus,  saeculi  IX,  ut  videtur,  constans 
foliis  440,  quorum  tamen  quinquaginta  (non  triginta,  ut  Matthaeii  notitiam  oscitanter  exscripsit 
Holmesius)  octo  priora  chartacea  sunt,  saeculi  XV;  quousque  etiam,  scilioet  ad  Exod.  v.  4,  in 
marginibus  notantur  lectiones  Aquilae,  Symmachi,  Theodotionis,  ac  ceterorum.  Codicem  descripsit 
C.  F.  Matthaei  in  Accurata  Codd.  Gr.  MSS.  Bibl.  Mosq.  SS.  Synodi  Notitia,  pp.  45,  46.  Idem 
V.  D.  lectiones  trium  interpretum  ex  hoc  codice  excerptas  in  Eichhornii  Bepertorio  etc.  Tom.  IV, 
pp.  257-278  recondidit;  unde  suas  hausit  Holmesius. 

130.  Codex  Caesareus  Vindobonensis  apud  Lambecium  num.  I,  apud  Nesselium  XXIII,  membranaceue, 
saeculi  XI,  aut  forte  X.  Incipit  a  Cap.  ii.  21.  Post  Deut.  v.  28  reliqua  Pentateuchi  alter 
librariue,  sed  primo  coaevus,  descripsit.  In  Pentateucho  conspiciuntur  etiam  lectiones  Aquilae, 
Symmachi,  Theodotionis,  a  manu  prima  in  margine  laterali  et  inferiori  minio  exaratae,  sed 
paene  evanidae.  Hic  codex  in  enumeratione  Holmesiana  perverse  designatur  131,  et  vice  versa, 
ut  e  collatione  utriusque  codicis,  a  Francisco  Carolo  Altero  in  gratiam  operis  Holmesiani  condita, 
statim  primo  intuitu  didicimus. 


6  IN  LIBRUM  GENESEOS  MONITUM. 

131.  Codex  Caeeareus  Vindoboneneis,  num.  III  apud  Lambecium,  LVII  apud  Neseelium  signatus, 
membranaceus,  eaeculi,  Altero  judice,  X,  Lagardio  autem,  XII,  scriptis  ad  marginem  echoliis, 
eed  evanidis  jam  lectuque  difficillimis.     Nullas  omnino  habet  trium  interpretum  lectiones. 

135.  Codex  Basiliensis,  signatus  B.  VI.  18,  membranaceus,  saeculi,  ut  videtur,  XIII,  Genesim  et  partem 
Exodi  ad  Cap.  xiii.  4  cum  Catena  Patrum  continens.  Contulit  P.  de  Lagarde  usque  ad  Cap. 
xxiv.  1 ,  cujus  curis  debemus  lectiones  trium  interpretum  non  paucas,  quibus  collatio  Holmesiana 
omnino  destituta  est. 

Arab.  1,  2  sunt  duo  exemplaria  Arabicae  Pentateuchi  versionis,  notis  hexaplaribus  (>£  et  -r)  insignita; 
alterum  dictum  Laud.  A.  146,  alterum  Laud.  A.  147.  Prius  deficit  post  Deut.  xxxii.  45 ;  pos- 
terius  post  Deut.  ix.  II.  Nomen  interpretis  est  Al-Hareth  Ben  Senan,  qui  versionem  LXXviralera, 
non  Graecam,  sed  Syro-hexaplarem  Arabicam  fecit.  Vid.  Holmes.  in  Praefatione  ad  Penta- 
teuckum,  fol.  *1  sqq. 

Arm.  1  est  e  codicibus  recentioribus  Bibliotbecae  Palatinae  Vindobonensis,  num.  3270,  saeculi  XVI, 
quem  in  usum  Holmesii  diligenter  contulit  F.  C.  Alter.  Codex  habet  signum  Origenianum  %. 
Subinde  finis  additamenti  notatur  duobus  punctis  ita  (:),  sed  non  semper;  facile  tamen  agnosci 
potest,  quousque  additamentum  extendatur.  Hoc  signum  praefigitur  additamentis  in  textu,  et  fere 
eemper  etiam  in  margine  idem  appingitur.     Obelus  (-r)  non  nisi  semel  (Exod.  xxix.  29)  reperitur. 

SS.  Patrum  operibus  a  Montefalconio  adhibitis  hodie  annumeranda  est  Catena  Nicephori, 
Lipsiae,  anno  1772,  duobus  voluminibus  formae  maximae  edita,  sub  titulo:  Σβφά  ivbs  καϊ 
πεντήκοντα  υπ  ο μνη  ματ  ιστών  εις  την  οκτάτευχον  και  τα  των  Βασιλειών  ήδη  πρώτον  τνποις  εκδοθείσα, 
αξιώσει  μεν  του  ευσεβέστατου  καϊ  γαληνότατου  ήγεμόνος  πάσης  Ούγκροβλακίας  κυρίου,  κυρίου  Τρηγορίου 
'Αλεξάνδρου  Τκίκα,  επιμέλεια,  δε  Νικηφόρου  ιερομόναχου  του  Θεοτόκου.  Hunc  quantivis  pretii 
thesaurum  ante  nos  excussit,  et  ad  opus  Montefalconii  locupletandum  adhibuit  Jo.  Gottfr. 
Scharfenberg  in  libello,  qui  inscribitur:  Anirnadversiones  quibus  Fragmenta  Versionum 
Graecarum  V.  Τ.  α  Bern.  Montefalconio  collecta  illustrantur,  emendantur.  Spec.  I,  Lips.  1 776. 
Spec.  II,  Lips.  1 78 1 . 

Versionis  libri  Geneseos  Syro-hexaplaris  quantulum  quidem  superest,  e  Codice  Musei 
Britannici  signato  "  Addit.  MSS.  14,442,"  edidit  et  notis  Ulustravit  Α.  M.  Ceriani  in  Monvr 
mentis  Sacris  et  Profanis  Tom.  II,  pp.  1-112.  Supersunt  autem,  praeter  Capitula  sive 
Synopsin  mutilam,  Cap.  iv.  8 — ix.  24,  xvi.  2-12,  xx.  1-12,  xxxi.  53 — xxxiL  11,  xxxvi.  2 — 
xl.  17,  xliii.  1 — xlvii.  16,  1.  17-24.  Quod  ad  lectiones  marginales  attinet,  viam  nobis  com- 
modiorem  fecit  Editor  doctissimus,  Graecis,  si  quando  ea  extrinsecus  pro  certo  colligere 
Hceret;  sin  minus,  Latinis  de  suo  appositis.  Nobis  autem,  per  usum  duplicis  literarum 
Graecarum  formae,  incerta,  sed  probabilia,  a  certis  distinguere  satius  visum  est;  quam  rationem 
in  progressu  operis  sui  etiam  Ceriani  nostro  probatam  esse  videmus. 

Gregorii  Bar  Hebraei  Commentarii  in  Genesim  specimen  edidit  F.  F.  Larsow,  Lipsiae, 
1850,  unde  unam  atque  alteram  lectionem  ad  Cap.  i.  2  decerpsimus. 

Poetremo  ex  Nova  Versione  Graeca  Pentateuchi,  e  Cod.Veneto  a  C.  F.  Ammon  Erlangae 
anno  1 790  edita,  hic  illic  pauca  delibavimus. 


GENE  SIS 


Caput  I. 


*      ι    ντ  τ  ••  :         •  -  τ  -  ••  α•      ν:  τ  τ  •         ••; 

Ιη  principio  creavit  Deus  caelum  et  terram. 
O'.  kv  αρχή  (Σ.  Θ.  kv  apxf}1)  (ποίησαν  6  Oebs 
rhv  ούρανον  και  τήν  γήν.  Έ/3ρ.  βρησίθ  .  .  ? 
Ά.  kv  κξφαλαίω  ίκτισίν  6  θώ$  σύν  τον  ούρανον 
(και)  σύν  την  γήν.3 

2.  ^ΠΙΪ  ΊΠή  Πη";Π  Υ"Τ?νΠ-  Terra  autem  erat  : 
vastum  et  vacuutn.  Ο',  ή  δϊ  γή  ην  αόρατο?  j 
και  άκατασκίύαστος.  Α.  ή  8e  γή  ην  κίνωμα  \ 
και    ούθίν*     Σ.   ή   Se    γή   kykvero   άργον    και 


άδιάκριτον?     θ.  ή  δϊ   γή   ήν  Kfvbv   (s.  ovOkv) 


και   ovoiv. 


2.  ~hy  ncrnu  &φ*  nrn  Dinn  ^$"hy  ^m 

Ο^Π  ^Β .  jffj  tenebrae  erant  s«/?er  faciem 
abyssi;  et  spiritus  Dei  incubans  erat  *?(/?er 
faciem  aquarum.  O'.  /cat  σκότος  (πάνω  τή? 
άβνσσον  και  πνεύμα  θίοΰ  (πζφίρετο  (πάνω 
τον  ύδατος.  Ά.  και  σκότος  (πι  πρόσωπον 
αβύσσου,  και  πν(ΰμα  θ(θΰ  (πιφ(ρόμ(νον  (πι 
πρόσωπον    υδάτων.       Σ.  .  .  καϊ    πνεύμα    θ(θϋ 


Cap.  Ι.  ■  Hieron.  Quaest.  in  Gen.  (Opp.  Τ.  III,  ρ.  305): 
u  Nam  et  LXX  interpretes,  et  Sym.  et  Theod.  in  prineipio 
transtulerunt;  et  in  Hebraeo  scriptum  est  bresith,  quod 
Aq.  interpretatur,  in  capitulo"  2  Origen.  Comment.  in 
Psalmos  (Opp.  T.  II,  p.  529)  :  ή  παρ'  ήμϊν  Υίν(σις  iiriyt γραμ- 
μένη, πάρα.  8t  Έβραίοις,  από  τής  αρχής  της  βίβλου,  Βρησ\θ,  οπιρ 
ΐστ\ν,  tv  αρχή.  Hieron.  ibid.  ρ.  306 :  "  Sed  et  hoc  scien- 
dum,  quod  apud  Hebraeos  liber  hic  Bresith  vocatur, 
banc  habentes  consuetudinem,  ut  voluminibus  ex  princi- 
piis  eorum  nomina  imponant."  In  initio  Cod.  Reg.  1825 
eic  ad  marg.  legitur:   βαρησηθ.  3  Jo.  Philoponus  in 

Hexaem.  p.  10,  qui  bis  sine  copula  citat,  invito  Hieron.  in 
Epist.  LVII  ad  Pammach.  11:"  Aut  quia  Hebraei  non 
solum  habent  άρθρα,  sed  et  πρόαρθρα,  ille  κακοζήλως  et  syl- 
labas  interpretatur,  et  literas;  dicitque  σύν  τον  ούρανον  κα\ 
σύν  την  γήν,  quod  Graeca  et  Latina  lingua  omnino  non 
recipit."  (Minus  probabiliter  Corder.  in  Cat.  ad  Psalmos, 
p.  40 :  6  bi  Ακύλας'  ίν  κίφ.  ίπο'ιησ(ν  ό  θ.  σύν  τω  ούρανω  και 
την  γην.)  S.  Basil.  Μ.  Ορρ.  Τ.  Ι,  ρ.  7  Β :  mtp  erepoi  των 
ίρμην(ντων,  σαφίστίρον  τόι>  νουν  (κδιδόντ€ς,  άρήκασιν  iv  κ(φα- 
λαίω  (ποίησεν  ό  θ.,  τουτέστιν,  αθρόως  κα\  iv  όλίγω.  Basilium 
compilavit  S.  Anibros.  in  Hexaem.  1, 16:  "  Denique  alii 


dixerunt  eV  κφαλαίω,  quasi  in  capite,  quo  significatur  in 
brevi  et  in  exiguo  momento  summa  operationis  impleta." 
Sed  revera  buic  interpreti  fere  superstitio  erat  pro  J">TtO 
κ*φάλαιον  ponere,  nulla  omnino  seneus  loci  ratione  habita. 
Cf.  Hex.  ad  Gen.  xlix.  3.  1  Reg.  xv.  21.  Jerem.  xlix.  35. 
Dan.  xi.  42.  *  Philop.  ibid.  p.  52,  concinente  Cod.  127. 
Bar  Hebraeue  affert:  0*20  JJo  3/  )lo  f>.9>m  ./.  "  In 
Cod.  Beg.  1825  haec  leguntur  ex  Greg.  Nyss.,  quae  inter 
edita  ejusdem  opera  [T.  I,  p.  7]  habentur:  Φαν<ρώτ€ρον  & 

διά  της  Συμμάχου  και  θ(θδοτίωνος  και  Ακύλα  γραφής  ή  τοιαύτη 
διάνοια  σαφηνιζ(ται~  τον  μίν  (ϊπόντος,  ή  δ*  γή  fjv  άργον  και 
άδιάκριτον'  του  δί  ίτίρου,  κίνωμα  κα\  ούθίν'  τοϋ  bi  άλλου,  ονθίν 
κα)  ούθίν? — Montef.  Minus  recte  Procop.  in  Gen.  p.  19 :  6 
γαρ  Άκ.  άντι  τοϋ  αόρατος  thtt  Ktvfj.  Cf.  Hex.  ad  Deut.  xxxii. 
10.  Jesai.  xxxiv.  ii.  Jerem.  iv.  23.  6  Philop.  ibid. 

"  In  schedis  Combefisianis  lectio  Symmachi  sic  babet,  άργον 
κα\  abiaiptrov;  sed  praestat  lectio  Pbiloponi  [Cod.  135],  et 
aliorum."— Montef.  Ριό  άδιάκριτον  stat  Bar  Hebraeus,  ver- 
tens:  \~-,  ^  m  Ho  iL*-^_».  β  Philop.  ibid.,  Nobil. 

Lectionem,  ούθίν  κα\  ούθίν,  testantur  Cod.  Reg.  supra  alle- 
gatus,  Cod.  135,  et  Bar  Hebr.,  qui  affert:  JJo  «oo  D  .1. 


GENESIS. 


[Λ 


(πιφ(ρόμ(νον  (πι  πρόσωπον  υδάτων.  θ.  και 
σκότος  (πι  πρόσωπον  αβύσσου,  καϊ  πν(ΰμα  θ(ού 
ΐπιφ(ρόμ(νον  (πι  προσώπου  του  ύδατος.  Ο 
Σύρος-  το  (π«ρίρ(Τ0,  φησιν,  (ξηγούνται  αντί 
τον  συν(θα\π(  και  (ζωογόνα  την  των  υδάτων 
φύσιν,  κατά  την  (ίκόνα  της  (πωαζούσης  Ορνιθος, 
και  ζωτικήν  τίνα  δνναμιν  (νκίσης  τοις  ύποθαλ- 
πομένοις* 

3.  "nN"Vm  -ΥίΝ  ΤΡ.     Fiat  lux:  etfacta  est  lux. 

Ο',  θ.  γ*νηθήτω  φως•  και  (γ(ν(το  φως.  Α. 
γ(νίσθω  φως-  και  (γ(ν(Τ0  φως.  Σ.  (στω  φως• 
και  (γ(ν(το  φως.9 

4.  "ΥΊΝΓΓΓΝ.      Ο',  το  φως.     Ά.  σύν  το  φως.10 
•^ΤΠΓΤ  pM  ΎΙΝΠ  pa  DvfrN  ^OQ.      Et  dis- 

crevit  Deus  inter  lucem  et  tenebras.  Ο',  και 
δκχώρισ(ν  (Σ.  δΐ(στ(ΐλ(νη)  ό  θ(ος  άναμίσον 
του  φωτός,  και  άναμ(σον  του  σκότους.  Α..  και 
δκχώρισίν  ό  θ(6ς  μ(ταξν  του  φωτός,  καϊ  μ(ταξν 
του  σκότους.12 

Et  appellavit  Deus  lucem  Diem;  tenebras  autem 
appellavit  Noctem.      Ο',  και  (κάλ(σ(ν  ό  θ(ος 


το  φως  ήμέραν  και  το  σκότος  (κάλ(σ(  νύκτα. 
Ά.  και  (κάλ(σ(ν  ό  θ(ος  τω  φωτι,  ήμ(ρα'  και 
το  σκότος  (κάλ(σ(  νύκτα.  Σ.  και  (κάλ(σ(ν  ό 
θ(ος  τω  φωτι  ήμίραν  και  την  σκοτίαν  (κάλ(σ( 
νύκτα.  θ.  και  (κάλ(σ(ν  δ  θ(ος  τω  φωτι  ήμ(- 
ραν   και  το  σκότος  (κά\(σ(  νύκτα}3 

6.  *τν•\  α?§π  iflna  ΓΡΙ  V\  ΕτΦ*  Ί^!η 

D^A  OTO  Τ%  ΤΠΒ.     Et  dixit  Deus:  Fiat 

•ιτ  τ  •  -      Ι    ••  :  - 

expansum  solidum  in  medio  aquarum,  et  dis- 
cernat  aquas  ab  aquis.  Ο',  και  (ΐπεν  ό  θ(ός• 
γίνήθήτω  στ(ρ(ωμα  (ν  μέσω  του  ύδατος,  και 
(στω  διαχωρίζον  άναμ(σον  ύδατος  και  ύδατος• 
—  και  (γ(ν(το  ούτως  <14  Ά.  και  (ΐπ(ν  ό  θ(ός• 
γ(νηθήτω  στ(ρίωμα  (ν  μίσω  των  υδάτων,  και 
(στω  διαχωρίζον  μ(ταξύ  υδάτων  (ίς  ύδατα. 
Σ.  και  (ΐπ(ν  ό  θ(ός•  γ(νηθήτω  στ(ρ(ωμα  (ν 
μίσω  υδάτων,  και  (στω  διαχωρίζον  (ν  μέσω 
ύδατος  και  (ίς  ύδωρ.  θ.  και  (ΐπ(ν  ό  θ(ός• 
γ(νηθήτω  στ(ρίωμα  (ν  μίσω  του  ύδατος,  και 
(σται  διαχωρίζον  άναμίσον  ύδατος  (ίς  ύδατα.15 

7.  JJ"VH.     Ο'.  Vacat.      ^  και  (γίνίτο  ούτως*1* 

8.  irati  ΓΡΙ1?  ΒΤ^ί?  *!!&•    &•  καΧ  **&**** 


r  Philop.  ibid.  8  S.  Basil.  Μ.  ibid.  ρ.  1 8  C:  Πώς  οΖν 

*'πιφίρ*το  τούτο  (πάνω  τοΰ  ύδατος ;  Έρώ  σοι  ουκ  (μαντού  λόγον, 
άλλα  Σύρου  ανδρός  σοφίας  κοσμικής  τοσούτον  άφ(στηκότος,  όσον 
ίγγύς  tjv  της  των  αληθινών  ίπιστημης.  *E\eyt  τοίνυν  την  των 
Σύρων  φωνην  ΐμφατικωτίραν  Τ«  civat,  και  δια  την  προς  την 
Έβραιδα  γ(ΐτνίασιν,  μάλλον  πως  τη  twola  Των  γραφών  προσ- 
*γγίζ*ιν.      Είναι   ουν  την  διάνοιαν  τοΰ  ρητού  τοιαύτην.      Τό  eVe- 

φ*ρ*το  κ.  τ.  ι.  Hieron.  ibid.  ρ.  306 :  "  Pro  eo  quod  in 
noetris  codicibue  scriptum  est,  fcrebatwr,  in  Hebraeo  habet 
merefbth,  quod  nos  appellare  poseumus,  incvbabat,  sive 
con/ovebat,  in  similitudiuem  volucris  ova  calore  animant is." 
•  Philop.  ibid.  p.  65.  10  Montef.  affert :  Ά.  και  <n>vub*v 

ό  θ*ος  σνν  τό  φώς,  notans :  Μ  Hic  et  paseim  in  eequentibus 
Aquila,  καϊ  o-vvubtv  ό  6tot.  Ubi  Procopiue :  '  Aquila  in 
eua  translatione  adjecit  verbo  vidit  praepositionem  σνν, 
quae  in  compositione  cum  significat,  ac  si  diceret  contuitus 
e*t,  corupexU.' "  In  Qraecie  Procopii  p.  27  nihil  tale  habe- 
tur,  sed  tautuin  :  Καϊ  ctocr  ό  θώς  ro  φώς  ότι  καλόν.  Τό  καλόν 
ιπ\  της  κτίσ*ως  ούκ  αισθητή  θία  ληπτίον'  θ{6ς  γαρ  ονχ  ούτως 
ipij.'  γνωσ*ι  &  oiKtiq  καθ'  ijv  (καστον  ίώρα,  ου  προς  θίαν  πάντως 
καλόν,  προς  6i  την  xptiav  την  ίαντού,  κα\  την  προς  τα.  λοιπά  σνμ- 
>1αν  ανάλογον,   όΊ'  ην  και  'Ακύλας  τό  συν  φιλύ   προστιθίναι. 


Ubi  innuitur,  ni  fallor,  usus  Aquilae  notissimus  particulam 
ΠΝ  in  praepositionem  σύν  vertendi ;  neque  enim  credibile 
est  tam  scrupulosuni  interpretum  pro  simplici  ΠΚ'Ι,  vidii, 
compositum  (rvvtibtv,  intellexit,  posuisse.  Praeterea  ad 
v.  31  diserte  testatur  Philopouus,  Aquilam  vertisse:  καϊ 
*ιδ«»  ό  θώς  σύμπαν  όσα  ίποίησ(.  u  Philop.  ibid.  ρ.  73• 

12  Idem  ibicL  1S  "  Sic  tres  interpretes,  Aq.,  Sym.,  et 

Theod.,  nimio  scrupulo  Hebraico  idiomati  baerentes . . . 
Aq.  habet  ημίρα;  alii  ημίραν.  Sic  autem  infra  v.  8  tres 
interpretes,  και  ΐκάλ(σ(ν  ό  θ.  τω  στ^ρΐώματι  ούρανόν ;  ubi  Aq. 
ουρανός  vertit." — Montef.  Lectiones,  quarum  auctorem 
non  nominat  Montef.,  suspicione  non  vacant,  praesertim 
quoad  posteriorem  singularum  clausulam,  quae  cum  priore 
vix  consistere  potest.  Certe  Aquilam  vertisse,  και  τό  σκότος 
«κ.  νύκτα,  non  autem,  και  τάϊ  σκότ(ΐ  «.,  νύξ,  nemo  sanus  cre- 
diderit.  Fortaese  Montef.  in  arcbetypo  euo  invenit:  Ά. 
Σ.  θ.  τω  φωτι.  Σ.  την  σκοτίαν ;  cetera  ex  ingenio  promens. 
14  Sic  eub  -r  Arab.  1.  "  Philop.  ibid.  p.  98.  Idem 
p.  141:  όΊό  Άκ.  Kai  Συα.  πληθυντικώς  (Ιπον'  γΐνηθήτω  στ.  tv 
μίσω  τών  υδάτων.         1β  Cod.  1 27  in  textu;  in  marg.  autem: 

"Ενθα  κΛται  αστερίσκος,  κΰται  μίν  ίν  τφ  Έβραϊκω,  ου  φίρίται  di 

πάρα  τοις  θ'.     Sic  sine  aster.  Codd.  Χ,  14,  31,  alii. 


-Cap.  Ι.  16.] 


GENESIS. 


6  θεός  το  στερέωμα  ούρανόν  (Έβρ.  σουμήν17). 
Ά.  και  εκάλεσεν  ό  θεός  τω  στερεώματι,  ουρα- 
νοί. Σ.  θ.  και  εκάλεσεν  ό  θεός  τω  στερεώματι 
ονρανόν.1* 

8.  Ο'.  -καϊ  "δεν  ό  θα*  8τι  καλόν  <19 

9.  ^ffl•      Congregentur.     Ο',  σνναχθήτω.     Ά.  Σ. 

συστήτω.20 

"ΤΠΝ  D"iptt~7N.  Inlocumunum.  Ο',  fk  συνα- 
γωγών μίαν.      Οι  Γ",  εις  τόπον  ενα.21 

Ο',  -τ  καί  συνήχθη  τδ  ύδωρ  το  ύποκάτω  του  ου- 
ρανού εις   τας   συναγωγα,ς    αυτών,   και    ώφθη 

ή    ξηρά  4  » 

ίο.  ο?ώπ  rnjpp^  yw  ηφηϋ1?  crrfctj  »35*1 

D^  Ν"^.  Ε/  appellavit  Deus  aridam  Ter- 
ram ;  congregationem  autem  aquarum  appellavit 
Mare.  Ο',  και  εκάλεσεν  ό  θεός  την  ξηραν 
γην'  και  τα,  συστήματα  των  υδάτων  εκάλεσε 
θάλασσας.  Ά.  και  εκάλεσεν  ό  θεός  rfj  ξηρά, 
γή'  και  τοις  συστήμασι  των  υδάτων  (εκάλεσε), 
θάλασσαι.  Σ.  θ.  και  εκάλεσεν  ό  θεός  τήν 
ξηραν  γήν  τα,  δε  συστήματα  των  υδάτων 
εκάλεσε  θάλασσας.23 

11.  Νΰ?"ΤΓΙ.     Germinet.     Ο'.  Ά.  βλαστησάτω.     Σ. 
εξαγαγετω.     θ.  εξενεγκάτω2* 


11.  nfe?V  ΝξΠ.     Gramen  tenerum,  herbam.     (Ύ.Θ. 

βοτάνην  χόρτου.     Ά.  βλάστημα  χόρτου.26 

3HJ  5ΓΊ^?•  Proferentem  semen.  Ο',  σπεΐρον 
(Ά.  Σ.  σπερματίζοντα2*)  σπέρμα. 

ΪΓΏ'ρ  "HS  ΓΓψ^.  Fructificantem  secundum  spe- 
ciem  ejus.  Ο',  ποιούν  καρπον  ££•  «/y  τδ  y«Voy 
αυτών  4,27 

12.  «ljt^  JHJ  gnpj,     Ο'.  σπίΓρον  cnrep/za  κατά 

γένος  και  καθ'  ομοιότητα.  Ά.  Σ.  σπερματι- 
ζοντα  .  .  ,28  Aliter :  Ά.  σπερματίζον  εις  το 
γένος  αυτών.29 

14.  oi*•!  pa  S^n^  irotfn  jv,tq  γπνώ  sij 

"/1*0  Γ9^•  Ο'•  Ύ^νη^ητωσαν  (Ά,  γ«ι/€- 
σ^ωσαι/30)  φωστήρες  εν  τω  στερεώματι  του  ου- 
ρανού —  εις  φαΰσιν  επι  της  γής  4,  του  διαχώ- 
ριζαν άναμεσον  (Ά.  μεταξύ30)  της  ημέρας,  και 
άναμεσον  (Ά.  μεταξύ30)  της  νυκτός. 

15.  iiViHOy•     Ο',  εις  φαϋσιν.    Ά.  εις  φωστήρας31 

15,  17.  "^V?•      Ο'•  ωστ€  φαίνειν.     Ά.  τω  0cu- 

1>€ίί>.32 

16.  "Juyi  caVfi  r-iSupoS  Viarr  ifeoyrrnH 

τηα/α*  trc  dominium  diei,  et  lumen  minus  in 
dominium  noctis.      Ο',  τον  φωστήρα  τον  μεγαν 


17  Procop.  in  Gen.  ρ.  46  :  δθ(ν  και  λίγ^σθαι  σουμήν  Εβραίων 
φωνή,  ΰ&ωρ  δηλουν  irtirqyos.  18  Philop.  ibid.  19  Sic 

sub  ^r  Arab.  1.  Origen.  in  Epist.  ad  Africanum  (Opp. 
T.  I,  p.  15):  κα\  iv  rfj  Ttveatt  δί  το,  ei8o>  6  0f6s  ort  κα\6ν,  ίπ\ 
τψ  γινίσθαι  στ(ρ('ωμα,  παρ  Έβραίοις  ουχ  ίΰρίσκεται.  Hieron. 
in  Comment.  in  Aggaeum  (Opp.  T.  VI,  p.  737) :  "  Denique 
in  Genesi  cum  in  primo  die  dictum  sit,  et  in  tertio,  et  iii 
quarto,  et  in  quinto,  et  in  sexto,  post  coneummationem 
operum  singulorum,  et  vidit  Deus  quia  bonum  est,  in 
secundo  juxta  Hebraicum,  et  Aquilam,  et  Symmachum,  et 
Theodotionem  non  habetur."  *°  Nobil,  Cod.  127. 

Philop.  ibid.  p.  144:  ol  8t  άλλοι  rptis  άντι  τον  tlntiv,  άς 
σνναγωγην   μίαν,   *»s    τόπον    ίνα,    φασί.  Μ  SlC    8ub    obelo 

Cod.  127;  in  marg.  autem:  "Ενθα  κΰται  6β(λ6ς,  oi  κΰται  iv 

τψ  Έβραϊκω,  πάρα  μόνοις  δ«  φίρ(ται  το'ις  θ'.  S.  Basil.  Μ. 
Ορρ.  Τ.  Ι,  ρ.  37  C :  Ώρόσκίΐται  δέ  ίν  πολλοίς  των  αντιγράφων, 
κα\  σννηχθη  —  ή  ξηρά'  &π(ρ  ovrt  Tives  των  λοιπών  (κδίδώκασιν 
ίρμηνίων,  οΰτ€  η  χρησί!  των  Εβραίων  ίχονσα  φαίνίται ....  Τα 
τοίνυν  ακριβή  των  αντιγράφων  ώβίλισται'  ό  di  όβ(λό{  άθττήσίω! 
ΤΟΜ.  Ι. 


σνμβολον.  Μ  Philop.  ibid.  ρ.  162.  ϊ4  Sic  Montef., 

ηοη  memorato  auctore.  **  Idem.  ϊβ  Cod.  127. 

Collatis  Hex.  ad  v.  29,  crediderim  Aquilam  vertisse :  (χΚάην) 
σπιρματίζουσαν  σπίρμα ;  Symmachum  autem  :  (χόρτον)  o~mp- 
ματίζοντα  σπίρμα.  Montef.  sine  auctore  affert:  *A.  σπίψό- 
μ*νον  σπίρμα,  quae  lectio  nihili  esse  videtur.  r  Sic 

Cod.  127,  et  sine  aster.  Cod.  17.  Ad  σπ*Ίρον  σπίρμα  Nobil. 
affert :  Ά.  σπίρματίζον  tts  τό  γίνος  αυτών,  quod  ad  ν.  12  recte 
applicat  Montef.,  qui  tamen  in  v.  11  pro  Hebraeis,  n&9 
)2~\]Π\  'ΠΕ'Ν  btt  '"lB,  Aquilae  perperam  tribuit:  ποιούν 
καρπ6ν   σπίρματίζον   tls   τό   γίνος   αυτών.  Cod.    127« 

29  Nobil.  ut  supra.  Mox  post  ποιούν  καρπον  Cod.  127  in 
textum  infert:  3K«V  τό  γίνος  αυτών,  reclamante  Hebraeo. 

30  Sic  Montef.,  tacito  auctore;  fortasse  ex  sola  collatione 
Hexaplorum  ad  w.  3,  4.  In  textu  LXXvirali  obelus  (~r) 
eet  in  Arab.  1.  Deinde  ad  «r  φαϋσιν  Cod.  127  in  marg, 
pingit :  d$  φωτισμον,  ex  interpretatione,  ut  videtur.  M  Sic 
Montef.,  non  memorato  auctore.  M  Idem. 


10 


GENESIS. 


[Cap.  I.  18- 


είς  αρχάς  τής  ημέρας,  και  τον  φωστήρα  τίν 
έλάσσω  εις  αρχάς  της  νυκτός.  Ά.  συν  rbv 
φωστήρα  rbv  μέγαν  εις  έξουσίαν  της  ημέρας, 
και  συν  τον  φωστήρα  (rbv)  μικρΰν  εις  έξουσίαν 
τής  νυκτός,  θ.  rbv  φωστήρα  rbv  μέγαν  εις 
έξουσίαν  τής  ημέρας,  καϊ  τον  φωστήρα  rbv 
μικρόν  εις  έζουσίαν  τής  νυκτός.33  Σ.  τον 
φωστήρα  τύν  μείζω  εις  το  ήγεΐσθαι  τής  ημέ- 
ρας, τον  δε  φωστήρα  rbv  έλάσσω  εις  ήγεμο- 
νίαν  τής  νυκτός.3* 
18.  **ΰφ>•      Ο',  καϊ  άρχειν  (Ά.  έξουσιάζειν35). 

20  n*n  cfea  ypiti  csn  ^dw  dv^m  ίών*•) 

'      Α»-  ν  ν       Ι    νν  •--  ::')  •••"•  ν 

Et  dixit  Deus :  Scateant  aquae  bestiis  aqua- 
tilibus,  animis  vivis;  alites  autem  volent  super 
terram,  super  faciem  expansi  caelorum.  O'. 
και  εΐπεν  ο  θεός'  έζαγαγέτω  τα,  ΰδατα  ερπετά 
ψυχών  ζωσών,  και  πετεινά  πετάμενα  έπι  τής 
γης  κατά  τ  δ  στερέωμα  του  ουρανού.  Ά.  έξερ- 
ψάτω  τά  ΰδατα  έρπετον  ψυχής  ζώσης,  και 
πετεινον  ίπτάμενον  έπι  τής  γής,  έπϊ  πρόσωπον 
του  στεριώματος  του  ουρανού.  Σ.  (και)  εΐπεν 
ό  θεός'  έξερψάτω  τά  ΰδατα  έρπετον,  ψυχήν 
ζωσαν,  και  πετεινον  πετόμενον  έπϊ  τής  γής, 
κατά  πρόσωπον  στερεώματος  ουρανού,  θ.  και 
εΐπεν  ό  θεός•  έζερψάτωσαν  τά  ΰδατα  ερπετά, 
ψύχας  ζώσας,  και  πετεινον  πετόμενον  έπϊ  τής 
γής,  κατά  πρόσωπον  στερεώματος  ουρανού.36 

21.  ϋ^ΊΟΤ}  DpWrhM.     Ο',  τά  κήτη  τά  μεγάλα. 
Οι  άλλοι'  τους  δράκοντας  τους  μεγάλους.37 


26.  OTena  «tAsa  cttn  ntow  wrihx  TOta. 

Ο',  και  εΐπεν  ό  θεός'  ποιήσωμεν  άνθρωπον  κατ' 
εικόνα  ήμετέραν,  και  καθ'  όμοίωσιν.  Ά.  και 
εΐπεν  ό  θεός'  ποιήσωμεν  άνθρωπον  εν  ε'ικόνι 
ημών,  [καί]  καθ'  όμοίωσιν  ημών.  Σ.  και  εΐπεν 
ό  θεός'  ποιήσωμεν  άνθρωπον,  ως  εικόνα  ημών, 
καθ'  όμοίωσιν  ημών.  θ.  και  εΐπεν  ό  θεός' 
ποιήσωμεν  άνθρωπον  εν  ε'ικόνι  ημών,  ώς  εν 
ομοιώσει   ημών.39 

ΠΟΓΟΜ    CTOtfn    tfW^    »1   ΓΓΟ   «Π 

Ι     ν  τ  τ  —  ••       τ  ν    ν  τ  τ  :  Ι    ν  τ   τ  τ  : 

Et  dominentur  piscibus  maris,  et  alitibus  caeli, 
et  bestiis,  et  universae  terrae,  et  omnibus  rep- 
tilibus  quae  reptant  super  terra.  Ο',  και  άρχέ- 
τωσαν  τών  ιχθύων  τής  θαλάσσης,  και  τών 
πετεινών  του  ουρανού,  και  τών  κτηνών,  καϊ 
πάσης  τής  γής,  και  πάντων  τών  ερπετών  τών 
ερπόντων  έπι  τής  γής.  Ά.  καϊ  έπικρατεί- 
τωσαν  εν  ίχθύϊ  τής  θαλάσσης,  καϊ  εν  πετεινώ 
του  ουρανού,  καϊ  εν  κτήνεσι,  καϊ  εν  πάστ)  τή 
γή,  καϊ  (εν  παντϊ)  ζώω  κινουμένω  έπι  τής 
γής39 

27.  aSsa  *nobs2.  η-τΝΠ-™  ε^γΑν  ιτα*ι 

ν  ν  :  :  -  :  τ  τ  τ  ν  ν:  τ ;  •— 

τ  τ  τ  τ•••:  τ  τ  Α  ττ  ν; 

Ο',  καϊ  έποίησεν  δ  θεός  τον  άνθρωπον,  κατ 
εικόνα  θεοΰ  έποίησεν  αυτόν  άρσεν  και  θήλυ 
έποίησεν  αυτούς.  Ά.  καϊ  εκτισεν  ό  θεός  συν 
τον  άνθρωπον  έν  ε'ικόνι  αύτοϋ,  έν  ε'ικόνι  θεοΰ 
εκτισεν  αυτούς  .  .  ,40  Σ.  καϊ  εκτισεν  δ  θεός 
rbv  άνθρωπον  έν  ε'ικόνι  διαφόρω,  δρθιον  δ  θεός 


33  Philop.  ibid.  ρ.  1 75•  **  Wem  ibid. :  Tovrotr  και  6 

Σύμμαχος  σνμφων*ϊ  τόν  φωστήρα — της  νυκτός.  Τό  γαρ,  ηγΰ- 
σβαι,  σαφηνίζων  (Ις  τό,  ηγίμονίαν,  μχτίλαβίν  (leg.  μίτίβαλίν), 
ontp   ταυτόν   ίστι   τη    (ζονσία,  και    τψ    αρχήν.  **  Origen. 

Ορρ.  Τ.  II,  ρ.  22  :  και  6  Ακύλας  γαρ  τό  άναΚογον  ίτηρησΐ, 
ποιησας  αντί  μίν  τον,  *lt  αρχάς,  ίΐς  ΐζονσίαν'    άντϊ  dc  τον,  αρχαν, 

ίξουσιάζ*ιν.  **  Philop.  ibid.  ρ.  1 98  (cum  πττηνον  ter  pro 

nrrttvov).  Idem  ρ.  1 99 :  Σνμφωνοΰσι  6i  tjj  ίπαναληψίΐ  (sc. 
Τ.  21,  και  πάσαν  γ'νχην  ζώων  ίρπ*των)  θ*οδ.  κα\  Σύμ.  Ό  μίν 
γαρ  . .  .  ipirtra  ψνχας  ζώσας,  κατ  tv6(lav  άμφάπρα,  u>a  rj  Sxrrrtp 
ίπίξηγησις  τον,  ipittra,  τό,  ψνχας  ζώσας•  Σύμ.  6i,  ipirrrov  ψυχην 
ζώσαν•    τοντ«'στι»,    όπιρ   ΐστ\   ψνχη    ζώσα.  ^  Severianns 

apud  S.  Chryeoet.  Ορρ.  Τ.  VI,  ρ.  467  D:   οι  γαρ  άλλοι  ίρμη- 


vtvrai  λίγουσιν  ίποίησΐν  6  Θί6ς  τους  δρ.  τονς  μ.  ^  Philop. 

ibid.  ρ.  209.     Idem  ρ.  217  Symmacho  tribuit  κα\  καθ'  όμ. 

ημών ;   Theodotioni  autcm  pro  ώς  iv  6μοιώσ(ΐ,  iv  όμοιώμασιν. 

59  Sic  Montef.,  tacito  auctore.  Equidem  nullus  dubito, 
antecessorem  meum  totam  hanc  lectionem  ad  normam 
v.  28  excogitasee,  oblitum  in  Hebraeo  ibi  legi,  non  '&$'}, 
sed  Π»Π,  In  nostro  loco  nescio  an  Aquila  verterit:  και  iv 
παντϊ  κινονμίνω  (cf.  Hex.  ad  Psal.  cxlviii.  ίο)  κινονμίνω  fVi  * 
γης.  40  Philop.  ibid.  p.  244.     In  textu  LXXvirali  pro 

κατ'  (Ικόνα  θίοϋ  in  Arab.  1,  2  legitur,  ad  imaginem  euam; 
unde  conjecerit  aliquis,  in  LXX  antiquitus  juxta  He- 
braeutl^  exstitisse,  κατ  (Ικόνα  αύτοϋ,  κατ  (Ικόνα  θ(θΰ.  Certe 
editionie  hexaplaris  ratio  tantum  non  postulare  videtur: 


-Cap.  Ι.  29.] 


GENESIS. 


π 


εκτισεν  αυτόν  &ρσεν  καϊ  θήλυ  εκτισεν  αυ- 
τούς.*1 θ.  και  εκτισεν  δ  θεός  τον  άνθρωποι/ 
εν  εικόνι  αυτού,  εν  εικόνι  θεού  εκτισεν  αυτούς' 
άρσεν  και  θήλυ  εποίησεν  αυτούς.42 

28.  *ns  ΒΤ^υ  nrb  ΊΏ#η  BftfrM  ηηκ  xtf^ 
nrrn  rry\  njpp-j  pjNernM  whpi  χχγ 

-  νντ  τ-  τ    ;  •  -  τ  -         ':  τ  - 

γΊΝΓΤ.  Et  b&iedixit  eis  Deus,  et  dixit  eis 
Deus :  Fecundi  estote,  et  multiplicamini,  et  re- 
plete  terram,  et  subigite  eam;  et  dominamini 
piscibus  maris,  et  alitibus  caeli,  et  omnibus 
animalibus  quae  reptant  super  terra.  Ο',  και 
εύλόγησεν  αυτούς  δ  θεός,  λίγων  αύξάνεσθε 
καΐ  πληθύνεσθε,  και  πληρώσατε  τήν  γήν,  και 
κατακυριεύσατε,  αυτής'  και  άρχετε  των  ιχθύων 
τής  θαλάσσης,  και  των  πετεινών  του  ουρανού, 
και  πάντων  των  κτηνών,  και  πάσης  τής  γής, 
καϊ  πάντων  των  ερπετών  τών  ερπόντων  επι  τής 
γής.  Ά.  και  εύλόγησεν  αυτούς  δ  θεός,  και 
εΐπεν  αύτοΐς  ό  θεός•  αύξάνεσθε  και  πληθύ- 
νεσθε,  και  πληρώσατε  τήν  γήν,  και  υποτάξατε 
αυτήν  και  επικρατείτε  εν  ίχθύϊ  τής  θαλάσσης, 
και  εν  πετεινώ  του  ουρανού,  και  εν  παντι  ζώω 
κινουμενω  επι  γής.  Σ.  καϊ  εύλόγησεν  αυτούς 
ό  θεός,  εΐπε  δε  αύτοΐς  ό  θεός•  αύξάνεσθε  και 
πληθύνεσθε,  και  πληρώσατε  τήν  γήν,  και  υπο- 
τάξατε αυτήν   και  γειροϋσθε  τους  ιχθύας  τής 


θαλάσσης,  και  τα.  πετεινα  του  ούρανοΰ,  καϊ  τα. 
ζώα  τα  έρποντα  επί  τής  γής,  θ.  και  εύλό- 
γησεν (αυτούς  ό  θεο^ς,  και  εΐπεν  αύτοΐς)  ό  θεός• 
αύξάνεσθε  καϊ  πληθύνεσθε,  και  πληρώσατε  τήν 
γήν,  και  υποτάξατε  αυτήν  και  παιδεύετε  εν 
τοις  ίχθύσι  τής  θαλάσσης,  καϊ  εν  τοις  πετεινοΐς 
του  ούρανοΰ,  και  εν  παντι  ζώω  ερποντι  επι  τής 

29.  Itetf-^-nN  D31?  WI3  Π2ΓΤ  Dvfcn  ΊΏΝ'η 

mw*         :•'•  τ  ν  ν  τ  •    -  τ  ••  •  ν :  ν 

ύ  ν  :      1    ν  τ  τ         τ        ••  :         -  ν  -:  -ν     -    •• 

V  ;    •  γ  Τ  -ΛΤ      -   ••         1  ••  • :  ν  -:        ι  •■   τ 

ΓΠ0Ν7.  Et  dixit  Deu8:  Ecce!  dedi  vobis 
omnes  herbas  proferentes  semen,  quae  sunt 
mper  faciem  totius  terrae,  et  omnes  arbores 
in  quibus  est  fructus  arboris  proferens  semen  : 
vobis  erunt  in  cibum.  Ο',  και  εΐπεν  δ  θεός• 
ιδού  δεδωκα  ύμΐν  πάντα  γόρτον  σπόριμον  σπεΐ- 
ρον  σπέρμα,  ο  εστίν  επάνω  πάσης  τής  γής• 
καϊ  πάν  ξύλον,  t  έχει  εν  εαυτώ  καρπον  σπέρμα- 
τος σπορίμου•  ύμΐν  εσται  εις  βρώσιν.  Ά.  και 
εΐπεν  δ  θεός•  ιδού  δεδωκα  ύμΐν  σύμπασαν  χλόην 
σπερμαίνουσαν  σπέρμα  επι  πρόσωπον  πάσης 
τής  γής  . .  ,44  Σ.  καϊ  εΐπεν  δ  θεός-  δεδωκα 
ύμΐν  πάντα  χόρτον  τον  σπερματίζοντα  σπέρμα 
τον  επι  προσώπου  πάσης  τής  γής•  και  πάν 
ξύλον  εν  φ  εστί  καρπός  ξύλου  σπερματίζοντος 
σπέρμα,  ύμΐν  είναι  εις  βρώσιν.45     θ.  και  εΐπεν 


3Κ  h  (Ικόνι  αυτοϋ  4,  κατ  (Ικόνα  θΐοΰ.  Et  sic  reapse  sine  aster. 
Cod.  135,  Arm.  ι,  2,  Arm.  ed.  41  Idem  ibid.  Cod.  127 
affert :  2.  iv  tlicopi  διαφόρω  Ζρθριον  (sic).  Philop.  ibid.  p.  245 : 
6  δί  2ύμ.,  iv  (Ικόνι  διαφόρω,  φησίν'  ήτοι  τψ  ίξαιρίτω  και  κρ('ιτ- 
τονι  πάρα  τα  λοιπά,  η  τω  παρά  τα  λοιπά  πάντα  δκνηνοχότι  κα\ 
ίξηλλαγμίνω,  οπ*ρ  ίπ(£η•γούμ(νος  ίπηγαγ^ν'  8ρθιον  ό  θ(θί  ίκτισΐν 
αυτόν  .  .  .  τά  yap  λοιπά  πάντα  κάτω  vtiti  rt  και  κίκλιται  «πι  yrjv. 
Versio  plane  singularis,  et  ne  versionis  quidem  nomine 
digna.  Sed  hunc  interpretem,  nimio  perspicuitatis  studio, 
vel  etiam  dogmaticis  rationibus  obsecutum,  hic  illic  in 
paraphrastae  partes  delapsum  esse,  videbimus  in  Hex.  ad 
Gen.  xviii.  25.  Exod.  xv.  11.  Job.  xxi.  13.  Psal.  lvi.  5. 
Jerem.  xli.  5.  Cf.  D.  Abr.  Geiger  in  libello  cui  titulus: 
Symmachus  der  Uebersetzer  der  Bibel  (Judische  Zeitschrift 
fiir  Wissenschaft  und  Leben,  i<*  Jabrgang,  pp.  40,  41). 
42  Philop.  ibid.  pp.  244,  245.  *  Idem  ibid.  pp.  258, 

259  (cum  ecriptura  πντηνόή.     Idem  p.  264  ad  Tbeodo- 


tionis  versionem  παχδνύίτί,  qui  Syrorum  usus  est,  ait: 
(ΰλογον  bi  ηγούμαι  την  ίταί  σνΧλαβήν  δια  τοΰ  7  •γράφ(σθαι,  ti  και 
άσννηθα  "ΕΧΚησιν'  οΰ  παρά  την  παιδύαν,  αλλά  τάς  πίδαι'  αντ\ 
του,  νπο  πίδας  αυτούς  ayert  και  δασμούς.  Absurde  !  Cf.  ΗβΧ. 
ad  Psal.  cix.  2.  Ezech.  xxxiv.  4.  **  Philop.  ibid.  p.  265, 
qui  Aquilae  continuat :  ω  iv  αυτω  ψυχή  κ.  τ.  i.  (ν.  3°)• 
Reliquam  partem  ν.  29  sic  de  suo,  ut  videtur,  supplet 
Montef. :  καϊ  συν  πάν  ξΰλον,  iv  φ  καρποί  ξύλου  ίσπαρμίνον 
σπέρμα,  ύμΐν  tlvai  (potius  ίσται)  tls  βρώσιν.  Idem  in  NotX8 
ρ.  15:  "Άκ.  ίσπαρμίνον  σπίρμα.  [Εχ  DrUSlO.]  Ιη  editl8 
Theodoreti  Quaest.  LI  in  Gen.  σπ(ρμαΙνον  σπίρμα . . .  Utra 
autem  vera  lectio  sit,  incertum."  Immo  ίσπαρμίνον  non 
est  nisi  falsa  emendatio  Pici  pro  vitiosa  Cod.  August. 
scriptura  σπαρμίνον,  quae,  Philopono  auctore,  in  σπίρμαϊνον 
vertenda  erat.  Porro  Aquilae  lectio,  σπ^ρμαχνον  σπίρμα  non 
est  pro  σπίρματος  σπορίμου,  sed  pro  σπίιρον  σπίρμα.  Vid. 
Theodoreti  Opp.  T.  I,  p.  65.  »  Philop.  ibid.  Cod.  127 
c  a 


II 


G  Ε  Ν  Ε  S I S. 


[Cap.  Ι.  30- 


30. 


6  $e6r  ιδού  δίδωκα  νμΐν  τον  πάντα  χόρτον 
σπίρμαίνοντα  σπέρμα  rbv  ίπϊ  προσώπου  πάσης 
της  γής•  και  τδ  πάν  ξνλον,  δ  «χ«  kv  αντω 
καρπον  ζνλον,  σπερμάτων  (fort.  σπερμαΐνον) 
σπέρμα'   νμΐν  ίσται  εις  βρώσιν.46 

τ  »  τ—  νν  •.•-:>     ν  τ  τ 

ΓΠΟΐΛ  ^toV  Ρ"}\  Et  omnibus  animalibus 
terrae,  et  omnibus  alitibus  caeli,  et  omni  quod 
reptat  super  terra,  in  quo  est  anima  viva,  (dedi) 
omnem  virorem  herbae  in  cibum.  Ο',  και  πάσι 
τοις  θηρίου  (Ά.  Σ.  ζώοις47)  της  γής,  και  πασι 
τοις  πετεινοΐς  τον  ονρανοϋ,  και  παντι  έρπετώ 
ϊρποντι  ίπι  της  γής,  δ  Ιχβι  kv  έαντώ  ψνχήν 
ζωής,  και  πάντα  χόρτον  χλωρον  €ΐς  βρώσιν. 
Ά. . .  ω  kv  αντω  ψνχη  ζώσα,  σύν  παντι  λαχάνω 
χλόης  ας  βρώσιν.48  Σ.  πασι  τ€  τοις  ζώοις 
της  γης,  [καί]  πασι  Τ€  τοις  πετεινοις  τον  ου- 
ρανού, και  παντι  κινονμένω  έπϊ  της  γης,  kv  ω 
Ιστι  ψνχή  ζώσα,  πάν  χλωρον  χόρτον  €ΐς  βρώ- 
σιν.40 θ.  και  πάσι  τοις  Θηρίοις  της  γης,  και 
πάσι  τοις  πετανοΐς  τον  ονρανοϋ,  και  παντι 
έρπετώ  (ρποντι  ϊπι  της  γης,  τω  ίχοντι  kv  αντω 
ψνχην  ζωής,  τον  πάντα  χλωρον  χόρτον  (ίς 
βρώσιν.60 


8i.3torigrr}  rrcnr  ίεν-1:?-™  wfy|  nrg 

"ΤΝΌ.  Ο',  καϊ  εϊδεν  δ  θεός  τα  πάντα  οσα 
εποίησε,  και  ιδού  καλά  λίαν.  Ά.  καϊ  εΐδεν 
6  0609  σύμπαν  δσα  (fort.  δ)  εποίησε,  και  ιδού 
αγαθόν  σφόδρα.  Σ.  και  ΐΐδεν  ό  θεός  πάντα 
8σα  έποίησε,  και  ην  καλά  σφόδρα.51 

Cap.  Ι.  ιι.  κατά  γένος  τ  και  καθ'  ομοιότητα  <53 
2θ.  -τ  και   έγένετο   ούτως  «<.53 

Cap.  Π. 

1.  Π^ψΠ.      Ο',  ό  ουρανός.     Ά.  Σ.  οι  ουρανοί.1 

2.  ψ"0^Π    Dte.      Ο',  kv  Tfj   ήμερα  τ$   cktjj   (ΟΙ 

λοιποί'   Tjj  ίβδόμρ2). 
Pbttfr).     Et  cessavit.     Ο',  και  κατίπανσε  (Ά. 
διίλιπίν3). 

4.  nVTOfi  Π7Ν.  Hae  sunt  origenes.  Ο',  αύτη 
ή  βίβλος  γενέσεως.  Ά.  Σ.  αΐται  αι  γενέ- 
σεις4 

6.  ^B-^a-nM   Γτ^ψΓη  7*&Π?   ^?!  ^SJ 

ΠΏ"1^ΓΤ.  Sed  vapor  ascendebat  de  terra,  et 
irrigabat  universam  faciem  humi.  Ο',  πηγή 
δε  άνέβαινεν  εκ  της  γης,  και  επότιζε  πάν  το 
πρόσωπον  της  γης.     Ά.  και  επιβλνσμος  άνέβη 


affcrt :  Σ.  σπ*ρματίζοντα.  **  Philop.  ibid.      Pro  σπερμάτων, 

quod  manifeste  vitiosuni  est,  Montef.  tacite  correxit  σπερ- 
μαίνοντος,  spreta   leniori   medicina,   σπ*ρμάίνον,  vel   etiam 


σπερματουν. 


Cod. 


127. 


48  Philop.  ibid.  p.  265. 


Idctn  p.  267  '•  t6  di,  κα\  πάν  χλωρον  χόρτου  us  βρώσιν,  τοις 
τρισιν  ίϊρημίνον,  Άκ.  σαφίστερον  ηρμηνευσεν,  ίΐπών'  και  {συν) 
παντι  λαχάνω  χλόης  tlt  βρώσιν.  Montef.  vero  ρΓΟ  σνν  παντΧ 
λαχάνω  χλόης  oscitanter  dedit  συν  πάν  λάχανον  (om.  χλό»;ϊ). 
49  Philop.  ibid.  ρ.  265.  (Quae  autem  in  fine  lectionis 
Symmacho  adstruit  Montef.,  τόν  πάντα  χόρτον  σπόριμον  (adde 
ex  Phllopono  σπίρμα),  ο  ίστιν  ίπάνω  πάσης  της  γης,  ad  enar- 
rationem  vereionis  LXXviralie  pertinent.  Error  est  Cor- 
dtrii,  qui  Philoponum  edidit.)  Procop.  in  Gen.  p.  118: 
π*ριττ6ς  ουν  ό,  καϊ,  iv  τφ,  και  πάντα  χόρτον  χλωρον  (Ις  βρώσιν' 
ούτω  yap  *κύι&ωκίναι  και  Συμμαχον,  χωρίς  του,  και.  Μ  Phi- 

lop.  ibid.  (Montef.  perperam  exscripsit  κα\  pro  τφ  (Ζχοντι), 
omieeo  in  fine  χόρτον.)  "  Idem  ibid.  p.  271.  M  Sic 

eub  ^r  vel  ->  Arab.  1,2.     In  Hebraeo  etiam  κατά  γίνος 


abest.  M  Sic  sub  +  Montef.,  tacito  auctore.     Eadem 

verba  in  v.  u  obelo  jugulant  Arab.  1,  2,  reclamante  He- 
braeo. 

Cap.  II.    ■  Codd.  X,  127, 135.  2  Iidem.     Hieron.: 

"  Pro  die  sexto  in  Hebraeo  habet  diem  septimum.  Artabi- 
mus  igitur  Judaeos,  qui  de  otio  sabbati  gloriantur,  quod 
jam  tunc  in  principio  sabbatum  dissolutum  sit,  dum  Deus 
operatur  in  sabbato,  complens  opera  sua  in  eo,  et  benedicens 
ipsi  diei,  quia  in  illo  universa  compleverit."  3  Codd.  X 

(cum  dteXcHrei'),  127, 135.  4  Codd.  127, 135.     Cod.  X 

affert :  Ά.  άυται  ai  γ.  Sic  (cum  Ά.  Σ.)  Catenae  MSS.  et 
scbedae  Combefis.  apud  Montef.,  qui  ex  iisdem  scholium 
affert:  Το,  βίβλος,  «V  τψ  τόπω  τούτω  καθόλου  ου  κύται  παρ> 
Έβραίοις,  αλλ'  iVi  πλάι^  (corrige  ex  Niceph.  αλλ'  ϊστι  πλάνη) 
Εβραίου  γραφίως,  πλανηθίντος  cV  rfj  πλάνη  4κΰνου,  Ιν  ω  κύται 
πάρα  μίν  ΆκΟλα*  τοΰτο  βφλΐον  γεννημάτων  Αδάμ'  πάρα  8i  τοϊς 
Ο  *  αυτή  η  βίβλος  γ(νίσ(ως  ανθρώπων"  ωηθη  yap  κα\  iv  τούτω 
τψ  τόπω  βιβλίον  παραλ(λΰφθαι,  καϊ  οϋτως  αύτο  προσίθηκΐ. 


-Cap.  II.  11.] 


GENESIS. 


II 


e/t  τή?  γή?,  και  Ιπότισΐ  παν  rb  πρόσωπον  τή? 
χθονό?.6 

7.  "Ρ    1DP     ΟΙΝίτηΝ     Qvfrb*    ΓήΓΡ    Ί2Γ"η 

•1•  ττ  τττ  ν  ••.•:  τ:  ν•- 

w  cajn  nctfa  TfMf  ns^  ™™π 

ΡΡΠ  ttJM*?  0™!!.  Ε/  formavit  Jova  Deus 
hominem  ex  pulvere  humi,  et  inflavit  in  nares 
ejus  spiriium  vitae;  et  factus  est  homo  anima 
vivens.  Ο',  και  ίπλασζν  •%  κύριο?  4β  δ  θεο? 
rbv  άνθρωπον  γοΰν  (alia  exempl.  add.  λαβών7) 
άπύ  τη?  γή?,  και  ίν€φύσησ€ν  €i?  rb  πρόσωπον 
(Ο/  λοιποί•  €ΐ?  τού?  μνκτήρα?9)  αύτον  πνοήν 
ζωή?'  και  ϊγένΐτο  δ  άνθρωπο?  €ΐ?  ψνχήν  ζωσαν. 
*Α.  και  ίπλασς  κύριο?  δ  θ(ο?  σύν  τον  άνθρω- 
πον  χουν  άπύ  τή?  χθονο?,  καΐ  €ν€φύσησ*ν  kv 
μνκτηρσιν  αντον  αναπνοών  ζωή?'  και  kykvtTO 
δ    Ανθρωπο?    ei?    ψνχήν   ζωσαν.      Σ.  θ.    καϊ 


ίπλασε  κύριο?  δ  θ(0?  rbv  'Αδάμ  χουν  άπϊ>  τή? 
\γή?~\  άδαμά,  και  Ζπν(νσ€ν  ct?  τον?  μνκτήρα? 
αύτοΰ  άναπνοήν  ζωή?'  καϊ  kyivtTQ  Αδάμ  [άν- 
θρωπο?] (ί?  ψνχήν  ζωσαν.0 

8.  Dlj?p  Π2ίΓ£  dT^$  *Φ\  W3«  Et  plan- 
tavit  Jova  Deus  hortum  in  Eden  ab  oriente. 
Ο',  και  εφύτςυσ^ν  £5£  κύριο?  4 10  δ  θ(6?  παρά- 
δίΐσον  ίν  Έδϊμ  (Έβρ.  γάν  βεδψ")  κατά 
άνατολά?.  Ά.  και  (φντ€υσ€  κύριο?  δ  0eb? 
κήπον  iv  Έδϊμ  άπο  άρχήθΐν.12  Σ. .  .  παρά- 
δϊΐσον   άνθηρόν  .  ,13 

^1ί^Ρ•      Ά.  ourb  άρχτ}θ€ν.      Σ.  Ικ  πρώτη?,     θ. 
kv  πρώτοι?.1* 

10.  Hjrn.     Ο'.  Vacat.     Alia  exempl.  και  γίν€ται.η 

11.  pttPB.      Ο'.  Φισών  (s.  Φΐΐσών).     Ό  Έβραΐο?• 

Φΐισών.19 


6  Theodoret.  Quaest.  XXII  in  Gen.,  unde  sumpserunt 
Nobil.,  Niceph.  Cf.  Hex.  ad  Job.  xxx.  12.  Prov.  i.  26. 
Jerem.  xlvi.  21.  (Scriptura  ίπιβλυγμος  est  in  Nobil.;  ««- 
φ\νγμ6ς  autem  in  Cod.  Aug.  Theodoreti.)  Euseb.  Emisenus 
in  Cat.  Nicepb.  p.  60 :  Εβραίος  δί  τις  φησιν,  οτι  ου  Xryet, 
πηγή  δί  ανίβαινίν  ίκ  της  -γης,  άλλα  τι  (ΐδός  φησιν  άχλύος  η 
αϊθίρος  συνΐστώτος  παχύτατου,  ου  την  άνάδοσιν  άπο  της  γης 
γίνίσθαι  ϊφη,  και  κάλυπταν  το  πρόσωπον.  β  Sic  Cod.  1 27, 

et  sine  aster.  Codd.  14,  25,  31,  alii.  7  Sic  Comp.,  Ald., 
Codd.  15,  16,  18,  alii,  Philop.  8  Cod.  127.     Nobil. 

affert:   Ά.  Σ.  μυκτηρα.  9  Pbilop.  ibid.  p.  250.     Ad 

duplicem  lectionem  γης  άδαμά  cf.  ad  Cap.  iii.  18.  10  Sic 

eine  aster.  Comp.,  Codd.  III,  16, 19,  20,  alii,  Arab.  1,  2. 
Grabe  Epist.  ad  Mill.  p.  68 :  "  Asteriscum  iterum  praefixi 
auctoritate  Anastasii  1.  c,  τά  ίξαπλά  στιχθίντα  allegantis." 
Graeca  Anastasii  in  Cod.  Cantab.  sic  jaccnt:  καθά  us  τά 
ακριβή  και  άνόθΐυτα  καϊ  αρχαία  των  αντιγράφων  ίρ(υνησαντ(ς  μιτά 
πολλής  της  άκριβύας  (υρήκαμιν,  ΐϊς  τά  ΰπο  Κλήμ€ντος,  και  Έϊρη- 
ναίου,  και  Φίλωνος  τοΰ  φιλοσόφου,  και  του  τά  ίζαπλως  (fort. 
(ζαπλά)  συστησαμίνου  στιχθίντα.  Ubi  VOCem  στιχθίντα,  sen.su 
generaliori  pro  distincta,  descripta,  non  pro  asterisco  notata 
positam,  a  Grabio  male  cum  τά  ίξαπλά  compositam  eese 
quivis  videt.  n  Sic  Montef.,  tacito  auctore.  n  "  Ver- 
sionem  Aquilae  babemus  ex  Basilio  [?]  et  ex  schedis 
CombefiB." — Montef.  Pro  άπο  άρχης  ex  Hieronymo  re- 
Scripsiinus  άπο  άρχηθ(ν.  Scilicet  Aquila  pro  Q^i?.  regu- 
lariter  ponit  άρχηθΐν  (vid.  Hex.  ad  Deut.  xxxiii.  1 5.  4  Reg. 
xix.  25.  Psal.  xliii.  2.  lxvii.  34.  lxxvii.  2.  cxviii.  152); 
pro  D^i50  igitur  άπο  άρχηθΐν  ponendum  erat.     (Exempla 


cumulavimus  propter  Lagardium,  qui  in  Genes.  p.  24 
temere  affirmat,  in  nostro  loco  Aquilam  non  &}$?,  sed 
HlDlpD  legisse.)  13  Hieron. :  "  Porro  edek  deliciae  in- 
terpretantur,  pro  quo  Sym.  transtulit,  paradisum  floren- 
tem."  u  Idem :  "  Necnon  quod  sequitur  contra  orientem, 
in  Hebraeo  mecedem  [Lagarde  e  Codd.  Berol.  Scaph. 
hihizra  edidit.  Fortasse  plenius  legendum:  mecedem, 
non  mimizra]  scribitur,  quod  Aq.  posuit  άπο  άρχης  ['  Anti- 
quior  Reginae  liber  [et  Frising.]  ΑΠΟ  ΑΡΧΗΘ€Ν;  alter 
corrupte  ΑΠΟ  APXNHHN ;  denique  Palat.  ΑΠΟ  ΑΡΧΝ€€Ν.' 
—  Vallar8.]  et  nos  ab  exordio  possumus  dicere ;  Sym.  vero, 
«κ  πρώτης,  et  Theod.  ev  πρώτοις,  quod  et  ipsum  non  orienteni, 
sed  principitvm  significat.  Ex  quo  manifestissime  com- 
probatur,  quod  priusquam  caelum  et  terram  Deus  faceret, 
paradisum  ante  condiderat,  sicut  et  legitur  in  Hebraeo: 
Plantaverat  autem  Dominus  Deus  paradisum  in  Eden  α 
principio."  Praeterea  Montef.  Syri  interpretis  lectionem 
e  Cod.  Reg.  1888  [et  Cat.  Niceph.  p.  66]  exscripsit:  Ό 

μίν  ουν  Σύρος  ούτως  (χ(ΐ  γ(γραμμίνον'  κα\  ίφύτίυσίν  ό  θ.  παρά- 
διισον  iv  Έδίμ'  ίξ  αρχής  δί  φησι  (<ρασι  Niceph.)  μη  κΰσθαι 
ίν  (ίγκ("ισθαι  idem)  τώ~  Έβραϊκω.  u  SlC  Codd.  2 ζ,  130, 

teste  Lagarde,  Cat.  Niceph.,  et  Cod.  127  in  marg.  Lec- 
tionem  non  memorat  Holnies.  ιβ  Acacius  in  Catenis 

Reg.  MSS.  [et  Cat.  Niceph.  p.  72] :  Τά  των  τεσσάρων  ποταμών 
ονόματα  κατά  μίν  Εβραίους  οΰτω  καλύται'  ό  μίν  πρώτος  Φασών, 
ό  δ«  δ(ίιτ(ρος  Γαιών  ά  τρίτος,  Φοράδ"  6  τίταρτος  Έδδΐκίλ'  παρά 
δί  "Ελλ7σ«,  Γάγγης,  Νίίλοί,  Ευφράτης,  Τίγρης.  Hieron. :  "  Νο- 
men  uni  Phison.  Hunc  esse  Indiae  fluvium  Gangen 
putant."    Aliter  Severianus  in  Cat.  Niceph.  p.  70:  Φ«σών, 


u 


GENESIS. 


[Cap.  II.  12• 


12.  nVrnn.      Bdellium.     O'.  6  άνθραξ.     Ο/  λοι- 
ποί'   βδέλλιον.17 

ΟΠΦΠ  Jltjn.      £/  gemma  onyx  (β.  sardonyx). 
Ο*,  και  6  λίθος  ό  πράσινος  (ΟΙ  λοιποί-  6νυξκ). 

14.TOHJ  WTp.     Ab  oriente  Assyriae.     Ο'.κατί- 
ναντι  (Ά.  «£  άι/ατολ^Γ19)  Άσσυρίων. 

15.  )Τ3Γ]31.      Ο'.   «V   τω   παραδΐίσω   της   τρνφής. 
Σ.  €ΐ>  τφ  παραδύσω  της  ακτής.90 

n.rf\O  tiUQ  τ!1»**  dv?  Ό  «Μ  Vdnh  Ν1? 

χ  '  •  •.•    •         '  :  τ-:  :         •  λ*    • 

ΓΥΟΊ.      Non  comedes  de  ea;  nam  in  guo  die 
comederis  de  ea,  moriendo  morieris.     Ο',  ου 


φάγ€σθ€  απ'  αύτοΰ•  jj  δ'  άν  ήμερα  φαγητά  απ' 
αύτοΰ,  θανάτω  άποθανύσθί.  Ά. . .  οτι  kv  ή  μέρα 
βρωσ^ώς  σου  . .  .21  Σ.  ου  μή  φαγή  απ'  αύτοΰ' 
#  δ'  άν  (s.  β  γαρ  άν)  ήμερα  φαγή  άπο  του 
ξύλου,  θνητός  (ση.22 

18.  Ήϊ?•      Solum.      Ο',  μόνον.      Σ.  μοναχόν.23 
YTOS   Ί££  WTtojjH.     Faciam  ei   adjutorem 

sicut  e  regione  ejus  (sibi  similem).  Ο',  ποιή- 
σωμζν  αύτω  βοηθον  κατ  αυτόν  (Ά.  ως  κατί- 
ναντι  αύτοΰ.      Σ.  άντικρύς  αύτοΰ24). 

19,  20.  TVT\  (bis).     Ο',  τα  θηρία  . .  .  τοις  θηρίοις. 

Ά.  Σ.  (τα)  ζώα  .  .  .  (τοις)  ζώοις.26 


b»  νύν  \ίγη>σι  Αανούβι».  1Τ  Cod.  Χ,  teste  Griesb.     Cod. 

135  m  marg. :  Ά.  βΟλλιον,  και  αντί  πρασίνου  ονυξ.  Cf.  Hex. 
ad  Nuni.  xi.  7.  "  Cod.  127.     Cf.  Hex.  ad  Exod. 

1  xxv.  7.  xxxix.  6.  Job.  xxviii.  16.  Hieron. :  "Pro  car- 
bunculo  et  lajnde  prasino,  βδί λλ»ο>/  et  5νυχα  alii  transtule- 
runt."  Montef.  affert:  'Α.  σαρδόνυξ.  Σ.  θ.  ονυξ,  ex  alio 
Hieronymi  loco,  de  quo  ad  Exod.  xxxix.  6  videbimus. 
"  Cod.  X.     Cod.  127:    Συ.  (ξ  ανατολής.  ■  Hieron. : 

"  Pro  voluptate  in  Hebraeo  habet  eden  :  ipsi  igitur  nunc 
LXX  eden  interpretati  sunt  voluptatem.     Sym.  vero,  qui 

florentem  paulo  ante  paradisum  transtulerat,  hic  posuit  iv 
τψ  π.  της  Ζλσης,  quod  et  ipsum  amoenitatem  et  delicias 
sonat."  Pro  voce  Graecis  scriptoribus  ignota  αλσης  Val- 
larsius  e  quatuor  MSS.  (quibus  accedunt  Lagardii  tres) 
ακτής  recepit,  cum  significatione  amoeni  eecessus,  maxime 
ad  maris  littus  eeu  propter  fluvios,  pro  quo,  praeter  Graeca 
exempla  (ut  ait)  innumera,  β  Latinis  appellat  Cic.  in  Ver- 
rem  VII,  25:  In  acta  cum  muliercidis  jacebat  ebrius;  et 
Virgil.  Aen.  V,  613:  At  procul  in  sola  secretae  Troades 
acta  Amittsum  Anchieen  βώαηί.  Drusius  pro  αλσης  infe- 
liciter  tentat  άλοσύνης  e  glossa  Hesychii:  Άλοσυνα•  ηδονή; 
ubi  ΑΛΟΣΥΝΑ  est  falsa  scriptura  pro  ΑΔΟΣΥΝΑ.  Mitto 
conjecturam  Jo.  AJberti  ad  locum  Hesychii,  AACHC  nil 
eese  nisi  AACHC  pro  AAOCYNHC,  aut,  ei  mavis,  HACHC 
pro  HAOCYNHC;  nam  hujusmodi  compendia  in  libris  manu 
scriptie  non  reperiuntur.  Denique  Holmesius :  "  In  re 
dubia,  videndum  an  veri  speciem  habeat  της  ακμής.  Ori- 
gen.  in  Lexico  ap.  Hieron.  Opp.  T.  III,  p.  626 :  Έ&'μ• 
τρυφη  ή  ακμή.  Est  τρνφή  forte  των  0',  et  ακμή  Symmacbi. 
Porro  Gen.  xviii.  12:  Ά.  τρυφ*ρία.  Σ.  ακμή."  Equidem,  re 
perpensa,  ad  Vallarsii  sentontiam  accedo,  non  tamen  ut 
cum  Scbarfenljergio  in  Animadv.  p.  2  concedam,  vocem 
ακτή  a  bonis  scriptoribos  de  amoeno  eecessu  ueurpari.  8ci- 
licet  ad  sermonem  vulgarem  pertinet  hic  vocabuli  usus,  in 
quo  loca  eonvivii»  et  epulationibue  commoda  άκταΐ  audie- 


bant.  Hoc  nos  docuit  Scbol.  Venet.  ad  II.  B,  395 :  *E<m 
5e  ακτή  ό  παραθαλάσσιος  και  πίτρώδης  τώτοϊ  .  .  .  Οι8«  δ«  και 
«λλο  τι  ή  συνήθεια  (stylus  fa/mUiarie)  κάΚοΰμ(νον  άκτήν,  άπ6 
του  συμβαίνοντος,  οιμαι,  τοϊς  πΧοΊζομίνοις  Χαβοΰσα.  Έκΰνοί  τ* 
γαρ  (ίς  τους  τοιούτους  των  τόπων  άποβάντίς  ίστιωνται,  αυτή  τβ 
τους  eV*  f νωχίαις  άφωρισμίνους  τόπους  άκτάς  κάΚΰ,  καν  τνχωσι 
μή  παραθαλάσσιοι  Ζντΐς.  Eodem  pertinent  Glossae :  Amoe- 
nia  (sic),  ai  άκταί;  necnon  locutiones,  άκτάζΐΐν,  genio  indvl- 
gere  (Plutarchi  Opp.  T.  II,  p.  668 :  τί  δ'  6Ί  πολλοί  βούλονται 
προς  θίών,  όταν  ήδίως  γΐνίσθαι  παρακάλοϋντΐς  αλλήλοις,  λίγωσι' 
σήμερον  άκτάσωμ(ν),  ct  άκταίνΐΐν  (  =  άκολασταίναν,  Slliila  auc- 
tore),  propter  opportunitates  quas  praebebant  ad  helluan- 
dnm  et  libidinandum  tales  secessus.  Cum  hoc  convenit 
usus  Latinae  vocis  acta  in  malam  partem,  non  quidem 
Virgilianus,  sed  Ciceronianus,  cujus  optimum  exemplum 
est  Orat.  pro  Cael.  1 5 :  Accusatores  quidem  libidines, 
amore8,  adulteria,  Bajas,  actas,  convivia,  comissationes  . . . 
jactant.  Cf.  ad  Cap.  xiv.  3.  21  Codd.  X,  127, 135  (cum 
iav  pro  f'v).  ffl  "  Versio  Symmachi  Graeca  in  omnibus 

Catenis  Regiis  habetur." — Montef.  Theodoret.  Quaest. 
XXXVIII  in  Gen. :  Σ.  §  δ*  αν  ήμίρα  φ.  άπο  του  ξ.  θνητός  βσρ. 
Cod.  127  affert:  Σ.  $  γάρ  &ν  ήμερα.  Hieron. :  "  Morte 
morieris.  Melius  interpretatua  est  Sym.  dicens,  mortalis 
erie."  Minus  probabiliter  Codd.  X,  127,  135:  Oi  λοιποί' 
θνητός  ίση ;  immo  in  priore  etatim  subjungitur :  θ.  θανάτω 
άποθανΰσθί.  2S  Cod.  127.  Eandem  lectionem  τόΊς  λοι- 
ποΐς  vindicat  Cod.  X,  Aquilae  autem  Cod.  135.  u  Codd. 
X,  127, 135.  S.  Anastas.  in  Hexaem.  Lib.  IX :  'Ομοίως  και 
Ακ.  6  ύυσσφής  'Έλληνόφρων,  καθάψασθαι  τοϋ  θ(θΰ  βουλόμΐνος, 
αντί  τοϋ  ί(7Γ«Ιι<•  ποιήσωμίν  τω  άνθρώπω  βοηθον  κατ  αυτόν,  ποιή- 
σωμιν    αντω   β.   κατίναντι   αυτού,   thtf,    τουτίστιν,   άντίδικον    κα\ 

πολίμιον.     Ubi  particula  ως  male  abest.  κ  Cod.  127. 

Cod.  135  affert:  Ά.  τοΊς  £ώο«.     Montef.   e  Cod.  X  ex- 

SCripsit :    Σ.  ζωα.      Ά.  Σ.  ζώοις. 


-Cap.  III.  2(ι).] 


GENESIS. 


Ifl 


20.  ^r^?•     Ο',  δμοιος  αύτω.      Σ.  αντικρύ?  αύτοΰ.™ 

21.  ΠΌΤ^Ί.    Soporem  gravem.     ΟΆκστασιν.    Ά. 

καταφοράν.  Σ.  κάρον.27  "Erepor  ύπνον.*9 
Ίίΐρ'Π.  Et  clausit.  Ο',  και  άνίπλήρωσί  (Ά. 
άπέκ\€ΐσ€.  Σ.  σννέκλίΐσ^29). 
23.  'OSyO  D2V  D^SH  ΠΝΪ.  Haec  fanrfem  ali- 
quando  est  o*  i?e  ossibus  meis.  Ο'.  τοΟτο  rOj/ 
όστον»/  €/c  τω»/  όστεωι/  /uou.  Σ.  θ.  τούτο  άπαξ 
οστοΰν  ΐκ  των  όστίων  μου.30 

IZaec  vocabitur  vira31  quia  ex  viro  sumpta 
est  haec.  Ο',  αΰτη  κληθήσεται  γυνή  (Έ/3ρ. 
ίσσα32)  οπ  «κ  τοΟ  ανδρός  αυτής  ίλήφθη  (alia 


exempl.  add.  αί/τ^33).  Σ.  αύτη  κληθήσπαι 
άνδρι?,  8τι  απο  άνδρύϊ  ελήφθη  αύτη.3'  θ. 
αΰτη  κληθήσίται  λήψΐ?,  Οτι  «κ  τον  άνδρδς  (ληφθη 
{αΰτη).3* 

Cap.  II.  4•   55C•  κύ/wor  ^  <*  θ€0?.3β     5•  2*<  ^pior  * 
6  θ&.37 

Cap.  III. 
2  (Hebr.  ι).  ΪΤΤ&Π  ΠΤΙ  b^O  DVW  ΪΤΠ  «ΤΤ2ΓΓ) 
DVT7N  Mjnj  Πψν  "ΙψΜ.  Serpens  autem 
erat  callidior  omnibus  bestiis  agri,  quas  fece- 
rat  Jova  Deus.  O'.  6  B\  Οφις  ην  φρονιμώ- 
τατος  (Ά.  θ.  πανούργος.     Σ.  πανουργότ^ρος1) 


26  Cod.  127,  qui  Aquilae  lectionem  tribuit.  v  Codd. 

X,  127,  135  (cum  καταφορά).     Cf.  Hex.  ad  Gen.  xv.  12. 

1  Reg.  xxvi.  12.  Prov.  xix.  15.     Hieron. :  "  Pro  ecstasi,  id 

est,  mentis  excessu,  in  Hebraeo  habetur  thardema,  quod 

Aq.  καταφοράν,  Sym.  κάρον,  id  est,  gravem  et  pro/undum 

soporem,  interpretati  eunt."  M  "  Hanc  lectionem  Viri 

doctissimi  Jo.  Ernesti  Grabe  [quem  cf.  in  Ejnst.  ad  MiU. 

p.  79]  beneficio  habemus.     Ipse  vero  mutuatus  est  ex 

Anastasio  Lib.  IX  in  Hexaem.,  cujus  duo  MSS.  codices 

habentur;   alter   in  Bibliotheca   [Joannis  Moore]   Episc. 

Norvic.  [nunc  in  Bibliotheca  Academiae  Cantab.,  signatus 

Ff.  IV.  2],  alter  in   [Novo]  Collegio  Oxoniensi.     Alius 

autem  habetur  in  Bibliotheca  Colbertina.    Locus  sic  jacet : 

\\ντ\  της  (κστάσίως  6  μίν  των  (ρμηνίντων  καταφοράν  (ΐπ(ν,  άλλοε 

κάρον,  tTtpos  νπνον."  w  Codd.  1 2 7, 1 35•     ^od.  Χ:  "Α. 

(πίκλ(ΐσ(ν.      Σ.    σννίκ\ασ(ν.  *°  Nobil.    (cum    οστών   pro 

δστίων),  Cod.  135•     Procop.  in  Gen.  ρ.  158:  Συμ.  δ(  και 

θ(θδ.  άντι  τον,  νυν,  τό,  άπαξ,  ηρμηνευσα».  81  Fcstus   8.  V. 

Querqueivlanits :  "  Feminas  quas  nunc  dicimus,  antiqui 

appellabant  virae,  unde  adhuc  permanent  virgines  et  vira- 

gines."  w  Origeu.  Opp.  T.  I,  p.  25 :  Φασϊ  δ«  οί  Εβραίοι 

('σσά  μίν  καλΰσθαι  την  γυναίκα'  δηλοϋσθαι  δ(  άπό  της  \t£(a>t  τό, 

(λαβον,  ως  δήλον  (κ   τοϋ,   χώς   ϊσουωθ  (σσά,   δπ(ρ    (ρμην(ύ(ται, 

ποτηριον  σωτηρίου  λήψομαι'  ις  δ<  τό»»  άνδρα,  ως  φανίρδν  (κ  του, 

ίσρη  άις,  οπ*ρ  «στ»,  μακάριος  άνηρ.  Μ  Sic  Comp.,  Codd. 

III,  Χ,  14, 15, 1 6,  alii.  Μ  Nobil.  affert:  Σ.  αυτή  κληθη- 

σίται  άνορίς.      Cod.  1 27  in  marg. :    Σ.  αυτή  κΚηθησίται  [ί'σσα] 

άνδρις,  οτι  από  άνδρας  (ληφθη  αΰτη  [ί'στί  γυνή].      Vid.  not.  Seq. 

Cod.  135  ex  Apoliuario  :    κα\ως  Tts  κα\  eVi  της  Έλλάδοί  (γλώτ- 

tjjs)  όνοματοποιησας  τταρωννμόν  τι  πΐποίηκ*ν'    αΰτη  κλ.  άνδρις,  δτι 

(κ  τοϋ  άνδρας  ίληφθη  αυτή.  Hieron. :  "  Νοη  videtur  in 
Graeco  et  in  Latino  sonare,  cur  mulier  appelletur,  quia 
ex  viro  sumpta  sit;  sed  etymologia  iu  Hebraeo  sermone 


servatur.  Vir  quippe  vocatur  is,  et  mulier  issa.  Recte 
igitur  ab  is  appellata  est  niulier  issa.  Unde  et  Sym. 
pulcre  etymologiam  etiam  in  Graeco  voluit  custodire, 
dicene:  Haec  vocabitur  όνδρ\ς,  δτι  άπό  άνδρδς  (ληφθη;  quod 
nos  Latine  possumus  dicere :  Haec  vocabitur  virago,  quia 
ex  viro  mmpta  est."  M  Hieron. :    u  Porro  Theodotio 

aliam  etymologiam  suspicatus  est,  dicens :  Ilaec  vocabitwr 
assumptio,  quia  ex  viro  sumpta  est.  Potest  quippe  issa 
eecundum  varietatem  accentu8  et  assumptio  intelligi." 
Cod.  X  in  marg. :  Έσσα,  Έβράίστϊ,  λήψις,  ή  άνδρίς.  Cod. 
1 2  7  in  marg. :  Έβρ.  θί.  (σσα,  θλιψις  ανδρός.  Συ.  αντ»7  κλι;- 
θησίται  (σσα  ανδρις,  οτι  απο  ανδρός  (ληφθη  αντη  (στι  γυνή. 
"  Haec  forsan  ίη  marg.  codicis  sic  se  habuerunt : 
Εβρ.  θί. 

(σσα.  θλ^ις  ανδρός.      Συ.  αυτί;  κληθησίται 

(σσα  ανδρις,  οτι  απο  ανδρός  (ληφθη  αυτή. 

€θτι  γυνή. 
Verba  ad  sinistram  erant  more  Sinico  (quod  saepe  fit  in 
marginibus  codicum)  deorsum  legenda;  eed  ea  librarius 
transverso  sub  ordine  legit,  atque  ita  cum  vicinis,  quae 
erant  separatim  legenda,  commiscuit.  Lego  igitur :  Έβρ. 
(σσά.  (σσά  (στι  γυνή.  θ.  λήψις.  Σ.  άνδρίς.  Σ.  αΰτη  κλ. 
άνδρ\ς,  δτι  από  άνδρδς  (ληφθη  αΰτη." — Holmes.  Μ  Sic  8ub 

aster.  Cod.  127  in  marg.,  Arab.  ι.     Κύριος  om.  Codd.  X, 
14,  15,  16,  alii.  w  Sic  Codd.  X,  127,  Arab.  I,  et  sine 

aster.  Comp.,  Codd.  19,  25,  alii. 

Cap.  III.  1  Cod.  127.  Hieron. :  "  Pro  sapienie  in  He- 
braeo  habetur  arom,  quod  Aq.  et  Theod.  πανοϋργορ  inter- 
pretati  sunt;  hoc  est,  neqtiam  et  versipellem.  Magis  itaque 
ex  hoc  verbo  calliditas  et  versutia,  quam  sapientia  denion- 
stratur."  S.  Anastas.  (MS.)  in  Hexaem.  Lib.  X :  6  δ«  Ιύμ. 
και  6  'Ακ.  άντϊ  τοϋ,  φρονιμωτίρος,  πανουργότίρος  (ίρηκασι. 


ι»; 


GENESIS. 


[Cap.  III.  2  (i)- 


πάντων  των  θηρίων  (Ά.  ζώων2)  των  επι  της 
γής,  ων  εποίησε  κύριος  6  θεός.  Ά.  και  6  6φις 
ην  πανούργος  άπο  παντός  ζώου  της  χώρας,  ου 
εποίησε  κύριος  6  θεός? 

2  (ι).]?π  γ$  Ssn  Λάκη  tih  &φ%  T&jF^  Ί*• 

Siccine  dlrit  Deus :  Non  comedetis  de  omni 
arbore  horti  ?  Ο*,  τι  bri  (Σ.  προς  τί*)  εΐπεν 
6  θεός-  ου  μή  φάγητε  άπο  παντός  ξύλου  του 
παραδείσου  (θ.  κήπου6);  Ά.  μη  Βτι  εΐπεν  ό 
θεός'  μή  φάγητε  άπο  παντ6ς  ξύλου  του  κή- 
που? 
6  (5).  ^£B?!•  Tunc  aperientur.  Ο',  διανοιχθή- 
σονται.     Σ.  σννετισθήσονται.7 

9  (8).  DVn  TVrh.  In  aura  diei  (vespera).  O'. 
το  δειλινόν.  Ά.  εν  τω  άνεμω  της  ήμερας. 
Σ.  δια  πνεύματος  ημέρας,  θ.  εν  τω  πνεύματι 
προς  κατάψνξιν  της  ή  μέρας.6 

13  (ι 2).  ^T^V  ™02  "^?^•      Quam   dedisii   mihi 

sociam.  Ο',  ήν  εδωκας  μετ  εμοϋ.  Σ.  ήν 
σννωκισάς  μοι? 

14  (13).  "^ΦΠ.      Seduxit  me.      Ο',  ήπάτησε  με. 

Ά.  επηγάγετό  με.10 


15  (14)•  ^1Ό»     Ο',  των  θηρίων.     Ά.  Σ.  των  ζώων}1 

7Τ2Π3Γ75*.      Super  ventrem  tuum.     Ο',  επι  τω 
στήθει  σου  καϊ  rfj  κοιλία,.12 

"©?.      Ο',  γήν.     Ά.  χουν.13 

16  (ι 5).  ϊΙΒ^•      Conteret  te.     Ο',  τηρήσει.     Ά. 

προστρίψει.      Σ.  θλίψει.1* 

17  (ι 6).  Ήί^ΓΠ.      Et  graviditatem  tuam.     Ο',  και 

τον  στεναγμόν  σου.     Ά.  τάς  συλλήψεις  σου. 
Σ.  θ.  τας  κυήσεις  σου.16 
'qTlpttJfi.     Appetentia  (s.  conversio)  tua.     Ο'.  17 
αποστροφή  (Ά.  συνάφεια.     Σ.  ορμή16)  σον. 

18  (ΐ7).  Sryp%S  ΠΟΤΗη  ΓΤνΠΝ.     Maledicta  est 

Amwws  /μι  cawifl.  Ο',  επικατάρατος  ή  γή  εν 
τοις  εργοις  σου.  Α.  (πικατάρατος  ή  χθων  ένεκεν 
σου17  Σ.  επικατάρατος  ή  γή  εν  ττ}  εργασία 
σου.18  θ.  επικατάρατος  ή  [γη\  άδαμά  εν  τχ\ 
παραβάσει  σον.19 
fQSEtfll.  In  labore  gravi.  Ο'.ένλύπαις.  Σ. «/ 
κακοπαθεία.  θ.  /xera  μόχθου.20 
20  (19).  tJITO  TJN  Donec  revertaris.  Ο',  εως  τον 
άποστρεψαι  (Ά.  επιστρεψαι21)  σε. 


*  Codd.  Χ,  1 27.         s  Theodoret.  Quaest.  XXXI  in  Gen., 
et  Cod.  Reg.  1888.  *  Codd.  X,  135.  6  Cod.  X. 

β  Cod.  135.  7  S.  Anastas.  (MS.)  in  Hexaem.  Lib.  XI : 

ό  Συμ.  cir  τό  οΊανοιχΰήσονται,  συν*τισθησονται  τίθίΐκίν.  Idem 
ad  V.  8 :  σνν*τ'ισθησαν  ΰμηκιν  (δ  Σιμ.),  τοντίστιν,  ίσοφίσθησαν, 
και    tU    ίπίγνωσιν    ηλθον   της   oiKtlas   γνμνότητος  τα   της  ψνχης 

αυτών  όμματα.  Minus  probabiliter  has  lectiones  Theodo- 
tioni,  non  Symmacho,  vindicant  Codd.  X,  1 27.  8  Hie- 

ron. :  "  In  plerieque  codd.  Latinorum,  pro  eo  quod  hic 
I>osuimu8,  ad  vesperam,  post  meridiem  habet ;  quia  το 
Λ«ιλι*ον  Graecum  germonem  ad  verbum  transferre  non  pos- 
eumus;  pro  quo  in  Hebraeo  ecriptum  est,  larue  aiom, 
quod  Aq.  interpretatus  est,  tv  [iv  deest  in  tribus  codd. 
apud  Lagarde]  τψ  άνίμιρ  της  ημ.,  id  eet,  in  vento  diei;  Sym. 
vero,  ί*α  m.  ημ.,  id  eet,  per  epiritum  diei.     Porro  Tbeod. 

manifestius,  «V  τω  m>.  προς  κατάψνξιν  της  ημ.,  ut  incridiaiio 

calore  tranaacto,  refrigerium  aurae  spirantis  ostenderet." 
•  Codd.  X,  1 2 7,  uterque  cum  scriptura  συνγκησας.  Cod.  1 35 
affert:  Ά.  §  σνκρκησάς  μ*.  10  Codd.  127, 135.  Montef., 
qui  poet  Drusium  edidit:  'Αλλοι•  ijnryayrro  μΜ,  legendum 
«uspicatur  amryaytTO  μ*.  Immo  optime  Graeoum  eet  «Va- 
yayitr&ai,  aUiccre  (c£  Hemeterh.  ad  Plut.  p.  59),  sed  for- 


tasse  Symraacbum  magis  quam  Aquilam  sapit.  u  Cod. 
X,  teste  Griesb.     Cod.  127:  Ά.  των  ζώων.  12  Hieron. : 

"  Super  pectus  tuum  et  ventrem  tuum.  Ventrem  LXX 
addiderunt;  ceterum  in  Hebraeo  pectus  tantum  habet." 

13  Codd.  X,  127.  Hieron. :  "  Pro  terra  aphar  scriptum 
est,  quod  nos  /avillarn  et  pulverem  possumus  dicere." 

14  Codd.  127,  135.  "Coislin.  pro  voce  τήρησα  in  marg: 
habet  τρίψκ,  eraso  interpretis  nomine." — Montef.  Hie- 
ron. :  "  Ipse  servabit  caput  tuum,  et  tu  servabis  ejua  cal• 
caneum.  Melius  babet  in  Hebraeo:  Ipee  conteret  caput 
tuum,  et  tu  contere8  e.jus  calcaneum."  u  Cod.  X.  In 
Cod.  127  prior  lectio  anonyma  est.  1β  Cod.  127. 
Cod.  X :  Ά.  Σ.  σννάφίΐα,  όρμη.  Hieron. :  "  Pro  convereione 
Aq.  societaiem  [quod  Grabio  ίταιρία,  Martianaeo  συμμαχία 
eonabat],  Sym.  appetitum  vel  impetum  transtulerunt." 
Cf.  ad  Cap.  iv.  7.  1T  Hieron. :  *  Et  Aquila  non  die- 
cordat,  dicene:  Maledicta  humue  propter  te."  Cod.  127 
affert:  Ά.  hmt*  σον.          "  Codd.  X,  135.  1β  Cod.  X. 

SlC,   CUm    η    ά&αμ  (eic)    ρΓΟ   ι?   γη   άδαμά    Cod.   135.      Cf.    ad 

Cap.  i.  7.  Hieron.:  "  Et  Theodotion:  MaUdicta  adama 
in  transgreseione  tua.  m  Codd.  X  (cum  κακοπάθα  (sic)), 
127  (cuill  κακοπαθύαις),  135.  *  Cod.  X. 


-Cap.  IV.  4.] 


G  Ε  Ν  Ε  S  I  S. 


17 


20  (19).  ΜΒφ•      Ο'.  aneXrtarj.     Ά.  «τπστρό/^.22 

21  (ao).  ΓΠΠ.      Ενα.      Ο'.   Ζωή.     Ά.   Αΰα.      Σ. 

Τ,ωογόνος.23 

23  (22).  ata  njn^  wsg  τπη|  njj  οινπ  ρ 

*ζ  Π^ψ^ηδ  HW1  SHJ,  Ecce!  homofactus 
est  sicut  unus  nostrum,  ad  sciendum  bonum  et 
malum.  Nunc  autem  ne  extendat  manum  suam. 
Ο',  ιδού  'Αδάμ  yeyovev  ως  €ΐς  e£  ήμων,  τον 
γινώσκίΐν  καλόν  και  πονηρόν  και  ννν  μήποπ 
ίκτύνη  την  χ(ΐρα  αύτον.  Σ.  ΐδ(,  6  Αδάμ 
ycyovfv  όμον  αφ'  Ιαντον  γινώσκίΐν  καλόν  και 
πονηρόν  ννν  ονν  μηδαμως  €ΚΤ€ΐνας  την  \eipa 
αύτον.24 

25  (24).   DrrOT"™•      Ο',  τα  χ^ρονβίμ.     Ά.  και 


ό  Εβραίος•  χ^ροονί.26 
Cap.  III.  23•  και  untv  >%  κύριος  4  ό  θίός.2* 

Cap.  IV. 

1.  ΓήΠ^-ηΝ   tZTW   "lffl3g.      Kacta  sum  virum,  ju- 

vante  Jova.  Ο',  ίκτησάμην  άνθρωπον  δια.  τον 
θξον.  Ό  Εβραίος  και  ό  'Σύρος•  ίκτησάμην 
άνθρωπον  kv  θ(ω.1  Σ.  ίκτησάμην  άνθρωπον  σνν 
κνρίω.    "Ε>τ(ρος•  ίκτησάμην  άνθρωπον  κύριον.2 

2.  HJ7J    ^Ρ^Ί-      Ο',    και   προσίθηκί   Τίκάν.      Σ. 

(και)  πάλιν  (T€K€v.s 
4.  νψ^.      Ei  respexit.      Ο',  και  ϊπίΐδςν.     Ά.  και 
*π(κλίθη.      Σ.    και    Ιτζρφθη.      θ.    και    ΐν*πύ- 
ρισίν.     Ό  Σύρος•   και  (ύδόκησίν.* 


Μ  Cod.  127.  Β  Cod.  Χ.  Minus  probabiliter  Cod.  1 2  7 
ad  πάντων  των  ζ.  in  marg.  pingit :  Άκ.  ζωογόνος.         24  Μοη- 

tef.  β  Cod.  Χ  edidit :    Σ.  ΐδα  Άδαμ  yiyovtv  όμον  αφ'  (ημών)  iv 

τψ  γινώσκ€ΐν  καλόν  ή  π.  "  Mihi  quidem  in  hunc  fere  modum 
legendae  videntur  literae  diibiae  ac  detritae :  ytyovtv  όμον 
άφ'  ίαντον  γινώσκαν  κ.  και  π.;  ut  alibi  ^EO  vertitur  απ 
αύτον." — Griesbach.  "  Σ.  Ibt  ο  'Αδάμ,  cetera  ut  Griesb. 
Ita,  inspecto  codice,  et  ipsi  legimus." — Holmes.  Etiam 
Cod.  127  ad  τον  γινώσκ(ΐν  in  marg.  affert :  Σ.  άφ*  iavrov. 
Accedit  Photius  in  Ampbilochiis  apud  Mai.  S.  V.  N.  C, 
T.  IX,  p.  25,  qui  loctis  integer  exscribendus :  Ka\  fcvrtpov, 
ίνα  τόίς  της  imepoplas  κολποις  (fort.  κόποις)  *νταλαιπωρονμ(νος, 
απ  αυτών  των  Έργων  και  της  των  παθών  π(ψας  μύθοι  της  Τ( 
οικύας  τό  μίτρον  δννάμΐως,  κα\  ως  πολν  αντω  λυσιτίλί'στίρον  ην, 
της  ημών  προνοίας  (ξάπτΐΐν  τα  της  διανοίας  και  της  πολιτύας 
κινήματα•  όσον  τ(  καθίστηκ(ν  (νδ(ης  τον  γινώσκ€ΐν  άφ*  ίαντον  Τ€ 
το  (fort.  τό  τί)  καλόν  κα\  τό  πονηρόν.  Ύαντης  δ«  της  διανοίας 
οιμαι  και  Σνμμαχον  (γγνς  ytyovora  την  πΐριοχην  τοϊι  ρητον  tKO*t- 
δωκίναι'  ίδον  Αδάμ  -yiyovfv  ως  ΐΐς  ί£  ημών  τον  γινώσκ(ΐν  άφ' 
ίαντον  καλόν  κα\  πονηρόν.  Μ  Cod.  1 2 7.  2β  SlC  Cod.  Χ 

in  marg.,  et  sine  aster.  Codd.  III,  14,  16,  alii,  Arab. 
1,  2. 

Cap.  IV.  *  Codex  quidam  Monspeliensis,  teste  Combe- 
fisio,  cum  scbolio :  ως  άνατιθίντος  (sic)  τόν  πρωτότοκον  θ(ω. 
Sic  (cum  τώ  θΐώ)  Cod.  135•  2  8•  Anaetas.  in  Hexaem. 

Lib.  XII :  "O0tv  οι  άλλοι  των  ίρμην(ντών  οί  π(ρι  Σνμμαχον 
θανμασίως  ΐκδ(δωκασι  την  τοιαντην  φωνήν.  Αντί  yap  τον  tintlv 
(κτ,  αν.  διά  τοΟ  κνρίον,  6  μίν  (ΐπ(ν  (κτ.  αν.  σνν  κνρίω,  τοντίστιν, 
άνθρωπον  ηνωμίνον  τω  κνρίω,  θίόν  οντά  όμοΐι  τί  αυτόν  κα\  άνθρω- 
πον. Ό  δ«  ϊπρος  πάλιν  των  ίρμην(ντών,  ίκτ.  αν.  κνριον,  rypa^fv, 
tva  €ΐπ»7Γ  Άνθρωπον  θ(όν,  καθα  κα\  Θωμάς  eiJTf  προς  αντόν'  ό  κνριός 
ΤΟΜ.  1. 


μου,   και  ό  θΐός  μου.  s  Codd.   Χ,  1 27.      Sic  βίηβ  ΠΟΠ1. 

Cod.  130.  *  Nobil.  affert:   "  Theod.  ίικπνρισίν,     Aq. 

άπικηληθη,  vel  άπΐκληθη.  Sym.  ίτίρφθη.  Ed.  Syra,  ίυδ<ί- 
κησ(ν."  Sic  post  Drusium  Montef.  in  Hexaplis  ad  loc., 
notans :  "  Ακ.  καϊ  άπΐκληθη,  vel  melius  άπικηλήθη,  delinitus 
est.  Interpres  Procopii  Latine :  solationem  accepit."  Pro- 
copii  Graeca  a  Maio  edita  in  Claee.  Auct.  T.  VI,  p.  218  sic 
SOnant :  'Αλλ'  ό  μίν  προσφίρ(ΐ  τά  προΰχοντα,  ό  ϋ  λίαν  ήμίλη- 
μίνα'  roiyapovv  ό  θιός  ονρανόθΐν  πνρ  καθκ\ς,  τά  τον  *Αβ*λ  μόνον 
άνηλωσίν.  Οντω  γονν  και  θίοδ.  ίξίδωκίν  (ϊπων,  ίν(πνρισ(ν'  ό 
δ«  Άκ.,  άπΐκληθη  (sic)"  Συμ.  δ«,  ϊτίρφθη'  ό  δ*  Σνρος,  ίνδόκησί. 
Και  6  μίν  λίγ(ΐ  της  αποδοχής  τόν  τρόπον,  ότι  δια  πνρός,  ώς  «πι 
Μωνσίως  κα\  Ήλιον'  ό  δ<,  δτι  της  (π\  τον  Άδαμ  όργης  παρακλη- 
θ(\ς  6  θ(ός  (δίζατο•  ό  δ(,  ότι  (τίρφθη  ώς  Μ  Cwl^»  ΤΦ  δώμω* 
φαίνεται  yap  ό  θ(ός  και  cv  αιτώ*  τω~  κτίζίΐν  το'ις  κινονμίνοις  ηδό- 
μ(νος,  και  τά  ?μψνχα  τινών  (leg.  τιμών),  ά  δη  κα\  μόνα  €νλόγησ*' 
τό  δί,  €νδόκησ(ν,  «μφαιν»  ώς  προνκριν(  τοΐι  "Άβ(λ  τά  δώρα.  Ό 
δί  Εβραίος,  φασι,  και  ό  Σύρος  αμφω  δώρα  κάλΰ.  Τ;ιικ1(Ίΐι 
veram  Aquilae  manum  ipse  Montef.  e  Coisliniano  (quocum 
consentit  Cod.  127)  feliciter  eruit:  Ά.  έπΐκλίθη.  Σ.  ντίρφθη. 
θ.  (πνρισίν.  (Cf.  nos  in  Auctario  ad  Jesai.  xli.  10,  ubi  pro 
Hebraeo  yriKTT^K  Aquila  interpretatus  est  μη  ϊπικλίνον.) 
Ad  Theodotionem  autem  potior  videtur  lectio  (ν*πνρισ**, 
partim  ex  Hieronymo,  qui  ait :  "  Unde  scire  poterat  Cain, 
quod  fratrie  munera  suscepisset  Deus,  et  sua  repudiaseet  ? 
nisi  illa  interpretatio  vera  est,  quam  Tbeod.  posuit:  Et 
inflammavit  Domimis  super  Abel  et  mper  sacrificium  eju*; 
mper  Cain  vero  et  super  sacrificium  ejus  non  inflammavit ;" 
partim  ex  Chrysostomo,  qui  tamen  lectionem  Syro  inter- 
preti  oscitanter  tribuit.  Locus  est  Opp.  T.  XII,  p.  203  D : 
AtytTat  πνρ  κατίλθον  άναλαβί'ιν  τάς  θυσίας'  άντι  γαρ  τοϋ,  ότι 
D 


II 


GENESIS. 


[Cap.  IV.  5- 


5.  nSND  **7.  Ο',  ου  προσεσχε.  θ.  ούκ  ενεπν- 
ρισεν.6 
V35  Α•*  TkiJ  pj?S  "ίΓΤη.  Et  exarsit  (ira) 
Catno  va/<fc,  et  cecidit  (demissa  est)facies  ejus. 
(Χ.  και  ελνπήθη  Κάϊν  (alia  exempl.  ελύπησε 
τον  Κάϊν*)  \ίαν,  και  σννεπεσε  τω  προσώπω 
αύτον.  Ά.  και  όργίλον  τφ  Κάϊν  σφόδρα,  και 
έπεσε  το  πρόσωπον  αύτον.7    Σ.  και  ώργίσθη  . .  ,8 

♦;  Α  mn  rttb  wh&  Ηήιτ  td**i.    θ',  καΐ 

"•      "τ  τ  τ  τ  τ      l-JkT        •  τ      :  ν         - 

€?τγ€  κύριος  ό  θεο?  τω  Κάϊν  ίνατί  περίλυπος 
εγενον;  Ά.  και  είπε  κύριος  προ?  Κάϊν  ει? 
τι  [το]  όργίλον  σοι ;9     Σ.  . .  ει?  τι  ώργίσθη?;10 

7.  πγιθ1?  3Wj  nS  dw  r\Mto  a^pvroN  κΑπ 

τ    :    •         τ  -  :         »τ  ν  ••  :     Ά"  τ  - 

Nonne  si  recte  attuleris,  (bene  est)  1  et  si  non 
recte,  antefores  peccatum  recubat.  Adte  autem 
erit  appetitus  (s.  conversio)  ejus,  et  tu  domina- 
beris  ei.  O'.  oiJ/c  εάν  όρθώ?  προσενεγκη?,  όρθώ? 
δε  μη   διελη?,  ήμαρτε?;    ήσνχασον   προ?  σε  ή 

♦  - 

*Α/3«λ  (η€βλ(\^(,  και  ctri  τάρ  θυσίας  αΰτοΰ,  6  Σύρος,  κα\  iverrv- 
ριστν,  tlitfv.  6  Hieron.,  ut   supra.      Cosmas   Indico- 

pleusta  apud  Montef.  Coll.  Nov.  PP.  Τ.  Ι,  ρ.  1 36  (indicante 
Schleusner.  in  Optisc.  Crit.  p.  82) :  μία  τών  (κδόσ*ων  λ«- 
γουσα'  in\  δ«  Κάϊν  κάϊ  ϊπ\  τας  θυσίας  (sic)  αΰτοΰ  ουκ  ivtin- 
ptffc».  •  Sic  Comp.,  Ald.,  Codd.  III,  X,  15,  16,  alii. 

T  Theodoret.  Cod.  127  affert:  Ά.  κα\  opytKov  τφ.  8  Cod. 
127.  •  Theodoret  Cod.  127:  *A.  «r  τί  όργίλον  συ  (sic)  ,• 
10  Cod.  127.  »  Idem.  lf  Idem.  Cod.  135  :  Σ.  άλλ* 
ία* — {γκάΰψ-αι.  Montef.  ex  scbedis  Combefis.  edidit:  Σ. 
άλλ*  iav — αμαρτία  ϊγκηται  (sic).     Posteriora  e  Cod.  127  sic 

exscripsit  Matthaei :    κα\  προς  σ«  η  ορμή  αυτή.      Συ.  αλλ'  ((-ου- 

σώσης  αυτής,  quae  leviter  corrupta  eese  videntur.  Hieron.: 
"  Multo  alius  in  Hebraeo  quam  in  LXX  translatoribus 
sensus  eat . . .  Nonne  si  bene  egeris,  dimittetur  tibi;  et  ei 
non  bene  egeri»,  ante/ores  peccatum  tuum  stdebit,  et  ad  te 
tocietas  [cf.  ad  Cap.  iii.  17]  ejus;  eed  tu  magis  dominare 
Φιλ  . . .  Quod  autem  in  LXX  interpretibus  fecit  errorem, 
illud  est,  quia  peccatum,  id  eat,  attath,  in  Hebraeo  generis 
masculini  eet,  in  Graeco  feminini ;  et  qui  interpretati  sunt, 
masculino  illud,  ut  erat  in  Hebraeo,  genere  transtulerunt." 
"  Codd.  127  (cum  scripturis  nouU  et  &pfo),  135  (cum  καν 
pro  και  ά*,  et  om.  και  προς  σί  ή  ά.  αντοΰ).  Montef.  ex  iisdem 
schedie  eruit :  θ.  oi*  αν  άγ.  ποιης,  &*κτόν ;  κα\  αν  μη  ay.  ποιης, 
«VI  θί•ρας  άμ.  Γγκάθηται'   προς   σι   ορμή  αΰτοΰ,  και  άρ£«?  αΰτοΰ. 

Hieron. :  α  Nonne  ή  benefeceris,  dimittetur  tibi  omne  de- 


άποστροφη  αύτον,  και  συ  άρξίΐ?  αύτον.  Ά. 
(ούκ)  kav  άγαθύνΐ)?,  άρίσίΐ?  .  .  .η  Σ.  αλλ'  kav 
άγαθύντ}?,  αφήσω'  kav  δ\  μη  άγαθύνη?,  πάρα, 
θύραν  αμαρτία  ϊγκάθηται-  και  προ?  σ€  ή  ορμή 
αύτη?,  άλλ'  ϊξονσιάσα?  αύτη?.12  θ.  ούκ  άν 
άγαθώ?  ποιη?,  δ^κτόν;  και  άν  μη  άγαθώ?,  επί 
θύρα.  αμαρτία  k-γκάθηταΐ'  και  προ?  σ€  ή  απο- 
στροφή αύτον,  και  σν  άρξ^ι?  αύτον.13 

8.  υ»πν  ^ηη-^Μ  γρ_  tjj#5.    θ',  καΐ  efa  Κάϊν 

προ?  "Αβ^λ  τον  άδίλφον  αύτον•  —  δύλθωμεν 
€ΐ?  το  πεδίον  4.n  Schol.  Παρ'  ούδενϊ  των 
λοιπών  κςΐται  τα  ρήματα  τον  Κάϊν  τα.  προ? 
"Αβ(λ,  αλλ'  ούδί  παρ'  Εβραίοι?,  άλλ'  kv  άπο- 
κρνφω  φασίν  παρά,  δε  τοΐ?  Ο'  κείται•  (\ei  δε 
αυτά  και  το  ϋαμαρειτικόν.15  Schol.  ex  Ori- 
gene :  'Έιν  τω  Έ/3ραϊκω  το  λεχθϊν  νπο  τον 
Κάϊν  προ?  τον  "Αβελ  ού  γέγραπται,  και  οι 
περί  Άκύλαν  έδειξαν  οτι  εν  τψ  άποκρνφω 
φασιν  οι  'Έιβραΐοι  κεΐσθαι  τοντο  ενταύθα  κατά 
τήν  τών  Ο'  εκδοχήν.16 

-• :• 

lictum  tuum  1  sive,  ut  Theod.  ait,  acceptabile  erit;  id  est, 
munus  tuum  suscipiam,  ut  suscepi  fratris  tui."  u  Arab. 
1,  2  pingunt:  -^-  (sive  >-r)  κα\  um  κ.τ.ί.,  absente  meto- 
belo.  1δ  Montef.  ex  schedis  Combefisii,  qui  ait :  "  Ex 
Kegiia  Codd.  et  Cod.  Mazarini.  Sixtina  [Nobil.]  habet 
Cyrilli  nomine  [omissa  clausula,  αλλ'  eV  άποκρΰφω  φ.],  cum 
Cyrillus  non  habeat."  Hieron. :  "  Et  dixit  Cain  ad  Abel 
fratrem  mum.  Subauditur,  ea  quae  locutus  est  Dominus. 
Superfluum  ergo  est,  quod  in  Samaritanorum  et  nostro 
volumine  [LXX]  reperitur :  Transeamus  in  campum." 
16  MSS.  Combefis.  Vid.  Origen.  Opp.  T.  II,  p.  30.  Ex 
hoc  echolio  male  intellecto  Montef.  in  Hexaplis  posuit : 
*A.  Ο'.  Βιίλθαμιν  «r  τό  irtbiov.  Scilicet  verba,  κα\  ο»  irtpX 
Άκΰλαν  tbti^av,  perperani  vertit:  Aquila  tamen  exhibet; 
cum  potius  sonent :  id  quod  etiam  docet  Aquilae  versio. 
Verum  vidit  Scharfenb.  in  Animadv.  pp.  4,  5,  qui  insuper 
pro  ίκοΊίχψ  probabiliter  conjicit  ίλδοσιν.  Quod  vero  affirmat 
doctissimus  Animadversor,  reliqua  verba  hujus  scbolii,  οτι 
iv  τώ  άποκρΰφω  κ.τ.ί.,  vix  integra  esee  posse,  quia  οτι  non 
aptum  videtwr  eeriei  orationis,  errorem  ejus  notavit  Vil- 
loison.  in  Praef.  ad  Nov.  Vers.  Gr.  etc.  p.  xix,  ad  usum 
Bcholiaetarum  a  solenni  voce  6V1  ordiendi  provocans,  scilicet 
ut  subaudiatur  σημιίωσαι  vel  σημίίωτίον.  Quod  reliquum 
eet,  Aquilam  clauaulam  superfluam  non  legisse  luculenter 
demonstrat  aliud  ecbolium  in  marg.  Cod.  127:  Ταύτα  « 
τοΰ  απόκρυφου  doKti  ΰπο  τών  Ο'  ΐίλήφθαι•   ίχιιν  (sic)  bf  αυτά  και 


-Cai\  IV.  23.] 


GENESIS. 


19 


12.  ΠΓΙ  P|DiTN7.     Ο'.  κα\  ού  προσθήσα  . .  δούναι. 

Σ.  ή  8k  ούκίτι  (δώσςι).17 
"^t  ^t'      Vagus  et  profugus.      Ο',  στίνων  και 
τ  μίμων.       Σ.    ανάστατος    και    ακατάστατος.18 
Τδ  'Κβραϊκον  και  οι  λοιποί•   σαλιυυμ*νος  και 
ακατάστατων.19 

13.  *ϊψ.•     Delictum  meum.     Ο',  ή  αιτία  μου.     Ά. 

άνόμημά  μου.20 

14.  VW  naha  ]Π.      ^CC(?/   expulisti  me.     Ο'.  «' 

€κβάλλ€ΐ9  μ€.     Ά.  ttod  έξέβαλίς  /ic.21 

15.  Ι?1?.      Propterea.     Ο'.  Σ.  θ.  ούχ   o#ra>y.     Ά. 

δια  τοντο. 

°Β\  ο?0??Φ•     Septuplum  punietur.      Ο'.Ιπτα 


(κ8ικονμ(να  παραλύσει.  Ά.  Ιπταπλασίως  U- 
δικηθήσίται.33  Σ.  ίβδόμως  ΐκδίκησιν  δωσα** 
θ.  it*  ίβδομάδος  ίκδικήσίΐ. 

15.  n*iSn.    Ο7.  ΜΜ^    Ά.πλ^αι.     Σ.  7Γατ<££αί.Μ 

16.  Tii.      Ο'.  Να?ό\      Σ.  ανάστατος,     θ.  σαλ€ϋό- 

/*€»/oy.27 

18.  tv•?.    ο'.  ΓαΑΟ.    Ά.  Ίράδ» 

*?Ν*ΙΠΟ.   0'.Μα\ελ€ήλ.    Aliaexempl.MaojA.2» 

ΤΝΰΑΓΙΏ.     Ο'.  Μαθουσάλα.     Alia  exempl.  Μα- 
θουσαήλ.30 

23.   '$*{«      i7//   adolescentem.      Ο',    και   ν^ανίσκον. 
Ά.  (καί)   παιδίον.31 


τό  Ίαμαρατικόν'   iv  γάρ  τψ  Έβραικώ  ού  γίγραπται,  ούδί  ev  τοΊς 


•ntpi  τον  Άκύλαν.  1J  Cod.  127- 


Idem. 


Pro- 


COp.  in  Gen.  p.  224  :  τό  δ*,  στίνων  κα\  τρ.  taj}  «ri  ti)s  γτ)ί,  το 
Έβράΐκον  *χ*ι,  ώϊ  καΐ  οί  λοίποι  ήρμήνίνσαν,  σαλ.  και  άκατ., 
τουτίστι,  μη  μίνων  (ν  Μ  τόπω,  αλλ'  αλώμπΌί.  Montef.  e 
Catenis  Regiis  [et  Nobil.]  edidit :  Ό  Έβρ.  κα\  6  Σύρος'  σαλ. 
κα\  ακατάστατων,  et  sic  ex  Procopio  Cat.  Niceph.  p.  112. 
20  Cod.  127,  et  praem.  articulo  Cod.  130.  2l  Codd.  127 

(cura  ίξΐβαλΧα),  130, 1 35  (sine  nom.).  22  Hieron.  in  Epist. 
XXXVI  ad  Damasum :  "  Vaiomer  lo  adonai  lochen 
chol  obeg  cain  soBATHAiM  joccamo.  Aq. :  Et  dixit  ei 
Dominus:  Propterea  [cf.  ad  Cap.  xxx.  15]  omnis  qui  occi- 
derit  Cain,  septempliater  ulcisceretur.  Sym. :  Et  dixit 
ei  Dominue :  Non  sic,  sed  omnis  qui  occiderit  Cain,  lieb- 
domadas  [sic  in  MSS.,  non  hebdomas,  ut  in  editis]  sive 
8eptimu8,  vindicabitur.  LXX  et  Theod. :  Et  dixit  ei 
Dominus:  Non  sic,  sed  omnia  qui  occiderit  Cain,  septem 
vindictas  exsolvet."  M  Procop.  in  Gen.  p.  229:  TWr  Μ 

ιδικώτΐμον,  οτι  δ«  τον  Κάϊν  ίπταπλασίονα  δούναι  την  τιμωρίαν' 
κα\    Ακύλας    γάρ    ούτω!    έξ(δωκ(ν'     ίπταπλασίως    (κδικηθησεται. 

Concinit  Syro-hex.  ♦  <^Uo  |aau—  ~-  ./•  Cf.  Psal. 
xi.  7  in  LXX  et  Syro-hex.  Hieron.  ad  loc. :  "  Pro  septem 
vindiclis  Aq.  septempliciter  interpretatus  est;  Sym.  septi- 
mum;  Theod.  per  hebdoniadem."  24  Procop.  in  con- 

tlliuatione :  Σύμμαχος  δί'  ίβδόμως  (κδίκησιν  δώσα'  arrep  nvis 
ίξίλαβον,  iv  ήττα  ytvtait  δίκην  δώσα.  Syro-hex.  affert :  ,*α>. 
♦  ^^~»  Jl^^sL  LUaa*;  ubi  Syrum  interpretem  ίβδό- 
μως  ante  oculoe  habuisse  vix  dubium  esse  potest;  etsi  ex 
vereione  Hieronymi  (qui  tameu  Symmachi  lectionem  am- 
bigue  ti-adidit)  et  explicatione  a  Procopio  memorata,  paene 
crediderim  Symmachum  non  inusitatuni  ίβδόμως,  sed  ίβδο- 
μος  β.  ίβδομαΐος  poeuisse.  Cf.  ad  v.  24.  ω  Syro-hex.  JL 
.^=>Uj  Jj^a^a-*,  j^a,  arcte  appicto  scholio :  "  Ille  queiu 
genuit  generatio  KpttOM  (1 ,  \  .  1  >    )»>  ο»,:^.|?  ο»)  «δ/- 


κησιν  δώσίΐ,"  quod  ad  Symmachi  lectionem  potius  pertinere 
videtur.     Hieron. :    "  Theod.  per  hebdomadem."     Cf.   ad 


24. 


Codd.  127,  130,  135.  n  Syro-hex.  .« 


♦  [i  \.«)ltoo?  .1  ♦  )mPO).  Ad  στίνων  κα\  τρίμων  (ν.  1 3) 
Cod.  1 30  να  marg.  pingit :  άνάστατον  σάλον.  σα\(νόμινος. 
Cod.  1 27  ad  ωκησ(ν  (ν.  1 6)  :  Σ.  ανάστατος,  σάλου  η  σαλ*υόμ(νος. 
Denique  ad  Ναίδ  Cod.  135  in  marg. :  σάλος.  "  Graecas 
interpretum  lectiones  [Σ.  άνάο-τατορ.  θ.  σάλ?υόμ*νος]  sutupsi 
ex  Appendice  Holmesii,  in  quo  tamen  quoad  textum  et 
nomina  interpretum  satis  confuse  exhibentur;  ego  vero 
auctoritate  Syri  dispescui.  Versio  quidem  Syriaca  Syni- 
machi  esset  ad  literam  rebellis,  sed  redditum  puto  servi- 
liter  ανάστατος,  surupta  significatione  ex  vi  radicie,  licet  non 
recte." — Ceriani.     Ad  Vnrh  Hos.  ix.  1 7  Syro-hex.  affert : 

♦  )«_»«aa  X  .(,  quod  nos  indubitanter  ανάστατοι  Graecum 
fecimus.  Forma  autem  »yo/  regulariter  ponitur  pro  avt- 
στάτωσβ;  e.  g.  Dan.  vii.  23  in  Syro-hex.,  et  Act.  Apost. 
xvii.  6.  xxi.  38  in  Philox.  Cf.  Hex.  ad  Tbren.  i.  8.  Hie- 
ron. :  "  Quod  LXX  Naid  transtulerunt,  in  Hebraeo  nod 
dicitur,  et  interpretatur  σάλ^νόμ^νος,  id  est,  instabUis  et 

fltLctuans,  ac  sedis  incertae.  Non  est  igitur  terra  Naid, 
ut  vulgue  nostrorum  putat;  sed  expletur  sententia  Dei, 
quod  huc  atque  illuc  vagus  et  profugus  oberravit." 
28  Codd.  127,  130  (cum  αραδ).  ■  Sic  Comp.,  Codd.  III, 
14,  19,  alii.     Cod.  127  in  textu:   MiijX,-  in  marg.  autem: 

Μαουϊαηλ.  M  SlC  Codd.  16  (cum  -ηλα),  j  1,121  (ut  l6)> 

alii.  Cod.  127  in  marg.  affert:  Ήριγίν.  Πάρα  τοις  Ο'  Μα- 
θουσάλα (Κ(ΐτο,  ontp  διωρθωσαμίν  γραφικην  (νρόντίς  πλάνην 
{ρυσαν  add.  Cod.  13°)•  Ό  γάρ  Μαθουσάλα  υιός  c'ot«  τον 
Ένωχ,  ίκ  της  συνΐστώσης  (adhuc  superetitis  ?)  γν(άς  των  άπΰ 
Αδάμ-  ό  δ«  Μαθουσαηλ,  απόγονος  ων  του  Κάϊν,  (ξώρισται  άπο 
των    λοιπών    τών    όντων    άπο    ΐκύνου    της    προΜίμίνης    γ*ικάς. 

31  Cod.  127,  qui  ad  άνδρα  lectionem  perperam  refert.     CSt 
Hex.  ad  Jesai.  ix.  6. 
D  2 


20 


GENESIS. 


[Cap.  IV.  24 


24.  nyatm  D-yntp  ^oh  pgnag»  o^nyne?  •»?. 

Λαι»  septuplum  punietnr  Cainus,  et  Lamech 
septuagies  et  septies.  Ο',  οτι  έπτάκι?  έκδεδί- 
κηται  εκ  Κάϊν  εκ  δε  Αάμεχ  i  β  δομή  κ  οντά  κι? 
επτά.  Ά.  οτι  επταπλασίω?  έκδικηθήσεται 
Κάϊν  και  Αάμεχ  εβδομηκοντάκι?  επτά?'2  Σ. 
δτι  ίβδομαΐος  έκδίκησιν  δώσει  .  .  ,33  θ.  (οτι) 
δι'  εβδομάδος   εζεδίκησε  .  .  ,34 

25.  ϊπτ  nvftw  ^-ntf  ••?  η»  ίΏψ-ηΝ  *nprn 

1ΠΝ.  2?/  appellavii  nomen  ejus  Seth:  nam 
(aiebat)  constituit  mihi  Deus  prolem  aliam. 
Ο',  καΐ  έπωνόμασε  το  6νομα  αύτοΰ  Σήθ}  —  λέ- 
γουσα «4*    εξανεστησε  γάρ  μοι  ό  θεός  σπέρμα 

έτερον.  Α.  και  ί'κάλίσί  το  όνομα  αυτού  Σήθ,  \\(~ 
γουσαϊ]  ότι  ϊθηκί  μοι  ό  θ(6ς  σπέρμα  (Ttpov. 

26.  «Τ$Τ   °Ψ^  NHJ27    '™•"1  Η?,      ^wwc  caeptum 

est  invocare  nomen  Jovae.  O'.  oSroy  ήλπισεν 
επικαλεΐσθαι  το  όνομα  κυρίου  του  θεοΰ  (Ό 
'Εβραίος-  ΠΙΠΙ36).  Ά.  τότε  ήρχθη  του 
καλεΐν  εν  ονόματι  (κυρίου).  Σ.  τότε  αρχή 
έγένετο   .   .   ,37       Ό    Εβραίος•     οΰτος    ήλπι- 


σεν    επικαλεΐσθαι     τω     ονόματι     κυρίου     του 

θεοΰ*8 


Cap.  V. 

1.  O"Vt}   rftb^F)  1DD  PIJ.      Hic  est  liber  genera- 

tionum  (genealogia)  Adami.     Ο',  αύτη  r)  βίβλο? 
γενέσεως  ανθρώπων.    Ά.  τοϋτο  βιβλίον  γεννη- 
μάτων Αδάμ} 
ΓΠΌ"Π.      Ο',    κατ     εικόνα.      Ά.    εν    όμοιώματι. 
Σ.  ey   ομοιώσει.2 

2.  DQt2?"JlW.      Ο',   το   oVo/ζα   αύτοΰ   (alia   exempl. 

αύτώι/3). 

3.  Π2φ  ΠΝΏΊ  DnU?7tp.      Triginta  et  centum  annos. 

Ο',  τριάκοντα  και  διακόσια  (ΟΙ  λοιποί•    ίκατον 
και  τριάκοντα  )   ετη. 

4.  Π3ψ    ΠΝΌ    Π2Ώφ.       Ο'.    €ΤΤ7    επτακόσια    (Οι 

λοιποί•    οκτακόσια5). 

5.  Π:ψ  σφ^φΊ  Π:ψ  ΓήΝΟ  3>β$Λ.      Ο*,  τριάκοντα 


w  Cod.  130  (cum  eiglis  ό  κα\  ζ).  Sic  (cum  ό  δί  Λ.  «0δ. 
«ιττά)  Cod.  127.  Μ  Cod.  127,  teste  Matthaeio.  Holmes. 
e  Cod.  127  (per  errorem  pro  130)  affert:  Σ.  ότι  (βδομαϊος 

ίκδίκησιν  δωσ<ι  Κάιν•    Αάμ*χ  ο  κα\  (βδομαίως  (sic).      Syro-hex. 

«^b^j  l^Ok-isL  S  -f^  -  ->  -  ,jx>  ;  quo  auctore  etiam  in 
priori  clausula  ίβδομαίως  corrigit  Ceriani,  vereor  ne  contra 
linguara.  Praeterea  Procop.  in  Gen.  p.  140  Symmachi 
lectionis,  ei  non  ipsissima  verba,  certe  sensum  afferens, 

haec  babet :  ω  σνμφωνΰ  θίοδοτίων  ΐρμηικύσας,  δι'  ίβδομιίδος 
*ζ*δίκησ*ν'  ή  ίβδομαιος  ων  6  Λά/ι*χ  τω  Κάϊν  άπίδωκΐ  την  {κδΐ- 
κησιν,    κατά    Σύμμαχον.      Scilicet    VOX    ίβδομαίος,    etsi    quoad 

usum  vulgarem  cum  ΐβδομος  permutetur,  vi  formae  est  is 
qui  septimo  die  aliquid  faciat,  quam  notionem  in  nostro 
loco  ad  eeptiinam  generationem  transtulerunt  interpretes. 
"  Procop.,  ut  supra.     Minus  probabiliter  Cod.  130:    Θ. 

άτι  «βδομάδα?  €ΚθΊκηθησίται  Κάϊν  Αάμ(χ  ίβοΌμήκοντα  (sic). 
κ  Hieron. :  "  Denique  Aq. :  Et  vocavit,  inquit,  nomen  ejus 
Sethj  dicens :  Quia  posuit  mihi  Deus  eemen  alterum."  In 
textu  obelus  est  in  Syro-bex.         *  Syro-hex.  in  marg. 

...  ft  -Λ   _-*■*-  n  Cod.  130,  absente  siglo  Σ,  quod  e 

S\  ι  o-bex.  posuimus.     Hic  autem  affert :  fc— ifc**7  ^*•*ο»  •?• 

♦  )ολ  Ulo^k  ^-»-0•  .^b    «Ulo  )j  fl<>\.     Montef.  ex 

omnibus  CatenU  Regiis  et  scbedis  Combefis.  edidit:   *A. 

τον»  ήρχθη  τοΟ  κα\*1σθαι  cV  όν.  <c,  et  sic  ex  Theodoreto  Nobil. 


(Locus  Theodoreti  est  Opp.  T.  I,  p.  60,  ubi  in  textu :  του 
καλΰσθαι  τω  όν.;  in  marg.  autem :  τοϋ  καλΰν  tv  ονόματι.) 
38  Euseb.  Emisenus  apud  Montef.,  et  Cat.  Niceph.  p.  119: 

Έν  τω  Έβριϊκω  ουχ  ουτωε  X«-yft,  αλλ',  οίτοϊ  ή*λπισ(ν  (πικαλΰσθαι 
τω  όν.  (Codd.  64,  Ι3°:  *'"  °ν•)  κ'  του  ^•>  τουτέστιν,  υιό:  θ(θΰ 
XfytaOai,  και  θ(ός.  Οι  yap  άπο  τοϋ  Σήθ  δίκαιοι  yfynvaaiV  δθ(ν 
η  γραφή  iavrjj  ακολουθούσα,  μ(τά  ταΰτά  φησι'  και  (ώον  οι  υ'ιο\ 
τοΰ  θ(οΰ  κ.τ.ί.,  τουτίστιν,  ο'ι  δίκαιοι.  Ού  γάρ  ην  (πιμιξία  των 
υιών  Σήθ  πρόί  τους  άπο  τοΰ  Κάϊν. 

Cap.  V.   χ  Cf.  Hex.  ad  Cap.  ii.  4.         2  Codd.  130  (cum 
όμϋιώ.  bis),  135  (cum  2.  ομοίως).  3  Sic  Codd.  III  (in 

rasura),  X,  15,  38,  alii,  Hieron.,  Syro-bex.  4  Syro- 

bex.  •:•  ^—IS-XLo  ))cio  U>i-*.i  .  >^,oi.  £useb.  Emis.  apud 
Montef.,  et  Cod.  135  in  marg. :  "Οτι  (Ιστίον  δ«  οτι  Cod.  135) 

6  Έβρα'ιος  και  ό  Σύρος  και  ό  (ό  om.  idem)  Σύμμαχος  παρά  ρ 
ίτη  att  ytvtaXoyu'  και  υποδείγματος  IrtMT,  «π*  αΰτοΰ  τοΰ  Αδάμ 
γίγραπται  σλ'  ytwav  (σλ'  ίτών  ytvvq  idem)  τόι/  Σήθ'  ό  Εβραίος 
ρ\''   προστίθησι  δ«  αντα  (ίς  ύπόΧοιπον  ζωής  τοΰ  Αδάμ.     Hieron. : 

"  Sciendum  quod  usque  ad  diluvium,  ubi  in  nostris  codd. 
ducentorum  et  quod  excurrit  annorum  genuisse  quis  dici- 
tur,  in  Hebraeo  babeat  centum  annoe,  et  reliquos  qui 
sequuntur."  6  Cod.  127:    Οί   λοιποί-    ώ.      Hieron. : 

"  Quia  in  ducentis  erraverat,  consequenter  bic  posuit  sep- 
tingentoe,  cuui  in  Hebraeo  bic  habeatur  octingentos." 


-Cap.  V.  26.] 


GENESIS. 


και    Ιννακόσια    (τη.     Ά.    Ιννακόσια    Ζτο?    καϊ 
τριάκοντα  eroy.e 

6.  Π2ψ  Γ\Ηψ  TO0  βίΟΠ,     Ο'.πίντ*  καϊ  διακόσια 
€τη.     Οί  λοιποί-   4κατον  και  π4ντ(.7 

7.  rro  πϊνώ  n:btn  α-οψ  νηψ.    θ'.  eVra  cr^ 

και  επτακόσια  (Ο ι  λοιποί-   ωζ9). 

9.  Π2ψ  Π^ψη.      Ο'.  €7^   4κατον  Ινν^νήκοντα  (Οί 

λοιποί•   ^β). 

10.  Π29  ΓΡΙΚΏ  Π:ΏψΊ.      Ο',  καϊ   επτακόσια  (Οί 

λοιποί-   ώ10). 

13.  ΓΟψ  ΠΐΝΏ  JXDttft.      Ο',  και   επτακόσια   (Οί 

λοιποί-  ώ11)  Ζτη. 

14.  jy<5>  "«Ο^ξ  Vn^.      Ο',  καϊ  kykvovro  πασαι  αϊ 

ήμίραι    Καϊνάν.      Aliud    exempl.    iyivovro    olv 

•πάντα    οί    χρόνοι    Καϊνάν. 

15.  Π#  D-^tpi  ETOtf  ϋΌΠ.      Ο'.  π4ντ€  και  d£f 

/coj/ra  και  4κατον  (Οί  λοιποί-  £e13)  ϊτη. 

16.  π:φ  γπνώ  mto  π:ψ  onAif.    Ο'.  ^ 

τριάκοντα  καϊ  επτακόσια  (Οί  λοιποί-   ωλ14). 
19.  ΠΊΝΩ    ϊ~Τ^ψ.      Ο',  όκτακάπα.      (Ο/  λοίποι'•) 

20.  π;φ  nfo*Q  φηΊ  Π2ψ  D^tm  D?rm?.    Ο'. 


ίύο  /cai  4ξήκοντα  και  ίννακόσια  (Οί  λοιποί- 
^μζιβ)  "η. 
22.  DVT^rrnN  ^flDn  ^nn^.  £/  ambulabat 
(vitam  degebat)  Enoch  cum  Deo.  Ο',  (ύηρίστησί 
Sk  Ένωχ  τω  θ(ω.  Ά.  και  π€ρκπάτ(ΐ  Ένωχ 
σύν  τω  θεω.      Σ.  (και)  άν(στρ4ψ(το  . .  ,17 

24.  π^νγγγιν  "τοπ  ^nn^.    α.  καϊ  ϊύηρί- 

στησζν  Ένωχ  τω  θ*ω.  Ά.  και  π(ρκπάτ(ΐ 
Ένωχ  συν  τω  θεω.  Σ.  και  άν€στρ4ψίτο 
Ένώχ  .  .  ,18 

25.  πχό  πνώί  Π3ψ  D^;btm  ynrc.    θ',  frr*  «*>/ 

<αί  4£ήκοντα  καϊ  εκατόν.  Οί  λοιποί-  4πτά 
καϊ  όγδοήκοντα  ίτη  καϊ  έκατον  ίτη}9  Τό 
Έβραϊκον  καϊ  το  Έαμαρ(ΐτικόν  (καϊ  ΐζησί 
Μαθονσάλα)  ίτη  ρπζ  (καϊ  (γέννησε  τον  Αά- 
/"Χ)•20 

26.  njtf  ηΐΝΌ  yntri  rntf  cnjtaBft  crrm?.    θ'. 

δύο  καϊ  οκτακόσια  Ζτη.  Alia  exempl.  δύο  καϊ 
όγδοήκοντα  £&  ίτη  4  καϊ  επτακόσια  ίτη.21  Οί 
Γ"  ομοίως  (δύο  καϊ  όγδοήκοντα  κ.  τ.  4.).  Οί 
Ο',  δύο  καϊ  οκτακόσια  Ζτη.22  Τό  Έβραϊκον 
καϊ  το  Έ,αμαρζιτικόν'  (καϊ  (ζήσε  Μαθονσάλα 
μετά  το  γεννήσαι  αύτον  τον  Αάμεχ)  δύο  καϊ 
όγδοήκοντα  καϊ  επτακόσια  ίτη.23 


0  Epiphanius  De  Mens.  et  Pond.  ρ.  1 5  9  C.    Idem  p.  1 5  9  Β : 

Κίΐται  (ν  αρχί}  της  Τ(νίσ(ως'  ovafti  άδαμ  σάλωΐ\μ  σαμηωθσανά, 
ο  ίρμην(υ€ται,  ω  και  Άκ.  ηκολονθησι,  και  ίζησ(ν  Αδάμ  τριάκοντα 
eros  και  ίννακόσια  ϊτος.  Ubi  haec,  ovatd  άδάμ  σαλωΔμ  (rectius 
σαλωο-ίΐ/i),  e  ν.  3  male  huc  translata  sunt.  Deinde  pro 
σαλωϊιμ  σαμηωθσανα  in  versione  Epiphanii  Syriaca  (Mus. 
Brit.  MSS.  Addit.  17,148)  emaculatius  legitur:  σαλωάμ 
σανά  ονθΐσαμηωθ  σανά  (.Μ^ο  LcLA^i^olo  \  '  ορ  r>  - \ "  Ν.  m  > 
Ιη  textu  LXXvirali  Syro-hex.  legit:  (ννακόσιαΐτη  κα\  τριά- 
κοντα ΐτη,  invitis  libris  Graecis.  7  Syro-hex.  >*>.,ot 
•>  A-o  ..0  J)oo  jo^A.v  Cod.  135:  Οί  λοίποί*  pt  (non,  ut 
Cod.  127,  pY<).  '  8  Codd.  127,  135.  »  Cod.  135. 
Miuue  probabiliter  Cod.  127:  Οί  Xomot'•  ^7.  10  Cod.  127. 
11  Idem.  In  v.  12  reliquos  interpretes  ίβΒομήκοντα  pro 
ίβδομήκοντα  και  ίκατυν  posuisee  quivis  videt.  12  Syro- 
hex.  in  textu:  .^  1  „.x>»  wo»ql_iJs)  voo>\3  sus>^-aoi  000», 
reclaniantibu8  libris  Graecis;  in  marg.  autem:  oooto 
♦  ^i »  o>  ©»fcoo<L.  ^oo^Xa.  13Cod.  127.  14  Idem. 
16  Idem,  sine  titulo.  1β  Idem.  17  Syro-hex.  ./• 
•>  Joot  ^Sakoe  .^o  •>  )o^  jp_x  ^o,  1  ..  )oot  ^oooo. 
Cod.  38  in  textu:    ntpunaTti  8i  (Ένωχ)  σύν  τω  θ(ώ.      Cf.  ad 


ν.  24.  18  Codd.  127,  135.     Mattbaei  e  Cod.  127  ex- 

SCripsit :    Σ.  κα\  άν(στρίφ(το  Ένωχ  καταβα'ινων ;   ubi  VOX  κατα- 

βαίνων  est  glossa  etymologica  nominis  *\ap*b,  cum  lectione 
Symmachi  male  confusa.  Syro-hex.  in  marg.  eadem  habet 
quae  ad  v.  22,  nisi  quod  ^Sot&oo  sine  puncto  diacritico 
jacet.  (Ad  Sym.  cf.  Hex.  ad  Psal.  xxv.  3.  xxxviii.  7. 
-Μ  i<-li.  ii.  7.)  19  Syro-hex.  ^jj^oio  ^a*.  \s>*».y  ^^.ot 
♦  Ljl*.  Ji^oo  \ .  1  H.  Arab.  in  marg. :  "  Interpretati  sunt 
reliqui:  centum  et  septem  et  octoginta  annos."  Sic  in 
textu  (sine  priore  rn;)  Codd.  I,  X,  15, 16,  alii.  *°  Mon- 
tef.  e  scbedis  Combefisii.  2I  Sic  Syro-hex.,  et  (sine 

•)K  ϊτη  4)  Ald.,  Codd.  I  (voce  όγδοήκοντα,  teste  Grabio,  recen- 
tissima  manu,  sed  sine  dubio  super  antiquas  literae  scripta), 
X,  1 4, 1 5,  alii.  w  Syro-hex.  in  marg.  w  Montef.  e 

scbedis  CombefisiL  Hieron. :  "  Famosa  quaeetio  et  dis- 
putatione  omnium  ecclesiarum  ventilata,  quod  juxta  dili- 
gentem  supputationem,  quatuordecim  annos  post  diluvium 
Mathusala  vixisse  referatur. . . .  Restat  ergo,  ut  quomodo 
in  plerisque,  ita  et  in  hoc  sit  error  in  nuraero.  Siquidem 
et  in  Hebraeie  et  Samaritanorum  libris  ita  scriptum  reperi : 
Et  vixit  M.  centuni  octoginta  septem  annis,  et  genuit  L. 


22 


GENESIS, 


[Cap.  V.  29- 


29.  TttSSTCfi.      Et  de  labore  gravi.     Ο',  και  άπο 

Των    Χνπών    (Σ.    κακοπαθ€ΪαςΜ). 

Cap.  V.  7•  &•  Η 4  ^7™"*  *α*  Ιιπακ6σία  «τ,7• 
8.  •)£  ίτη  4  δώδεκα  και  εννακόσια  ίτη.  ίο.  πεντε- 
καίδεκα  ίτη  και  Ιπτακόσια  •)£•  ίτη  4.  ΕΙ.  £<•  Ιπ|  ^ 
πί^τί  καί  εννακόσια  ίτη.  13.  τεσσαράκοντα  ίτη 
και  επτακόσια  >%  ίτη  4.  15.  TreVre  >£•  ετη  ^  και 
ίζήκοντα  και  Ικατον  ίτη.  1 6.  ίτη  τριάκοντα  και 
επτακόσια  £ζ  ίτη  4.  \η.  ίτη  (fort.  τ  ίτη  4)  πέντε 
και  εννενήκοντα  £(•  ίτη  4  και  οκτακόσια  %  ίτη  4. 
1 8.  δύο  και  εξήκοντα  ίτη  και  εκατόν  •%  ίτη  4. 
2θ.  δύο  και  εζήκοντα  ίτη  και  εννακόσια  >£•  ίτη  4. 
23•  πέντε  και  εζήκοντα  ίτη  και  τριακόσια  ^  ίτη  4. 
25-  ί*τ&  f  αί  Ιζήκοντα  ^  ίτη  4  και  εκατόν  ίτη. 
ΐη.  εννέα  και  ίξήκοντα  >£•  ίτη  4  και  εννακόσια  ίτη. 
28.   οκτώ  και  όγδοήκοντα  ££•  ίτη  4  και   εκατόν  ίτη. 

30.  πέντε  και  έζήκοντα  ίτη  (fort.  ££•  ίτη  4)  καϊ  πεν- 
τακόσια ίτη.  31•  τρία  *°"  πεντήκοντα  ίτη  καϊ 
επτακόσια   ^  ίτη  4?* 


Cap.  VI. 

ι  (Hebr.  ν.  32)•  t^    V^l•      Ο',  και  εγεννησε  (alia 
exempl.  add.  Νώε1). 

3  (vi.  2).  ai*?n  η^η-ΠΝ  D^wn-^n  wrrn, 

Et  viderunt  filii  Dei  (Sethitae)  filias  hominum 
(Cainitidas).  Ο',  ίδόντε?  δε  (οι)  νιοι  (alia  ex- 
empl.  οι  άγγελοι2)  τον  θεον  τα?  θνγατερα?  των 
ανθρώπων.  Ά.  ίδόντε?  δε  οι  νιοι  των  θεών 
τα?  θνγατερα?  των  ανθρώπων.3  Σ.  και  ίδόντε? 
ol  νιοι  των  δνναστενόντων  τα?  θνγατερα?  των 
ανθρώπων.4,     θ.  και  ίδόντε?  νιοι  τον  θεον . .  .6 

4  (3)•  Di^  ΏΊ81  Τ^Ί  P"1?W.     Non  imperabit 

(β.  humiliabitur)  spiritus  meus  in  homine  in 
perpetuum.  Ο',  ov  μη  καταμείνη  το  πνενμά 
μον  εν  τοΐ?  άνθρωποι?  —  τούτοι?  4*  ει?  τον 
αιώνα.  Σ.  ον  κρίνει  το  πνενμά  μον  τον?  άν- 
θρώπον?  αίωνίω?.7 

5  (4).  U'Mli      Grassatores  (gigantes).     Ο',  θ.  οι 

δε  γίγαντε?.  Ά.  οι  επιπίπτοντε?.  Σ.  οι 
βίαιοι.8 


Et  vixit  Μ.,  postquam  genuit  L.,  septingentos  octoginta 
duos  annoe,  et  genuit  fitioe  et  βΐίαβ.  Et  fuerunt  onines 
dies  M.  anni  nongenti  eexaginta  novem,  et  mortuus  est. 
Bt  vixit  L.  cenium  octoginta  duobus  annis,  et  genuit  Noe. 
Α  die  ergo  nativitatis  Mathusalae  usque  ad  diem  ortus 
Noe  sunt  anni  trecenti  sexagiuta  novem:  liis  adde  Bex- 
centos  annos  Noe,  quia  in  sexcentesimo  vitae  ejus  anno 
factum  est  diluvium :  atque  ita  fit,  ut  nongentesirao  eexa- 
gesimo  nono  vitae  suac  Mathusala  mortuus  sit,  eo  auno 
quo  coepit  eeee  diluvium."  Ceterum  in  v.  28  solus  Arab.  2, 
ut  videtur,  juxta  Hebraeam  veritatem  duo  pro  octo  habet, 
invito  Syro-hex.  M  Syro-hex.  ♦  )*3»α^>  .«».  Cf.  Hex. 
ad  Gen.  iii.  18.  Psal.  xv.  4.  »  Syro-hex. 

Cap.  VI.    «  Sic  Corap.,  Codd.  III,  X,  14, 15, 16,  alii,  ct 
Syro-hex.  '  Sic  Codd.  III,  37,  72,  75.     Syro-hex.  ia 

marg.  ♦UJL*>-     S.Cyril.  in  Cat.  Niceph.  p.  129:  οί&αμ*ν 

Λ»  ότι  τω*  αντιγράφων  τινά  πίριίχα  σαφώς'  Ibovrts  i(  οι  ayyt- 
λ<Μ  τον  θ*ον  τάί  θνγατίρας  των  ανθρώπων,  Procop.  ΐη  Gen. 
J).  249  :  γράφίται  και  Syythoi  θίοΰ'  και  φασί  τιν€ς  ras  αποστα- 
τικας  αντον  \<γ*ιν  ουνάμ€ΐς.  3  Montef.  β  SchedlS  Conibe- 

fisii  et  Catenis  MSS.  Sic  Cod.  130,  et  S.  Cyril.  ibid. 
Cod.  127  affert:  Ά.  οι  υίο»  των  Λών.  Syro-hex.  \- « ^  ./. 
♦  )oi!Vt.  *  Montef.  ex  iisdem  (cum  υΐοϊ  pro  ol  vlo\,  et 
var.  lect  ονναστων).  S.  Cyril.  ibid. :  2ύμ.  b*  ai  άντι  τον, 
νιοι   των  βίων,  tKO*b\»Ktvt  οί  νιοι   των  οχινασπνόντων.      Protop. 


in  Gen.  ρ.  251:  6  δί  Συμ.,  οί  νίοι  των  δυναστ€υόντων,  (ξίδωων' 
άντ\  του,  των  αγίων  των  νπ6  θίον  προς  τους  άνθ(στηκότας  Οννα- 
μονμίνων.  Etiam  Cod.  1 2 7  :  2.  ol  vlo\  των  8υναστ(νόντων. 
Denique  Syrus  noster :  ♦  h^»N»?  U^>  •»»•  Hieron. : 
"  Verbum  Hebraicum  eloim  communis  est  numeri ;  et 
D&U8  quippe  et  dii  similiter  appellantur:  propter  quod 
Aq.  plurali  numero  filios  deorum  ausus  est  dicere,  deoe 
intelligens  sanctoe  sive  angelos.  Deus  enim  etetit  in  eyna- 
goga  deorum;  in  medio  autem  deos  discernit  (Peal.  lxxxi.  1 ). 
Unde  et  Sym.  istiusmodi  sensum  sequens,  ait:  Videntes 
filii  potentium  filiae  hominum,  et  reliqua."  5  Montef. 

Syro-hex.  affert:  θ.  και  (Ι&όντΐς)  vlo\  τον  θ*οΐ>  (Jc&v?  M»o). 
0  Obelue  est  in  Syro-hex.  7  Nobil.  et  Catenae  MSS. 

apud  Montef.     Sic  Codd.  X  (cum  μη  κρίνη),  130,  135  (cum 

fts  αιωνίονς  pro   αιωνίως).  8  Codd.  X,  127,  130  (cum   οί 

(π.  ήσαν  eVt  της  γης),  135•  SjTO-hex.  ♦  ^*λη>?  .QJO»  .(. 
•:•  1  ί «  ^,  η  ->  ^-.^λ»»  .ω»  .»».  Hieron. :  "  In  Hebraeo 
ita  habet :  Cadentes  erant  in  terra  in  diebue  illis,  id  est, 
annaphilim  . . .  Pro  codentibw  sive  gigantibue,  violentos 
interpretatus  est  Sym."  Idem  in  Comment.  ad  Jesai. 
lxvi.  7  :  "  Geneeeos  quoque  narrat  liber,  quod  postquam 
coeperunt  homines  multi  fieri,  qui  numcrus  semper  in 
vitio  eat,  et  filiae  eis  natae  suut,  acceperunt  eas,  non 
angeli,  sed  filii  Dei,  de  quibus  orti  sunt  gigantee,  sive  ut 
in  Hebraeo  scriptum  est,  imnarrovrtt,  id  est,  irruenies." 


-Cap.  VI.  17  (16).] 


GENESIS. 


Μ 


5(4).  σηΙΰΠ,  7/<>roe*.  CK.  ο/  γίγαντες.  Ά.  (ο/) 
δυνατοί.      Σ.  (ol)  βίαιοι.9 

6  (5).  SH  Ρ1•  Omnino  malus.  Ο',  επιμελώς  επι 
τα.  πονηρά.  Ό  £ί  'Κβραιος  άντι  τον,  επι- 
μελώς, φνσικον  τον  άνθρωπον  επι  τα  πονηρά 
εκ  νεότητος  αντον.10 

Ο^ΓΓ/ί.      Τοίο    die.     Ο',  πάσας   τάς   ήμερα?. 
ΌΈβραΐος-   καθ' ήμεραν.11 

7  (6).  \ρκη  οινπ-™  rtonns  rnm  bhfi 

\     /        1     ν  at  τ  τττ  ν  ττ•  τ:  ν  τ  — 

^ff^i  ^f&JZ•  Et  penituit  Jovam  quod 
fecisset  hominem  in  terra,  et  doluit  in  corde 
SUO.  Ο',  και  ενεθνμήθη  (Ά.  μετεμελήθη.  Σ. 
άπεστρεψεν12)  6  θεός,  δτι  (ποίησε  τον  άνθρω- 
πον επι  της  γης,  και  διενοήθη  >g  kv  τ^καρδία 
αντον  <4}ζ  Ά.  και  μετεμελήθη  κύριος,  δτι 
εποίησε  τον  άνθρωπον  επι  της  γης,  και  διε- 
πονήθη  προς  καρδίαν  αντον.1* 

8  (7).  ^?Π:  *f,     Ο'.  8φι  ^νεθνμήθην  (alia  exempl. 

εθνμώθην16).      Ά.  δτι  μετεμελήθην.16 


10  (9).  y?™?n  Β^ΗΙΤΤΙΝ.  Ο',  τω  θεώ  ενηρε- 
στησε.  Ά.  aw  τω  0*ω  περιεπάτει.  Σ.  τ£ 
0eo>  επηκολούθησεν.17 

14  (13).  V£.     Ftnw.     Ο'.  καφόΓ.     Ά.  τέλος.     Σ. 

15  (η).  *ΐρ!ΠΒ}.      Arbores  piceas.     Ο'.  €<  ξύλων 

τετραγώνων  ("Αλλος•  άσηπτων19).     "Αλλος-  εκ 
ξύλων  κέδρινων?0 

ntoitt)    Df»Jp,      Nidulos  facies.      Ο',    νοσσιάς 
ποιήσεις.      Σ.  καλίά?  ποι^σί*?.*1 

CnWj•      -#'    oblines.      Ο',    και    άσφαλτώσεις. 
Ά.  (και)    άλοίφ^σΈίί.2* 

Ί03η.     P,ce.     Ο',  ττ/  άσφάλτω.     Ά.  αλοιφή.™ 

16  (15).  ΠηηΠ  .  .  .  ΠΓ)Μ .    Eam . . .  arcae.    (Υ.  τήν 

κιβωτόν  . . .  της  κιβωτόν.    Σ.  (το)  ίλαστήριον  . . . 
(τον)  ίλαστηρίου.2* 

17  (ι 6).  ΓΟΓ)7  TTEVn  ΊΠ&.      ZWroen    (fenestras) 

facies  arcae.      Ο',   επισννάγων  ποιήσεις  τήν 


9  Cod.  135•  Syro-hex.  ■  ^  ^f  .«β  »U>h•  Ν  .  Γ»  ./• 
»  U-»fr.fl.a.  Minus  emendate  Cod.  127:  Ά.  δυσίατοι.  Σ. 
βίαιοι.  Cod.  130  autcm  ad  yiyawts  in  priore  loco  post  lec- 
tionem  Aquilae  continuat :  "Αλλο»•  δυσίατοι,  βίαιοι.  £tiam 
Nobil.  ad  priorem  locum  mendose  affert :  Ά.  oi  (πιπίπτοντίς, 
oi  βίαιοι.  Σ.  ο'ι  δυσίατοι  βίαιοι.  Pro  δυσίατοι  Scharfenb.  in 
Animadv.  ρ.  5  δυνατοί  emendabat,  sed  minus  probabiliter 
Symmacbo  vindicabat.  Cf.  Hex.  ad  Gen.  x.  8.  Amos  ii.  16. 
10  Procop.  in  Gen.  p.  253.  Cf.  ad  Cap.  viii.  21.  °  Idem 
p.  252  :  €τιμ(λώς  eVt  τα.  πονηρά  καθ'  ημίραν.  τό,  πάσας  τάς 
ημίρας,  τό  Έβραϊκον  ουκ  (χ(ΐ.  u  Nobil.,  Codd.  127,  136• 

Cod.  130  :  Ά.  και  μ*τ(μ(λήθη  κύριος.      Σ.  και  άπίστρίψίν.     SyrO- 

hex.  affert:  •>  «oiUo  .(.  Procop.  ibid. :  κα\  τό  ίνΐθυμηθη 
δ*  τό  Έβραϊκον  (\ti  δκνοηθη  ή  προσίσχιν,  ΐνταΰθα  μόνον"  άλλα- 
χοϋ  θ€,  €Ϊ  που  ΐχίΐ,  μίτ(μ(λήθη  δηλο'ι,  η  παρ*κληθη.  IS  Sic 

Codd.  127, 130  (in  marg.),  et  sine  aster.  Cod.  78,  Arab.  1,  2. 
Syro-hex.  pingit :  •Χ•  και  δκνοήθη  iv  ijj  κ.  αυτοί,  eine  cuneolo. 
M  Sic  Catenae  MSS.  Regiae  (  =  Cat.  Nicepb.  p.  134)  ex 
Diodoro  Tharsensi,  quae  omnes  6  6W  pro  κύριος  venditant. 
Correximus  e  Cod.  130.  "  Sic  Codd.  I,  III,  33,  55, 

alii,  Arab.  1,  2,  Syro-hex.  (U  ^n  ..lj).  1β  Codd.  X,  135. 
Syro-bex.  ♦  ^olll?  ./.  "  Sic  in  Ed.  Rom.  et  codd. 
nostrb."— Montef.  Immo  Nobil.  notat :  "  L[iber]  V[etus- 
tus]:  oVt  μ(Τ(μ*\ήθην"  et  sic  in  t.xtu  Ald.,  Codd.  31,  68, 
alii.  »  Codd.  Pveg.  1871,  teste  Moutef.   (=Cod.  64 


Holmeeii,  qui  ex  eo  mutile  exscripsit :  Ά.  συ»  τψ  6ta\ .... 
τω  θ*$  ΐ'πη .  .  .),  130.  Paulo  aliti-r  Cod.  Χ:  *A.  Σ.  σν»  τω 
0€ω  π€ρΐ€πάτ(ΐ.  Nobil.  afiFert:  Scbol.  συν  τψ  θ.  iript«raV<». 
τω  $tf  ίπηκολούθησίν.  18  Nobil.,  Codd.  64,  13O•     Cod.  Χ 

affert:  Ά.  t«Xos.  Syro-hex.  ♦  )—o  .u»  ♦  j  *\  \c\.*.  ./. 
Cod.  135  in  marg.  afiert:  Ό  'Εβραίος  καϊ  6  Σύρος,  πίρας  ή 
τίλος  η  πλήρωμα.  1β  Cod.  Χ  in  marg.  άσίντων,  Β.  άσίπτων, 

teete  Holmesio.  (Griesbacb.  ex  eodem  exscripsit :  'Α.  άσίν- 
των, s.  άσίπτων.)  Duplicem  lectionem,  eV  ξ .  rrrp.  άσηπτων, 
habent  Codd.  20,  56,  alii.  *°  Sic  Cod.  56  in  marg.  cum 
Onkelos  et  Graeco-Venet.  Procop.  in  Gen.  p.  256  :  ποίησον 
δ(  σίαντω,  φησ\,  κιβωτόν  «  ξύλων  άσηπτων  rj  κ(δρίνων'  6  Εβραίος 
τό,  Τΐτραγωνων,  φησ\ν  Μ  πλακών  πνξίνων.  Unde  Montef. 
eruit :  *Αλλο* •  Μ  πλακών  πνξίνων.  Denique  Hieron. :  "  Pro 
quadratis  ligois,  bituminata  legimue  in  Hebraeo."  n  No- 
bil.  Procop.  in  Gen.  p.  257  :  νοίίσθω  δ*  καθ'  ίκάστην  όροφην 
όπόλαμβανόμ*να  χωρία  νπίρ  του  χωρίζ*σθαι  τα  άνομοιβγίνη  ζϋα, 
antp  καλ£~ι  νοσσιάς,  6  Μ  Σύμ.  καλιάς.  Μ  Nobil.,  Cod(L  64, 

127,  130•  "Ιη  Cod.  Regio  1871  optimae  notae  legitur 
άλοιφώσης . . .  quae  lectio  non  spernenda." — Afontef.  Sic 
Cod.  64,  teste  Holmea.  B  Nobil.,  Codd.  X,  64, 127, 

13©.     Syro-hex.  ♦)..  «v>->  ./•  *  Montef.  ad  "IB33 

(v.  15)  affert :  Σ.  ίλαστηρίω,  cum  notula :  "  Lectiouem  Sym- 
macbi  exscripaimus  ex  eodem  Cod.  Regio  187 1  [=Holme8. 
64].     Habuerat  autem  ille,  ίλάσ<ΐί  Ίλαστηρίω . .  sed  primam 


u 


GENESIS. 


[Cap.  VI.  17  (16)- 


κιβωτόν.     Ά.  μεσημβρινά   (ποιήσεις)   rfi   κι- 
βωτφ.      Σ.  διάφανες  ποιήσεις  .  .Μ 
17  (ι6).  nnQI.     Et  ostium.     Ο',  τ^   δε    βιίρα»'. 
Ά.  dWy/xa.      Σ.  θ.  θύραν» 

ntol»n   D^Stm    D*]E    DTinn.      Infima,  se- 

τ  *  •  ~  *  Π/ 

cwnrfa   <?/  /er/ta    (cubicula)  facies  eam.      V  . 

κατάγαια  διώροφα  καϊ  τριώροφα  ποιήσεις  αυ- 
τήν. Σ.  κατά  δίστεγα  και  τρίστεγα  ποιήσεις 
αυτήν}7 

19  (ΐ8).   ΤΡ^1**.       Ο'.    τήν    διαθήκην    (Ά.  Σ. 

σννθήκην29)   μου. 

20  (19)•  T'Cr^?^•     Ε*  ab  omni  ™vente•     0•  και 

άπο  πάντων  των  κτηνών,  και  άπο  πάντων  των 
ερπετών,  και  άπο  πάντων  τών  θηρίων.  Alia 
exempl.  και  άπο  πάντων  τών  θηρίων,  -τ  και 
άπύ  πάντων  τών  κτηνών  ^,29  Ά.  Σ.  (και  άπο 
πάντων  τών)  ζώων.30 

Cap.  VI.  18.   και  δσα  εάν  —  |Η  επι  της  γ?}?.31 


Cap.  VII. 

4.  WJpV  TON  OV•'?"1''?"*"11?•  Omnem  substan- 
tiam  quam  feci.  Ο',  παν  τδ  ανάστημα  δ 
εποίησα.  Alia  exempl.  πασαν  την  εξανά- 
στασιν  ήν  εποίησα.1 

8.  Ο'•  +και    άπ6   τών  πετεινών  τών  καθαρών,  και 
άπύ  τών  πετεινών  τών  μή  καθαρών  (4).2     Alia 
exempl.  (— )  και  άπο  τών  πετεινών  (4).3 
F|fyrr]Efi .      Ο'.  Vacat.      £(•  και  άπο  τών  πετει- 
νών 4.* 

11.  "tojrnynttn.      Ο',    εβδόμη    και    είκάδι.       Οι 

λοιποί-   ζ  και  ΐ.δ 
Π1Ί  DVMI.      Oceani  magni.     (Υ.  της  αβύσσου 

££.  της  πολλής 4* 
Ϊ^Π$$1.      Et  cataractae  (Anglice,  flood-gates). 

Ο',  και  οι  καταρράκται  (potior  scriptura  κατα- 

ράκται).     Ά.  Σ.  (και)  αϊ  θυρίδες.7 

12.  Οψ*Π.     Ο'.δύετός.'Ά.ίμβρος.     Έ.χειμών* 


vocem  omisit  scriba  Regii  codicis."  Ad  777  άσφάλτω  Holmes. 
e  Cod.  1 30  exscripsit :  Σ.  ΐλαστηρίου  (integra  lectio  est :  *A. 
ά\ο*φησ(ΐς  αλοιφή.  Σ.  ΪΚαστηρίου),  notans :  "  Hoc  referen- 
dum,  ut  videtur,  ad  της  κιβωτού,  infra;  et  ex  adverso  lineae, 
in  qua  sunt  istae  voces,  Cod.  64  habet  Σ.  ιλαστηρ . . .  [non, 
ut  Montef.,  ίλαστηρίω]."  De  Cod.  127  idem  testatur  Mat- 
thaeius :  "  άσφάλτω]  Άκ.  αλοιφή.  Montef.  ad  h.  1.  ex  Sym- 
macho  laudat  ΐλαστηρίω.  In  nostro  cod.  autem  legitur 
paulo  inferius,  casu,  ut  videtur,  quarto,  ex  adverso  vocab. 

κιβωτό»,  2ύ.  ίλαστηριο»."  Postremo  SyTO-hex.  ad  την  κιβω- 
τό» (ν.  1 6)  lectionem  refert:  Σ.  ίλαστηριον  (\*jdql~  kw*»). 
Hie  non  obetantibus,  si  quis,  suadente  Hebraeo,  Monte- 
falconio  calculum  adjecerit,  a  nobis  quidem  non  culpabitur. 

**  Nobil.  afiert:  *A.  μεσημβμ ινόν.  Σ.  διάφανες  ποίησες.  Cod. 
Χ:  Σ.  διάφανες.  Ά.  μεσημβρινό»  tji  κιβωτω.  Cod.  130:  Ά. 
μεσημβρινό»  ποιών  κιβωτω.  Σ.  διάφανες.  Cod.  1 35 :  ^.  διά- 
φανη (eic).  *Α.  μεσημβρινό».  Tandem  Syro-hex. :  Ά.  μεσημ- 
βρινόν  (\»ιγ\  .i).  Σ.  διάφανες  ();_ο»->).  Hieron. :  "  Pro  βΟ 
quod  eet,  coUigene  /acies  arcam,  m  Hebraeo  habet,  meri- 
dianum  facies  arcae,  quod  manifestius  interpretatus  est 
Sym.,  dicens  διάφανες,  hoc  eet,  dilucidum  facies  arcae, 
\o\enafenestram  intelligi."  *  Procop.  in  Gen.  p.  259 : 

Mcra  δε  τοκ  κατακλυσμό»  παρετηρησαμεν  στι  ούκετι  ώς  εν  τοίί 
ανωτέρω  θνραν  άνεωξεν  6  Νώ»,  άλλα  θυρίδα  (Cap.  viii.  5),  «"» 
άποστείλη  tof  κόρακα.  Βίαιον  δε  Ttf  την  παρατηρησιν  νπελάμ- 
βανεν,  u  μη  και  αϊ  λοιιται  «*δόσ*«  favrtpov  μίν  θυρίδα  περιΰχον 


άνοιγομίνην  υπό  τοΰ  Νώί,  πρότερο»  δί  θύρα»  η  Άνοιγμα  (λεγον 
προστεταχεναι  τον  θεόν  τω  HSet  ποιησαι  εκ  πλαγίων  της  κιβωτοϋ. 
θύραν  μεν  γαρ  6  θεοδ.  και  Σι/μ.,  άνοιγμα  δε  6  Ακ.  εποιησε. 
27  Idem  ibid.  ρ.  257  '•  τούτο  δε  κα\  ό  2νμ.  σαφώς  εξίθετο 
ειπών'  κατά  τα  δ.  και  τρ.  ποιήσεις  αντην,  (Eadem  habet  Cod. 
135  in  Commentario,  sed  om.  τά.)  Codd.  X,  64,  127, 130 
(sine  nora.),  135  :  Σ.  δίστεγα  κα\  τρίστεγα.  28  Syro-bex. 

*  \sn,  .  «S.     .^flo    t(,       Cod.    X    affert:    Ά.    σννθηκην    μου    μετά. 

σου.  w  Sic  Syro-bex.,  et  sine  obelo  Cod.  55,  Arab.  1. 

Praeterea  clausula,  κα\  από  π.  τ.  ίρπετών,  desideratur  in 
Comp.,  Codd.  15,  18,  aliis.  "  Nobil.,  Codd.  X,  130: 

Ά.  Σ.  ζώων.  Cod.  135  :  Σ.  ζώων.  Syro-bex.  ex  vestigiis  in 
loco  male  babito:  ♦  JLaJL*.?  .40.  81  Syro-hex.,  ubi 

pro  ^fcs^f-^  .{»  fortasse  pingendum  Vfcw  »(  —  ?. 

Cap.  VII.  x  Sic  Comp.,  Codd.  14,  15,  16,  alii.  Codd. 
127,  130  in  textu:  πασαν  την  εξ.  ην  ε'π. ;  m  marg.  autem : 
παν  τό  άνάστεμα  δ  ε'π.  Montef.  edidit:  *Αλλοί-  πασαν  την 
άνάστασιν  ψ  επ.,  quae  lectio  est  in  Codd.  I,  55,  71. 
2  Cod.  X,  absente  metobelo.  s  Sic  sine  obelo  Syro-hex., 
et  super  raeuram  Cod.  III.  *  Sic  Syro-hex.,  Arab.  1, 

et  sine  aster.  Comp.,  Codd.  I,  III,  71.  6  Cod.  130. 

Syro-hex.  ♦  JL»  jtduk?  ^Xo».  β  Sic  Syro-bex.,  Cod. 

127,  et  sine  aster.  Arub.  1.  7  Nobil.     Codd.  127, 

130:    ΟΙ  λοιπό)    και    Σ.   αϊ    θυρίδες.      Syro-hex.    ♦  )θΛΟ    .*£θ. 

8  Codd.  64  (cum  mutila  scriptura),  127,  135. 


-Cap.  VIII.  L] 


GENESIS. 


14.  ΓΤ3Π.      Ο'.  Vacat.      %  αυτοί*.9 

^3?ΓΓ73\  Ο',  και  πάν  Spvcov  π(Τ€ΐν6ν  (alia 
exempl.  πτ^ρωτόν10).  Alia  exempl.  και  πάν 
πίΤ€ΐνόν.η 

Ρ)]3'73   "TiQS   73.      Omnes  aves  omnium  ala- 

rum.     Ο'.  Vacat.     Alia  exempl.   πάν   Spvtov 

%  πάν  πτίρωτδν  «4.13 
15.ϊη-Ί^Ν.      O'.  h$k<rri.      t.biUru" 
20.  ^?5•      Invaluerunt.     Ο',   ύψώθη.     Ά.   ivtSv- 

ναμώθη.      Σ.  ίπΐκράτησεν.1* 
Ε^ΠΓΤ.      Ο',  πάντα  τα.  Ορη  τα.  υψηλά.      Alia 

exempl.  —  πάντα  «ί  τα  ορ»7.1δ 
22.  VBM3.      In    naribus    suis.      Ο'.   Vacat.     Alia 

exempl.  kv  ρώθωσιν  αύτοϋ}9 

"ϊΐΡΝ  73Ό.      _Ε#  o?nwi  quod  erat.      Ο',  καί  πάι/ 
ο  (alia  exempl.  πά?  δ?17)  ην. 
24.  *■*?£$.      Ο',  και  ύψώθη.     Ά.   {και)    έδυναμώ- 
θησαν.      Σ.  (και)  έπβκράτησεν.19 

Cap.  VII.  3•  -τ των  καθαρών 4.     —και  άπο  των 


(sic)  π€Τ(ΐνων — 0ι;λί/ (^).1β  4•  τ  «V•*  ^  (πάγω.90 
14.  κατά  ylyor  ^  αυτών  4.  κατά  γένος  >>£  αύ- 
τώί/  «4.  κατά  γένος  •%-  αύτοΰ  4.  κατά  γένος  £&  αυ- 
τού 4.n      iy.  —  καϊ  Τΐσσαράκοντα  νύκτας  4.** 

Cap.  VIII. 

1.  "^?3£ϋ•      Et  transire  fecit.      Ο',  και   έπήγαγιν. 

Ά.  Σ.  και  παρήγαγαν} 
0«|ΕΓ|    iiSttJj.      £f   desederunt   aquae.     Ο',   καί 
έκόπασ*   τδ    ίίωρ.     Ά.    (καί)    εστάλησαν   (τά 
ύδατα).      Σ.  (*at)  ίλώφησαν  {τά  ύδατα).2     θ. 
και   (κόπασα  .  . 

2.  VtDD^.      Ε/  clausi  sunt.      Ο'.  καΣ  έπίκαλύφθη- 

σαν  (alia  exempl.  άπ€καλύφθησαν4).     Ά.  και 
Ινεφράγησαν.      Σ.  <αί  έκλίίσθησαν.6 

3.  afch  "Τ>7Π  ΥΊΚΓΤ  7^Ώ.     De  superficie  terrae, 

magis  magisque  recedentes.      Ο',  πορςυόμ^νον 
άπο  της  γης  (alia  exempl.  add.  έν(δίδουβ). 

4.  οϊ•  n^nrqneia.   σ.  4£tyg  ™i  tfaefc.    o/ 

λθ17ΓΟΓ     ίτττακαι&ίκάτΐ]  .  . 


9  Syro-hex.,  et  sine  aster.  Cod.  135.         10  Sic  Codd.  15, 
37,  alii,  et  Reg.  1871  in  marg.  ll  Sic  Ald.,  Codd.  I, 

III,  X,  16,  18,  31,  alii,  et  Syro-hex.  12  Sic  Syro-hex., 

et  sine  aster.  Codd.  18  (cum  nertuAv  pro  πτ^ρωτον),  25,  38, 
alii.  Emendatius  pingendum  erat:  %παν  Spvtov  πάν  nrt- 
ρωτόνΊ;  sed  cum  Syro  consentit  Arab.  1.  13  S.  Au- 

gustin.  in  Locut.  20,  a  Flaminio  Nobilio  citatus :  "  Non 
refertur  in  quo,  nisi  genus  subaudias,  id  est,  in  quo  genere. 
Nam  si  in  carne  subaudiremus,  in  qua  fuerat  dicendum, 
quod  solus  interpres  Sym.  dixit."  M  Nobil.  Ιδ  Sic 

Syro-hex.,  et  sine  obelo  Cod.  58.  Praeterea  τά  ίψηλα  otn. 
Comp.,  Codd.  VI,  15, 16,  alii,  et  Arab.  3.  w  Sic  Cod. 

J35•  Syro-bex.  ci»  \  .♦  )•,•  -  -  »  -*  Cod.  64  in  marg. : 
•X  tvp<o  .  . ,  ut  videtur,  exciso  reliquo.  17  Sic  Comp.,  Ald., 
Codd.  III,  VI,  X,  1 4, 1 5, 1 6,  alii,  et  Syro-hex.  18  Codd. 
127, 130.  Cf.  Hex.  ad  Job.  xxxvi.  9.  Psal.  lxiv.  4.  Au- 
gustin.  Quaest.  in  Gen.  Lib.  I,  Qu.  II :  "  Exaltata  est  aqua 
euper  terram  CL  diee.  Aquila,  obtinuit;  Symraachus, 
praevaluerunt,  id  est,  aquae;n  ubi  nomina  interpretum 
inter  se  permutata  esse  videntur.  Idem  probabiliter  acci- 
dit  Syro  nostro,  qui  affert:  Ά.  κα\  ίπΐκράτησαν  (o»d*Jo). 

Σ.  κα\  ίδνναμώθησαν  (ci\  .  .»1(θ).  1β  SyTO-hex.      Ιη  ροβ- 

teriore  lectione  deest  metobelus ;  obelus  autem  non  prae- 
mittitur  duabus  lineis  quae  continent  των  wtrtivwv — θη\ΰ. 
20  Idem,  et  cum  ^r  Arab.  1.  Sl  Idem.     In  quarto 

tom.  I. 


loco  αυτού  est  in  Ed.  Rom.,  eed  abest  a  Comp.,  Ald., 
Codd.  I,  III,  X,  aliis.  22  Idem. 

Cap.  VIII.  x  Syro-hex.  ♦  i-A-i.!o  .»»  .}.  Cod.  64 
affert:  Ά.  Σ.  Ttaprry.  .  .  Codd.  127,  130:  *A.  naprryayrv. 
3  Nobil.,  Codd.  64  (mutilus),  130  (cum  ίλώφωσαν).  Cod. 
127  affert:  Ά.  ('στάλισαν.  Σ.  (fort.  θ.)  ίκ6πασ(.  Schleus- 
ner.  in  Nov.  Thes.  s.  v. :  "  Vocab.  στίλλίσ^αι,  de  aquis 
usurpatum,  notat  discedere,  deserere  terram,  defluere.  Mon- 
tef.  ('στάλησαν  male  transtulit,  coercitae  sunt."  Immo  recte 
babet  coercitae  suiti,  neque  aliter  cepit  Syrus  noster,  ver- 
tens:  ♦  oja-oii|o  .^.  3  Syro-hex.,  qui  in  textu  pro 

(κόπασ(,  ϊκοψί  (λ  λ  m9>)  interpretatus  est  (cf.  noe  in  Hex. 
ad  Thren.  iii.  45),  in  marg.  affert:  ♦  awo  .1.  Cf.  Hex. 
ad  Job.  iii.  17.  4  Sic  AkL,  Codd.  III,  32,  75,  alii, 

invitis  Hieron.  et  Syro-hex.  6  Codd.  X,  64  (mutilus), 

127  habent:  Ά.  ίκφράγησαν.  Syro-hex.  ♦  o^a|S~flD(o  .(. 
Minus  emendate  Nobil.,  Cod.  130:  *A.  άτίφράγησαν.  Sym- 
machi  lectionem  non  memorato  auctore  posuit  Montef. 
Hieron. :  "  Pro  revelatis  fontibus,  clausos  et  obturato» 
omnes  interpretes  transtulerunt."  β  Sic  Ald.,  Codd.  I, 

III  (cum  (vtdibov  το  ΰδωρ),  X,  i6, 18,  alii,  et  (cum  ατό  της 
γ.  πορ.)  Cod.  85,  Syro-bex.  T  Syro-hex.  j-Di-»?   ^^ot 

♦  yai.Uo.     Cod.  64  (mutilus) :  Οί  λ. . ."     Cf.  ad  Cap. 


Μ 


GENESIS. 


[Cap.  VIII.  4- 


4.  ΒΊΊΝ.      Armeniae.     Ο',  τα  'Αραράτ.     ΟΙ  λοι- 

ποί• 'Αρμενίας.9 

5.  "ΛΟΓΓ)  "TpTH  Vn.      Erant  magis  magisque  de- 

crescente».      Ο',   ήλαττονοΰτο.     Alia    exempl. 
πορευόμενον  ήλαττονοντο.9 

6.  Ϊ>?Π.    Fenestram.    Ο',  τήν  θυρίδα.    Alia  exempl. 

r^v  0ιίραι/.10     Ο/  λοιποί'  την  Θυρίδα.11 

7.  1"$*ΓΓΤ1Ν.      Ο',  ror  κόρακα,  -τ  του  ιδεΐν  ει  /ce/co- 

7ra/C€j/  το  ί/όωρ  «4.13 
2*1*17)  Ν*ΙΣΓ  ΝΕ|Η.     Ε/  «riif  exeundo  et  redeundo. 
Ο',  και  εζελθών,  —  οόκ  «*  άνεστρεψεν  (alia  ex- 
empl.   ούχ    ύπεστρεψεν13).     Ό    Σύρο?    και    ό 
1  Εβραίος•    ύπεστρεψεν.14 

8.  ΠΌΙ^Π  t»  ^JTO.      Ο',  άπδ  ττ;?  yijy.     Alia  ex- 

empl.  άπο  προσώπου  της  γης.15 

11.  PyTO    ΙιΗ  ιι/ij.     Folium    olivae   recens.      O'. 

0ιίλλθί/   (Σ.  0αλλδί/1β)    ελαίας  κάρφος. 
13.  Πρ3Ό"ΠΝ.      Operimentum.     Ο',  τήν    στεγην. 

Ά.  Σ.  τδ  κάλυμμα.17 
17.  Y"W1  ^nttTj.      ^  abunde  fetum  edite  in  terra. 

O'.  Vacat.      £5(•  καί  έρπετε  erri  HJs  y^s^.18 


19.  toQ^rrvS.      O'.  καί   rravra  τά   κτήνη.     "Αλ- 

λος-  και  πάντα  τά  ερπετά.19 

20.  Π7#.    Eolocausta.    C.  df  ολοκάρπωσιν.     Alia 

exempl.  ολοκάρπωσιν ;  alia,  όλοκαρττώσεΐί.20 
Σ.   αναφοράς.21 

21.  "β1?"^1?  Π^Τ"!  "^Ν"}.      Ο',  και  €?π€  Kiiptoy  ό" 

^eoy  διανοηθείς.  Ά.  (και)  enre  «r^ptor  πρδ? 
καρδίαν  αύτοΰ.  Σ.  (καί)  ίίτ*  /ctJpios-  πρδ? 
εαυτόν,  θ.  (καί)  core  κύριος  προς  τήν  καρ- 
δίαν αύτοΰ.22 

f«m  (cogitatio)  cordis  hominis  malum  est  α 
pueritia  ejus.  Ο',  οτι  έγκειται  ή  διάνοια  του 
ανθρώπου  επιμελώς  επι  τά  πονηρά  εκ  νεότητος 
αύτοΰ.  Ό  'Έβραΐος-  το  πλάσμα  της  καρδίας 
ανθρώπου  .  .  ,23 

22.  ΥΙ^Ο  ^ΦΊ   '3  "^•     Inposterum  quamdiu  terra 

durat.     Ο',  (alia  exempl.  ετι.    πάσας241)  πάσας 

τάς   ημέρας   Της   γης.       Σ.  δ*ά  πόρτων  των  χρόνων 


της  γης. 

ΓΠ^ΤΠ   Q'VV1.      Ο',   ήμεραν  και  νύκτα, 
και  ήμερα  και  νύ£2β 


Ά.  Σ. 


8  Cod.  Reg.  1871.  Cf.  Hex.  ad  4  Reg.  xix.  37.  9  Sic 
Ald.,  Codd.  I,  III,  X,  14,  16,  alii,  Arab.  1,  2.  Syro-hex. 
^ila  »-d   00«  ^-^»7.  10  Sic  Codd.  15,  18,  alii,  et 

Hieron.,  qui  ait :  "  Pro  ostio,  /enestra  scripta  est  in  He- 
braeo."         u  Procop.  in  Gen.  p.  259.     Cf.  ad  Cap.  vi.  17. 

18  Sic  Syro-hex.,  Cod.  X  (obelis  lineis  quinque  ab  άπίστίΐλ* 
ad  <wr€(rr«tXc  (v.  8)  praemissis),  et  sine  obelo  Comp.  (sine 
τον),  Ald.,  Codd.  I,  III,  14, 15  (sine  τον),  i8,  alii,  Arab.  1,  3. 
13  Sic  Ald.,  Codd.  I,  III,  X,  14, 16,  alii.  Obelua  est  in 
Syro-hex.  "  Didymus  in  Cateuis  MSS.   et  schedis 

Combefis.  :  Ό  Σύρος  ούχ  ομοίως  τη  Ελληνική'  Xryei  γαρ  νπί- 
στρΐψβ'  κάί  ό  Εβραίος.  Procop.  in  Gen.  ρ.  268  :  τοιγαροΰν 
και  6  κόραξ  ύπίστρ(ψ*ν,  ως  €χ«  το  ΈβραΊκόν.  u  Sic  Comp., 

Codd.  Ι,  Χ,  15,  1 6,  1 8,  alii,  et  Syro-hex.  1β  Cod.  130. 

»Sic,  sed  ad  κόρφος,  Codd.  X,  135  (sine  nom.).  Cf.  Hex. 
ad    Prov.   xi.   28.  "  Cod.  X.      Syro-hex.  .u»  ./• 

♦  JN. .  ft  «ifc.  \ .     Nobil.  affert :  *A.  τό  κάλυμμα.  18  Syro- 

hex.  in  textu:  *  l±ij  *%j*.  o^to-X.  Arm.  1  pingit: 
et  reptenl  super  lerram.  5fc  crescite  ei  multiplicamini  super 
terram.    Oraeca  noetra  dat  Cod.  130  in  marg.  (cum  tpntTt). 

19  Sic  in  textu  Syro-hex.  Post  κτήνη  Cod.  135  infert:  κα\ 
ir.  τα  κινονμΛνα  ipnrra  ini  της  γης.  *°  Prior  lectio  est  in 


Comp.  (cum  όλοκαντωσιν),  Codd.  III,  VI,  14,  15,  19  (ut 
Comp.),  aliis;  posterior  in  Codd.  X,  16,  18,  aliis,  et  Syro- 
hex.  21  Nobil.,  Codd.  X  (curn  άναφοραν),  64  (ubi  ultima 
litera  abscissa  est),  130.  Cod.  127  in  marg.  τας  αναφοράς, 
exscribente  Matthaeio.  Μ  Sic  Cat.  Niceph.  p.  154,  prae- 
misso  eingulis  lectionibus  "Αλλορ.  Symmachi  et  Theodo- 
tionis  versiones  testatur  Nobil.  ^  Euseb.  Emis.  in 

Catenis  Regiis  et  schedis  Combefis.  (  =  Procop.  in  Gen. 

p.  253):  Ό  δ«  ΈβραΊος  αντί  τον  ΐπιμίλώς,  φνσικον  τον  ανθρώ- 
πον  ΐπι  τα  π.  (κ  ν.  αυτόν.  Noilrat  δ«  παρ'  αντοίς  κα\  όντως'  το 
πλάσμα  της  κ.  άνθρωπου  «rt  τα  π.  eVc  ν.  αύτοΰ.  Ubi  ρΓΟ  παρ' 
αύτοΊς  nescio  an  legendum  παρ'  άλλοις.  Ιη  textu  LXXvirali 
(πψ(λως  reprobant  Ald.,  Cod.  83,  Syro-hex.,  et  Arab.  3. 
24  Sic  Syro-hex.,  et,  incerta  distinctione,  Codd.  15,  55,  64, 
alii.  25  Syro-hex.  ♦  )l^»|?  ka-i»)   ^οο>  \o  *-^s  .*o. 

"  Margo  forte,  nam  fere  sunt  exesa,  πάντα  τον  χρόνον  της  γης 
Cod.  64." — Holme8.     Iste  codex  est  Reg.  187 1,  ex  quo 

Montef.  edidit :  *AXXoy•  πάντα  τον  χρόνον  της  γης.  2β  Cod.  Χ 

(sine  και  priore).  Sic  in  textu  Codd.  16,  18,  25,  alii,  et 
Cod.  127  in  marg.  Cod.  64  affert:  Ά.  ημίρα  κα\  νύξ. 
Holmes.  e  Cotld.  127, 130  exscripsit:  Ά.  κάί  ημίρα  κα\  νύζ; 
sed  in  priore  cod.  abesse  nomen  auctoris  diserte  affirmat 


-Cap.  IX.  23.] 


GENESIS. 


87 


Cap.  VIII.  ι.  —  και  πάντων  των  πετεινών,  και 
πάντων  των  ερπετών  4f  οσα  ην.27  17.  8σα  —  εστί  4. 
21  (bis).  —  ό  θεός  4.     —  σάρκα  «ί.28 


Cap.  IX. 

2.  Η*??  ^-ϋ"1^  ^•  Ο',  επι  πασι  τοις  θηρίοις 
της  γής  (alia  exempl.  add.  —  και  επι  πασι  τοις 
κτήν€σι  της  γήΐ4ι).  Σ.  κατά  πάντων  των 
θηρίων  (της  γης).2 

4.  ιΏ*1  wD33L      Cum  anitna  ejus,  id  est,  sanguine 

ejus.  O'.  εν  αΐματι  ψυχής.  Ά.  kv  ψυχή 
αύτοϋ  αΐμα  αύτοϋ?  Σ.  ου  συν  ψυχή  αίμα 
αύτοϋ} 

5.  ΦΤ"!*?   (in   priore   loco).     Repetam.     Cf.  Vacat. 

Alia  exempl.  εκζητήσω.5 
πζΓΓνδί      Ο',  πάντων  των  θηρίων  (Ά.  Σ.  ζώων6). 
ΒΤ•Ν  TO.     Ο'.  Vacat.      %  εκ  χειρός  ανδρός  <7 
ΤΠΗ.      Ο',  άδελφοϋ  >£  αύτοϋ  4* 


6.  ^?^   to^   0^Μ3.      Per  hominem  snnynis  eju* 

effundetur.  Ο',  αντί  του  αΐματος  αύτοϋ  εκχυ- 
θήσεται.9  Aliter  :  CK.  ^  4ρ  άνθρώπω  4  άντι 
του  αΐματος  αύτοϋ  εκχυθήσεται.10 

7.  ΡΠ^ΤΪΪ.      Et  multiplicaminor  in  ea.      Ο',  και 

κατακυριεύσατε  αυτής.     Alia  exempl.  και  πλη- 
θύνεσθε  επ'  αυτής.11 
10.  D3flN.     (Χ.  οσα  εστί  μεθ'  ύμων.      Alia  exempl. 
>%  ^σα  /ί€0'  ύμων  4.™ 
γΊΝΓΤ   ]ΤΠ   ^bS.      Ο'.  Vacat.      *%  πασι   τοϊς 
ζώοις  τής  γής  4.™ 

14.  rSST^  Β?  W?•  Cmw  obduxero  nubes 
super  terram.  Ο',  εν  τω  συννεφεΐν  με  νεφελας 
επι  την  γήν.  "Αλλος-  εν  τω  συνάγειν  με 
νεφελας  υπεράνω  τής  γής.1* 

22.  ftpg    ΓΙΝ.      Nuditatem.      Ο',    τήν  γύμνωσιν. 

Ά.  Σ.  τήν   άσχημοσύνην.15 

23.  Γ^ΧΦ  ΓΊΝ  (in  priore  loco).      Of.  τήν  γύμνωσιν. 

Ά.  Σ.  θ.  τήν  άσχημοσύνην.™ 


Matthaei.  27  Cod.  Χ,  teste  Holmesio :  -τ- και  πάντων  τών 
π.  -τ-  και  -πάντων  των  ίρππων  —  οσα  η*  ν  (sic,  sine  metobelo). 
Verba  των  ερπόντων  desunt  in  Ald.,  Codd.  III,  X,  14, 15, 16, 
aliis,  et  Syro-hex.  M  Syro-hex. 

Cap.  IX.    x  Sic  Syro-hex.,  et  sine  obelo  Codd.  I,  X,  14, 
16,  alii.  2  Eeg.  187 1  (=CocL  64,  qui  mutile  habet: 

Σ.  κατά  πάντων  .  .  .).  Mox  post  υπό  xfipas  υμών  (sic)  Syro- 
hex.  in  marg.  add.  πάντα  (^ot.\o),  concinente  Cod.  20. 
s  Nobil.,  Cod.  130.  Syro-hex.  •:•  c*^-.?  J^?  ch«<?i  1  ■»  ./. 
Cod.  X  affert :  Ά.  iv  ψ.  αΰτοΰ  αΐματι  αυτοΰ.  4  Nobil.,  Codd. 

χ3°»  r35  (cum  ^χΰ  αντοΰ  pro  ψυχτ}).  Syro-hex.  «x^»  .u». 
♦  0Λ-?  (epatium  capax  vocis  Jjo» ,>  U&j.     Gat.  Nicepb. 

p.   155'     Σύμμαχος    φησι'   τό    αίμα    των    αλόγων    ζώων   η    ψυχή 

αυτού  ίστιν.  Cf.  Hex.  ad  Levit.  xvii.  14.  δ  Sic  Codd. 
I,  III,  15,  25,  alii,  et  Syro-bex.  β  Codd.  X,  130.  Syro- 
hex.  ♦  JloJL*  .u3s  .(.  7  Syro-hex.  %et  ex  manu  viri 

Arab.  1,  et  sine  aster.  Arab.  2.  8  Sic  Syro-hex.,  et  sine 
aster.  Comp.,  Codd.  X  (in  marg.),  15,  16,  alii.  9  Sic 

Ed.  Rom.,  a  qua  ne  hilum  quidem  discedunt  libri  scripti. 
Correctorem  aperte  sapit  scriptura  Complutensis  :  άντ\  τοΰ 

αίματος  ανθρώπου  τό  αύτον  (κχυθησ(ται;  nec  mimis  S.  Chry- 
SOSt.  Opp.  T.  IV,  p.  262  D:   άντ\  τοΰ  αίματος   αΰτοΰ  τό   αυτοΰ 

(κχυθησ(ται.  Alias  SS.  Patrum  et  versionum  lectiones,  vel 
potius  recensiones,  retulit  Ceriani  ad  loc.     Hebraeum  pre- 

iiicns,  ut  Solet,  GraeCO-Ven. :    iv  τω  άνθρώπω  τό   αίμα  αΰτοΰ 

χ(θησ(ται.  10  Syro-hex.  οώ-*  U>?  »ft\»  VUjiAs-χ• 


.«-λ,Ι^ο.  Εχ  interpunctione  ad  J00?,  αΐματος,  collata  etiam 
veraione  Arabica,  e  Syro-hexaplari  confecta,  Ceriani  proba- 
biliter  colligit,  post  )joj  (sic,  cum  interpunctione  minima) 
excidisse  alterum  iaoj,quod  cum  pronomine  oC^*?  compone- 
retur,  ut  Graeca  sonarent :  άντ\  toC  αΐματος  ΑΙΜΑ  αύτοϋ  ίκχ. 
Quod  vero  ad  versionem  Harethi  attinet,  Holmes.  ex 
Arab.  1,  et  sine  aster.  Arab.  2,  Latine  vertit:  3K  pro 
homine  sanguis  illius  loco  sanguinis  (effundetur);  pro 
quibus  Pat.  Junius  in  Bibl.  Pol.  Waltoni  T.  VI,  ex  utroque 
exemplari  Arab.  cum  asterisco  in  altero,  Graece  dedit: 
(ό  ίκχίων  αίμα  ανθρώπου)  κάϊ  (ζ  ανθρώπου  αΐμα  αΰτοΰ  αντί  τον 
αίματος  (κχυθησπαι,  quae  ab  Holmesianis  ηοη  discrepant 
nisi  in  versione  supplementi  Origeniani  V  luutso  •Χ•.  Pro 
boc  autem  nos  in  contextu  Arabico  reperimus  ^jL-JVLj-X•, 
h.  e.  ?R  tv  άνθρώπω,  copula  in  apodosi  regulariter  redun- 
dante.  u  Sic  Ald.  (cum  Μ  της  γης),  Codd.  Ι,  III  (ut 

Ald.),  X,  31  (ut  Ald.),  alii,  et  Syro-hex.  "  Syro-hex. 

V  ^ a  a Μ ^ |  «  -N^ S.  Asteriscus  est  in Cod. X  et  Arm.  1. 
Praeterea  etrri  deest  in  Ald.,  Codd.  I,  III,  VI,  14,  15,  aliis; 
integra  autem  clausula  in  Cod.  71,  et  Bodleiano  a  Tischen- 
dorfio  edito.  13  Sic  Syro-hex.,  Arm.  1  (cum  -Χκαι  πάσι), 
et  sine  aater.  (cum  κα\  πάσι  ζ.)  Cod.  135.  Cod.  130  ante 
από  πάντων  infert :  πάσι  τοις  ζ.  της  γης.  Η  Cod.  Χ  sim• 

nom.,  teste  Montef.  1δ  Nobil.,  Codd.  X  (cum  Ά.  pro 

Ά.  Σ.),  127,  130,  135.  Syro-hex.  ♦  )w>-jD»r>  ■  \  .j»  J. 
16  Syro-hex. 


28 


GENESIS. 


[Cap.  IX.  23- 


23.  *MTJ  nh  arrnN  j-itw  rPfthfcj)  BnPjpt•  Et 

facies  eorum  erat  retrorsum,  et  nuditatem  patris 
eorum  non  viderunt.  Ο',  και  το  πρόσωπον 
αυτών  οπισθοφανώς  (alia  exempl.  όπισθοφα- 
νεςν),  και  την  γύμνωσιν  του  πατρόν  αυτών  ουκ 
εΐδον.  ΟΙ  Γ".  κα\  τα  εμπρόσθια  δ«  αυτών  άπίστρα-  ι 
πται,  και  τήν  άσχημοσύνην  τον  πατρός  αυτών  ουκ 
*?δον.19 

24.  Yi^.      Et  expergefactus  est.     Ο',  εζενηψε  δε. 

"Αλλο?•   και  εξυπνίσθη}9 

25.  Ον7^2?  "^??•     Servus  servorum.      Ο',  παις  οικε- 

της.     Ά.  δοϋλος  δούλων.20 

27.  \?ΠΜ21.     Intentoriis.     0\  εν  τοις  οΐκοις.    "Αλ- 
λος•  εν  τοις  σκηνώμασι.21 
Cap.  IX.  ι.  —  και  κατακυριεύσατε  αυτής  4.22     22. 

—  εξελθών  ^,23      24•   άπδ  roO  ο«όι/  >*(•  αι)τοΟ  ^,24 

CAP.    Χ. 
4.  DVO.      Ο'.  KiiriOi  (s.  Κίτιοι).      Σ.  XcVrai/.1 
8.  *Ί&.      Potens.     Ο',  γίγας.     Ά.  Σ.  /Siatoy.2 
10.  Sna.     Ο'.  Βα/3ι/λώ»/.     *ΟΈ/3ραΓοί•   Βαββλ.3 


14.  D^?  *•»;  TON.      Ο',  8θεν   εξήλθε  (alia   ex- 
empl.  add.  εκείθεν*). 

21.  ^Jl*  I"*?  T^•     J^flin  JflpAe/  naiw  roq/ori. 

Ο',  άδελφω  Ίαφεθ  του  μείζονος  (Ά.  τω  μεγάλω. 

Σ.  τοΟ  πρεσβυτέρου,  s.  πρεσβύτου5). 
25.  Α§•      Ο'.  ΦαλΙγ  (alia  exempl.  Φαλ«κβ). 

Cap.  XI. 

2.  O^DDl.      Owm   migrarent.      Ο',  ej/  τω   κινήσαι 

(Ά.  5ραί.     Σ.  άπάραι1)  αυτούς. 

3.  ^ΏΠΓΤ.     Bitumen.     Ο',  άσφαλτος.     Ό  Εβραίος 

και  δ  Εύρος'   άσβεστος.2 

6.  'ΙΏΓ    "^tp^    75.      Quicquid   consilium    ceperint. 

Ο',    πάντα   δσα    άν    επιθώνται.     Ά.   (πάν)   δ 
εννοηθήσονται.      Σ.  (πά*/)  δ  εάν  λογίσωνται? 

7.  Π713.     Confundamus.     Ο'.συγχεωμεν.    Ά.άνα- 

μίξωμεν.4' 
9.  *?ηΐ.      Ο',  συγχυσις.     Ά.  Βαβέλ.5 
ν72.      Ο',  συνεχεε.     Ά.  συνέμιξε* 


17  Sic  Codd.  Ι  (ante  corr.),  III,  Χ,  15, 19,  »1».  18  Syro- 
hex.  \  .  rpici  ft  \ο  .^,  a  .,9>o>  .ec*X-»  ^-.?  |αό*_οο  .^. 
.oU  Jl  .omo^i;.  19  "  Sic  legit  Theodoret.  [Quaest. 

LV  in  Gen.=Orig.  Opp.  T.  II,  p.  33]:  ίξνπνίσθη  [άπό  τον 
ΰπνον  αυτού].  Videtur  autem  Symmachi  esse,  qui  semper 
vocem  Γί?ί?  ϊξυπνίζίΐν  vertere  solet.  Sic  Psal.  xliii.  24. 
Ixxii.  20." — Montef.  m  Nobil.,  Codd.  64,  130  (sine 

nom.).  Lectionem  ad  v.  26,  to?  12])  $33  W,  ο',  και 
ϊσται  Xavaiiv  παις  [οΐκίτης]  αντον,  male  retraxit  Montef.      Cf. 

Scharfenb.  in  Animadv.  p.  8.  21  Sic  Ald.,  Codd.  VI 

(cum  σκηνώσίσΐΐν),  15,  2θ,  25  (cum  oUoit  in  marg.),  alii, 
Hieron.,  et  Patres  in  Cat.  Nicepb.  pp.  165-168.  n  Syro- 
hex.  Omnia  a  κα\  πληρώσατ(  ad  κατακυρκν^τΐ  (sic)  obelo 
notantur  in  Cod.  X.  **  Idem,  qui  male  pingit:   _o 

«fl  ft  ,1  —  pro  *  ,n  a  1  *-a  — .  M  Idem.     Sic  sine  aster. 

Codd.  I,  82, 135,  Arab.  1,  2. 

Cap.  X.    *  Codd.  X,  130  (cum  Κότα*).  *  Cod.  127: 

'Α*.  ακνλας  (eic).  Συ.  βίαιος;  ubi  pro  άκνλας  nescio  aii 
legendum  Ισχυρός.  Cf.  Hex.  ad  Jerem.  xlvi.  9.  Ad  Sym. 
cf.  ad  Cap.  vi.  5.  Nobil.  ad  γίγας  κυνηγός  (ν.  9  in  poste- 
riore  loco)  affert:  Schol.  βίαιος,  et  eic  in  marg.  Cod.  130. 
*  Cod.  73.  Cod.  135  in  marg. :  Ό  Έβρ.  βασιλίία  πρώτον 
^ϊρώβ  ώνομάσθη  *υβν\ώνος.        *  Sic  Comp.,  Codd.  III, 


Χ,  14,  ΐ5>  ι6>  a^i•  Parum  probabiliter  Symmachi  lec- 
tionem   esse   suspicatur   Montef.  6  Cod.   X,   teste 

Holmesio.  Montef.  ex  eodem  affert  tantum :  Σ.  τον  πρ(σ- 
βύτου.  β  Sic  Comp.,  Ald.,  Codd.  III,  X,  14, 16,  alii. 

Montef.  e  Cod.  Reg.  1825  exscripsit:   Φαλ«  μερισμός  ίρμη- 

vtvfTai.     "Αλλοϊ   φησίν'    οδόντων   (κτιναγμος.      Sed   recte  Vldit 

Scharfenb.  in  Animadv.  p.  10,  alteram  interpretationem 
non  ad  Φαλ«κ,  sed  ad  Σ(ννααρ  (Cap.  xi.  2,  ubi  Cod.  135 
adscripsit:  οδόντων  Ικτιναγμος)  pertinere,  quasi  a  ]ψ,  dens, 
et  ">Jtt,  excuesit. 

Cap.  XI.  1  Codd.  X,  127, 130.  2  Schol.  apud  Nobil.: 
Ό  Σύρος  και  6  Εβραίος  ασβαττόν  φασιν'  και  την  ασφαλτόν  Ttv« 
των  διδασκάλων  ασβ(στον  ΐφασαν  tivai,  άγνοονντις  ώς  (ϊκος  τάς 
(ν  τη  Άσσυρία  πηγάς.  Diodorus  in  Cat.  Nicepll.  ρ.  175: 
Ό  Έβραϊος  κα\  ό  Σύρος  (\tim  και  ασβ(στος  ην  αντοΐς  6  πηλός' 
κα\  μαλα  *ίκότως'  άσφαλτος  γαρ  (ϊς  οϊκοδυμην  άχρηστος,  ασβίστος 

δί  (πιτη^ιοτάτη.         3  Cod.  Χ.     Minus  emendate  Cod.  1 30 : 

ΰθ(ν  νοηθησονται.      Σ.    6   «αν  λογησονται  (eic).      Etiam   Nobil. 

affert:  Schol.  SOtv  ΐννοηθησονται.  *  Codd.  X  (cum  άνα- 

μ*ίξ.),  ΐ3θ.  6Iidem.  β  Codd.  X,  127.     Co<L 

130  in  marg.  sine  nom.:  άνίμι&ν.  Montef.  e  Cod.  X  ex- 
scripeit:  *A.  άνίμιξ(;  eed  scripturam  σννίμ*ιζ(  (sic)  testatur 
Griesb. 


Γλι•.  XII.  18.] 


GENESIS. 


29 


12, 13.  τφΠΜ  W    :rft>ttrnN  ^τη.    Ο',  καΐ 

εγεννησε  —  τον  Καϊνάν.  και  εζησεν  Άρφαζα,δ 
μετά  τ6  γεννήσαι  αύτον  τον  Καϊνάν,  ετη  τετρα- 
κόσια, και  εγεννησεν  υιούς  και  θυγατέρας,  και 
απίθανε,  και  έζησε  Καϊνάν  ίκατον  κάΙ  τριά- 
κοντα ετη,  και  εγεννησε  4 7  τον  Έαλά.  και 
έζησε  Καϊνάν  (Άρφαξάδ). 

28.  ΒΓ«|Ιρ9  nVQ.      In   Ur   Chaldaeorum.     Ο',   kv 
TJj  χωρά  των  Χαλδαίων.9     (Οι  λοιποί•)  εν  Ουρ 
των  Χαλδαίων.9 
Cap.  XI.  ιι.  ^r  και  απέθανε  <10      13,  15,  17»  J9» 

21,  23,  25.  -τ  και  απέθανε  «4.11 

Cap.  XII. 

5.  $23    Π2ΊΝ   *feQ.      °'•  Vacat.     Alia  exempl. 

και  ηλθον  εις  γην  Χαναάν.1 

6.  ΠΎΙΏ  ]Υ?Ν  TJf.     Ifrgue  α</  guercum  More.     Ο'. 

«η  τήν  6p0r  την  νψηλήν.  Σ.  («ω?)  r^y  δρυός 
Μαμβρή.2 


8.  pJ!jy53•     £/  transtnlit  (tentorium).      Ο',  και  άπι- 

στη (Ά.  μετηρεν.     Σ.  άπήρεν3). 

Ε^?.  Ab  occidente.  Ο',  κατά  θάλασσαν.  Ά. 
από  θαλάσσης.      Σ.  άττό  δυσμών.* 

ΓΤίΓΓ  Dttn  ΝΊ,Τη.  #'  invocavit  nomen  Jovae. 
Ο',  /cat  ίπεκαλίσατο  67Γί  τω  ονόματι  κυρίου. 
Ό  Σιίρο?•   €κάλ€σ€  τό  Ονομα  κυρίου.* 

9.  Γ032ΓΤ.      Meridiem  versue.     Ο',   cv   τ#    (ρημ<ρ• 

Ά.  νότονδε.      Σ.  €ί?  ι/ότοι\β 

10.  ^?~?•      Gravis  erat.      Ο',  ενίσχυσεν.     Ά.  εβα- 

ρύνθη.7 

12.  ^"ΓΡ.      Vivam   servabunt.      Ο',  περιποιήσονται. 
Ά.  ζωωσουσιν.9 

|  ΐ7.  d^J2  njns-ni*  rnrp  ya^.    £/  /^«««7 

Jova  Pharaonem  plagis.  Ο',  καί  ήτασεν  ό 
θεός  (alia  exempl.  /cvptos9)  τον  Φαραώ  «τα- 
σ/ζοί?.     Ά.  (και)  ήπτετο  . . .  άφαΐς.10 

18.  Π^ΤΤΏ.      Ο',  τίτοΰτο.     Ά.  εις  τι  τούτο.11 


7  Procop.  in  Gen.  ρ.  299  '•  Κα!  ίγίννησ(  τον  Καϊνάν.  %Έν 
τφ  Εβραϊκά)  (χα,  Άρφαξάδ  τον  Σάλα  γα>νά'   κα\  το  μίσον  ρητον 

ώβίλισται.  (Obelus,  si ve  hypolemniscus,  est  in  Arab.  1, 
teste  Grabio  in  Dissertatione  etc.  p.  26,  qui  tamen  in 
textu  LXXvirali  v.  13  pingit:  -^-κάί  απίθανα,    και  ίζησ^ν 

Καϊνάν  ίκατόν  τριάκοντα  (τη,  και  (γίννησί  τον  Σαλά.  και  (ζησί 
Κ.  μ(τά  το  γανήσαι  αυτόν  τόν  Σ,  (τη  τριακόσια  τριάκοντα,  κα\ 
€γίννηο~€  υ'ιονς  και  θυγατίρας,  και  άπίθανί  *ί.)     Verba  ωβίλισμίνα 

desunt  in  Cod.  82,  Arm.  1,  qui  in  fine  pro  Καϊνάν  legunt 
Άρφαξάδ.  8  Hieron. :  "  Pro  eo  quod  legimus,  in  re- 

gione  Cftaldaeorurn,  in  Hebraeo  habetur,  in  ua  chesdim, 
id  est,  in  igne  Clialdaeorum . . .  quod  videlicet  ignem  nolens 
adorare,  igne  consumptus  sit.  Loquitur  autem  postea 
Dominus  ad  Abrabam  (Cap.  xv.  7):  Ego  eum  qui  eduxi  te 
de  igne  Clialdaeorum"  Cf.  Gesen.  in  Tfies.  Ling.  Hebr. 
p.  55.  9  Euseb.  in  Onomastico,  p.  304 :  Ονρ  των  Χάλ- 

δα'ιων,  Ένθα  απίθανων  Άρράν  ό  άδ(λφος  Αβραάμ,  ον  κα\  ό  τάφος 
(Ις  (τι  νυν  δύκννται,  ως  Ίστορΰ  Ίάσηππος  (Alltiq.  Ι,  6,  5>  ubi 
«ν  πόλ«  Oipij  λϊγομίνη  των  Χ.).  1ϋ  Arab.  Ι,  2.  u  Cod. 

Χ,  ubi  ad  νν.  13,  1 5  lemnisco,  ad  reliquos  obelo  haec  verba 
notari  testatur  Griesb. 

CAP.  XII.  l  Sic  Ald.  (cum  €Ϊση\θον  4»  την  γ.),  Codd.  Ι 
(cuni  ηλθίν),  III,  Χ,  15,  1 6,  alii,  et  (quantum  ex  Arab.  1 
conjicere  licet)  Syro-hex.,  qui  mox  v.  6,  testibue  Arab.i,  2, 
rerbe  «'?  το  μήκο:  αύτης  cum  Conip.,  Codd.  I,  15, 19,  aliis, 


et  Hebraeo  reprobat.  2  Codd.  X,  130  (cum  Μαμβρί). 

Nobil.  quasi  scholium  aflFert:  t^  dp,  Μαμβρή;  et  sic  in 
marg.  sine  nom.  Cod.  127.  3  Codd.  X,  127  (cum  μ(τη- 

y«/).  Nobil.  affert:  Ά.  μΐτηρ<ν.  Cf.  Hex.  ad  Prov.  xxv.  1. 
4  Codd.  X,  127,  130.  Nobil.  affert:  Schol.  από  δνσμών. 
από  θαλάσσης.  6  Procop.  in  Gen.  ρ.  313  :   Τόν  Σύρο»  λίγ€ΐν 

φασιν,  (κάλ(σΐ  τό  ον.  κ.,  τουτέστιν,  «πίκάλίσί  τφ  ονόματι  κυρίου 
την  γην,  οτι  λοιπόν  θ*οΰ  ην  κληρονομιά.  β  Nobil.,  Codd.  Χ, 

1 27.  Mendose  Cod.  130:  Σ.  voVovik  <ls  νότο».  Cf.  ηοβ 
ad  Cap.  xliii.  24.  Hieron. :  "  Et  in  praesenti  et  in  pluri- 
mi8  aliis  locis,  pro  deserto,  ad  austrum  scriptum  eet  in 
Hebraeo."  (Paulo  ante  ad  airrjptv  Cod.  130  in  marg. 
pingit:  *A.  airrjptv  fKUOev;  sed  rectius  Cod.  127  in  marg. 
sine  nom. :  tK*W(v.)  7  Codd.  X,  127, 130.  Nobil.  affert : 
*A.  *βάρυν(ν.     Cf.  ad  Cap.  xviii.  20.  8  Codd.  X,  130. 

Cf.  Hex.  ad  Ezech.  xiii.  19.  9  Sic  Comp.,  Codd.  14, 16, 
18,  alii,  et,  testantibus  Arab.  1,  2,  Syro-hex.  10  Cod.  X 
affert :  Ά.  ηπτιτο  άφαΐί  (βασάνισα,  nullo  spatio  poet  rprrtro 
relicto.  Cod.  127:  κα\  ήπτίτο  άφαϊς ;  Cod.  130:  ψττΓΓο  άή>αΐς, 
uterque  sine  nom.  Cf.  Hex.  ad  Exod.  xi.  1.  Psal.  xc.  10. 
Quod  ad  (βασάνισα;  attinet,  non  est  Symmachi  vereio,  ut 
Uolmesio  videbatur,  sed  mera  glossa  vocis  fraatv.  Heeych.: 
"Ητασίν  (βασάνισα.  Cf.  Scharfenb.  in  Animadv.  p.  10. 
uCod.  127. 


30 


GENESIS, 


[Cap.  XIII.  1- 


Cap.  xm. 

1.  Π^Ι|Π.     CY.  tk  την  ίρημον.     Σ.  ety  τον  vhrrov} 

2.  "ΤΝΌ  "03.      Gravis  (dives)  erat  valde.     Ο',  ην 

πλούσιος  σφόδρα.   O'E/3paibr  βαρύς  σφόδρα.2 

3.  232Q  νψψτ!?'      Secundum  stationes  suas  ab  au- 

gtro.      CX.  SOev  ηλθΐν  €ΐς  την   ίρημον  (Σ.  tis 
τον  vbrov3). 

5.  D^b^N").      Et  tentoria.     Ο',  και  σκηνα'ι.     Alia 

exempl.  και  κτήνη.* 

6.  "ΗΠ?  Γΐηψ1?  'hT  W7\.     Et  non  poiuerunt  habi- 

tare  una.      Ο',   και  ουκ  kyjapti   αυτούς   ή   γη 
κατοικίϊν   άμα.      Alia   exempl.    και   ουκ   ήδύ- 
ναντο  (s.  ίδύναντο)  κάτοικων  άμα.5 
12.  IttT  (in    priore    loco).     Ο',    κατωκησεν.     Alia 
exempl.  παρωκησεν*     Ά.  Ικάθισίν.      Σ.  ίμ^ι- 


18.  2ψ!ϋ•      Ο'.    κατωκησ€.      Alia    exempl.    τταρω- 


κησ€.' 


Cap.  XIII.  17•  *°"    Α   το   πλάτοί    ££  αύτη?  <9 
-τ-  καί  τω   σπίρματί  σου  e/y  τδι/   αιώνα  4}° 


Cap.  XIV. 

1.  "^*?.      Ο'.  Έλλασ<£/>.      Σ.  ΪΙόντου.1 

nb^.      Ο'.  Έλα>.      Σ.  Σκυθών.2 

&fi&•      Gojim.     Ο',  ίθνων.      Σ.  ΪΙαμφυλίας.5 

3.  ^^Π•      Consociati  convenerunt.      Ο',  συνεφώνη- 
σαν.     Ά.  συνέβαλον.      Σ.  συνηλθον.4 

^"TteTT  p03T7N.  In  valle  Siddim.  Ο',  «ri 
την  φάραγγα  την  άλυκήν  (Ά.  των  πρινίώνων. 
θ.  τώ>  ακτών5). 


Cap.  XIII.  '  Cod.  Χ.  Minus  probabiliter  Cod.  127  :  Άκ. 
ttt  τον  νότον.  Cf.  ad  Cap.  xii.  9.  *  Hieron. :  "  Quomodo 
potuerit  exiens  de  Aegypto  fuisse  dives  valde?  Quod 
solvitur  illa  Hebraica  veritate,  in  qua  scribitur:  Abram 
gravis  vehementer,  boc  est,  βαρύ:  σφόδρα;  Aegypti  enim 
pondere  gravabatur.  Et  licet  videantur  esse  divitiae  peco- 
ris,  auri,  et  argenti,  tamen  si  Aegyptiae  sunt,  viro  sancto 
graves  sunt"  Rectius  interpree  Graeco-Ven.  locutionem 
Hebraeam  ex  Graeco  idiomate  claram  fecit,  vertens :  6  δ* 

'Αβράμης  ϊβρισ€ν  άγαν  «V  κτήση  κ.τ.ί.  3  Cod.  X.     Hieron.: 

"  Denique,  non  ut  in  LXX  legimus :  Abiit  uncle  venerat 
in  desertum  usque  Bethel;  eed  sicut  in  Hebraeo  scriptum 
est :  Abiit  itinere  euo  per  auetrum  usque  Bethel"  4  Sic 
Comp.,  Ald.,  Codd.  III,  X  (in  marg.),  20,  31,  alii,  et 
8.  Chrysost.  Opp.  T.  IV,  p.  333  D.  "  Dubiura  an  veteris 
cujusdara  interpretis  sit  haec  postrema  lectio.  In  utraque 
autem  interpretatione  omittitur  ]ti"i,  ovis  aut  pecw" — 
Montef.  Immo  \t&  vertitur  πρόβατα,  ut  cuivis  locum  in- 
spicienti  patebit;  et  κτήνη  non  est  veterie  inteq)retis,  sed 
vitiosa  versionis  LXX  lectio.  Cf.  Scharfenb.  in  Animadv. 
p.  ii.  *  Sic  Comp.,  Codd.  III,  X,  14,  16,  alii,  et 

S.Chryeost.  l.c.  β  Sic  Codd.  X,  37,  74,  alii.  J  Cod.  X. 
8  "  Hanc  lectionem  veteris,  ut  videtur,  cujuedam  inter- 
pretie,  ad  marg.  habent  scbedae  Combefisianae." — Montef. 
Eet  mera  varietas,  quam  in  textu  exhibent  Codd.  14, 16, 
18,  alii.  Praeterea  Montef.  ad  παρά  την  δρΰν  την  Μαμβρή 
affert:  "Αλλ.  άπ6  ipaatw,  quae  non  est  nisi  interpretatio 
qualiscunque  vocis  Hebraeae.  Sic  Anon.  in  Cat.  Nicepb. 
p.  194:    Ί,όδομα•   τύφλωσα  η   στίρησις  [στίφωσ«  Cod.  1 35]• 


Μαμβρή  ίρμηνίύΐται,  άπο  όράσίω:'   κ.  τ.  e.  β  Απη.  Ι  :   lati- 

tudinem  ^HiUius.  Sic  sine  aster.  Codd.  I,  14,  15, 16,  alii. 
10  "  Haec  verba  obelo  notantur,  utpote  quae  in  Hebraico 
non  exstent,  ut  monet  quaedam  Catena  MS." — Montef. 
Desunt  in  Codd.  I,  X,  14,  15, 16,  aliis,  Arab.  1,  2. 

Cap.  XIV.  f  Codd.  X,  1 27, 1 30.    Procop.  in  Gen.  pp.  321, 

322  :  Σύμμαχος  Bi  ΐξίδωκί  το  μίν  Έλλασάδ  (sic,  invitis  libris 
Graecis),  Πόντου*  τό  δί  Έλα/χ,  Σκυθών'  τό  8«  των  ίθνων,  Παμ- 
φυλίας. Minue  bene  Nobil.  ad  ΈΧλασάρ  notat :  Ά.  Πόντου. 
Σ.  Ί,κνθων.     Cf.  ad  ν.  9•  2  Codd.  Χ,  127,  ΐ3°>  Procop. 

3  Procop.  Cf.  ad  ν.  9.  Haud  absurde  conjicit  Drusius, 
Symmachum  in  mente  habuisse  nomen  φυλή,  tribus,  gens; 
ut  Pamphylia  sit  regio  a  variis  gentibus  habitata,  juxta 
Judaeorum  opinionem  a  Jarcbio  memoratam :  "  0^3,  locus 
ita  dictus,  quod  eo  convenissent  plurimae  nationes,  quae 
regem  constituerunt  super  se,  nomine  Tidal."  *  Nobil., 
Cod.  127  (cum  σννίβαΧΚον).  Cod.  X,  teste  Griesb. :  Σ. 
συνίβαλον.  Σ.  συνηλθον,  quorum  prius  notatur  ad  V.  σνικ- 
φώνησαν  ;  posterius  vero  ad  ν.  άλυκην.  Cod.  1 30  in  marg. : 
συνίβαλον  συνηλθον.  Interpres  Graeco-Ven.  verbum  finxit 
ξυνίμορίασαν,  a  συμμορία,  decuria  tnunera  obeuntium. 
6  Hieron.  ad  v.  8 :  "  Sciendum  autem,  pro  eo  quod  post 
paululum  sequitur:  Et  direxerunt  contra  eos  aciem  ad 
bellum  in  valle  salinarum,  in  Hebraeo  baberi,  in  vaUe 
seddim  ;  quod  Aq.  interpretatur  των  π(ριπ(δίνων,  Theod.  τών 
αλσών  [quasi  legerit  Ο'ΊΒ'Π  pro  Ο^ΝΓ!  (Gesen.)  vel  Β^Π 
(Scbarfenb.)],  anwena  nenwra  significantes."  Vox  bar- 
bara  πιριπίδίνων,  circumcirca  campestrium,  Vallarsio  sus- 
pecta   erat,  cui  e  scriptura   duorum   librorum   πρινηώνων 


-Cap.  XIV.  23.] 


GENESIS. 


31 


5.  D^DITIN.    Rephaitas.     Ο',  τους  γίγαντα?  (Ά. 

'Ραφα^ίμ*). 
□Γη  DTWTrnW.     Et  Susaeos  in  Ham.     (Ύ. 
και  ίθνη   ισχυρά,   άμα   αύτοΐς.      Σ.  (και  τους) 
Ήοιζομμύν  .  .  ? 

6.  7^Ν  ~\V.     Usque  ad  quercum.      Ο',  ϊως  της  Ttpe- 

βίνθου  (Οί  λοιποί'   δρυός8). 

8.  D^iterr  poya.    <y.  h  Tfj  κοιλάδι  ttj  άλνκα  (Ά. 

των  ττρινίώνων.      θ.  τώι/  ακτών9). 

9.  D^V.      Ο'.  Έλά>.      Σ.  Ίίκυθών.10 
Ώ^.      Ο'.  Μνών.      Σ.  Παμφυλίας.11 
IdW.      Ο'.  Έλλασάρ.      Σ.  Πόντου.12 

13.  ΙΟ^/ΕΙΠ.      Fw^a  elapsi.     Ο'.  τά>   άνασωθίντων 
(Σ.  &a0€i;yofTa>»/13)  Tty. 
,Τ3^Π•      Transfluviali.      Ο',  τω   πίράττ).     Ά. 


τω   πζραΐτγι.      Σ.  τω  Έβραίω.Η     Alitcr:  Ά. 

τω  Έβραίω.1* 
13.  "ΠΏΝΠ.    Ο'.  Άμορραίου.     Alia  exempl.  ό  Ά/χο- 

ρίς.™    Ά.  τοΟ  Άμωρί.     Σ.  τοΟ  Άμορραίου.17 
17.  Π^ΠΌ.      Λ    caedendo.      Ο',    από   t^j   *cotr^y. 

Ά.  άπδ  τοί/  πλήξαι.      Σ.  μετά  το  πατάξαι.16 
21.  ΰ?Ε)2Π.      Anima8.      (Ύ.  τους  άνδρας.     Ά.  r)p 

^/τνχ^•      2.  τα?  γι;χά?.1β 
Φ^ΊΓΓΙ.     Et  ope».      ΌΓ.  την  δ\  ΐππον.     Ά.  την 

δί  τηριουσίαν.      Σ.  την  δ\  ΰπαρξιν.20 
23.  ΕΤΙΏ.      Εχ  βίο.      Ο',  άπο  σπαρτίου  (Ά.  ράμ- 
ματος.     Σ.  νήματος21). 

*ΚΤν^Φ•     Corrigiam  calcei.     Ο',  σφυρωτήρος 
(potior    scriptura    σφαιρωτήρος22).      Σ.    //χάι/- 


tos  .  .  / 


reponendum  videbatur  πρινιδίων,  vel  πρίνων,  ilicum,  quibus 
fere  consita  sunt  arboribus  nemora.  Sed  mirum  non  per- 
spexisse  V.  D.,  sub  πρινηώνων  vix,  et  ne  vix  quidem  latere 
vocem  bene  Graecam  πρινΐώνων,  a  πραχών,  locue  ilicibus 
coneitus,  ejusdem  formae  ac  ροδίων,  μυρσινΐών,  παπυρ(ών,  etc. 
Aquilae  autem  ita  vertenti  menti  obversatam  esse  vocem 
Syriacam  |j «» ι  no  vel  JlX**4o,  ilex,  quam  tetigimus  ad 
Jesai.  xliv.  14,  vix  dubium  esse  potest.  In  eandem  emen- 
dationem  ante  nos  inciderat  Lagarde,  qui  pro  των  irrpmt- 
δίνων  e  libris  suis  excitavit  tiONa.  a7TPlNeaiNON,  7(BN- 
αΛπρίΝβαΐΝΟΝ,  et  τωΝ7Γ/θΐΝβα>ΗωΝ.  Quod  vero  ad 
Theodotionera  attinet,  etsi  αλσών  per  se  non  male  habet, 
cum  tamen  in  iisdem  tum  Vallarsii,  tum,  ei  recte  colligi- 
mu8,  Lagardii  libris  ακτών  scriptum  sit,  cui  vocabnlo 
avwmitatis  notionem  inesse  in  Hex.  ad  Cap.  ii.  15  pro- 
bavimus,  hoc,  praeeuute  eotlem  Lagardio,  Hieronymo  hic 
quoque  vindicavimus.  β  Nobil.,  Codd.  127,130  (uterque 
cum  'Ραφα(ίν).  7  Ad  Όμμαίους  F.  C.  Alter  e  Cod.  130 

exscripsit :  Σ.  Ζοιζομμάν,  notans :  "  Et  ita  Sym.  videtur 
favere  lectioni  [Ald.  (cum  Σομαίους),  Codd.  X,  72  (ut  Ald.), 

74,  aliorum]  τους  Σομμαίους."      Cod.  127  affert :   Ά.  ραφαύν. 

Σ.  ζοιζομμίΐ  (sic).  Sed  lectio  ΖοιζομμΑν  proculdubio  per- 
tinet  ad  D\ttT)  <|uam  gentem  eandein  esse  cum  ea  quae,  ab 
Animonitis  D^STOT  appellata,  inter  Rephaitas  recensetur 
Deut.  ii.  20,  cum  hodiernie  interpretibus  Syra.  credidisse 
videtur.  Hieron.:  "  Zuzim  autem  et  Emim  terribiles  et 
horrendi  interpvetantur;  pro  quo  LXX,  sensum  magis 
(liiain  verbum  ex  verbo  transferentes,  gentes  fortistdmas 
poeaerant.  Porro  baem,  pro  quo  dixerunt  άμα  αύτοΊς,  hoc 
est,  cum  eis,  putaverunt  scribi   per  he,  ducti  elementi 


similitudine,  cum  per  heth  [in  paucis  tantum  exem- 
plaribus]  scriptum  sit . .  .  id  est,  in  Hom."  β  Cod.  X. 

Cod.  127:2.  δρυός.  9  Hieron.  Vid.  ad  v.  3.  10  Codd. 
X  (qui  ad  *θνών  refert),  127.  Cod.  130  ad  ΑΪΚάμ  (sic) 
affert:  Ά.  Σ.  Σκυθών.    Cf.  ad  v.  1.  "  Codd.  127  (qui  ad 

2,€waap  refert),  130  (sine  nom.).  Cf.  ad  v.  1.  Ad  ίθνων 
Nobil.  affert :   2.  σκυθων.      Scbol.  Παμφυλίας .  12  Codd. 

127  (sine  nom.),  130.  Nobil.  ad  Itwaap  affert:  Schol. 
ΤΙόντου.  13  Nobil.,  Cod.  1 30.      Ad  παρα•γ(νόμ(νος  Cod.  127 

affert:  Σ.  διαφυγών.  u  Nobil.,  Codd.  127,  130.  (Nomen 
πιραιτης,  ab  Aquila,  ut  videtur,  ad  formam  Hebraeam 
effictum,  gentilitium  est  a  πίραν,  et  sonat  tramfluvialis, 
vel  transeuphratemis,  non,  ut  vulgo  vertunt,  transitor, 
quasi  a  π<ράω.)  15  Origen.  in  Catenis  MSS.  apud 

Montef. :  Ώίράτης  καΧίϊται  ό  ' Αβραάμ,  ίπ^ιδή  άπ6  της  Χαλδαίων 
χώρας  διαπ(ράσας  την  Μίσοποταμίαν,  η\θ(ν  *1ς  τα  μίρη  των 
Χαναναίων'   ίρμηνίΰΐται  δί  τοίί  πίρί  Άιτνλαν,  Έβρα'ιος.  SlC 

Codd.  Ι  (cum  ό  Άμορρις),  III,  Χ,  (cum  ό  'ApoptU),  14,  15. 
16,  alii   (inter  quos  127,  130).  "  Codd.  127   (cum 

Άμωρραίου),  130.  M  Codd.  127,  130  (cuill  inru  pro  από). 

19  Nobil.,  Codd.  127, 130.  »  Codd.  127,  130.  a  No- 
bil.,  Codd.  127,  130  (cum  ράματος),  135  (idetn).  a  Sic 

Comp.  (cum  σφ*ρ.),  Codcl.  I  (ut  Comp.),  III,  X  (ut  Comp.), 

14,  15,  16,  alii.  Suidas:  σφαιρωτηρ•  σανδαλίου  ζινίχιον,  ulov 
το    Χωρίον  τον   υποδήματος.  ω  Cod.    1 27.      Cat.    Niceph. 

ρ.  200 :  Έΰμ.  σφαιρωτηρα  τον  ιμάντα  τοϋ  υποδήματος  φησι. 
Cod.    130    aflfert:    Ά.    ιμάντας.     Σ.    και    ουκ* ρούσων    (ηοη,    Ut 

Holmes.  exscripsit,  σνιαρουσων).  Posterior  lectio  ad  notani 
seq.  pertinet. 


II 


GENESIS. 


[Cap.  XIV.  23- 


23.  ΊΌΝΠ    N7\      O'.  iva  μη   (ΐπτ/ς.      Σ.  και 
Cap.  XIV.  5.  Tfi  πόλ€ΐ  >£  αυτών  <25 


Cap.  XV. 

1.  Τ?    β1?•      Sum   c/j(per«   ftii.     Ο',   υπερασπίζω 

σου.      Σ.  ύπίρμάχομαι  καθάπερ  οπλον.1 

2.  T"ty   Ήν^Π.      Discedam  sine  prole.      Ο',  απο- 

λύομαι άτ^κνος.  Ά.  απέρχομαι  άγονος.  Σ. 
πορεύομαι .  .  .2 
"•ΓΡΙ  ΡψΏ")1ί1.  Et  filius  possessionis  (possessor, 
heres)  rfowt«  meae.  Ο',  ό  £ε  ι//όϊ  Μασεκ  της 
οικογςνοϋς  μου.  Ά.  (και)  ό  υ  ίο?  του  ποτί- 
ζοντος  οικίαν  μου.  Σ.  ό  δ\  συγγενή?  του  οϊκου 
μου.  θ.  και  ό  υίος  του  επί  της  οικίας  μου.3 
ptoQ^.  Εχ  Damasco.  Ο'.  Δαμασκός.  Ό 
Εβραίος•    Δαμασκηνός} 

4.  "^tv•      Ο'•    λέγουσα.      Alia    exempl.    λέγων.5 
Ά.  τω  λε'γείν.      Ο'.  Σ»  θ.  λέγων.6 

9.  7Jfa).      2?/  pullum  columbinum.     Ο',  /cai  περί- 


στεράν.     Ά.  (και)  περίστερίδα.      θ.  (καΣ)  ι/εοσ- 
σον  π€ριστίράς.7 

11.  O^J?•}    '?%      flto/wr    cadavera.      Ο',    επί    τά 

σώματα  ^r  επί  τά  διχοτομήματα  αυτών  •<.8 
Alia  exerapl.  επί  τά  σώματα  τα,  διχοτομη- 
θέντα.» 
DHN  ηφ\  Ε/  /anrfo  α%ίί  (Graeco-Ven. 
έφύσησί)  eas.  Ο',  κα*  σι/ί/εκά*0ίσει/  αύτοΓί. 
*Α.  (καί)  άπεσόβησϊν  (αυτούς).10 

12.  ΙΙϋ'ΤίΛ.      Sopor   gravis.     Ο',    ίκστασις.     Ά. 

κόρος.      Σ.  κάρος.11 
15.  HlitO    HTto2    "Π^•       Sepelieris    in    canitie 

bona.      Ο',    τραφΐϊς    kv   γηρα    καλώ.     Ά. .  εν 

πολιά   άγαθχ\.12 
19.  ^frjgn  f*fj•     JR  Cadmonaeos.     Ο',  και  τους 

Κ^δμωναίους  (Σ.  άί/ατολί/coiJs13). 

Cap.  XVI. 

2.  ^W•      Cohibuit  me.      Ο',  συνέκλίΐσί  (Ά.  επε- 
σχεν.     Σ.  σννεσχεν1)  με. 


Μ  Cod.  127.  Μ  Sic  Arm.  ι,  et  sine  aster.  Cod.  15. 

In  Hebraeo  est  BWp, 

Cap.  XV.  1  Cat.  Niceph.  p.  201.  2  Cod.  X.  Codd. 
127,  130:   Ά.  άγονος.  3  Nobil.,  qui  post  Aquilae  et 

Theodotionis  lectiones  affert :  Schol.  6  δ«  σνγ.  τον  οίκον  μου, 
et  sic  in  marg.  sine  nom.  Cod.  130.  Codd.  X,  127  vero: 
Σ.  ό  d*  σνγ.  τον  οίκον  μου.  Hieron. :  "  Ubi  nos  habemus, 
etfilius  Afaeec  vemaculae  meae,  in  Hebraeo  scriptum  est, 
uijex  mesech  BETHi,  quod  Aq.  transtulit,  ό  vlos  (vios  sine 
artic.  Lagarde)  τον  ποτίζοντας  οικίαν  (οίκον  MS.  apud  Val- 
lars. ;  οίκον  Lagarde,  ut  τον  ποτίζοντος  nominis  vices  gerat, 
quod  durius  videtur)  μου,  id  eat,filius  potum  dantis  domui 
meae;  Theod.  vero,  κα\  ό  ν'ώς  τοΰ  eVi  της  οικίας  μου,  id  est, 
etfilim  ejus  qui  super  domum  meam  est."  4  Diodorus 

in  Cat.  Niceph.  p.  20I  :   τό,  Δαμασκός,  η  Εβραία   Δαμασκηνός 

\cy<i.  6  Sic  Comp.,  Codd.  Ι,  III,  Χ,  15,  Ι9>  *!"■ 

β  Cod.  130  (qui  λίγων  babet  in  textu,  negante  Holmesio) 
in  marg. :  *A.  τφ  λίγίΐν.  ΟΙ  di  Ο',  Σ.,  και  ό  κα\  θ.  (sic)  ως 
γίγραπται,   λίγων.  7  Procop.    in    Gen.    ρ.   33° :    *Εν   τ<? 

ΈβραΊκω  &€  καθόλου  ntpiOTtpa  ουκ  ϊσται"  «στι  μίν  γαρ  τό  Έβραϊ- 
κόν  του  irtpurrtpa  ϊωνά'  τό  ί«  iv  tji  Έβραΐδι  βίβλψ  γ(γραμμίνον 
νϋν  «'στι  τν>βαλ  (sic),  oiTfp  σημαίνει  ομολογουμένως  νίοσσόν'  αλλ* 
«τ«ι  και  iit  άλλου  νΐοσσοΰ  όρνιου  ουραται  Χίγίσθαι,  Άκ.  ως  ΐίκος 
π(ριστ(ρί&ια  (fort.  πΐριστΐρίοα.)   (κδίδωκ^ν,  d  κα\  μη  φιλαληθως' 


θ6οδ.  δε  νΐοσσον  elnoav  irepiartpas,  τό  μ*ν  άμφίβολον  igakat, 
τό  δί  μη  κ('ψ(νον  b  τω  Έβραϊκω  τίθΐΐκΐν.  Montef.  e  Latinis 
Procopii  ρ.  127  edidit:  Ά.  Ο',  π^ριστΐράν.  θ.  ί*οσσόι>  τν(ρι- 
χττ€ρων.  8  Obelus  est  in  Arab.  ι,  2.     Posterius  Μ 

reprobant  Codd.  I,  III,  X,  15, 19,  alii.  9  Nobil.     Sic 

Codd.  20,  75  (cum  διχοτομημένα),  et  S.  Chrysost.  Opp.  T.  IV, 
p.  375  B.  10  Nobil.,  Codd.  X,  127, 130, 135  (sine  nom.)• 
11  Codd.  127,  130,  135  (cum  κόρσος  pro  κόρος).  Holmes. 
e  Cod.  73  exscripsit:  Ά.  κάρος.  Σ.  κάρος.  Denique  Cat. 
Niceph.  p.  208 :  Ά.  κάρσος.  Ε  lectionibus  quae  Aquilae 
tribuuntur,  eam  posuimus,  quae  et  Graeca  est,  et  optime 
testata,  licet  non  omnino  in  ea  acquiescamus.  Desidera- 
tur  κατάφορα  (cf.  Hex.  ad  Gen.  ii.  21.  Jesai.  xxix.  10),  quod 
Montef.  sine  idoneo  teste  edidit.  Nam  Hieron.,  quem 
appellat,  tantummodo  ait :  "  Pro  ecstasi  in  Hebraeo  thar- 
dkma,  id  est,  κατάφορα,  legitur,  quam  supra  vertimus  in 
8oporem."  12  Codd.  X,  73, 127,  130.     Nobil. :  "Schol. 

('ν  πολιά  άγαθτ).  Omnes  LL.VV.  τραφΐίς;  nusquam  ταφ(ίς 
[ut  Comp.,  et  cbar.  min.  Grabe]."        13  Cod.  127.    Graeco- 

Ven.  :   και  τον  ανατολικό». 

Cap.  XVI.   *  Codd.  127, 130, 135.     Cod.  Χ:  Ά-Ατίσχ» 
(non,  ut  Montef.,  ίπΰχή.     Syro-hex. :    .u»    ♦  >.i\a  .}. 


-Cap.XVII.27.] 


G  Ε  Ν  Ε  S  I  S. 


2.  «"^Ν  "'TlN.  Fortasse  aedificabor  (sobole  auge- 
bor).  Ο',  ινα  τ^κνοποιήσωμαι  (alia  exempl. 
τεκνοποίησης2).  Ά.  ef  πως  οίκοδομηθήσομαι. 
Σ.  «Γ  7τω?  r€/f  ι/ω#ώ.3 

6.  Π2^Γ1\     Et  afflixit  eam.     Ο',  και  έκάκωσεν  (Ά. 

έκακούχησεν  '*)  αυτήν. 

ΠΊηηΐ.      £/    aufugiL      Ο',   και    άπίδρα    [Ά.] 
/χίτά  φυγής  ύπανεχώρησεν.6 

7.  ΤΐΦ.      Ο'.  Σοι/ρ.      Schol.  τοίχο?  ^  (ύθυσμός.* 

11.  W^.     /,meej.     [Ά.  «'σάκο}  0<°&    Σ.  θ. 

ερήμου  άνθρωπος.]7 

12.  α*]«    K"JJ.      0/i«<7er    (ferus)    hominum.      Ο'. 

άγροικος  άνθρωπος.      Ά.  άγριος  ...      Σ.  Ιρ»;- 
μο?   (β.   έρημου)    άνθρωπος,      θ.    κςχωρισμένος 


Cap.  XVI.  4•  ή  κυρία  >χ<  αι/rf/y  <9     8.  τ  airfj  6 
άγγελος  κυρίου  4}° 


Cap.  XVII. 

1.  D^pn.    Meger.     Ο'.άμψπτος.    Ά.τίλειος.' 

2.  "TVnn.      Ο',   την    διαθήκην   μου.     "Αλλοι'    την 

συνθήκην  μου.2 
-ΙΝΏ  ΤΝςη.      Ο',  σφόδρα  %  σφόδρα*.* 

8.  Τ?  W??}•  Ο',  και  όωσω  (Τοί.  Σ.  /cat  όΥόω/a 
σοί.4 

14.  ΤΠΕΡ"Ν7  "ϊψΝ.  Qui  non  circumcims  fuerit. 
Ο'.  Sy  οι/  π€ριτμηθήσ(ται.  Ό  Σΐ/ρο?  οί/τω? 
£χ«•  πώ?  δ?  ού  περιτίμνει  ίξολοθρευθήσεται• 
και  ό  Εβραίος'   πάς  ό  μή  περιτίμνων? 

•"V71??l•      Et   exscindetur.      Ο",    ϊζολοθρευθή- 
σίται.     Άλλος'   άφανισθήσεται.6 

23.  D^7"1V  "^^Γ™.  Carnetn  praeputii  eorwn. 
Ο',  τάς  άκροβυστίας  αυτών.  Alia  exempl.  την 
σάρκα  της  άκροβυστίας  αυτών? 

27.  "ί^Ν  Τ7Ώ2.  Circumcisi  sunt  cum  eo.  Ο'.  Vacat. 
Alia  exerapl.  περιίτεμεν  αυτούς.9 


2  Nobil. :  "  πκνοποιήσωμαι.  Ita  LL.  W.  et  S.  Hieron. 
AA.  LL.  [Codd.  III  (cum  -σ«ι),  X,  38,  alii]  τεκνοποίησες, 
quod  secutus  est  S.  Ambros.,  S.  Joannes  Chrysost.,  et 
Philo."  Montef.  e  Catenis  MSS.  et  schedis  Combefis.  edi- 
dit :  *AXXos •  τ(κροποιήστ}ς  μοι,  quae  lectio  in  nullo  cod. 
reperitur.  3  Cod.  X.     Paulo  aliter  Cod.  135:   Ά.  fi 

πως  οϊκοδ.  θ.  f?  πως  ηκνοθω  (sic).  Hieron. :  "  Diligen- 
ter  nota,  quod  procreatio  filiorum  in  Hebraeo  aedificatio 
scripta  est.  Legitur  enim  ibi :  Ingredere  ad  ancillami 
meam,  ri  quo  modo  aedifieer  ex  ea."  (Ad  δίκα  ΐτη  (ν.  3) 
Syro-hex.  in  marg.  habet:   είκοσι,  repugnante   Hebraeo.) 

*  Codd.  127, 130.  6  Cod.  X.  Scholium  esse  videtur, 
certe  nullo  modo  Aquilara  auctorem  habet.  β  Nobil., 
Cod.  135  in  inarg.  (cum  τύχος).  Philo  Jud.  De  Profugis 
(Opp.  T.  I,  p.  576),  indicante  Scbarfenb.  in  Animadv.  p.  15  : 
Tel^ot  δ(  η  ίίθνσμος  ίρμηνίύίται  Σούρ.     Montef.  male  edidit : 

*  Αλλοι*  τείχος  η  εύθ.  Paulo  ante  ad  Άγγελος  κνρίου  Cod.  Χ, 
teete  Griesb.,  in  marg.  affert :  άστιος  (αστείος  1)  αυτός,  quod 
quid  significet,  nisi  forte  bonum  esse  angelum,  non  in- 
telligo.  7  Cod.  135.     Anon.  in  Cat.  Niceph.  p.  218: 

ό  Σύμ.  και  θεοο.  τον  Ισμαήλ  ήρμήνευσαν,  έρημος  (sic)  άνθρωπος. 
Ισμαήλ'    (ϊσακοή  θεού ;   et  SIC,  nisi  (Ις  άκοήν  male  ρΓΟ  είσακοή, 

Catenae  MSS.  apud  Montef.  Prior  lectio  non  est  nisi 
interpretatio  etymologica  nominis  Ismael,  testante  etiam 
Hieron.,  qui  ait :  "  Ismael  interpretatur,  Exauditio  Dei;" 
certe  Aquila  non  θεού,  sed  Ισχυρού  posuisset.  Posterior  ad 
τομ.  1. 


Hebraea  CIN  N"}S  pertinere  videtur.  8  Codd.  127  (cum 
Ά.  Σ.  pro  Ά.),  130,  135,  et  Cat.  Nicepb.  ibid.:  Ά.  Αγριος. 
Σ.  κΐχωρισμίνος  ανθρώπων,  duo  autem  posteriores  hanc  lec- 
tionem  superiori  arcte  nectunt.     Cod.  X  vero,  exscribente 

Griesb. :   Ά.  άγριος.     Σ.  ίρημος   (nisi   forte  (ρήμου)   άνθρωπος. 

Ad  discordiara  testium  dirimendam  opportune  adest  Syrue 
noster,  qui  lectionem  κχ.  ανθρώπων  non  Symmacho,  sed 
Tbeodotioni  vindicat.  Sic  enim  ille:  A«*9f  X  <•  ];i>*  ./. 
♦  |  ■  « - '  »    ^ao.  °  Syro-hex.,  et  (cum  •&  post  αύτης) 

Arm.  ed.  Sic  sine  aster.  Codd.  14,  15,  16,  alii,  Arab.  1,  2. 
10  Syro-hex.,  qui  asteriscum  pro  obelo  perperara  pingit. 

Cap.  XVII.  J  Cod.  130.  Montef.  e  "  MSS."  edidit: 
*AXXof  TiXftor.  2  "  Sic  MSS.  quidam." — Montef.  Hie- 
ron. :  "  Notandum  quod  ubicumque  in  Graeco  testamen- 
tum  legimus,  ibi  in  Hebraeo  sermoue  sit  foedus,  sive 
pactum,  id  est  berith."  3  Sic  Cod.  127,  et  sine  aster. 

Codd.  15, 16, 18,  alii.  *  Nobil.  6  Diodorus  in  Cat. 

Niceph.  p.  226.  Eadem  ex  Euseb.  Emis.  affert  Cod.  135 
in  Commentario,  addens :  και  (Ικότως'  ού  γαρ  το  νήπιο»  ί*Ι 
π*ρ\  τούτου    κο\άζ(σθαι,   αλλ'  αυτούς  (τους)   γονΰς.  SlC 

sine  nom.  Codd.  Χ,  130.  Duplex  lectio,  ίξολ.  κα\  άφανισθή- 
σίται, est  in  Comp.,  Codd.  19,  108.  7  Sic  Codd.  15,  55, 
59,  alii.  8  Sic  Ald.  (praem.  κα\),  Co<ld.  III,  X,  14  (ut 

Ald.),  15,  16  (ut  Ald.),  alii,  Arm.  1.  Ex  Arab.  1,  2  pro  *£ 
(β.  ol  ί'ξ)  άλλογ(νών  ΐθνών  Holmes.  excitavit :  circumcisi 
aunt  cum  eo  qui  convenerunt  ex  gentibus,  et  peregrini  in 


Μ 


GENESIS. 


[Cap.  XVIII.  1- 


Cap.  XVII.  17.   επι  πρόσωπον  >%αύτοΰ4.9      1$. 
τους  αργυρωνήτου?  ^  αύτοΰ  ^.10 


Cap.  XVIII. 

1.  tOOO.      Ο'.    Tjj    Μαμβρ$.      Alia    exempl.    rjj 

ύψηλ$.Χ 
4.  Ο^ΟΤΟ^Ο.      Paulum    aguae.      Ο',    ΰδωρ.      Alia 

exempl.  μικρόν  ΰδωρ.2 

6  *mh  rfcb  nop  d^nd  \Λ»  "«ίπώ.    α/ο  or- 

cesse  tria  sata  farinae  purissimae,  et  depse. 
Ο',  σπεΰσον,  και  φύρασον  τρία  μέτρα  (Ά.  Σ. 
σάτα3)  σεμιδάλεως.  Alia  exempl.  σπεΰσον 
τρία  μέτρα  αλεύρου  σεμιδάλεως,  φύρασον.* 

8.  Aj^  γ£Π  — NVTJ.  Ο',  και  fyayor  αότδί 
5« — τδ  δενδρον.  Alia  exempl.  at/τδί  5έ — τδ 
δενδρον   και  εφαγον.5 

12.  rQ"}j?2L.  (Χ.  €»/  έαυτβ.  Ά.  (ey)  εγκάτω  αυ- 
τής.* 
Πρν  ^rWn  ^rfcl  *V|K.  Postquam  senio 
confecta  sum,  erit  mihi  voluptas  ?  Ο',  o#7ra> 
/zev  /ioi  γεγονεν  εως  τοί)  ι>ίι>.  Ά.  μετά.  το 
κατατριβήναί  με,  εγενετό  μοι  τρυφερία.7  Σ. 
μετά  το  παλαιωθήναί  με  εγενετό  μοι  ακμή.8 


18.  DW).  Etfortem.  Ο',  και  πολύ.  Ά.  {και) 
όστεϊνον.      Σ.  (και)  ισχυρόν* 

20.  ΓΠΜ.      Gravw  /αοία  esf.     Ο',  μεγάλαι.     Ά. 

εβαρύνθη.      Σ.  βεβάρηται.10 

21.  Π?3  ΊΪΣ£7.    Fecerunt  consummationem  (penitus). 

Ο'.  (n/j/reXoiJfTai.     Σ.  επετελεσαν  το  έργον.11 

22.  WQ.      Ο'.  ^AoV.     Άλλο?•    επορεύθησαν.12 

25.  3 y  •  »/?*J•  -4δ«/  β  /β.  Ο',  μηδαμως  συ  (ποιή- 
σεις).     Σ.  ουχί  σόν.13 

ttfttto  Pltejp  fcA  yWlf?|  Bgbtf.  iVonne 
jMGfer  /o/itts  terrae  faciet  justum  ?  Ο'.  0  Kpt'- 
ι/ωι/  πάσαν  την  γήν,  ου  ποιήσεις  κρίσιν ;  Σ. 
ό  πάντα  άνθρωπον  απάντων  δικαιοπραγεΐν,  άκρι- 
των μή  ποιήσ^ς  τούτο.1* 

26.  opro  c^on  Dipn  ttparoM.    Ο',  εάν 

ωσιν  εν  *Σοδόμοις  πεντήκοντα  δίκαιοι.  Alia 
exerapl.  εάν  εΰρω  εν  Έ,οδόμοις  πεντήκοντα 
δικαίους.15 

28.  Π&ΌΠ.  Ο',  εις  τεσσαρακονταπεντε.  Alia  ex- 
empl.  πεντε.η 

30.  *p*h  V\  NJ-^N.  N*>  obsecro,  exardeat 
(ira)  Domino.  O'.  /x^  ή,  κύριε.  Ά.  μή  oV) 
όργίλον  τω  κυρίω.17 


assimilatione.     Fortasse  in  Syro-hex.  legebatur :    .  q_j'o» 


•wL^y 


*-i 


e°?• 


Sic 


Arm.  1.  Pronomen  deest  in  Codd.  III,  X,  57,  59,  aliis. 
10  Sic  Arm.  1,  et  eine  aster.  Codd.  14, 15, 16,  alii. 

Cap.  XVIII.    l  Sic  Syro-hex.,  quantum  conjicere  licet 
ex  Arab.  1,  2,  qui  exceleae  vertunt.     Cf.  ad  Cap.  xii.  6. 

*  Sic  Codd.  15,  72,  82  (cum  ν.  μικρόν),  Arab.  1,  2,  Arm.  1. 
3  Nobil.,  Cod.  1 30.     Cod.  X,  teste  Montef. :   01  Ο',  σάτα. 

*  Sic  Codd.  15,  72  (om.  μ*τρα),  82,  135.  Hieron. :  Festina 
tree  mensuras  farinae  eimilae,  commwce.  6  Sic  Codd. 
15,  72,  82,  Arab.  1,  2.  •  Codd.  X,  127, 130.  Minus 
probabiliter  Nobil. :  *A.  rytkaat  κατ  αυτής.  Cf.  Hex.  ad 
Exod.  iii.  20.  PsaL  liv.  5.  lxiii.  7.  7  Nobil.,  Codd.  X, 
127  (cum  καταβήναΐ),  130,  Cat.  Niceph.  p.  236  (cum  κατα- 
κμνβήρα*).  8  Nobil.,  Codd.  127,  130  (cum  παλαιοθ.),  Cat. 
Niceph.  ibid.  Hieron. :  u  Sym.  hunc  locum  ita  trans- 
tulit :  Postquam  vetustate  conaenui, /acta  eet  mifii  adole- 
•cwKta."  •  Nobil.,  Codd.  X,  1 27, 1 30.  10  Codd.  127, 
130  (cum  2.  βίβάρνταί).     Ad  Sym.  cf.  Hex.  ad  Jeeai.  i.  4. 


Minus  probabiliter  Nobil. :  Ά.  Σ.  ίβαρννθησαν;  Cod.  X: 
Ά.  (βαρννθησαν;  Cod.  135:  Ά.  (βαρύνθησαν.  Σ.  βφάρηνται. 
11  Nobil.  (cum  intTtktaev),  Codd.  X,  127,  130  (sine  nom.), 
i35(idem).  12  Sic  in  marg.  Codd.  127, 130.  13  No- 
bil.,  Cod.  130  (cum  ονχισόν).  Locutionem  Hebraeam  aliter 
vertit  Sym.  in  Hex.  ad  1  Reg.  xx.  2.  Job.  xxxiv.  10. 
14  Cod.  X.  "  Quae  sane  lectio  deflectere  videtur  ab  He- 
braico.  Verum  Sym.  non  infrequenter  παραφραστικως  in- 
terpretatur." — Monte/.  Cf.  ad  Cap.  i.  27.  "  Sic  Ald., 
Codd.  I,  III,  X,  15,  31,  alii,  invitis  Arab.  1,  2  (h.e.  Syro- 
bex.).  "  Hanc  versionem,  tacito  interpretis  nomine,  affe- 
nint  quidam  MSS.  [in  textu,  non  in  marg.].  Suspicor  esse 
Symmacbi  [vel  trium  interpretum]." — Montef.  "  Sic 

Codd.  I,  III,  X,  1 5  (cura  altera  lectione  in  marg.  rec.  m.), 
56,  alii,  Arab.  1,2.  "  Nobil.  (cum  "  Scbol."  pro  Ά.), 

Codd.  X  (om.  &ή),  127,  130  (sine  nom.  cum  μή  δι  όργ.). 
Cf.  ad  Cap.  iv.  6.     (Ad  μή  τι  (ν.  30)  Cod.  X  in  marg. 

notat:    \*ίπ*ι  τό,  οργην  ί'ίτάγω  κατ*  ίμαντόν;    et  ad  τ6ν  κνριον 

(ν.  3ΐ),  fortasee  per  errorem  pro  μή  τι  (ν.  32) :  λ«'πί»  τό, 


-Cap.  XIX.  28.] 


GENESIS. 


35 


30.  0"•ΐΑψ  Otp  Ny2«-DW.      Ο'.  tvtKtv  των  τριά- 

κοντα.     Alia  exempl.  kav   (ύρίθώσιν  (β.  *νρω) 
ί/cef  τριάκοντα}9 

31.  Dntoyn  ΎΟΪΟ.      Ιη  gratiam  viginti.     ΟΆαν 

ίΰρω   (Κ€Ϊ  είκοσι.      Alia    exempl.    eW/cc»'   τω»' 
«κοσί.19 


Cap.  XIX. 

8.  '«El.      /w  umbra.     Ο',  ύπδ  τί)»>  σκίπην  (alia  ex- 

empl.  στίγτ;»'1). 

9.  'ΠΌΝ'Η   (in    posteriore   loco).     O'.  Vacat.     Alia 

exempl.  και  (ΐπαν.2 

10.  W?95J•    Et  traxerunt  intro.     Ο'.*ίσ*σπάσαντο. 

"Αλλοί*   έπιασαν.3 

16.  ΠΟΠηη^.  Et  cunctatus  est.  <Ύ.  και  Ιτα- 
ράχθησαν.  Ά.  (και)  εμίλλησζν*  Σ.  6  8\ 
ίστραγγϊύζτο  (s.  ίστραγγ(ύσατο) .6 

Ύ$?   ν^ΠΏ   VHJgl  Vtgfo.     Ε/    eduxerunt 


eum,  et  comtiiuerunt  eum  extra  urbem.  C. 
Vacat.  Alia  exempl.  (££•)  καί  (ζηγάγοσαν 
αύτον,  και  ίβηκαν  αύτον  άπίζω  της  πόλεως* 
%  Σ.  και  εξήγαγε  κύριος  αύτον,  και  εθηκεν 
αύτον  t£o>  της  πόλεως.7 

19.  nVnnS.     Ο',  τον  ζήν.    * λλλος-   τον  ζωωσαι.* 

21.  Τ3ξ  ^™!??  η.3!7.  Ecce !  gratificabor  tibi. 
(Υ.  ιδού  εθανμασά  σον  τδ  πρόσωπον.  Ά.  ιδού 
ηρα  πρόσωπον  σον.0  Σ.  ορα  u  εδνσωπήθην 
το  πρόσωπον  σοι/.10 

23.  PTJIp.     Ο'.ί/y  Σί?γώρ.     Ό  ΣιίροΓ  Ζααρί'.11 

24.  ΠΐίΤ    ΠΙ^Ο.      Ο',  παρά    κι/ρωι/.      Schol.   σ?7Μ. 

κατά  'IouiaiW.12 

25.  Ί33Π.    Tractum  circumjacentem.    CY.  την  περί- 

χωρον.     Alia  exempl.  τήν  περίοικον.13 

28.  "Ί33Π    T"JM.      Ο',   της   περιχώρον.     Alia    ex- 
empl.  της  γής  της  περιχώρον.1* 
'ierp    (bis).     Fumus.      Ο'.   0λό£  .  .  άτμ'ις.      Ό 
Εβραίος-   άναθνμίασις.™ 


tmrptniit  μοι  λάΚησαι.  Arab.  ι,  2  utrobique  supplent: 
succensebie  mihi.)  18  Sic  Codd.  III,  X,  15,  alii,  Arab. 

1,2;  et  (cura  ίΰρω)  Codd.  55,  56,  alii.  19  Sic  Codd.  I, 

X,  14,  15,  16,  alii,  Arab.  1,  2. 

Cap.  XIX.    •  Sic  Ald.,  Codd.  I,  III,  X  (cum  σκίπην  in 
marg.),  14,  15,  alii.  *  Sic  Codd.  15,  106  (cum  tfoov), 

x3°>  ϊ35>  Arab.  1,  2.  3  Sic  Justin.  M.  in  Dial.  p.  255, 

qui   mox  πρυσίκλίΐσαν  pro  απί'κλίΐσαν  legit.  4  Nobil., 

Codd.  X,  127.  δ  Nobil.  affert:    Schol.  ίστρατήσατο. 

Cod.  X  :  Σ.  δ  ie  iarpartifTO.  Cod.  1 2  7  :  Σ.  ό  fic  (στρατίύσατο. 
De  confusione  verborum  στρατή(σθαι  et  στραγγ*ύ(σθαι,  qua 
nulla  inveteratior,  legendi  sunt  Kuster.  ad  Suid.  s.  v.  *H 
δίί  χίλώι/»7ί  κ.  τ. «. ;  Valckenaer.  ad  Ammon.  ρ.  132 ;  Wesse- 
ling.  ProbabU.  p.  290.  Ceterum  babet  quo  se  tueatur 
ecriptura  στραγ^σθαι  cum  simplici  y,  quae  a  στρατ(ί(σθαι 
minutissimo  apice  discernitur.  Cf.  Hex.  ad  Prov.  xxiv.  10. 
6  Sic  Codd.  15,  135,  et,  teste  Holmesio,  Arab.  1,  2,  quos 
tamen  ϊξήγαγον  et  (ξω  in  apographo  suo  legere  potuisse 

quivis  videt.  Cod.  82  :  κα\  (ξηγαγον  αύτον  και  ΐθηκαν  (ξω 
τ.    π.      Ami.    Ι ,   vertente   Altero :    και    (ξηγαγον,   και    Ιστησαν 

(ξω  τ.  π.,  cum  •χ  in  marg.  7  Sic  Cod.  X,  si  Griesbachium 
recte  capio.  Montef.  ex  eodem  affert:  Σ.  κάι  «£17707*  κ.τ.ί.•, 
Holmes.  autem :  •)Κ•  κα\  (ξήγαγί  κ.  τ.  I  Sic  siue  aster.  Codd. 
73,  127  (cum  ΐξω  (ξω  τ.  π.).  8  Sic  sine  nom.  Cod.  130 

in  marg.     Nobil.  quasi  scholium  afilrt.  9  Cod.  135, 


Cat.  Niceph.   p.  250.     Nobil.  affert:   *A.  ηρα  τό   πρ.  σ. 

10  Nobil.,  Cod.  135:  δράσα  «δ.  τό  (τό  om.  Cod.  135)  *Ρ•  σ• 
Hieron. :  Μ  Ιη  Hebraeo  babet :  Ecce  !  mscepifaciem  tuam, 
id  est,  acquiesco  precibus  tuis;  quod  Sym.  secandum  sen- 
SUm  interpretans  ait :  δράσα  ΐδυσωπηθηρ  τό  πρόσωπον  σον." 
Pro  όράσ(ΐ,  pro  quo  Vallars.  e  vetustiore  Reginae  cod.  infe- 
liciter  tentat  δρα  ηντ(  (sive  tvrt),  vide  quemadinodum  (/), 
Drueii  conjecturam  δρα  σοι  calculo  suo  approbavit  Scharfenb. 
in  Animadv.  p.  18.  Sed  in  tribus  codd.  a  Lagardio  col- 
latis,  ductus  literarum  scripturam  δρα  «i  manifeste  desig- 
nant.     Ad  reliquam  lectionem  cf.  Hex.  ad  Mal.  i.  8.  ii.  9. 

11  Diodorus  in  Catenis  Reg.  MSS. :  την  Σηγωρ . . .  άλλαχοΰ 
η  γραφή  Ζώγορα  [cf.  Hex.  ad  Jerem.  xlviii.  34]  καλή'  δ  b* 
"Σ,υρος  Zaapl  [Ζαρη  Cod.  25  in  Coniment.  apud  Lagarde]  και 
Βαλα,  τουτί'στί,  καταπιοΰσα.  1S  Cod.  X  in  marg.  "  Hoc 
est,  innui  liic  personarum  pluralitatem,  idque  notandum 
esse  [σημαώσαι]  contra  Jwdaeos? — Grksb.  13  Sic  Ald., 
Codd.  I,  III  (sine  artic),  X,  20,  31,  alii,  et  Justin.  M. 
ibid.  pp.  152,  154.  Mox  V.  29  π(ριχώρου  pro  π*ριοίκον 
babent  Codd.  X,  14,  16,  alii.  "  Sic  Codd.  III,  X 
(praem.  πάσηή,  τζ,  31,  alii,  Arm.  1.  Plenior  lectio,  πάσηι 
τ.  y.  (Κίίνη!  της  π.,  est  in  Codd.  14,  16,  aliis.  u  Hieron.: 
"  Pro  quo  legimus  in  Hebraeo :  Ecce  I  ascendebat  citor, 
quasi  άναπνΐΰμασις  fornacis ;  quod  nos  vaporem,  ve\/umum, 
sive  favMam   possumus  dicere."      Ubi  pro  non  QiMOO 

F  2 


36 


GENESIS. 


[Caf.  XIX.  31- 


3i.  Y^jrrSj  ΤΠ?•    $icut  e8t  m08  totiu8  terrae- 

(Y.  ως   καθήκ(ΐ  πάσχ)    rfj   yfj.     Ά.  καθ'  όδον 
πάσης  της  y»??.ie 
33,  35.  nnptrn.      Cum   cubaret   illa.     Cf.   εν  τω 
κοιμηθήναι  αυτόν  (alia  exempl.  αυτήν17). 

Cap.  XX. 
2.  Hffi  "όπν  tatiM  TTforhH  &VCJM  "^l- 

Dixit  autem  Abrahamus  de  Sara  uxore  sua  : 
Soror  mea  est  illa.  O'.  είπε  δε  Αβραάμ  περί 
Έάρρας  τη?  γυναικός  αύτοΰ,  οτι  αδελφή  μου 
εστίν.  Ά.  και  εΐπεν  'Αβραάμ  προς  Σ,άρραν 
γυναίκα  αύτοΰ'   αδελφή  μου  εστίν.1 

4.  ίΤ^ΠΓΜ  "^ΓΤ.    Gentem  etiam  justam.     Ο',  έθνος 

—  αγνοούν  4  και  δίκαιον.2 

5.  ^227"DJ1II.      In  integritate  cordis  mei.      Ο',  kv 

Καθαρά,  καρδία.  Α.  iv  άγαθότητι  (s.  άγαθοσΰνη)  .  . 
Σ.  εν  άπλότητι  .  .3 

10.  ™π  -QTi-rw  rrtoy  •»3  ιτ»ηί  πώ.    Quid 

vidisti,  ut  faceres  hoc  facinus  f      Ο',  τί  ενιδων 


εποίησας  %το  ρήμα  4  τούτο;4  Ά.  τί  είδες 
οτι  εποίησας  συν  το  ρήμα  τοϋτο ;  Σ.  τί  ιδων 
εποίησας  το  πράγμα  τοϋτο;  θ.  τί  έώρακας 
οτι  εποίησας  τον  λόγον  τούτον;5 

11.  Ρ^•     Certe.     Ο',  άρα.     Alia  exempl.  μήποτε* 

13.  KV?  Τ1Ν  ^-ΠΟΗ.  Ο',  εΐπον  ίμε,  8τι  αδελ- 
φός μου  εστίν.  Σ.  ερεΐς  περί  εμοΰ,  οτι  αδελφός 
μου  εστίν.7 

16.  *1D3  t)ht*.  mile  (siclos)  argenti.  Ο',  χίλια 
δίδραγμα.     Ά.  χιλιάδα  αργυρίου.9 

Cap.  XX.  2.  τ  εφοβήθη  γάρ  —  δι  αυτήν  4.9     3• 
/cat  εΐπεν  •%  αύτω  Ί.10 


Cap.  XXI. 

2.  ΓΝΖ?    I7WI.      Ο',    ετεκε.     Alia    exempl.    erc/ce 

Σάρρα.1 
4.  u!l.      Ο".  Vacat.     Alia  exerapl.  uAr  αυτοί/.2 

8.  /iQ  ΠΓΐφΏ.      Convivium  magnum.     Ο',  δοχήν 
μεγάλην.     *  Αλλοι•  πότον  μεγαν? 


αραπντύμασις,  quod  secure  propagavit  Montef.,  Lagarde  e 
Hbris  correxit  αναθυμίαση;  sed  ante  eum  Vallars.  Hesych. : 
'Αναθυμίασα!-  ατμοί,  καπνοί.  1β  Procop.  in  Cat.  Niceph. 

p.  255.          »  Sic  A1<L,  Codd.  I,  III,  X,  14,  alii,  Arab. 

I,  2. 

CAP.  XX.  '  Cod.  X  affert:  *A.  προς  Ίάρραν  γ.  αύτοΰ. 
Procop.  ρ.  141:  "  Congruit  illi  quod  supra  dedimus,  sci- 
licet  expositioni  Aquilae:  Et  dixit  Abraliam  ad  Saram 
uxorem  suam:  Soror  mea  etc."  Graeca  autem  Procopii 
habentur  in  marg.  Cod.  X  ad  v.  13 :  τοϋτο  συμβάλλίται  προς 

το  «πάνω  λ(χθίν  tv  τη  Άκύλου  ίρμηνύα'   κα\  (Ιπ(ν  Αβραάμ  κ,τ.ί. 

1  Procop.  in  Cat.  Niceph.  ρ.  259 :  ουκ  άγνοητίον  δ«,  δτι  ωβί- 

λισται  τό  αγνοούν,  ως  παρ'  Έβραίοις  μή  κΰμ(νον.      Eadem  (cum 

ωβίλιστο)  ex  Origene  affert  Montef.     Syro-hex.  male  pin- 

git :   !θ.  -τ-  αγνοούν  κα\  *  δ.     Scripturam  (θ.  δίκαιον  κα\  αγνοούν 

eine  obelo  ex  Arab.  ι,  2  excitat  Holmes.  8  Syro-hex. 

♦  )lofr.«ft->  .^0  ψ  Jloa^»  ./.  In  libris  Graecis  summa 
eet  lectionum  confusio.  Scilicet  Cod.  X  affert :  Ά.  iv  άθωω- 
τητι  (sic).  Σ.  iv  άπλότητι.  Cod.  127  :  Ά.  Σ.  iv  άπλότητι  και 
«ν  άθωότητι.  Cod.  73  B^ne  nom. :  iv  άπλότητι  και  άθωότητι. 
Cat  Niceph.  ρ.  26ο:  Άκ.  τό,  h  καθ.  καρδία,  iv  άπλότητι. 
Denique  Cod.  135,  teete  Lagardio:  άκυ.  συνάπλοτητ.  συ. 
συναγαθο  (sic).     Syuimachi  vereio  satis  certa  eet,  coll.  Hex. 


ad  Job.  ii.  9.  xxvii.  5.  Psal.  vii.  9.  In  alterius  interpretis 
lectione  ponenda  Syrum  nostrum  auctorem  habuimus,  cui 
)1"  a  j  sonat  άγαθότης  (Sap.  Salom.  vii.  26.  xii.  22)  vel 
άγαθοσίνη  (Eccles.  v.  io.  vi.  3),  e  quibue  posterior  vox 
Aquilam  magis  sapit,  prior  vero  e  scriptura  Cod.  135  ali- 
quantulum  subsidii  habet.  Reliquam  lectionem  tv  άθωό- 
τητι non  ad  0Π,  sed  ad  }si?3  pertinere,  probabiliter  conjicit 
Scharfenb.  in  Animadv.  p.  20.  *  Sic  Syro-bex.,  et  sine 

aster.  Codd.  15,  72,  82,  135.     Cod.  130  in  marg. :  Ο',  τί 

(νώων   fV.   ρήμα   τούτο ;  6  Nobil.   (qui   ad  V.  9,   τί  τούτο 

ιποίησας,  male  refert),  Cod.  130  (cum  πράγμα  τούτο  sine 
artic),  quorum  uterque  ad  Aquilam  συ  pro  συν  habet. 
Correxit  Scharfenb.  in  Aniniadv.  p.  21.  β  Sic  Ald., 

Codd.  15,  20,  alii,  et  Syro-bex.  r  Cod.  130.     Lectio 

π(ρ\  ίμού  est  in  Codd.  14, 16,  aliis.  8  Cod.  X.  9  Syro- 
hex.  Haec  desunt  in  Codd.  15  (ante  corr.),  82,  aliis,  et 
Arm.  1.  10  Idem.  Sic  sine  aster.  Ald.,  Codd.  III,  31, 
55,  alii.  Praeterea  ad  v.  7  Syro-hex.  pingit :  —ότι  4 
(f  ^^^-ao  «*■ )  προφήτης  ίστίν;  et  ad  V.  1 1 :  θίοσίβΐΐα  %  θ(ού  4, 
invito  Hebraeo. 

Cap.  XXI.  1  Sic  Ald.,  Codd.  III,  X,  15,  31,  alii. 
2  Sic  Codd.  I,  X,  14  (cum  τον  υ'ιον),  1 6  (ut  14),  alii,  Arab. 
1,  2.         8  Cod.  X  in  marg.     Cf.  Hex.  ad  Cap.  xxix.  22. 


-Cap.  XXII.  13.] 


GENESIS. 


37 


9.  ΡΓ^?.  Irridentem.  Ο',  παίζοντα  (-J-)  μπα 
Ισαάκ  τον  νιου  αντής  (^).4 

14.  ΤΤΤΓΤ*(\,  Ο',  το  παιδίον.  Alia  exempl.  καϊ 
τό  παιδίον.6 

yntf  Ίκη  WDJ,    Ο',  [κατά]  φ  ίρημον 

κατά  τό  φρίαρ  τον  δρκον  (Σ.  Βηρσαβ^ί9). 

18.  "Q  Τ!Γη^  ^Ρ^ΤΠ•^?  •  Et  firmiter  adjunge 
manum  tuam  ei.  Ο',  και  κράτησον  Tfj  χειρί 
σον  αυτό.  Alia  exempl.  και  κράτησον  της 
χειρός  αντον.7 

31.  }Πψ  "^ΞΙ.      Ο',  φρίαρ  όρκισμον.      Σ.  Βηρσα- 

0€€.8 

32.  Π^ψ??.     Ο',  των  Φνλιστπίμ.     "Αλλος-  αλλο- 

φύλων.9 

33.  'ψΜ.      Tamariscum  (s.  arboretum).     Ο',  άρον- 

ραν.     Ά.  δίνδρωνα.      Σ.  φντ€ΐαν.10 

Cap.  XXII.  22.    -f-Acai  Όχοζάθ    6    ννμφαγωγος 
αντον  Ί.η     g2•  -τ  Όχο^ά^  ό  ννμφαγωγος  αντον  «4.12 


Cap.  XXII. 

1.  HD3.     Trobavit.     CY.  Ιπύρασ*  (potior  scriptura 

ίπΐίραζί1).      Σ.  ίδόξασίν.2 

2.  τΠΤΡ"•*"1^.      Unicum  tuwn.     Ο',  τό^  άγαπητόν. 

Ά.  το^  μονογενή  (β.  μοναχόν)  . .      Σ.  τύρ  μόνον 
σον? 
ΠζΠΒΗ,      Moriae.     (Υ.  την   νψηλήν.     Ά.  τήν 
καταφανή.      Σ.  τ^ί  οπτασίας* 
7.  ^9^1•     Ο7•  Vacat.     Alia  exempl.  ««ray.5 

12.  vqrj  πην  ^.    ο;  r*>  γάρ  fyiw.    ό 

Εβραίος•    οτι   έγω  οΓόα.β 
Τί^Π^ΠΝ.    Ο',  τον  άγαπητόν  (Σ.  μονογ*νονς7). 

13  (alia  exempl.  1ΠΝ)  ΊΠΝ  ^ΤΤ^•     ^  ecce/ 
aries  α  teroO.     Ο',  /ccu  /ίου  /fptoy  «Γ?.     Σ.  και 

ΐφάνη  κριός  μ(τα  τοΰτο. 

ΐζ7Κ3•  Deientus.  Ο'.  κατ*χόμ€νος.  Σ.  κρα- 
τονμ€νος.9  Ό  Σύρος  και  ό  'Κβραΐος-  κρςμά- 
μςνος.10 


Jesai.  χχν.  6.  4  Hieron. :  "  Ludentem.  Quod  sequitur, 
cwni  ΙβααοβΙίο  8uo,  non  habetur  in  Hebraeo."  6  Sic 

Ald.,  Codtl.  I,  III,  14,  15,  16,  alii,  Arab.  1,  2,  Hieron.,  qui 
enarrat :  "  Posuit  ergo  Abraham  panes  et  utrem  super 
humerum  Agar;  et  hoc  facto,  dedit  puerum  matri,  boc 
est,  in  manus  ejus  tradidit."  β  Codd.  X,  130  (sine 

nom.).  In  textu  κατά  prius  ora.  Ald.,  Codd.  I,  III,  14,  15, 
16,  alii.  r  Sic  Comp.,  Codd.  19,  20,  78,  108.  Hieron. : 
"  Et  tene  mcmum  ejue.  Ex  quo  manifestum  est,  eum  qui 
tenetur,  non  oneri  roatri  fuisse,  sed  comitem."  8  Codd. 
X,  130  (sine  nom.).  9  Cod.  135  in  marg.  sine  nom. 

10  Cod.  X.  Nobil.  affert :  Aq.  et  Sym.  δίνδρων  φυτύαν. 
Cod.  127:  Ά.  Μνδρωμα  (sic).  Σ.  φυτίαν.  Cod.  130:  Ά. 
htvapapja  (sic  Alterus).  Σ.  φντύαν.  Cf.  Hex.  ad  1  Reg. 
xxii.  6.  xxxi.  13.  Vocem  Hebraeam  Hieron.  nemus  inter- 
pretatus  est;  Graeco-Ven.  άλσος.  u  Cod.  X.  Hieron.: 
"  Excepto  Abimelech  et  Phicol,  tertium  nomen,  quod  hic 
legitur,  in  Hebraeo  volumine  non  habetur."  12  Cod.  X 

obelis  notat  omnia  ab  οτι  ««(ν.  31)  ad  «cal(sic)  'Οχ.  6  ν. 
αύτοΰ. 

Cap.  XXII.  "  Sic  Comp.,  Codd.  I,  III,  14,  15,  16,  alii. 
*  Nobil.,  Codd.  X,  127.  Scilicet  interpres  noster  vulgarem 
significationem  τον  HD3 ,  tentavit,  Deo  indignam  esse  ratue, 
ad  verbum  similis  soni  Ntt'3,  extulit,  decucurrit.  Cf.  Psal. 
iv.  7  in  Hebraeo  et  Hexaplis.  Frustra  igitur  L.  Bos  in 
Prolegom.  ad  LXX,  Cap.  III  pro  «δό£ασί  legendum  censet 


iboKipaat.  Cf.  Scharfenb.  in  Animadv.  p.  21.  *  Nobil., 
Codd.  X,  1 30,  qui  omnes  μονογ( νη  habent.  Cod.  1 35 :  *A. 
τ6ν  μοναχόν.  Σ.  τον  μόνον  σου.  Cf.  Hex.  ad  Psal.  XXI.  2  I . 
xxiv.  16.  Prov.  iv.  3.  *  Hieron.:  "  Ubi  nunc  dicitur, 

vade  in  terram  exceham,  in  Hebraeo  habet  moria,  quod 
Aq.  transtulit  την  καταφανή,  hoc  est,  lucidam;  Sym.  Trjt 
οπτασία?,  hoc  est,  visionis.  Aiunt  ergo  Hebraei  hunc 
montem  esse,  in  quo  postea  templum  conditum  est  in  area 
Ornae  Jebusaei,  sicut  et  in  Paralipomenis  [2  Paral.  iii.  1] 
scriptum  est . .  .  qui  idcirco  illwminans  interpretatur  et 
lucens,  quia  ibi  est  dabir,  hoc  est,  oraculum  Dei,  et  lex, 
et  Spiritus  sanctus,  qui  docet  homines  veritatem,  et  in- 
spirat  prophetas."  6  Sic  Comp.,  Codd.  III,  X,  19, 128, 
Arab.  1,  2.  β  Procop.  in  Cat.  Niceph.  p.  282.     Aliter 

Cod.  135  in  marg. :  Ό  Εβραίος-  νυν  (δαξας,  praeeunte  Dio- 

doro  ibid. :  *  Αλλοι  bt  φασι  τό,  νυν  ΐγνων,  tV  ijj  Έβραιδι  (ΐταμ- 
φοτ(ρίζ(ΐν  και  τοΰτο  γάρ  σήμαιναν  αμα,  και  οτι  νυν  ίγνώρισας, 
ώτί  τον,  πάσιν  ίδαξας,  καϊ  ΐποίησας  φαντρόν.  τ  Cod.  Χ. 

8  Hieron. :  "Symmachus:  Et  apparuit  aries  post  hoc  re- 
tentus  in  rete  cornibus  suis."  Ad  ίφάνη  cf.  Hex.  ad  Qen. 
xxxiii.  1.  Exod.  iv.  6.  Amos  vii.  7.  β  Cod.  X  affert: 

Σ.  Kparovptvov,  quod  ex  Hieron.  correximue.  10  Melito 

apud  Nobil.  et  Cat.  Niceph.  p.  283:  το,  κατ*χόμ(νος  τών 

πράτων,  6  Σνρος  και  ό  Εβραίος,  κμίμάμινος,  φησιν,  ως  σαφί- 
στ(ρον  τνποΰν  (Niceph.  τυποΰ*τα)  τον  σταυρόν.  IdeiU  scholium 
ex  Euseb.  Emis.  eruit  Combefis.  apud  Montef. 


18 


GENESIS. 


[Cap.XXII.  13- 


13.  VyW^.  "^D2.  In  locoperplexo  (dumeto)  corni- 
bus  suis.  (Υ.  Θ.  εν  φυτω  σαβεκ  των  κεράτων. 
Ά.  εν  συχνεωνι  εν  κερασιν  αύτοϋ.  Σ.  εν  δικτύω 
τοις  κίρασιν  αύτοϋ}1    Ό  Σύρος•  εν  σαβεκ . ." 


Cap.  XXIII. 

I.  rnfe?  ^PT   *ff,     O'.  Vacat.     Alia  exempl.  ετη 

ζωής  Έάρρας.1 
6.  "tflN  V$Oti.     Ο',  άκουσον  δε  τ)μων.     Ά.  άκου- 
σον ήμων,  κύριε.* 

9.  D3piJlZl.      Ο',  εν  ύμΐν.     Ά.  εν  μέσω  ύμων} 

10,  18.  ΪΥψη^.     Ο',  εις  την  πόλιν.     Alia  ex- 

empl.  εις  τήν  πύλην  τής  πόλεως  αύτοϋ} 

II.  ^*7^"^^•      Minime,  domine  mi.      Ο',  παρ'  εμοι 

(alia   exempl.  εμοϋ5)  γενοϋ,  κύρΐ€.      Schol.  το 
άριστον  μοι  ποίησον}     Ά.  ούχι,  κύριε  μου} 

13.  nn«~DN  *J[N.      Tantummodo  Η  tu  (vis).     Ο'. 


επειδή  προς  εμοϋ  ει.     Schol.  επειδή  το  άρεστόν 

μοι  ζητείς,  φησι,   και  το  κεγαρισμενον   εύρεΐν 

σπουδάζεις.8 
15.  Λ?ψ•      Ο',  διδράχμων.     "Αλλος'   στατήρων} 
17.  EJJV      2£/   re/w*  factus    est.     Ο'.   κα2    corr/. 

Ά.  (και)   εκυρώθη.10 

Cap.  XXIII.  2.  -τ- ή  «στίΐ/  1«  τω  κοιλώματι  4.* 

Cap.  XXIV. 

2.  ^5ΤΡ  Τί5•  &Μ^  femore  meo.  Ο',  ύπδ  (alia 
exempl.  «ri1)  τον  μηρόν  μου.  Ό  Εβραίος' 
ύπο  την  όσφύν  μου.2 

4.  *W  j Λί/ΤΜΙ.      ift  ad  patriam  meam.     Ο',  ου 

εγεννήθην   (s.   εγενόμην)  . .  και   εις   τήν   φυλήν 
μου.      [Ά.]  και  εις  τον  οϊκόν  μου.3 

5.  3™)  ^ίΤ^•     iVwm  reducendo  reducam.     Ο'. 

αποστρέψω.      Alia    exempl.    μτ)    άποστρεφων 
αποστρέψω} 


11  Cod.  Χ.  Hieron. :  "  Rursum  Aq.  συχν(ώι»α  interpre- 
tatus  est,  quem  nos  veprem  poseumus  dicere,  vel  spinetum, 
et,  ut  verbi  vim  interpretemur,  condema  et  inter  se  im- 
plexa  virgulta.  Unde  et  Sym.,  in  eandem  ductus  opinio- 
nem,  Et  apparuit,  ait,  aries  post  hac  retentus  in  rete 
[n?7T]  cvrwbus  iuk  Verum  quibusdam,  in  hoc  dum- 
taxat  loco,  melius  videntur  interpretati  esse  LXX  et 
Theod.,  qui  ipsum  nomen  sabech  posuerunt,  dicentes :  in 
virgulto  eabech  cornibus  suis.  Etenim  συχνΐων,  sive  rete, 
quod  Aq.  posuit  et  Sym.,  per  sin  literam  scribi;  hic  vero 
samech  literam  positam:  ex  quo  manifestum  esse  non 
interpretationcm  etlrpium  condensarum,  et  in  modum  retis 
inter  se  virgulta  contexta  verbum  sabech,  sed  nomen 
sonare  virgulti,  quod  ita  Hebraice  dicitur.  Ego  vero  dili- 
genter  inquirens  σνχνίωνα  per  samech  literam  scribi  crebro 
reperi."  Ante  Martianaeum  edebatur  iv  συχνψ  vel  σνχν*ω, 
repugnantibus  libris.  Cod.  135  ad  σαβίκ  in  marg.  adscri- 
bit :  σνχνίω  (sic)  tlrrtv  τό  σαβίκ.  n  Diodorus  in  Cat. 
Nicepb.  p.  282:  το,  tv  φντψ,  ουκ  ϊχη  ό  Σύρος,  μόνον  8i  τό 
σαβίκ"  τούτο  δί  τό  όνομα  τον  φυτοϋ  €ΐναι  νομίζω.  Vocem  He- 
braeam,  respectu  ad  etymon  habito,  Graeco-Ven.  non  male 
vertit  iv  ξννηρίφύ ;  sed  optime  omnium  interpres  Anglus, 
in  α  thicket. 

Cap.  XXIII.     1  Sic  Codd.  I,  59.  ■  Cod.  130. 

'  Cod.  X.  *  Sic  Codd.15,  72,  82, 135,  Arm.  1.  *  Sic 
Codd.  i6,  18,  25,  alii.     Montef.  ad  ^rsp  (v.  13)  affert:  o'. 


παρ'  ίμον.  *AXXos'  παρ  tpoi ;  quae  nota  ad  hunc  locum  per- 
tinere  videtur.  β  Cod.  X  in  marg.     Alterus  e  Slavon. 

Ostrog.  Graece  exscripait :  πρόσίΚθΐ  eV&ifie,  κύρΐΐ  ,•  ex  Arm.  1 
autem :  προς  tpe  στρίφΐ,  κύριε.  7  Cod.  X.  8  Anon. 

in  Cat.  Nicepb.  p.  288.  9  Sic  in  textu  Arm.  1.     Pro- 

COp.  ill  Cat.  Niceph.  p.  289  :  στατήρ  i<mv,  ως  φησιν  'Qptyt- 
νης,  τό  ήμισυ  της  ουγγίας,  ?χ(ΐ  fie  δραχμας  δύο.  Cf.  Hex.  ad 
Exod.  xxxviii.  24.  Jerem.  xxxii.  9.  Ezech.  iv.  10.  10  Cod. 
X.    Cf.  LXX  ad  v.  20.  "  "  Haec  obelo  notantur,  aut 

lemnisco  [in  Cod.  X]." — Griesb.  Hieron. :  "  Hoc  quod  hic 
positum  est,  quae  est  in  valle,  in  autbenticis  codd.  non 
habetur." 

Cap.  XXIV.    *  Sic  Codd.  16,  56,  alii,  Hieron.  2  S. 

ChrySOSt.  Opp.  T.  IV,  p.  482  Ε  :  T^  μίν  'Ελλάδι  γλώττη  ούτω 
γίγραπται,  ίπο  τον  μηρόν  μου'  fv  δι  τη  Έβραιδι  φασ\ν,  ύπο  την 
όσφύν.  Ιη  Cod.  VI  duplex  est  lectio:  τον  μηρόν  μου  την 
όσφύν  μου.  Cod.  1 35  ex  Euseb.  Emis.  affert:  Ό  "Ελλην 
σ(μνότ€ρον  ίρμηνΐύΐΐ'  6  γαρ  Εβραίος  και  ό  Σύρος  αυτό  \tytt  τοΰ 
άνδρος  τό  τίκνοποιόν  όργανον.  Similia  habet  Diodorus  iu  Cat. 
Niceph.  p.  289,  praemisso  τινίς  φασιν.  3  Cod.  130. 

Non  est  Aquilae  versio,  sed  alia  lectio,  quam  pro  super- 
fluis,  κα\  (Ις  τ.  φ.  μου  (cf.  vv.  38,  40)  venditant  Codd.  106, 
107,  128,  Arm.  1.  *  Sic  Codd.  14,  15  (cum  και  pro  μή), 

i6,  alii  (inter  quos  Cod.  135,  teste  Lagardio),  Ann.  1 
(sine  μη). 


-Cap.  XXIV.  67.] 


GENESIS. 


1 1  •  Tfgl  •      Et  genua  flectere  fecit.     Ο',  και  εκοί- 
μισε.     Ά.  και  εγονάτισε* 

13.  D£  &φ?•      Eaurire  aquam.     Ο',  άντλήσαι 

(alia  exempl.  ύδρεύσασθαι6)  ύδωρ. 

14.  ζ»Π?Π.    Bestinasti.     Ο',  ήτοίμασας.    Ά.  ήλεγ- 

ξας.      Σ.  άπεδειξας.7 
17.  ^PNTOn.      Βα  mihi  sorbendum.     Ο',  πότισόν 

μ*.     Ά.  βρόχθισόν  με.9 
22.  3^3.      Dimidius    siclus.      Ο',    δραχμήν.      Alia 

exempl.  δίδραχμον.9 
27.  "WJ  τη!?  "flty.      Qmoc?  arf  me  atfine/,  m  iti- 

nere  duxit  me.     O'.  εμε  τ*  eucuoWe.     Alia  ex- 

empl.  και  εμε  ei/  ό<5ω  ήγαγε.10 

31.  ΓΛΤ  ΤΓ1Ί2.      Benedicte  α  Jova.     O'.  euXoy»;- 

τδ?  κυρίου  (alia  exempl.  /ci/pioy11).  Ά.  ευλο- 
γημένος κύριος.  Σ.  ευλογημένος  κ.  ,12  Τδ 
Έβραί'κόν   €χ€Γ    ηύλογη μένος  ύπο  κυρίου, ,13 

32.  ΠΓΏ•η.      £*  5o/ui/.     Ο'.  καΣ  άπεσαξε  (. .  άπ€- 

στρωσί»'14). 

43.  ΠΟΤΗΡΙ,      Virgo  illa.      Ο',  ή  παρθένος.     Ά.  ή 
απόκρυφο?.16 


45.  Π3Γη.      Ο'.  etfftfr.     Alia  exempl.  και  Ιδού.19 

47.  ΡΤ3Ν~7!Ρ.  Super  nasum  ejus.  Ο',  (καί  περιε- 
θηκα)  αυτή.     Ά.  erri  μυκτήρας  αυτής.17 

50.  nto-ΊΝ  3Π  T^M  ^33  ^  Λ.  iVon  />o*- 
iumiw  rficere  /ioi  malum  aut  bonum.  Ο',  ου 
δυνησόμεθά  σοι  άντειπεΐν  κακόν  ή  καλόν  (alia 
exempl.  KaKhv  καλωΧΒ).  Ό  "Σύρος-  ου  δυνη- 
σόμεθά ειπείν  το,  ή  καλόν  ή  κακόν.19 

59.  Πηρ3Ώ"η«•1.  Et  nutricem  ejus.  (Ύ.  και  τα 
υπάρχοντα  αυτής.  Ά.  και  τήν  τίτθην  αυτής. 
Σ.  και  τήν  Tpo<pbv  αυτής.20  Aliter:  Ά.  την 
τιθηνόν.21 

61.  nVhjtfl.  Et  ancillae  ejus.  Ο',  και  αϊ  άβραι 
(Ά.  παιδίσκαι.     Σ.  κοράσια22)  αυτής. 

63.  ΓΠψΙ  rfitoS.  Meditari  in  agro.  Ο',  άδολε- 
σχήσαι  εις  το  πεδίον.  Ά.  όμιλήσαι  εν  χώρα. 
Σ.  λαλήσαι  εν  τω  άγρω.23 

67.  ί£Ν  ΠΊϋ  Π^ΓΤ^ΓΤ  pTO")  ΠΝ^\  Et  intro- 
duxit  eam  Isaac  in  tentorium  Sarae  matri* 
suae.      Ο',   εισήλθε   δε  Ισαάκ   εις   τον    οίκον 


5  Codd.  Χ,  1 30.     Nobil.  quasi  scholium  affert.     Cf.  ad 
Cap.  xli.  43.  β  Sic  Codd.  X  (in  marg.),  59  (cum  vbptv- 

(σθαι),  1 35  (cum  άντλήσαι  in  marg.).  7  Cod.  X.  Cod.  1 35 
affert :  Σ.  άπ«δί ιξας ;  Nobil. :  Schol.  άπίδ(ΐξας.  8  Codd. 

X,  130  (non,  ut  Holmes.,  βρίχθισον).  9  Sic  Codd.  14, 

16  (uterque  cum  yfi)>  l8>  al"•  Hieron. :  "  Didrachmum 
pondus  ejus.  Bace,  quod  in  hoc  loco  pro  didrachmo 
ecribitur,  semiuncia  est ;  secel  vero,  qui  Latino  sermone 
riclus  corrupte  appellatur,  unciae  pondus  habet."  Cf. 
Hex.  ad  Exod.  xxxviii.  26.  Montef.  affert:  "Αλλοί*  διδρα- 
χμψ  (sic);  quae  lectio  deterior  est  in  quatuor  libris. 
10  Sic  Codd.  32,  106,  107.  Ante  ™ώδω«  inferunt  iv  όδώ 
Codd.  15,  30,  alii.  »  Sic  Ald.,  Codd.  I,  III,  X,  14, 15, 
16,  alii.  18  Cod.  X  ad  *υλογητος  κύριος  (sic)  in  marg. 

notat :  τό,  €υλογητ6ς  ti  κύριε,  οΰ  προς  τόν  iraiba  του  Αβραάμ 
tmtV    ό   yoxiv  Άκ.   φησ\ν,   ευλογημένος   κύριος'    Σνμ.    δί,   (ύλογη- 

μίνος  κ. .   (folio  absciseo).  13  Procop.  in  Cat.  Niceph. 

ρ.  299.  u  Cod.  X,  ubi  interpretis  nomen  abscissum  est. 
Hieron.  Hebraeum  vertit,  destravit.  1δ  Hieron.  in  Com- 
ment.  ad  Jesai.  vii.  14  (Opp.  T.  IV,  p.  108):  "  Porro  alma 
apud  eos  verbum  ambiguum  est;  dicitur  enim  et  adole- 
scmtvla,  et  abscondita,  id  est,  απόκρυφος  ...  Et  iu  Genesi 
legimus,  ubi  Kebecca  dicitur  alma,  Aquilam  nou  adole- 


scentulam,  nec  pwllam,  sed  absconditam  transtulisee." 
16  Sic  Cod.  I.  Duplex  lectio,  κα\  l&oi  τίθυς,  est  in  Comp., 
Codd.  19,  20,  108.  ir  Cod.  X.     In  textu  LXXvirali 

post  ίνώτια  inferunt  Μ  μνκτηρας  αυτής  Codd.  1 5,  82,  1 35. 

18  Sic  Ald.,  Codd.  I,  III,  X,  14, 15, 16,  alii.  "  ■  Syri 

versionem,  ut  hic  refertur,  habent  omnes  Catenae  Regiae 
et  schedae  Combefis.  Unus  codex  omittit  τό." — Montef. 
In  Cat.  Niceph.  p.  302  abest  τό  rf.  M  Nobil.,  et  Cat. 

Niceph.  p.  303.  Cod.  127:  Ά.  τιτθην.  Σ.  τροφόν.  Cod. 
1 3θ :  Ά.  τίτθην,  τροφόν.  Hieron. :  "  Et  substantiam  ejus . . . 
In  Hebraeo  habet . . .  et  nutricem  ejus . . .  Decena  quippe 
erat,  ut  ad  nuptiae  absque  parentibus  virgo  proficiscene 
nutricie  solatio  foveretur."  a  Cod.  X  aflTert:  Ά.  την 

τιθηνόν.    Σ.  τροφόν.  w  Nobil.,  Codd.  X,  127.     Sic  sine 

nominibus  Cod.  130.  M  Nobil.,  et  Cat.  Niceph.  p.  304 

(cum  προσλαλησαι  pro  λαλήσαι).  Cod.  130  in  marg.  sine 
nom. :  λαλήσαι  iv  τώ  άγρω.  Ad  άδολίσχήσαι  Cod.  X  in 
marg.  annotat :  τοις  οϊκΐίοις  λογισμο'ις  όμιλήσαι  iv  Tjj  της  ίρη- 
μίας  ήσνχία.  Hieron. :  "  Quod  autem  ait,  Et  egreseus  est, 
ut  exerceretur  in  campo,  quod  Graece  dicitur  άδολ^σχήσαι, 
in  Hebraeo  legitur :  Et  egresaus  est  Isaoc,  ut  loquereiur  in 
agro,  inclinante  jam  vespera." 


1Μ 


GENESIS. 


[Cap.  XXIV.  67- 


>%  Σάρρας  42*  της  μητρός   αντοΰ.     Ά.  (και) 
(ίσήγαγίν  αυτήν  (Ισαάκ)  ttt  την  σκηνών  Σάρ- 
ρας της  μητρός  αντοΰ.26 
67.  ΕΠ|*\      Et    consolationem    admisit.      Ο',   και 
παρ(κλήθη.      Σ.  (και)  παρηγορήθη.2* 

Cap.  XXIV.  14.  -f  «W  αν  πανσωνται  πίνονσαι  4.27 
i§.  ^-ci/  Tfj  διάνοια,  (οπα.  αύτοϋ)  Ί.2*  [ΐ6.  -r  κατα- 
βάσα  δ\  Μ  την  πηγήν  <]29  44•  +**!  **  ™ύτω 
γνώσομαι — 'Αβραάμ  «4.30  6ο.  'Ρίβ^κκαν  -τ  ττ)ν 
άδίλφην  αιπων  4.ζι 

Cap.  XXV. 

3.  177*™")•     Ο',  και  τον  Δεδάν  (s.  Δαιδάν).     Alia 

exempl.  και  τον  θαιμαν,  και  τον  Δεδάν.1 
D"Y)$N.      Ο'.  Άσσονρκίμ.     Alia   exempl.   eye- 

voj/to  'Payoi/ήλ    icat    Ναβδεήλ    και   Άσσον- 

ριύμ2 
6.  ΟΓΓΟΝΤ    "*ΦΝ.      Ο',    (τώ»>    παλλακώ»/)    αντοΰ. 

Alia  exempl.  &rat  τοΟ  Αβραάμ? 
8.  ΓΤ2*Ι13  ΠΤΐΖΠ.     J»  canitie  bona.     O'.  €i/  γηρα 

(s.  γΐ7Ρ«)  καλώ.     Ά.  Σ.  kv  πολιά  ά•γαθ9\} 

VEV   ;Ν.      Ο',  προ?  τον  λαον  αντοΰ.     Σ.  προς 
τονς  πατέρας  .  ,5 


12.  tt^Wttn  ΧΒΊ.     Ο'.  νΑγαρ  >£  ι?  Αίγνπτία  <β 

20.  CD"J^  Π?*?•  -E^  regione  campestri  Syriae 
(Mesopotamia).  Ο'.  U  της  Μεσοποταμίας 
^  Σνρίας  <7 

22.  &?ψ?  ^^ΠΟ^•      -#*  contundebant  se  invicem 

filii.  Ο',  Ισκίρτων  δ\  τα  παιδία.  Ά.  (και) 
σννεθλάσθησαν  νίοί.      Σ.  (και)  δππάλαιον  .  .8 

23.  Υ^ν•      ibrii*  eri/.     (Υ.  fcr«pl£«.     Σ.  ύπβρι- 

σχι/σΈί.9 

25.  *Wfe?.  (Pallium)  villosum.  Ο',  δασύς.  Σ.  re- 
τρίχωρ*ι/ο?.10 

27.  Ώζ*.  Integer.  Ο'.άπλαστος.  Ά.θ.άπλοΰς. 
Σ.  άμωμος.11 

29.  ^ν.      Languescens.      Ο',   έκλείπων.      θ.   πά- 

ρων.12 

30.  0""ΤΜΠ"]Ο.     De  rworo.     Ο',  από  τοί)  4ψίματος 

(Σ.  Έίώρ:13). 

31.  ΓΠ30.    Fenrfe.     Ο'.  άττό<$οι>.     Ά.  πώλησον.1* 

33.  ttnb^TtN .     Ο',  τα  πρωτοτόκια  %  αντοΰ  <1δ 

34.  !T}barrnM    ItoV    OT.      ift   sprevit   Esavus 

primogenituram.  Ο',  καί  ϊφανλισεν  '  ΗσαΟ  τά 
πρωτοτόκια.  Ά.  (και)  ΐξονδένωσεν  *Ήσαΰ  την 
πρωτοτοκίαν.™ 


u  Sic  Cod.  127  in  marg.  sub  aster.,  et  in  textu  sine 
aster.  Codd.  15,  55  (cum  Σάρρα),  alii,  Arm.  1.  M  Nobil., 
et  Procop.  in  Cat.  Niceph.  p.  305.  M  Codd.  X  (cum 

8ckolio:   ίθ*ραπ(ΰθη,  της  λύπης  «rros  iytvero),  127•      Cod.  130 
in  marg.  sine  nom. :    παρηγόρησα*  (sic).  v  Cod.  X. 

u  Procop.  in  Cat.  Niceph.  p.  296 :  τά  8i,  eV  777  διάνοια,  ώβίλι- 

στ<Μ,  ως  μη  Ktiptvov  tv  τω  Εβραϊκά'   όμως  κα\  διά  των  ίξής  (ν.  45) 
τοίτο  παρίσταται.  **  Haec  in  Cod.  Χ  lemnisco  notantur, 

invito  Hebraeo.  Μ  Cod.  X  obelis  notat  omnia  a  τω 

{αυτού  θ*ράποντι  ad  Αβραάμ.  31  Idem.     Sic  sine  obelo 

Comp.,  Codd.  I,  III,  14, 15, 1 6,  alii. 

Cap.  XXV.  x  Sic  Ald.  (cum  θαμαν),  Codd.  I,  III,  X,  I4, 
16,  alii,  Arab.  1,  2.  2  Sic  Ald.,  Codd.  I  (cum  'Ρασουήλ), 

III,  X,  14,  i6  (cum  Ναυβ^λ),  i8,  alii,  Arab.  1,  2.         s  Sic 
Codd.  15,  135,  Arm.  1  (cum  τω  Άβρ.).  *  Nobil.,  Cod. 

130.     Cf.  ad  Cap.  xv.  15.  δ  Cod.  130.     Sic  in  textu 

Codd.  I,  75,  necnon  Bodleianus  a  Tischendorfio  editus. 
Mendoee  Nobil. :  Schol.  προς  τους  πίράτας,  quod  Montefal- 


conium  male  habuit.  β  Sic  cum  aster.  Arm.  1.     Deest 

17  Αίγνπτία  in  Ald.,  Codd.  I,  III,  X,  31,  56,  aliis.  7  Idem. 
Vox  abest  a  Codd.  I,  III,  X,  30,  35,  aliis.  8  Cod.  X. 

Nobil.,  Codd.  1 27, 130 :  Σ.  δίίπάλαιοι».  Hieron. :  u  Et  move- 
bantur  filii  ejius  in  ea.  Pro  motione  LXX  interpretes 
posuerunt  ίσκίρτων,  id  est,  ludebant,  sive  calcitrabant ;  quod 
Aq.  transtulit,  con/ringebantur  filii  in  utero  ejus;  Sym. 
vero  SteVXfov,  id  est,  in  eimilitudinem  navis  in  euperficie 
ferebantur."  Ubi  pro  &cV\fov  unus  codex  apud  Vallars. 
δΐΐπάλΐον  legit,  repugnantibus  tum  ceteris  libris,  tum  ipso 
Hieronymi  contextu.  9  Codd.  X,  127,  130  (in  marg. 

sine  nom.).  10  Codd.  X,  127, 130.  u  Nobil.  (cum  Ά. 
pro  Ά.  θ.),  iidem.  12  Cod.  X.     Ad  «λ«πω   (ν.  30) 

Cod.  130  in  marg.  habet:   πάνω.  13  MSS.  Regii  et 

schedae  Combefis.  apud  Montef. :  ό  Σνμ.  άντ\  roC  ιζήμα- 
τος (sic)  Έδωμ  T(0tiK(v,  &  ίρμην(ΰ(ται  πυρρός.      Nobil.  aifert : 

Σ.  άδάμ.  u  Cod.  X.  l6  Sic  Arm.  1,  et  sine  aster. 

Comp.,  Codd.  15,  19,  alii.  "  Cod.  X. 


-Cap.  XXVI.  33.] 


GENESIS, 


Cap.  XXVI. 

5.  ^Γ^νΉ]•      Ο',  και  τα   νόμιμα  μου.      Οι  λοιποί- 
και  νόμους  μου.1 

8.  ΡΠ2Ό.     Ludebat.      Ο',  παίζοντα.      Schol.  συνου- 
σιάζονται 

10.  ΟψΝ.      Culpam.      Ο',  άγνοιαν.     Ά.  Σ.  πλημ- 
μέλημα.3 

12.  ΠΉ.¥ψ  ΠΝΌ.      Centum  mensuras.     Ο'.  Ικατο- 

στνυουσαν  κριθήν.     Ά.  έκατον  ίίκασμούς* 

13.  ΤΤΠ  ΤΠΓΤ  Τ?^.      Et  procedebat  procedendo, 

et  crescebat.  Ο',  και  προβαίνων  μείζων  eyc- 
νίτο.  Alia  exempl.  και  έπορϊύϊτο  προβαίνων, 
και  μείζων  «yei/ero.5 

20.  Wnjl.      Et    altercati   sunt.     Ο',    και    ψαχί- 
σαντο,     Ά.  (και)    εδικάσαντο.9 
<\ny  Ipipynn  •»|  pt?y.     Esek,  quia   litigave- 
runt  cum  eo.     CK.  αδικία'    ήδίκησαν  γάρ  αυ- 


τόν.       Α.    συκοφαντία'     (συκοφάντησαν    γαρ 
αυτόν.7 

21.  rntpto.  Sitnah.  Ο',  ίχθρία.  Ά.  [ή]  άντι- 
Κίΐμίνη.      Σ.  ΐναντίωσις? 

26.  ^njriQ  ntn«\  Et  Ahuzzath  amicus  ejus. 
Ο',  και  Όχοζαθ  δ  νυμφαγωγύς  (Σ.  συνέται- 
ρος9)  αύτοΰ. 

28.  Πτ,Ν.  Jusjurandum.  Ο',  αρά.  Alia  exempl. 
δρκος.10 

30.  ΠηψΌ.     Ο'.δοχήν.    "Αλλος-  πότον.     "Αλλος- 

Ιστίασιν}1 

31.  ΟινϋΠ.      Ο'.  μ(τά  σωτηρίας.      Οι  λοιποί'  μ*τ' 

(ίρήνης.12 

32.  ^Ν|Ό  Λ  ηΊ^'Π.      Et  dixerunt  ei :    Tnveni- 

mus.      Ο',  και  ίΐπαν   ούχ  ίΰρομζν  (Ο/  λοιποί- 
(ΰρομεν13). 

33.  Π^ΐφ.      Ο',  op/cop.     Ά.  Σ.  πλησμονή." 


Cap.  XXVI.  "  Procop.  in  Cat.  Niceph.  ρ.  319.  2  Sic 
in  textu  Cod.  32.  Procop.  in  Cat.  Niceph.  p.  320: 
Εβραίοι  Be  φασιν,  ΐύσχημόνως  (Ιρησθαι  τό  παίζ(ΐν  αντί  τον  συνον- 
σιάζ(ΐρ.  3  Nobil.,  Codd.  127, 13°•  Sic  in  textu  Cod.  38. 
Cod.  X  in  marg.  sine  nom. :  πλημμίλ^ιαν,  secundum  colla- 
tionem  antiquam  in  schedis  Bodleianis.  *  Hieron. : 

"  Licet  in  aliena  terra  seminaverit  Isaac,  tamen  non  puto 
quod  tanta  ei  fertilitas  hordei  fuerit.  Unde  melius  puto 
illud  eese,  quod  habetur  in  Hebraeo,  et  Aq.  quoque  trans- 
tulit :  Et  invenit  in  anno  illo  centuplum  aestimatum,  id 
est,  ΐκατον  (Ικασμονς  [sic  Cod.  Frising.  apud  Lagarde,  faventi- 
bus  duobue  Vallarsianis,  qui  GKATOIKACNWYC  et  GKATON- 
είΔΑΟΜΟΤβ  pingunt,  pro  eo  quod  edebatur,  «κ.  «κασ/ieW]. 
Licet  enim  eisdem  literis  et  aestimatio  scribatur  et  hor- 
deum,  tamen  aestimationes  saarim  leguntur,  hordea  vero 
sorim."  Interpres  Graeco-Ven. :  eWov  (ϊκασμόν  (fort.  «- 
κασμων).     Cf.  Hex.  ad  Prov.  xxiii.  7.  6  Sic  Codd.  72, 

82  (cum  κάί  πρ.  pro  πρ.),  135.  Hieron. :  et  an\hvlabat 
vadem,  et  magnificatus.  β  Codd.  X,  127.     Sic  sine 

nom.  Nobil.,  Cod.  130.  7  Cod.  127  (om.  αυτόν).     Sic 

sine  nom.  (add.  αυτό*)  Nobil.,  Cod.  130.  Minus  proba- 
biliter  Cod.  X  :   Ά.  συκοφαντία.     Σ.  (συκοφάντησαν.  8  Hie- 

ron. :  "  Pro  inimicitiis,  quod  Aq.  et  Sym.  την  άντικαμίνην 
et  ίναντίωσιν  transtulerunt,  id  est,  adversum  atque  con- 
trarium,  in  Hebraeo  babet  satana;  ex  quo  intelligimus 
Satanara  contrarium  interpretari."  Ad  Aquilam  (quem 
άντικ(ΐμίνη  sine  articulo  ecripsisse  suspicor)  cf.  Hex.  ad 
τομ.  1. 


Psal.  cviii.  6.  Zacb.  iii.  2.     Ad  rem  cf.  Joseph.  Ant.  I, 

l8,  2:  Των  dt  προτίρων  το  μίν  "Έσκον  Ka\e"irai'  μάχης  αν  τις 
αυτό  φήσικ-   το  oe  fTtpov  ~2ιτ(ννά'   (χθραν  άποσημαίνη  τό  όνομα. 

9  Cod.  Χ  (cum  συνίτ(ρος).  Hieron. :  "  Pro  Ochozath  pro- 
nubo  in  Hebraeo  babet  coUegium  [potius  poesessio]  amico- 
rum  ejus;  ut  non  tam  hominem  significet,  quam  amicorum 
turbam,  quae  cum  rege  venerat,  in  quibus  fuit  et  Phicol, 
princeps  exercitus  ejus."  Consentit  Onkelos,  qui  enarrat : 
^torntp  nyp),  et  coetue  amicorum  ejus.  Utrumque  noraen 
pro  appellativo  babuit  Graeco-Ven.,  cujus  versio  sonat: 
κατοχή  τ(  του  φίλου  oi,  και  στόμα  παντός  άρχοντος  της  κίίνου 
στρατιάς.  10  Sic  Codd.  32, 108  (in  marg.),  130  (idera). 

11  Cod.  X  in  marg. :  πότον,  ιστίασιν.  Cf.  ad  Cap.  xxi.  8. 
Sed  fortasse  merum  scbolium  est.  12  Cod.  X.     Lectio 

«ι»  *1ρήνη  est  in  Codd.  20,  130  (in  marg.).  Cf.  ad  Cap. 
xxviii.  21.  13  Cod.  X.    Vid.  not.  seq.  14  Hieron. : 

Ρ  Nescio  quomodo  in  LXX  interpretibus  habeatur .  .  . 
Et  dixerunt  ei:  Non  invenimus  aquam;  et  vocavit  nomen 
ejus  Juramentum.  Quae  enim  etymologia  est,  propterea 
vocari  juratnentum,  quod  aquam  non  invenissentl  Ε  con- 
trario  in  Hebraeo,  cui  interpretationi  Aq.  quoque  consentit 
et  Syra.,  hoc  significat,  quod  invenerint  aquam,  et  prop- 
terea  appellatus  sit  puteus  ipse  Saturitas,  et  vocata  civitas 
Bersabee,  hoc  est,  puteus  eaturitads.  Licet  enitn  supra 
[Cap.  xxi.  31]  ex  verbo  juramenti,  sive  ex  septenario  ovium 
numero,  quod  sabee  dicitur,  asseruerimus  Bersabee  appel- 
latam,  tamen  nunc  ex  eo  quod  aqua  inventa  est,  Isaac  ad 
α 


12 


G  Ε  Ν  Ε  S  I  S. 


[Cap.  XXVI.  33- 


33.  ■flfl?•      Ο',  rfj  πόλίΐ   Uiivji.     Ό    Σύρο?  ουκ 
«χ«,  rfj  πόλίί.15 
3Π?  ΊΝ3.      Ο',  0pcap  όρκοι»  (Ά.  Σ.  πλησμο- 
νής19). 
35.  ΓΠΊ   Γ»ΊΏ.      Maeror  spiritus.      Ο',  ίρίζουσαι. 
Ό    Σύρο?•    ουκ   (ύαρ^στοΰσαι.     Ό  Εβραίο?• 
παροργίζουσαι.17 
Cap.  XXVI.  15.  του  ττατρόί  αυτοί;  >*<  'Αβραάμ  <18 

Cap.  XXVn. 

l.JprtJWJJ  2fr  rfcii/e*  /acit  sunt.  Ο',  καί  ήμ- 
βλύνθησαν  (alia  exempl.  ήμβλυώπησαν1).  Ά. 
ήμαυρώθησαν  (s.  ήσθένησαν).2 

β.  ΓΤ3Π.      Ο'.  ?&.     Ά.  θ.  tfotf.8 

12.  VWOPr3•  Tanquam  subsannans.  Ο'.  d>s  κατα- 
φρονούν (Ά.  καταμωκώμ*νο?.  Σ.  καταπαί- 
ζων% 

15.  "ΗΕΓΓΙΝ.  Festei.  Ο'.  ττ)ι/  στολτ^.  Ά.  τα 
ιμάτια.5 


16.  DW"7  "Ή^*  Haedomm  caprarum.  Ο'.  τώι> 
γρίφων.     Alia  exempl.  τώ»/  έρίφων  των  αιγών9 

f^rF  'ΪΙ•      ®  *«/>«*  levitatem.      Ο',  καί  ότι 
τά  γυμνά  (Ά.  Σ.  λεία7). 

20.  Ν2Ώ?  ζΡ.•τΡ.  Tam  cifo  invenisti.  Ο',  δ  ταχύ 
eupey.     Alia  exeinpl.  δτι  πάχυνα?.9 

27.  TJ^•  ^ri.  Ο',  άγροΰ  πλήρου?.  Ά.  χώ- 
ρα?.9    Ό  'Σύρο?•    άρούρα?.10 

33.  TVW•      £*  trepidavit.     Ο',  ^'στη   &'.     Ά. 

Σ.  (καί)  ^«πλάγ^.11 

34.  f^jrp.      Ο'.  Vacat.      Alia   exempl.  τω   πατρ2 

αύτοΟ.12 

35.  ^P.tt?.     Cum  dolo.     Ο',  μπα  δόλου.     Ά.  kv 

Ιπιθίσ€ΐ.      Σ.  όΥ  evedpa?.13 

37.'  ^3  ntojffcj  ΠΌ  fctiBM  iTjfo.  £*  ^jaro  guid 
faciam,fili  mi  f  Ο',  σοι  fle  τ*  ποί^σω,  τίκνον; 
Σ.  (καί)  σοί  πρδί  ταΟτα  τί  ποιήσω,  υιί  μου;14 

40.  ty  NplEfr  1*y$  ΐψΝ3  STm.  j&<  attto», 
wai  Zifere  vagaberis,  abrumpes  jugum  ejus.     O'. 


nomen  civitatis,  quae  ita  vocabatur,  alludens,  declinavit 
j)aululum  literam,  et  pro  stridulo  Hebraeorum  sin,  a  quo 
sabec  incipitur,  Graecum  sigma,  id  est,  Hebraeum  samech 
posuit."  1δ  Procop.  in  Cat.  Niceph.  p.  328:  Ό  Σύρος 

ουκ  *χ*ι,  ττ)  πόλίΐ"  αλλ'  oibi  iv  tji  κατασχίσα.  (ύρίσκΐται  πόλις 
υϊτω   κάλουμίνη'    τόπου   τοίννν  ην  όνομα.  1β  Hieron.,   Ut 

supra.  Ad  φρίαρ  όρκου  Cod.  Χ  in  marg.  pingit:  Ά.  παν- 
σμονη  (eic).  u  Αηοη.  in  Cat.  Niceph.  ρ.  330 :  Ό  Σύρος 

ουκ  *χ*ι,  ΐρίζουσαι,  αλλ',  ουκ  tvaptoroioai'  αντί  του,  ίίρώι  και 
φιλονικία  πάντα  ποιοΰσαι'   ό  γαρ  Σύρος  και  ό  Εβραίος,  παροργί- 

ζουσαι,  ΐφη.  "  Haec  paulum  perplexa  sunt;  videtur  enim 
duas  Syro  interpretationes  tribuere ;  at  Procopius  [ρ.  1 59] 
clarius  habet :  "  Syrus  habet :  Displacebant  Eebeccae.  He- 
braeus  vero :  Non  cessabant  irritare  et  ad  iram  provocare 
Rebeccam." — Montef.  (Graeca  Procopii  frustra  indagavi- 
mus  in  Cod.  Ambros.,  qui  abrumpit  a  p.  147,  14  edit. 
Geenerianae  ad  p.  164, 19,  deficiente,  ut  videtur,  archetypo 
ejus.)     Ad  ί'ρίζονσαι  Cod.  X  in  marg.  glossam  affert :  μαχό- 

μ*ναι,  φιλονακοΐσαι,  άνθιστάμιναι.  18  SlC  Απίΐ.  Ι,  et  3Ϊηβ 

aster.  Codd.  15,  82,  106,  135. 

Cap.  XXVIL    l  Sic  Codd.  I  (cum  ηβλ.),  Bodl.   (cum 
Ψ&-),   56,   59.  I29•      Cf.   Hex.   ad   3  Reg.   xiv.  1,  4. 

Cod.    X    affert:   Ά.    άλμυρωθησα»,    ησθίνησαν.       PrO    άΚμνρώ- 

θησαν  Montef.  recte  corrigit   ημαυρώθησα»,  coll.  Hex.  ad 


1  Reg.  iii.  13.  Jesai.  xlii.  3.  Altera  lectio  aut  alius  inter- 
pretis  est,  aut  Aquilae  secundis  curis  debetur.  Cf.  Hex. 
ad  Ezech.  xxi.  7.  Mox  ad  φαρίτραν  (ν.  3)  idem  in  marg. 
glossam  babet :  βΑοθηκην.  Cf.  Hex.  ad  Psal.  x.  2.  3  Cod. 
130.     Sic  in  textu  Codd.  14, 18,  alii.  4  Nobil.     "  In 

MSS.  omnibus  [ut  in  Cod.  25,  et  Cat.  Niceph.  p.  331] 
SlC  legitur:  ό  Συ/χ.  τ6  καταφρονών  άντ\  τοΰ  καταπα'ιζων'  ό  δι 
Άκ.    καταμωκωμωος." — Montef.       GraeCO-Ven. :     i>s   άπατΐών. 

6  Cod.  Χ.  6  Sic  Codd.  15,  58, 1 35-    Ad  γρίφων  Cod.  Χ 

in  marg.  affert :  αϊγών.  7  Cod.  X.  8  Sic  Codd.  59, 

75.  Est  fortasse  alius  interpretis,  ut  tamen  subjungatur 
τοΰ  tipuv.  9  Cod.  X.  10  "  Ita  omnes  MSS.  ex  Dio- 

doro :  ό  Σύρος  αντί  του  αγρού,  άρούρας  €χ«•  το  oc  π\ι']ρους, 
π(π\ηρωμίνου  βλαστημάτων  (νωθ€στάτων." — Montef.  Ubi  pro 
πλήρους  π(π\ηρωμ4νου  Cat.  Niceph.  ρ.  336  babet  πλήρης  (sic 
Codd.  Ι,  71,  72,  alii)  πΐπληρωμίνας   (noil   etiam   βοσκημάτων 

pro  βλαστημάτων,  qui  eiTor  est  Holmesii),  et  Theodoreto, 
non  Diodoro,  tribuit.  u  Codd.  X,  127.     Sic  in  marg. 

sine  nom.  Cod.  57.  12  Sic  Codd.  I,  14,  15,  16,  alii, 

Arab.  1,  2.  13  Nobil.  (cum  eWfipar  sine  praepos.),  Codd. 
X,  127,  130  (ut  Nobil.),  qui  omnes  nomiiia  interpretum 
transponunt.  Verum  vidit  Thieme  in  Dissert.  de  Puritate 
Symmachi,  p.  25.  Cf.  Hex.  ad  Geu.  xxix.  25.  1  Reg. 
xxviii.  12.  Jerem.  v.  27.  M  Cod.  X. 


-Cap.  XXVIII.  21.] 


GENESIS. 


u 


εσται  δε  ήνίκα  εάν  καθέλης,  και  έκλυσης  τον 
ζνγον  αντον.  (Ά.)  και  εσται  καθά  καταβι- 
βάσυ?  ...  Σ.  εσται  δε  8ταν  καμφθης,  εκλύ- 
σεις rbv  ζνγον  αντον.16  Ό  Εύρος  .  .  .  si  resi- 
pueris . .  .1β 

42.  ?Γ?  Ο™?*?.      Consolatur  se  de  te.     Ο',  απει- 
λεί σοι.     "Αλλος•   διανοείται  κατά  σον.17 

46.  ^Sj?.  Taedet  me.  Ο',  προσώχ&κα  (s.  προσώ- 
χθισα).  Ά.  εσίκγανα.  Σ.  ενεκάκησα.18 
ΥΊΝΓΤ  Γήϊρ  Π^Μ3  ηΠ-η^ηΏ.  Oefiliabus 
Heth,  sicut  istae  de  filiabus  terrae.  Ο',  άπο 
των  θνγατερων  της  γης  ταύτης.  Alia  exempl. 
άπο  των  θνγατερων  Xer,  τοιαύτας  άπο  των 
θνγατερων  της  γης  ταύτης.19 

Cap.  XXVII.  14•  Tfi  μντΡ*  ££  αντον  «4.20  31•  και 
προσήνεγκε  τω  πατρι  %>  αντον  «ί.21  41•  ^  τ#  ^ία~ 
ΐΌί'α  ^  αντοΟ  <22 


Cap.  XXVIII. 

6.  Π    17).      Ο',  και  απέστειλαν.      Alia  exempl.  καί 
ι 


άπώχετο. 


8.  MTJSI•     (Υ.  ιδων  δε  και.     Alia  exempl.  και  εΐδεν? 
"Αλλος•   και  γνούς? 

11.  33tt>*n.     Etdiscubuit.     Ο'.και  εκοιμήθη.    Άλ- 

λος'  και  άφύπνωσεν* 

12.  ΠΏΉφΠ  φ>20  ΐΕΚΤ).    ^  summitas  ejus  per- 

tingebat  ad  caelum.  O'.  tjy  ή  κεφαλή  άφι- 
κνεΐτο  εις  τύν  ονρανόν.  "Αλλος•  (ής)  ή  αρχή 
ήπτετο  τον  ονρανον.6 

13.1??.     Stetit.     Ο',  επεστή ρικτο.    Άλλος-   εστή- 
λωται.9 

*ΤΡ$  ΓΤΪΓΡ.      Ο',  ό  θεός.     Alia   exempl.  κύ- 
ριος 6  θεός.7 
16.];?«.    Profecto.    Ο'.δτι.    Ά.  άρα.     Έ.δντως* 
19.  *ΤΝ-ΓΥ•η.      Ο',  οίκος  θεον.     Ά.  Βαιθήλ.» 

Ί^ΓΓϋφ  ΤΟ  DTIN*].  Verumtamen  Luz  erat 
nomen  civitatis.  Ο',  και  Ονλαμλονζ  (alia  ex- 
empl.  Ονλαμμαούς.10  Ά.  Σ.  Αονζ11)  ην  Ονομα 
τη  7τόλ€ί.  Έ/3ρ.  οναλάμ  λονζ  σεμ  άείρΡ  Ά. 
(και)  πρότερον  Αονζ  6νομα  τη  πόλειΡ 

21.  DV?lZn.      Ο',  μετά    σωτηρίας.     Ά.  Σ.    εν   ει- 
ρήνη.1* 


16  Nobil.,  Cod.  130  in  marg.  (uterque  sine  nom.):  «σται 
&  iav  καμφθί/ς.  και  (σται  καθά  καταβφάσης  {-aas  Cod.  Ι30)• 
Posterior  lectio  Aquilam  sapit,  coll.  Hex.  ad  Psal.  lv.  8 ; 
priorem,  sed  pleniorem,  cum  όταν  pro  iav,  Symmacho  vin- 
dicat  Cod.  Χ.  1β  Procop.  in  Gen.  p.  161:    "  Verum 

Syrus  erit  pro  resipiscas  accipit,  dicens :  Si  resipueris,  et 
vitae  tuae  bellicosum  institutum  omiseris,  Deique  timorem 
imbiberis,  cognosces  eum."  Syrus  vulgaris  vertit:  Et  ei 
penitentiam  egeris  (ooll),  removebilur  jugum  ejw  α  colh 
tuo.  17  Schol.  apud  Nobil.  Sic  sine  nom.  Cod.  1 30  in 
marg.  w  Nobil.,  Codd.  127, 130  (sine  Σ.).     Cf.  Hex. 

ad  Num.  xxi.  5.  Jesai.  vii.  16.  19  Sic  Codd.  15,  72, 

82,  Arab.  1,  2,  et,  praemisso  WiktmBm  (nisi  forte  3fci>8t), 
Arm.  1.  In  textu  LXXvirali  Lbe  praemitt.  Codd.  106, 
107.  *°  Arm.  i.     Sic  sine  aster.  Codd.  14,  15,  18,  alii. 

81  Idem.     Pronomen  abest  a  Cod.  55  eolo.  22  Idem. 

Pronomen  abest  a  Codd.  14, 16, 18,  aliis. 

Cap.  XXVIII.  1  Sic  Ald.,  Codd.  I,  III,  14, 15, 16,  alii, 
Arab.  1,  2.  *  Sic  Comp.,  Codd.  I,  III  (uterque  cum 

ώ*ν),  14,15,16,  alii.  3  Sic  Cod.  1 30  in  marg.  *  Cod. 
59  ex  duplici  versione :  καϊ  άφηπνωσ*  (sic)  και  ίκοιμήθη.  Cf. 
Hex.  ad  Jud.  v.  27.  6  Cod.  130  in  marg.  sine  nom. : 


η  αρχή  inrip  το  του  ουρανού.  Pro  imip  τ6  indubitanter  cor- 
reximus  ήπτπο.  β  Philo  Jud.  Opp.  T.  I,  p.  620  (qui 

tamen  (τπστηρικτο  agnoscit  p.  644).  Lectio  Aquilam  sapit. 
7  Sic  Codd.  15,  56  (in  marg.),  58,  alii,  Arab.  1,  2,  et  Philo 
Jud.  ibid.  pp.  644,  646.  8  Codd.  X,  127,  130.  9  No- 
bil.,  Cod.  130.  10  Sic  Ald.  (cum  -μαίονή,  Codd.  I,  III 

(cum  -μαύί),   2θ  (cum  -μαούζ),   31,  alil  u  Cod.  X 

affert :  *A.  Σ.  Λουζά.    Cod.  1 30 :  Σ.  Αούξ  (sic).  "  Sic 

Montef.       Cat.    Niceph.    p.    352  :     Έβραϊος-     ουλαμλούζ    σ«- 

μαηρ  (sic).  13  Nobil.,  Montef.,  et  (cum  ην  όν.)  Cat. 

Niceph.  ibid.  Duo  posteriores  ex  Anon.  citant:  Ιστίο* 
ότι  οναλάμ  (οΰλαμ  Cat.)  πρότίρον  tinou  οϊ  π(ρ\  Άκυλαν,  και  ουχ 
ωί  μίμος  του   ονόματος.     Λουζά  di  την  πάλιν  ρητώς  prra  ταϋτα 

(μ(τά  τ.  ρητώς  Cat.)  καλίί.  Hieron. :  "  Ridicule  quidam 
verbum  Hebraicum  ulam  nomen  esse  urbis  putant,  cum 
ulam  interpretur  prius  . . .  Antiquae  omnee  ecripturae 
verbo  ulam  sive  elem  plenae  sunt,  quod  nibil  aliud  aignat 
nisi  ante,  aut  prius,  vel  vestibulum,  eive  superliminare,  vel 
poetes."  Ad  Aquilam  pro  πράηρον  Scharfenb.  in  Animadv. 
p.  28  infeliciter  tentat  πρόθυρον.  u  Cod.  X,  et  in  marg. 

eine  nom.  Cod.  130. 


Μ 


GENESIS. 


[Cah.  XXIX.  17- 


Cap.  XXVIII.  2.  Μεσοποταμίαν  >%  Συρίας  <15 
5.  "Μεσοποταμίαν  >%  Συρίας  <1β  9•  προς  ταΐς  γυ- 
ναιξιν  αύτοΰ  %  αύτφ  4  γυναίκα.17 


Cap.  XXIX. 

17.  Π^3^.  Debiles.  Ο',  ασθενείς.  Ά.  Σ.  απα- 
λοί'.1 

22.  ΠηψΌ.      Ο',  yrf/xo»'.     Ά.  Σ.  πότον.2 

25.  ^JITOTI.  Fefellisti  tne.  Ο',  παρελογίσω  με. 
Ά.  επεθου  μοι.      Σ.  ενήδρευσάς  με.3 

34.  \?Μ  "tpN  Πτρ\  Adhaerebit  mihi  vir  meus. 
CY.  προς  εμοΰ  εσται  ό  άνήρ  μου.  Ά.  προσκεί- 
arrai  (άνήρ  μου)  προς  με.* 

Cap.  XXIX.  ι.  τους  πόδας  %  αύτοΰ  <δ  9•  ("β 
τα  πρόβατα  του  πατρός  αυτής 4*  1 2.  και  άπήγ- 
γειλεν  >%Ίακωβ4  tj)  'Ραχήλ.7 


Cap.  XXX. 

8.  VpriD?  DTl^N  'Τνβ3.  Luctationes  Dei  (vehe- 
mentissimas)  luctata  sum.  Ο',  συναντελάβετό 
μου  ό  θεός,  και  συνανεστράφην.  Ά.  owa»/€- 
στρεψεν  με  ό  θεός  συν  αναστροφή  ν.1 

11.  (Ρ  "U  Νη)  TO.  Felidter!  Ο',  εν  τνχΏ. 
Alia  exempl.  εύτυχηκα.2  Ά.  ηλθεν  εύζωνία. 
Σ.  ηλθεν  Τάδ.3 

13.  "Kj?N.  Ο'.  Άσήρ.  Alia  exempl.  add.  ο  εστί 
πλούτος* 

15.  1?7•      Ο'•  ™Χ  οϋτως.     Ά.  δια  τοΰτο* 
18.  "Ο©!??.      Ο'.  Ίσσάχαρ,  δ  εστί  μισθός.6 

20.  ^yySf]•  Cohabitabit  mecum.  Ο',  αίρετιεΐ  με. 
Ά.  συνοικήσει  μοι.7 

24.  V  ΓΤΊΓΡ  ηρ\  Ο',  προσθέτω  ό  θεός  μοι.  Alia 
exempl.  προσέθετα  μοι  ό  θεός.8  Ά.  Σ.  Ο'. 
προσθέτω  ό   θεός  (μοι).9 


14  Arm.  ι.  Sic  sine  aster.  Codd.  III,  15,  56,  alii, 
Arab.  1,  2.  "  Idem.  Sic  sine  aster.  Codd.  15,  55,  alii, 
Arab.  1,  2.  Augustin.  Locut.  Lib.  I:  "  Exit  in  Mesopo- 
tamiam  Syriae,  quasi  Mesopotamia  dicatur  nisi  Syriae. 
Quamvis  hoc  LXX  habere  non  perhibentur  Syriae,  sed 
cum  asterisco  scriptum  est."  1T  Arm.  1   (qui  pingit: 

%.  8u%8  sibi  uxorem).     Sic  sine  aster.  Codd.  58,  72,  alii. 

Cap.  XXIX.  »  Cod.  X.  a  Nobil.,  Cod.  130.  Cf.  ad 
Cap.  xxi.  8.  8  Cod.  X.  Cod.  1 30  affert :  Σ.  «^δ/κνσάρ 
μ*;  Nobil.  vero :  Schol.  ίνηδρησάς  pt.  Cf.  ad  Cap.  xxvii.  35. 
4  Cod.  1 30  affert :  *A.  πρόσκίΐτ*  (sic)  προς  /*/.  Hieron. : 
u  Ubi  nos  legimus,  ajmd  me  erit  vir  meus,  Aq.  interpre- 
tatus  est,  applicabitur  mihi  vir  meus,  quod  Hebraice  dici- 
tur  illave,  et  a  doctoribus  Hebraeorum  aliter  transfertur, 
ut  dicant,  proseqnetur  me  vir  meue."     Montef.  ex  Hieron. 

soloece  dedit:   Ά.  συνάγεται  (Graeco-Ven.  συναφθησ(ται)  μοι 

ό  άνηρ  μον.         6  Arm.  ι.     Sic  sine  aster.  Codd.  15,  72,  82, 
*35•  β  Clausulae,  αύτη  γαρ  (βοσκΐ  κ.  τ.  L,  praemittuntur 

quatuor  puncta  (♦)  in  textu  cum  5fc  in  marg.  in  Arm.  1, 
per  errorem,  ut  videtur,  pro  obelo.  r  Sic  Arm.  1,  et 

sine  aster.  Codd.  14,  15,  16,  alii,  Arab.  I,  2. 

Cap.  XXX.  l  Hieron. :  "  Aq.  ait :  συνανίστρ^ίν  μ*  6 
6t6s  σνναναστροφην,  pro  quo  in  Hebraeo  scriptum  est,  neph- 
thule  eloim  nephthalethi.  Unde  a  conversione,  sive 
a  comparatione,  qu\a  utrumque  sonat . . .  Nephthalim  nomen 
filio  imposuit."  Ubi  pro  σνναναστροφην  ante  Lagardium 
edebatur  και  σνναν*στράφην,  repugnantibus  libris,  etiam, 
quoad  copulam,  Vallarsianis.  Hebraea,  ut  hodie  legun- 
tur,  transtulit  Graeco-Ven. :  αντίστροφα*  6tou  αντίστραμμαι. 


2  Sic  Comp.,  Codd.  14, 15, 16,  alii.     Theodoret. :  Τό  τοίνυν, 

(ύτύχηκα,  ου  του  Ιακώβ  eVrt  ρήμα,  άλλα  της  Atlas,  γυναικός,  ώς 
(φην,  €Ρ  δνσσεβύα  τραφΐίσης,  και  κατά  βραχύ  τά  ΘΛα  παιΒευο- 
μίνης.  Ούτω  και  ό  ταύτης  πατήρ  (φη  το,  οϊωνισάμην  (ν.  27). 
8  Cod.  Χ  aftert:  Ά.  η\θ(ν  (ύζωια.  Σ.  ηλθίν  Γάδ  πίΐρατηριον. 
Pro  ίύζωία,  (ύζωνΊα  correximus  e  Cod.  130,  qui  in  marg. 
sine  nominibus  interpretum  habet :  ηλθΐν  (ύζωνία.  ηλθ*ν 
yap  (sic).  Ad  Aquilam  cf.  Hex.  ad  Gen.  xlix.  19.  Hieron.: 
u  Ubi  nos  posuimus,  in/ortuna,  et  Graece  dicitur,  «V  τύχτ], 
quae  potest  eventue  dici,  in  Hebraeo  babet  bagad,  quod 
Aq.  interpretatur,  venit  accinetio;  nos  autem  dicere  pos- 
sumus,  in  procinctu.  Ba  enim  potest  praepositionem 
eonare  in,  et  venit."  Montef.  de  suo,  ut  videtur,  edidit : 
Ά.  ηλθιν  η  ζώσις.  *  Sic  Codd.  56,  58,  106  (sine  δ  «στ»), 

io7  (idem),  etiam  Bodl.  a  Tiscbendorfio  editus  (idem). 
Hieron. :  "  Aser,  divitiae.  Male  additae  sunt  divitiae,  id 
est,  ίτλοϋτοί,  cum  etymologia  nominis  Aser  Scripturae 
auctoritate  pandatur,  dicentis :  Beata  sum  ego,  et  beati- 
ficant  me  mulieres."  6  Cod.  X.  6  Verba,  δ  «στι  μ., 

desunt  in  Codd.  15,  82,  135.  Hieron. :  "  Etymologiam 
hujus  nominis  LXX  interpretes  ediderunt,  est  merces. 
Non  utique,  ut  plerique,  addito  pronomine,  male  legunt, 
aestimandum  est  ita  scriptum  esse,  quod  est  merces;  sed 
totum  nomen  interpretatur,  est  merces.  Is  quippe  dicitur 
est,  et  sachak,  merces."  T  Cod.  X.     Hieron.:  "  Ubi 

nos  posuimus,  habitabit  mecum,  et  LXX  interpretati  eunt, 
diliget  me,  in  Hebraeo  habet  jezbuleni."  8  Sic  Comp., 
Codd.  19,  20,  alii.  β  Cod.  130,  qui  in  textu  babet: 

προσθίτω  μοι  ό  6t6s. 


-Cai».  XXXI.  7.] 


GENESIS. 


Μ 


28.  Π2|?5•  Praecise  designa.  Ο'.διάσπιλον.  Ά. 
(πονόμασον.      Σ.  δρισον.10 

32.  CWrrnty  h%\  \$hlS\  ipD  nto-Sj.  Omne 
pecus  punctis  notatum  et  maculosum,  et  omne 
pecus/uscum.  Ο',  πάν  πρόβατον  (££•)  ποικίλον 
και  περκνον  (s.  πίρκον),  και  πάν  βόσκημα  (^)11 
φαιόν. 

35.  Ε^ί^•?•     Virgulatos.      Ο',  τού?  ραντού?.     Σ. 

(τους)   λ^υκόποδα?.12 

36.  ΏψΊΊ-     Etposuit.     Ο',  και  άπίστησεν.    Άλ- 

λο?'   (και)  διώρισεν.13 

37.  μ7).      2£/    amygdali.     C.   και   καρυΐνην.     Σ. 

(καί)  άμυγδαλίνην.1* 

rfOprzn-by  ΊψΝ.  QMOrf  erat  *wper  w>0rw. 
Ο',  (in  loco  confuso)  έπι  ταΐ?  ράβδοι?.  "Αλ- 
λο?• τό  «πι  τώι/  σκνταλώι>.1δ 

38.  HJBSS  |k%atn  roifp  Γήηφ1?  {wsnjtan  ntfM 

ΓΠΠψ7  |Ν2Ξ1.  C/ii  veniebant  pecudes  ad  bi- 
bendum,  e  regione  pecudum,  ut  incalescerent 
cum  venirent  ad  bibendum.  Ο',  ινα  ω?  άν 
ΐλθωσι  τα.  πρόβατα  πιέίν,  ενώπιον  των  ράβδων 
ίλθόντων  αύτων  ei?  τδ  πΐίΐν,  έγκισσήσωσι  τα 
πρόβατα  ei?  τα?  ράβδου?,     Σ.  &πω?  kp-χρμίνων 


των  βοσκημάτων  πκΐν,  αντικρύ?  ωσιν  των  βο- 
σκημάτων,  καϊ  ίγκισσήσ]]  *λθόντα  πκΐν.™ 

41.  ζρνί  ϋφ)  Ttnftqn  jpton  orp-^s?  rrm 

JTi?ipQn"]lM .  Et  quotiescunque  incalescebant 
oves  robustiores,  ponebat  Jacobus  virgas.  O'. 
tytvtTO  δ\  kv  τω  καιρώ  ω  Ινεκίσσων  τα.  πρό- 
βατα iv  γαστρι  λαμβάνοντα,  ίθηκίν  Ίακωβ 
τα?  βάβδου?.  Σ. .  πάντοτί  όταν  έν(κίσσων  τα 
βοσκήματα  (τά)  πρωϊμα  (Ά.  καταδϊδίμίνοι?11), 
ίτίθίΐ  Ίακωβ  τά?  ράβδου?.18 

42.  ΟψΎ  Λ  ΙΠβΠ  φ&Πρ,     Cum  vero  debiles 

(fetus)  genuerint  oves,  non  ponebat.  Ο',  ηνίκα 
δ*  άν  (Τ€Κ€  τά  πρόβατα,  ουκ  έτίθίΐ.  Ά.  και 
kv  δςυτ^ρογόνοι?  .  .  ,19  Σ.  6ποτ€  δ(  ην  Οψιμα 
τά  βοσκήματα,  ουκ  ίτίθπ.20 

tyWfjn.      Debiles.      Ο',  τά  μ\ν  άσημα.     Ά. 
τά  δευτίρόγονα.      Σ.  (τά)  Οψιμα.21 


Cap.  XXXI. 

7.  ^S    ^Jiri.      Decepit   me.     Ο',  παρΐκρούσατό  με. 
Ά.  Σ.  παρ^λογίσατό  pe.1 


10  Nobil.     Cod.  X  affert :  Σ.  ορισον.  ll  Sic  in  textu 

sine  aster.  Codd.  15  (cum  πίρκον),  58, 72  (ut  15),  82  (idem), 
135.  Ex  U8u  vocis  βόσκημα  versio  videtur  esse  Aquilae 
aut  Symmacbi,  coll.  Hex.  ad  Gen.  xxx.  38,  41,  42.  Exod. 
xiii.  13.  Lev.  xxvii.  26.  Psal.  cxviii.  170.  Ad  φαών  Nobil. 
affert:  Schol.  ποικίλον,  πίρκον;  et  sic  in  marg.  sine  nom. 
Cod.  130.  Cod.  X  glossam  habet:  Ο',  φαών,  ου  πάνυ  μίλαν. 
12  Nobil.,  Cod.  130.  "  Unus  ex  codd.  nostris  habet  λαίο- 
ποδας  sine  interpretis  noiuine . . .  Suspicor  mendum  esee." 
— MorUef.  l3  Sic  Cod.  X  in  marg.  sine  nom.  M  Cod. 
X.  Nobil. :  Scbol.  άμνγδαλίνην.  Ad  στυρακίνην  Cod.  56  in 
marg.  mutile  affert:  λίπτοκαρ  .  .,  quod  ad  καρνίνην  potius 
referendum  videtur.  Graeco  - Ven. :  \t πτοκαρύας  re.  1S  In 
textu  LXXvirali  post  πίρισνρων  τό  χλωρών  inferunt  τό  eVt 
των  σκυταλών  Codd.  1 5,  58  (sine  τό),  59>  &m>  Arab.  Ι,  2. 
Cod.  Χ  ad  baec,  *φαίν(το  eVi  ταΐς  ράβοοις,  in  marg.  habet : 
τότ€  eVi  των  σκυταλών  (eic).  Cf.  Hex.  ad  Zacb.  xi.  7. 
18  Cod.  X.  u  Cod.  X  juxta  collationem  Bodl.  vetustam : 

Ά.   άντ\  τοΰ  πρόϊμα  (eic),  καταδ*δίμίνυις  (nou,  ut   Montef.   ex 

eodera  cod.  dedit,  συνδίδ(μίνοι:) ;  Cod.  1 30  vero :  Σ.  άντ\  τοΰ 


πρωϊμα  καταδ^δψίνοις.  18  Cod.  Χ.      Minus   emendate 

Cod.  1 30  in  marg.  sine  nom. :  πάντοτί  όταν  ΐκίσσων  τά  πρό- 
βατα, ίτίθ(ΐ  Ί.  τάς  ρ.  19  Cod.  130  in  marg.,  incertum  quo 
referatur.     Sed  cf.  Hex.  ad  Psal.  Ixiv.  14.  ■  Codd.  X, 

130.  Montef.  e  Cod.  X  oscitanter  exscripsit  ούκ  ΐθηκίν. 
Ά  NobiL  aflfert :  'Α.  όψιμα.  Σ.  itirrtpoyova.  Cod.  Χ :  Ά. 
όψιμα.  Σ.  τα  δ.  Denique  Cod.  130:  Ά.  8ψιμα.  δ€ντίρό- 
γονα  (eic).  Sed  Syfnpa  ad  Sjinmachum,  alterum  vero  ad 
Aquilam  pertinere,  vix  dubium  esse  potest.  Hieron. :  "  Et 
fiebant  serotina  Laban,  et  temporanea  Jacob.  Hoc  in  LXX 
interpretibus  uon  babetur;  sed  pro  serotinis  et  tempora- 
neis,  aliud  nescio  quid  [άσημα  et  ατίσημα],  quod  ad  sensum 
non  pertinet,  tranetulerunt" 

Cap.  XXXI.  x  Nobil.,  Cod.  130.  Cod.  X  cum  scbolio : 
Ά.  Σ.  παρ(\υγίσατό  μ«•  ηπάτησί  μ*,  και  πάρα  τάί  νποσχίσίΐς 
[ηοη,  Ut  Moiltef.,  συνθηκας]  ηδίκησ*ν.  Idem  ad  και  ηλλαξ*ν 
in  marg.  habet :  αντ\  τοΰ,  τά  ανταλλάγματα  imip  τον  μισθοί 
μου  δΐΐΚΰσατό  μοι  νπίρ  των  άμνάδων'  τοντίστι,  νπίρ  ων  αντψ 
(δούλ(νσα  ως  μίσθιος  τοσούτον  χρόνον,  δίκα  μάνας  άμνάδας  δίδωκί 
μοι  *1ς  μισθόν. 


ι.; 


GENESIS. 


[Cap.  XXXI.  17- 


mercedem  meam  decem  vicibus.  Ο',  και  ήλλαζΐ 
τον  μισθόν  μου  τών  δίκα  αμνών.2  Ά.  και 
ήλλαζί  τήν  μίσθωσίν  μου  δίκα  αριθμούς.  Σ. 
και  ή\λαξ(  τον  μισθόν  μου  δεκάκις  αριθμώ.3 
Ό  Σύρος'  και  ή\λαξ€  τον  μισθόν  μου  δεκά- 
κις.* 

17.  0,,7'?2Π "?5Ν     Ο',  έπϊ  τας  καμήλους.     Alia  ex- 

empl.  και  άνφίβασίν  αύτα.  έπι  τα?  καμή- 
λους* 

18.  ΰ?3Ί  ΊψΝ  ΪΓ2|?  npjpp.      Greges  acquisitionis 

suae,  guas  sibi  comparaverat.  O'.  Vacat,  sed 
paulo  post  και  πάντα  τά  αύτοΰ,  quae  ηοη  sunt 
in  Hebraeo,  infert.  Alia  exempl.  κτήσιν  κτή- 
σεως  αύτοϋ  fjv  π^ριουσιάσατο.6 

19.  T?n.      C.  ωχ€το.    "Αλλος-   ίπορ^ύθη.7 

Π^ΟΊΡΓΓ,ηΝ.       Teraphim    (deos    domesticos). 
Ο',  τά  (ΐδωλα.     Ά.  (τά)  μορφώματα.      Σ.  (τά) 

20.  ^ίνπ  φ  Λ-nw  sps£  aisn.    ^  /<?/«?//« 

Jdcobus  cor  Labani  Syri.  Ο'.  Ζκρυψ*  (alia 
exempl.  l/cXe^e9)  5e  Ιακώβ  Αάβαν  τον  Σύρον 
(alia  exempl.  ττ)ι>  καρδίαν  Αάβαν  του  Σ,ύρου10). 


21.  DgJ•      Ο'.  Vacat.      •&  και  ά^'σττ;  4« 
24.  ΧΠ.      Ο',  πονηρά.     Alia  exempl.  σκληρά.12 

26.  ^ϊΑτϊΝ    aiam.      Ο',  frefi  /cpt;0fl    άπίδρας, 

και   ΐκλοποφόρησάς    (alia   exempl.   (.κλοποφρό- 
νησάς13)  με; 

27.  Τ**  SSOW!  Π^1?  ™?™  Ν>^.     Quareclam 

aufugisti,  et  fefellisti  me  ?     Ο'.  Vacat.      (Ά.) 
€i'y    rf   ϊκρύβης   του   άποδραναι,   και    ίκλ^ψάς 


μ* 


.11 


Ο'ΗΰΠ*!.     Et  cum  canticis.      Ο',  καϊ  μετά.  μου- 
σικών.     (*  Αλλος•)    και  μΐτά  τραγωδών.15 

30.  ζΡ?7  Τ"7•      Abeundo  abiisti.     Ο',  πεπόρ^υ- 

σαι.     "Αλλος-   πορευθείς  πορεύθητι.16 

31.  "ΤΙΚΤ  •»9.      Ο'.  ^.  5τι  ϊφοβήθην  <17 

33.  π«^  bijka  a^^jka.    ο',  cfr  τέ*  οίκον 

Α(ίας  .  .  .  (και  ήρξύνησε)  τον  οίκον  'Ιακώβ. 
"Αλλος'  €ΐς  την  σκηνήν  του  'Ιακώβ,  και  ξίς 
τήν  σκηνην   (Aetay).18 

34.  Nro  tih\  bnxrrbs-nH  \ib  titim.    Et 

***•        χ  τ  :  ν       τ        τ  ν       1τ  τ  ••  -  :-  " 

palpavit  (manibus  exploravit)  Laban  totum  ten- 
torium,  sed  non  invenit.  O".  Vacat.  (Ά.)  και 
δΐϊψηλάφησ€   Αάβαν   σύμπασαν   την   σκίπην, 


*  Hieron. :  "  Pro  eo  quod  nos  posuimus,  mutavit  mer- 
cedem  meam  deceni  vicibus,  LXX  interpretes  posuerunt, 
decem  agnis,  nescio  qua  opinione  ducti,  cum  verbum  He- 
braicum  moni  numerum  magis  quam  agnos  sonet."  Spe- 
ciosa  quidem  est  emendatio  Grabii  in  Prolegom.  ad  Octa- 

teuchum  Cap.  IV,  δί'κα  μνών  pro  δί'κα   Αμνών;   8ed  V.  41  δί'κα 

μναϊς  pro  δ«α  άμνάσιν  ηοη  ita.  3  Cod.  25  in  Commen- 

tario,  exscribente  Lagardio,  unde  veram  Aquilae  manum, 
την  μίσθωσίν  μου  (ηοη,  ut  Montef.  edidit,  το*  μισθόν  μου) 
cruimus.     Cod.  X  juxta  collationem  Bodl. :  Άντ\  τον,  δ«α 

αμνών,  'Ajc.  οΊκα  αριθμούς  *ίρηκ(,  Συ/ι.  θΊ,  δίκάκις  αριθμώ.  *E\tytv 
b*  ό  Εβραίος,  οτι  &ίκάκις  ηθίτησ€  τάς  σννθηκας  προς  Ιακώβ  δ 
Αάβαν,  δια  τό  τα  γννώμτνα  iit  ονόματος  του  Ιακώβ  πλίΐστα  δσα 
νπάρχίΐν,  κάκύνον  (ποφθαλμιάν  αντφ  [in  cod.  αυτών.      Montef. 

ex  Origene  perperam  edidit  άτοφθαλμάν  (sic)  avrbv],  bntp 
ϋηΚωσαν  al  δυο  «δόσ«ί.  *  Euseb.  Emis.  in  Cat.  Niceph. 
p.  380.  s  Sic  Codd.  20  (cum  ovrar),  55  (idem),  56,  alii, 
Arm.  ι.  β  Sic  Codd.  X  (in  marg.),  15,  58,  72, 130  (in 

marg.  cum  πίριατοιήσατο),  135  (cum  π(ρκποιησατο).  Est 
aliue  interpretis,  fortasse  Aquilae.  Cf.  ad  Cap.  xiv.  21. 
Ad  άποσΜυην  Nobil.  affert:  Schol.  κτησιν,  et  eic  Cod.  82  in 


IMVf. 


T  Cod.  X  in  marg.  sine  nom. 


Nobil., 


Codd.  X,  130  (cum  μορφώματα  sine  nom.).  Ad  «ϊδωλα 
Cod.  VII  in  marg.  sine  nom. :  θ(ρα<ρύμ.  Hieron. :  "  Ubi 
nunc  idola  legimus,  in  Hebraeo  theraphim  scriptum  est, 
quae  Aq.  μορφώματα,  id  est  figuras  vel  imagines  inter- 
pretatur."  Cf.  Hex.  ad  Jud.  xvii.  5.  Hos.  iii.  4.  9  Sic 
Codd.  I,  55,  Arm.  1.  10  Sic  Codd.  VII  (ex  corr.),  15, 

72    (cum  tt)  καρ8ία),   82,  135    (cum  τον  Σΰρον).  u  Sic 

sine  aster.  Codd.  I,  72,  75, 135,  Arab.  1,  2.  Arm.  1  pin- 
git:  •Χ•καΙ  διίβη — Γαλαάδ:,  unde  asteriscum  assumpsimus. 
12  Sic  Codd.  I,  X  (in  marg.),  14,  16,  18,  alii,  qui  omnee, 
excepto  Cottoniano,  σκληρά  ante  λάλή<η]ς  ponunt.  13  Sic 
Codd.  VI,  82, 130.  Posterior  ad  κρυφή  in  marg.  pingit: 
φοράδην.  u  Sic  in  textu  Codd.  15,  58,  72,  82, 135  (cum 
αττοδραι»),  et,  ut  videtur,  Arab.  1,  2.  Aquilae  versionem 
esse  tantum  non  certum  est.  Eadem  e  marg.  Cod.  X  ad 
verba  Ινατί  κρνφΰ  κ.  τ.  i.  (ν.  2  6)  perperam  aptavit  Montef. 
16  Sic  Cod.  VII  ex  corr.  Num  forte  ex  alia  versione  t 
Mox  v.  29  ad  ίχθίς  (sic)  idem  in  marg.  manu  2^:  όψί. 
16  Sic  Cod.  VII  ex  corr.  1T  Sic  cum  aster.  Arm.  1 . 

Haec  deeunt  in  Comp.,  Ald.,  Codd.  I,  III,  VII  (cum  ΐφοβη- 
6ty/ in  marg.),  19, 31,  aliis.  18  Cod.VII  in  marg.  manu  2^. 
Eadem  manus  pro  τοΰ  οΐκου . .  τώ  οίκω . .  τόν  οίκον  posuit  της 


-Cap.  XXXII.  7  (8).] 


GENESIS. 


47 


και  ούχ  εύρε.19     "Αλλος•  και  ήρεύνησεν  Αάβαν 
πάσαν  τήν  σκηνών,  και  ούχ  εύρεν.20 
39.  ΠΕΠίρ.      Dilaniatum.      Ο',    θηριάλωτον.      Alia 
exempl.  Θηριόβρωτον,  s.  θηρόβρωτον.21 

41.  Ο^Ώ  nitoy.      Ο',  &'κα  άμνάσιν.     Ά.  &κά/«? 

αριθμόν}2  '  4 

42.  0?"£Ν  *frg.      Ο'.  >£  ό  θεός  *  'Αβραάμ.23 

47.  Λ  fcog  ηρ^ΐ  «πιιπψ  -gj  ]nS  iVnryS 

"^r?-•  &*  καί  *κάλεσεν  αύτον  Αάβαν  βου- 
νό? της  μαρτυρίας'  Ίακωβ  δε  εκάλεσεν  αυτόν 
βουνος  μάρτυς.  "Αλλος'  και  εκάλεσεν  αύτον 
Αάβαν  σώρευμα  μαρτυρίας•  και  Ίακωβ  εκά- 
λεσεν αυτόν  σωρός  μάρτυς.24 
50.  ""^Γ).  Opprimes.  Ο',  ταπεινώσεις.  "Αλλος• 
αδικήσεις25 

51,  52.  vw  ^?%5  πζχκπ  nam  nm  bsn  πζη 

τ  ••  -  -  τ••  ;         ν-         —  "  \ψ   "  •    •' 

En  acervum  hunc,  et  en  cippum,  quem  posui 
inter  me  et  te  !  Testis  sit  acervus  hic,  et  lestis 
sit  cippus.     Ο',  ιδού  ό  βουνος  ούτος,  και  μάρτυς 


ή  στήλη  αύτη.  (Cf.v.48  in  LXX.)  "Αλλος- 
ιδού  ό  σωρός  ούτος,  και  ιδού  ή  στήλη  fjv  έστησα 
(Ά.  ερροίζησα)  μεταξύ  εμού  και  μεταξύ  σού' 
μάρτυς  ό  σωρός  ούτος,  και  μάρτυς  ή  στήλη.16 

52.  Hjn   72Π-ΠΝ    (in    priore    loco).     Ο'.   Vacat. 

Ά.  ^  σύν  Tbv  σωρ6ν  τούτον  427 

53.  DiTQN    Τ^Ν.      (Χ.  Vacat.     >?<•  θεός    πατρίς 

αύτων  Ι.29 

54.  ΟγΑ»"1^1?.      Ο'.  Vacat.      %-  του  ψαγεΐν  άρ- 

τ*οΙ<™' 

ϋφ   ^DN"\      Ο',   και    εφαγον    ^άρτον*,30 
και  επιον. 

Cap.  XXXI.  44•  +«βτβ»  δε  αύτω — άναμεσον 
εμού  και  σου  <31  48•  -τ-^ιπεν  δε  Αάβαν — και 
μαρτυρεί  ή   στήλη   αύτη  «4.32 

Cap.  XXXII. 

7  (Hebr.  8).  Λ  "W.      Et  angor  erat  ei.     Ο',  καΐ 
ήπορεΐτο.      (Ά.)  και  θλιβώδες  αύτω.1 


σκηνής  .  .  ταϊς  σκηνοίς  .  .  rtjv  σκηνή».  Ιβ  Sic  in  textu  Codd. 

58,  72  (cum  την  σνμπ.  σκίπην),  et  (cum  σκηνην  pro  σκίττην) 
Codd.  15,  82,  135.  Holmes.  ex  Arab.  1,  2  affert:  Tunc 
perquisivit  Laban  omnem  supellectilem,  et  non  invm.it. 
Ad  σκίπην  cf.  Hex.  ad  Job.  viii.  22.  Psal.  xxvi.  5,  6.  lx.  5. 
Jesai.  xxxviii.  12.  xl.  22.  20  Sic  Cod.  VII   in  marg. 

manu    2^.  a  Sic   Comp.,   Codd.   14,  16,   18,   alii. 

22  Cod.  X.  M  Sic  Arm.  1,  et  sine  aster.  Codd.  15,  72, 
82>  x35  («ηβ  6),  Arab.  1,  2.  M  Hanc  lectionem,  Aquilae 
fortasse,  post  «rl  τοΰ  βοννοϋ  (ν.  46)  in  textum  infert  Cod.  82. 
Montef.  e  Cod.  X  cum  asteriscis  affert :  κα\  tKakwtv  αυτόν 
Αάβαν•  σώρΐυμα  βουνος  μαρτυρίας'  Ίακωβ  δ«  «άλίσίν  αυτόν 
βουν6ς  μάρτυς,  CUIU  scholio  anonymo :  'Εβραίου  καλή  παρατη- 
ρησις,  οτι  δ  μίν  Αάβαν  Συριστι  €κάλ(σ(ν  αύτον,  ό  δ(  Ίακωβ 
Εβραϊστί•  διό  κα\  δισσώς  ίρμηνήπαι  κατά  τίνα  βραχήαν  ΐναλλα- 
γην.  Ο  Εβρα'ιος  tXtytv,  οτι  ό  μίν  Ίακωβ  Έβραϊστι  βουνον 
μάρτυρα  ίκάλ(σ(  τ6ν  βουνον,  ό  δί  Αάβαν  Ί,υριστι,  οπ*ρ  μη  ηδύνατο 
'Ελληνιστί  δίχως  ίΐρήσθαι•  βιασάμίνοι  oi  θ'  τπποιηκασιν,  iv  βρα- 
χαα  ΐναλλαγί}  τό  αυτό  σημαινόμ(νον  σημαίνοντ(ς'  ούοΐν  γαρ  δια- 
<ρίρα  βουνος  μαρτυρίας  η  βουνος  μάρτυς.      ΗίβΓΟΙΙ. :    "  AcervU8 

Hebraea  lingua  oal  dicitur;  AADvero  teetimonium.  Rur- 
eum  lingua  S)Ta  acervus  igab  appellatur;  testimonium 
sedutha.  Jacob  igitur  acervum  testimonii,  hoc  est,  ga- 
laad,  lingua  appellavit  Hebraea;  Laban  vero  idipsum,  id 


est,  acervum  testimonii,  ioab  sedutha  [JLo?o»^o  t,^,] 
gentis  suae  sermone  vocavit.  Erat  enim  Syrus,  et  anti- 
quam  linguam  parentum  provinciae,  in  qua  habitabat,  eer- 
mone  mutaverat"  Μ  Cod.  X  in  marg.  sine  nom.  For- 
tasse  est  scholium.  M  Sic  in  textu  Codd.  15,  58  (cum 

ίρΰζησα  (sic)  pro  ίστησα,  et  in  fine  Ota.  κα\  μάρτυς  η  στ.),  72 
(cum  κα\  (om.  18ου)  η  στ.  ην  ίρΰζησα,  et  in  fine  η  στ.  αυτή), 
82,  135  (cum  Ζστησας);  et  sic  fere  Arab.  ι,  2.  (In  vitioea 
scriptura  ίρΰζησα  ["  leg.  (ρρίζωσα." — Holmee.]  6*  in  ϋ  male 
traneiit,  errore  satis  frequenti.  Cf.  Scbaefer.  ad  Greg.  Cor. 
p.  18.  Ad  ίρροίζησα  vero,  quod  Aquilae  indubitanter  vin- 
dicavimus,  cf.  Hex.  ad  Exod.  xix.  13.  4  Reg.  xiii.  17.  Peal 
lxiii.  8.)  v  Cod.  X.     Haec  in  textum  poet  προς  σί 

sine  aster.  inferunt  Codd.  15  (sine  σν»-),  82,  135  (ut  15) 
28  Cod.  IV  (qui  hic  incipit):  Χαντω*•..  Sic  sine  aster 
Codd.  15  (cum  6  6(ος),  58,  72  (cum  πατίρων),  82,  135; 
Arab.  1,  2  (cutn  πατίρων),  Arm.  1  (idem).  **  Sic  sine 

aster.  Codd.  I  (sine  roC),  IV,  X  (in  raarg.  sine  ni),  15,  56 
(ut  I),  58,  alii,  Syro-bex.,  Arab.  1,  2,  Arm.  1  (cum  aster.). 
30  Sic  Cod.  IV,  et  sine  aster.  Codd.  15,  72,  82,  130. 
81  Cod.  X,  teste  Montef.  "  Idem. 

Cap.  XXXII.  l  Cod.  X  in  marg.  eine  nom.  Syro-hex. 
vero:  ♦  otJ^.  )oot  }  Λ  -  -  .f,  quod  ad  literam  soiiut :  και 
θΚΙψις  (s.  συντριμμα)  tytvrro  αυτω,  sed  cum  Graeca  lectione 


Μ 


GENESIS. 


[Cap.  XXXII.  9  (io)" 


9  (ίο).  ^«  y&*J  ΓήΤΤ.  Ο',  κύριε  [σύ]  ό  ειπών 
μοι.     Ά.  Σ.  κύριε  ό  είπων  προ^ς  με.2 

ίο  ίιΛ  noMn-SsQ'!  οήοππ  feo  *?#£• 

aw     \*  »/•  ν  ν.  τ  τ    •  •  τ -:  -  •  •  :     'τ 

Parvus  sum  prae  (indignus  sum)  omnibus  bene- 
ficiis  et  prae  omni  fide.  Ο'.  Ίκανούσθω  μοι 
(alia  exempl.  Ικανοΰσαί  μοι;  alia,  ίκανοΰταί 
μοι9)  άπύ  πάσης  δικαιοσύνης,  και  άπύ  πάσης 
αληθείας.  Ά.  μεμίκρυμμαι  πάρα  πάντας  τον 
ελέους  [και  άπο  πάσης  αληθείας]} 

13  (14)•  ^9  Η^Π']Ρ•  Εχ  eo  quod  erat  in  manu 
ejus.      Ο',  ων  εφερεν  ^•  εν  χειρι  αύτοΰ  4.5 

20  (2ΐ).  ^S  NfeP  *hw.  Fortasse  excipiet  faciem 
meam.  Ο',  ίσως  γαρ  προσδένεται  το  πρόσω- 
πον μου.      (Σ.)  εάν  πως  εντραπ^  .  .  .β 

23(24).  0ΤΘΪ5•  Ο'•  κα1  Μβν•  Alia  exempl. 
καί  διεβίβασεν  αυτούς.7 


24  (25).  toy  ^N  plfcjjn.  Et  luctatus  est  homo 
cum  eo.  CY.  και  επάλαιεν  άνθρωπος  μετ  αυ- 
τού. Ά.  Σ.  (και)  εκυλίετο  (Ά.  εκονίετό)  άνηρ 
μετ'  αύτοΰ.Β 

28  (29).  ΒΤί^Η-Ορ   jyHP?.     iVar»   contendisti 

(s.  principem  ie  gessisti)  cum  Deo.  Ο',  θ.  8τι 
ενίσχυσας  μετά  θεοΰ.  Ά.  δτι  ηρζας  μετά 
θεοΰ.      Σ.  οτι   ήρξω  προς  θεόν.9 

29  (30).  Π$  ΠΏ7.     Ο',  ινατί  τοΰτο.     "Αλλος-    διά 

ποίαν  αιτίαν.10 
*ϋψ?,      Ο',  το  δνομά  μου.     Alia  exempl.  add. 
και  τοϋτδ  εστί  (s.   και   αυτό   εστί,  β.  ο   €στί) 
θαυμαστόν}1      Το,  /cat  τοΟτό  €στι  θαυμαστόν, 
παρ'  ούδενι  κείται  εν  τω  Έξαπλω.12 

30  (31).  *WHB•      Ο',   είδος    θεοΰ.     Ά.    πρόσωπον 

ισχυρού.      Σ.  Φανουήλ.13 


conspirare  videtur.  2  Cod.  127.  3  Prior  lectio  est 

in  Codd.  III,  IV,  38,  lai,  129, 134  ;  posterior  in  Codd.  I, 
58,  et  Bodl.  Syro-hex.  *J^,  Ν  α  ^  y,  quod  utramque 
pariter  reddit.  4  Procop.  in  Gen.  p.  179 :  "  Pro  ea  quod 
scribit :  Sufficit  mihi  ab  omni  justitia  etc.  Aquilas  vertit : 
Elongatus  eum  supra  omnes  misericordia,  et  omni  veri- 
tate;"  unde  Qraecam  Aquilae  lectionem  sic  constituit 
Montef. :  ίσμικρύνθην  (non,  ut  male  legerat  Procop.,  ipa- 
κρύνθην)  xmip  πάντας  ίλ«ω,  και  πάση  άληθύα.  Hodie  vero 
Procopii  Graeca  legi  possunt  in  Cat.  Niceph.  p.  393,  a 
cujus  textu  vix  hilum  distat  Cod.  Ambros.  Q.  96  Sup. : 
Αντί  τον,  Ίκανοΰταί  μοι  άπο  πάσης  δικαιοσύνης,  Ακύλας  ϊξίσωκί' 
μ*μάκρνμμαι  (μίμάκρνμαι  Niceph.)  πάρα  πάντας  τοϋ  ίλίους,  κα\ 

άπο  πάσης  άληθίίας ;  ubi  posteriora  ηοη  Aquilae,  sed  των  θ' 
esse  recte  monet  Scharfenb.  in  Animadv.  p.  32;  priora 
autem  sic  legenda  esse  autumat:  μψίκρυμμαι  παρά  πάντας 
τους  i\tovt.  6  Sic  Cod.  IV,  Απη.  ι,  et  sine  aster.  Ald., 

Codd.  15,  31,  alii.  β  Nobil.  affert:  Schol.  tav  πως  cv- 

τραπ%.  Est,  ni  fallor,  Symmachi,  qui  Hebraea  eodera 
modo  vertit  1  Reg.  xxv.  35.  7  Sic  Codd.  IV,  15,  82, 

135,  Απη.  1.  8  "  Lectionem  Aquilae  et  Symmacbi  sic 

babent  omnes  MSS.  et  Ed.  Rom." — Montef.  Si  sana  est 
lectio,  certe  solius  Symmachi  est ;  nam  Aquilam  etymo- 
Iogice  vertisse  «omro  diserte  testatur  Cod.  127.  Etiam 
Cod.  X  in  marg.  sine  nom. :  eWirro  άνηρ.  9  Hieron. : 

"  Quia  irwaluisti  cum  Deo,  et  cum  hominibus  valebie. 
Joeephus  in  primo  Antiquitatum  libro  [20,  2]  Israel  ideo 
appellutum  putat,  quod  adversum  angelum  steterit  [σημαίνε 

Ο*    τονΤο   κατά   την  Εβραίων   γλωτταν,   τδν   άντιστάντα    άγγίλω 

θύω];  quod  ego  dillgeater  excutiens,  in  Hebraeo  penitue 


invenire  non  potui.  Et  quid  me  necesse  est  opiniones 
quaerere  singulorum,  cum  etymologiam  nominis  exponat 
ipse  qui  posuit?  Non  vocabitur,  inquit,  nomen  tuum 
Jacob,  sed  Ierael  erit  nomen  tuum.  Quare?  Interpre- 
tatur  Aq.,  δη  ήρξας  μχτά  θιοΰ ;  Sym.  vero,  δτι  ή"ρξω  προς 
6fov;    LXX   et    Theod.,    δτι    ίνίσχυσας    μΐτά    θ(ον.      SARITH 

enim,  quod  ab  Istael  vocabulo  derivatur,  principem  sonat. 
Sensu8  itaque  est :  non  vocabitur  nomen  tuum  mpplan- 
tator,  hoc  est,  Jacob;  sed  vocabitur  nomen  tuum  princeps 
cum  Deo,  hoc  est,  Israel.  Quomodo  enim  princeps  ego 
sum,  sic  et  tu,  qui  mecum  luctari  potuisti,  princeps  voca- 
beris.  Si  autem  mecum,  qui  Deus  sum,  sive  angelus  . .  . 
pugnare  potuisti,  quanto  magis  cum  hominibus,  hoc  est, 
cum  Esau,  quem  formidare  non  debes  !"  Symmachi  lectio, 
δτι  ή*ρξω  προς  θ(δν,  quia  incepisti  (ηοη,  ut  male  vertunt, 
princepe  fuisti)  ad  Deum,  nescio  quem  eensum  fundere 
possit.  Praeterea  ante  Vallarsium  edebatur,  ort  ήρξω  ΙσχύΊ 
προς  θών,  et  in  duobus  codd.  apud  Lagardium  (tertius  enim 
cum  Vallarsio  consentit)  inter  ώ  et  προς  intercedunt  literae 
ic.  In  loco  parallelo  Hos.  xii.  4  (5)  pro  ?JiOO~PK  IB^I 
Syrus  uoster  Symmacho  vindicat  JlsJJL»  ^bw  ^jO^I/, 
quod  nos  vertimus,  κατίδυνάσηυσί  τδν  ayytkov.  10  Cod.  X 

in  marg.  sine  nom.  n  Prior  lectio  est  in  Codd.  32,  55 

(in  marg.),  58,  72;  altera  in  Codd.  VI,  106,  107;  tertia  in 
Ald.,  Codd.  31,  83.  Cf.  Jud.  xiii.  18  in  LXX.  "  No- 
bil.,  Anon.  in  Cat.  Niceph.  p.  399.  13  "  Sic  MSS. 

nostri  [et  Cod.  25  in  Comment.  apud  Lagarde]  et  Ed. 
Rom." — Montef.  Pro  ti8oS  θ(ού  CocL  38  in  textu  habet 
πρόσωπον  ισχυρού ;   in  marg.  autem :   ΦανονηΚ. 


-Cap.  XXXIII.  18.] 


G  Ε  Ν  Ε  S  I  S. 


Η 


31  (32)•  ^-     Claudicans    erat.      Ο'.   επ'εσκαζε. 
Schol.  επεχώλευεν,  επεκλινε  τι  τω  ποδί.14 

Cap.  XXXII.  ι.  —  και  άναβλεψας — παρεμβε- 
βληκυΐαν^.  5•  τΉσαΟ«4.1δ  η.  και  τά  πρόβατα, 
και  τους  βόας,  ^  και  τάς  καμήλους  <1β  ιι.  ~r  καϊ 
μητέρα  (sine   metob.).      13.  -^  και   εξαπεστειλεν  4. 

19.  -τ  τω  πρώτω   και  4.     τοις  —  προΊπορευομενοις. 

20.  —παραγίνεται  4.      28.  —  Ισταί  σοι;  τδ  Ονομα  «4.17 

Cap.  XXXIII. 
1.  Ν|  itoy  nsrr)  &ηρ  vry  npjn  Nte*\     ε/ 

levavit  Jacobus  oculos  suos,  et  vidit,  et  ecce! 
Esavus  venit.  Ο',  άναβλεψας  δε  '  Ιακώβ  ^ 
τοις  όφθαλμοΐς  αύτοϋ•Ιι  εΐδε,  και  ιδού  Ή  σα  Ο 
-j-o1  άΒ*Κφ&9  αύτοϋ  Ί2  ερχόμενος.  Ά.  και 
ηρεν  Ίακωβ  τους  όφϋαλμούς  αύτοϋ ...  Σ. 
επάρας  δε  Ίακωβ  τους  οφθαλμούς  αύτον  είδε 
φανεντα  ΉσαΟ  εργόμενον? 
ν?ϋ1•  Λ  divisit.  Ο'.  καΣ  3kc?Xcy  (alia  exempl. 
€7rt&eiXei>4).     Ά.  <αί  ήμίσευσεν.5 

4.  V%W3 .      JEfif  osculatus  est  eum.     O'.  /cat  κατ€- 
φίλησεν  αυτόν.     Έβρ.  ούεσσάκη* 


5.  ΤΠν-ΓΐΝ  BfrftlJ  pPr^?H.  QM0,  gratificatu* 
est  Deue  servo  tuo.  (Y.  oh  ήλεησεν  6  θεός 
Tbv  παΐδά  σου.  Ά.  ά  εχαρίσατο  ό  θεός  τψ 
παιδί  σου.     Σ.  ά  εδωρήσατο  . .  .7 

10.  "TMSO  «5'D^  «Γ^^•  ΛΓβ  ?«««'<>  «  »«>^ 
inveni.     Ο'.  ^  μ»)  ii)  48  ct  cCpoi/. 

12.  ψφ   PlAw    n^j    Π?03.      Castra  move- 

amu8,  et  eamns,  et  ibo  ante  te.  Ο',  άπάραν- 
τες  πορευσώμεθα  (alia  exempl.  πορευθωμεν9) 
•%  και  πορεύσομαι  410  επ'  ευθείαν.  Σ.  άπά- 
ρωμεν  και  πορευθωμεν,  Ινα  συνοδεύσω  σοι.11 
(Ά.)  .  . .  πορεύσομαι  εις  κατεναντίον  σου.** 

13.  ΤτΠ^.      Lactantes.     Ο'.  Χογεύονται.     Ά.  τί- 

κτουσιν.      Σ.  κύουσιν.13 

17.  ΠΓ)30.      ^rf    Succoth.     Ο',   εις    Σκηνάς.     Σ. 

εις  Σ,οκχωθ.1* 

18.  Ε3ψ.      Ο'.    ~Ση κιμων    (potior    scriptura    Σί/ct'- 

;uw16).     Ά.  Συχεμ.™ 

Cap.  XXXIII.  ι.  καϊ  επιδιεΐ\εν(ύο)  -τ  Ία*ώ/3  <17 
3•  καί  περιλαβων  αύτον  «**  εφίλησεν  και  4  προσε- 
πεσεν.19      iy.  του  τόπου  ^  εκείνου  4}9 


14  Sic  Cod.  Χ  in  marg.,  juxta  collationem  Bodl.  Mon- 
tef.  exscripsit  «r«cAti/c,  absente  enclitica.  Ad  ίπίσκαζ*  Cod. 
57  in  marg.  pingit:  fWXiWo;  Cod.  73  in  marg. :  iemkl 
prro.  Denique  Montef.  ex  Regio  uno  vix  sanam  lectionem 
affert :  Άλλο?•  (νΐκυλίίτο.  15  Syro-hex.,  et  sub  -*~  Cod.  IV. 
16  Sic  Cod.  IV  (cum  καϊ  τους  καμ.),  et  sine  aster.  Codd.  15, 
72,  135,  Syro-hex.,  Arab.  1,  2.  Ed.  Rom. :  κάϊ  τους  β.  κα\ 
τάς  κ.  και  τά  πρ. ;  8ed  και  τάς  καμ.  om.  Comp.,  Ald.,  Codd.  Ι, 
III,  VI,  19,  3i,  alii.  17  Cod.  IV,  qui  pro  cuneolo  (*) 

duo  puncta  (•.)  adhibet. 

Cap.  XXXIII.  ■  Sic  Cod.  IV,  et  sine  aster.  Comp., 
Ald.,   Codd.   III,  19,   30,   31,  alii.  2  Obelus  est  in 

Cod.  IV.  8  Nobil.,  et  "  quidam  MSS."  apud  Montef., 

quorum  unus  ad  Aquilam  babet  οφθαλμάν  αύτον.  *  Sic 

Ald.,    Codd.    III,   IV,   14,   15,   16,   alii.  6Hieron.: 

■  Denique,  ubi  nos  babemus,  divisit,  Aq.  poeuit  ημίσησ™, 
id  est,  dimidiamt"  β  "  Hic  duo  MSS.  Codd.  Regii 

notam  afferunt  sine  auctoris  nomine ;  sed  videtur  Origenis 
eeee.  Sic  autem  babet :  τό,  κατ(φίλησ(ν  αυτόν,  Sntp  ίστίν 
Έβραιστ\  ΟΜσσάκη,  eV  παντι  Έβραίκψ  βιβλίψ  πίριίστικται,  ουχ 
ΐνα  μη  άναγινώσκηται,  αλλ'  ύπαινιττομίνης  ωσπιρ  δια  τούτου  της 
βίβλου  την  πονηρίαν  του  Ήσαΰ'  κατά  δόλοι/  γαρ  κατιφίλησ^  τον 
ΤΟΜ.  Ι. 


'Ιακώβ.  Hactenus  etiam  in  Masoreticis  Bibliis  vox  VljJB^l 
punctis  notatur." — Montef.  T  Procop.  in  Cat  Niceph. 

p.  402.  Minue  plene  Cod.  127  et  Reg.  1825  apud  Mon- 
tef. :  'Α.  ά  ίχαρίσατο.     Σ.  ά  έ&ωρησατο.  Sic  Cod.  IV,  et 

sine  aster.  Cod.  15.  9  Sic  Comp.,  Codd.  I,  III,  19, 108, 
129.  10  Sic  Cod.  IV,  et  sine  aster.  Cod.  15.  °  Cod. 
X,  qui  parutu  probabiliter  Aquilae  nomen  praemittit. 
Nobil.  et  Cod.  1825:  Σ.  κα\  πορινθώμιν,  Ίνα  σννο&(υσω  σοι. 
12  Nobil.  affert :  Schol.  πορ*ύσομαι  tls  κατ.  σον.  Aquilae 
eeee  crediderim.         13  Cod.  X.    Codd.  57, 127  :  Σ.  κνονσι». 

14  Cod.  X.  Cod.  127  affert:  Σ.  σοκχθύ  (aic).  Mox  ad 
Σκηναι  Montet  e  Cod.  Reg.  1888  edidit:  Σ.  Σοχχώθ  (sic) ; 
Anon.    in    Cat.    Nicepb.    p.   404:    Σύμμαχος•    Σοκχόβ   (eic). 

15  Sic  Ald.,  Codd.  I,  III,  IV,  15, 16,  alii.  1β  Cat.  Ni- 
ceph.  p.  404,  qui  ad  πατρός  Σνχίμ  (ν.  19)  lectionem  refert 
Montef.  vero  ad  Σνχίμ  (Cap.  xxxiv.  2)  e  duobus  Regiie 
edidit :  Ά.  Σνχίμ.  w  Cod.  IV.  "  Idem,  qui  meto- 
beluni  ante  καϊ  pingit.  Verba  ίφίλησ**  κάί  eine  obelo 
leguntur  in  Comp.,  AltL,  Codd.  III,  14,  15,  16,  aliis,  qui 
mox,  excepto  Ald.,  om.  καϊ  κατ*φίΚησ(ν  αυτόν.  1β  Idem, 
obelo,  ut  videtur,  a  correctore  appicto. 


Μ 


GENESIS. 


[Cap.  XXXIV.  2 


Cap.  XXXIV. 

2.  ^ΓΠ.     Hivitae.     O'.  <J  Ει5αΓο9.     Alia  exempl. 

6  Χορραΐος.1  Ά.  Σ.  ό  Ει/αΓο?.2 
ΠΠΝ  l?tt^\  2ΐ7  stvpravit  eam.  Ο',  ίκοιμήθη 
μ(τ  αυτής.  Schol.  Το  Έβραΐκόν  eor»',  οι) 
ίσχαύ,  και  κατά.  τούτους  e\ei  τίνα.  ψφασιν  ή 
λίξις  δυσ(ρμήν€υτον,  δηλοΰσα  το  μετά  βίας 
κατακεκοιμήσθαι  αυτήν.  Τό  γαρ  αισχρον  του 
πάθους  ή  θεία  γραφή  θέίναι  κατά  τό  βητ}>ν 
φανίρως  ϊφυλάζατο.3 

3.  Α"*?£   OTJJ,      Et   blande   allocutus   est.     Ο'. 

και  ίλάλησε  κατά  τήν  διάνοιαν  (Ά.  €7r2  καρ- 
δίαν.     Σ.  καταθύμια*). 

7.  ttSJHTQ.      2?/  gravisnme  dolebant.     (Υ.  κατίνύ- 
γησαν.     Ά.  (και)   διεπονήθησαν.5      (Σ.)   ώδυ- 
νήθησαν.6 
ΊΙΤΠ.      £/  exarsit  (ira).     Ο',  και  λυπηρον  ήν. 
Ά.  Σ.  (καί)  όργίλον.7 

ΠΟΤ  tih  J31.    Ζ/  t/a  nonfien  debebat.     Ο'.  καΣ 
ούχ  otfroos  eorai.     Σ.  δ  οι/κ  e£ei  γενέσθαι* 

12.  VJQI  ^ΠΌ  ΊΝΌ.    Fafcfc  dotem  ef  rfo/wm.     O'. 
(πληθύνατε)  τήν  φερνήν  (Σ.  τδ  ϊδνον9)  σφόδρα. 


Alia    exempl.     σφόδρα     τήν     φζρνήν     >£  καϊ 

δόμα*.10 
12.  ^VSHTIM.      Ο',   τήν   παΐδα  ταύτην.      Σ.   τήν 

παιδίσκην.11 
15.  ΓήΝ3.      Morem  geremus.     Ο',  όμοιωθησόμεθα. 

Ε'.  €νΐΌ77σο/χ€ΐ'.12 
17.  ^ΏφΠ.      Ο'.   €ΐσακούσητΐ.     "Αλλος•    ύπακού- 

σητΟ* 
19.  Γ\22  γεΠ  ^3.     Nam  deperibat  filiam.     ΟΆνί- 

Κ€ΐτο  γάρ  τχί  θυγατρί.     Σ.  ίπεθύμα  γάρ  τήν 

παιδίσκην.1* 

21.  ΕΡΏτφ.      Pam   studiosi.     Ο',  ειρηνικοί.     Ά. 

άπηρτισμίνοι.15 
DytJVQrn.       Lata    utrinque.       Ο'.    πλατίΓα 
££  eV  χερσίν  <1β 

22.  ^ΓΙΝ^.     Morem  gerent.     Ο',  όμοιωθήσονται.     Σ. 

πασθήαφνταΐ.*3 

24.  VV?  "W  ^^"^?.      Ο'.  Vacat.     •*•  ττά»/τ€ί 

εξερχόμενοι  πύλην  πόλεως  αύτοΰ  4.18 

25.  ΠΕΙ.     Mdenter.     Ο',  ασφαλώς.    "Αλλος-  πε- 

ποίβότωί.19 
30.  1EDQ.      Ο'.   6ΐ/    αριθμώ.      Alia    exempl.   add. 


Cap.  XXXIV.    ι  Sic  Ald.,  Codd.  I,  III,  IV,  X,  14, 15, 
16,  alii.  *  Cod.  127,  qui  in  textu  ό  ΧορραΙος  habet. 

Cod.   Χ:    Ο'.   Χορρα'ιος.     'Α.   Evaiios.  3  Cod.  127,  unde 

Alatthaeius  exscripsit  καηκοιμησθαι.  *  Idem.  Ad  Syra- 
macbum  cf.  Jcsai.  xliv.  9  in  LXX,  necnon  Hex.  ad  Job. 
xxx.  15.  6Idem.  Cf.  ad  Cap.  vi.  6.  6  Cod.  108  in 
marg.  sine  nom. :  ώοινηθησαν  (sic),  quod  Symmacbi  esse 
potest     Cf.  Hex.  ad  1  Reg.  xx.  34.  7  Cod.  127.     Cf. 

Hex.  ad  Gen.  iv.  6.  2  Reg.  vi.  8.  8  Idem.     Cod.  108 

in  marg.  sine  nom. :  ουκ  «δ«  ytwVAu.  9  Cod.  Reg.  187 1 
(  =  Holmes.  64).  Matthaeiue  e  Cod.  127  exscripeit:  Σ.  τό 
tvbov  (sic).  Cf.  Hex.  ad  1  Reg.  xviii.  25,  ubi  τά  «δι/α  in 
plurali,  ut  eemper,  ni  fallor,  apud  bonos  scriptores.  Schol. 
ad  Hom.  II.  A,  146:  "Εδνα  άσι  τά  προ  των  -γάμων  imo  τοΰ 
νυμφίον   οώόμινα   δώρα   τη   νύμφη.      OttTUtn    dignus    cst    qui 

cum  nostro  conferatur  locus  Antonini  Lib.  p.  260 :  Ovror 
(Αρκ(οφων)  Ι&ων  την  θνγατίρα  του  'Νικοκρίοντοί  τον  Σαλαμινίων 
βασιλίως,  ηράσθη'  ytvos  δ*  η"ν  του  Νικοκρίοντο!  άπ6  Ύίύκρου  τοΰ 
ζνν*\ύντο{  "Ιλιον  Άγαμίμνονι,  παρ'  ο  και  μάλλον  δ  Άρκ*οφών 
«φί«το  τοΰ  γάμου  της  naiios'   κα\  ΰπίσχντο  πλύστα  πάρα  τους 


άλλους  μνηστήρας  άποίσίΐν  ίδνα.  10  Sic  Cod.  IV,  et  Sllie 

aster.  Codd.  15,   72   (cum   δομ«ν),  82,  135,  Arab.   1,   2. 

11  Cod.  Reg.  1871,  teste  Montef.  Holmesius  vero:  "  Cod. 
64  in  marg. :  την  παιδίσκην."     Sic  in  textu  Codd.  75,  129. 

12  Idem.  13  Idem  in  marg. :  υπακοίσητΐ .     Mox  ν.  1 9 

pro  (xpoviatv  .  .  τοΰ  ποιήσαι  Cod.  2  Ο  in  textu  habet  ημίλλη- 

σ» . .  του  πληρωσαι ;  eed  tales  lectiones  alius  interpretis 
esse  non   ausim  affirmare.  14  Cod.    Reg.   187 1. 

15  Hieron. :  "  Ubi  nunc  LXX  interpretes  pacifico8  trans- 
tulerunt,  Aq.  interpretatus  est  άπηρτισμίνους,  id  est,  con- 
£ummato8  atque  perfectos,  pro  quo  in  Hebraeo  legitur 
salamim.     Cf.  Hex.  ad  Hos.  x.  14.  Amos  L  6.  w  Sic 

Cod.  IV,  et  sine  aster.  Codd.  15,  72,  82.  Cf.  Hex.  ad 
Psal.  ciii.  25.  17  Cod.  Reg.  187 1.  w  Sic  Cod.  IV, 

Arm.  1,  et  sine  aster.  Codd.  15,  64,  72  (cum  π.  ol  ΐξ.  π.  π. 
αυτών),  82.  19  MSS.  Regii  apud  Montef.  Sic  in  marg. 
sine  nom.  Codd.  38,  57.  Cf.  Hex.  ad  Deut.  xii.  10.  Hie- 
ron. :  "  Pro  eo  quod  in  Graecis  legitur  ασφαλώς,  id  est, 
diligenter,  in  Hebraeo  scriptum  est  bkte,  id  est,  audacter 
et  confidenter."  *°  Sic  Cod.  7 1,  qui  idem  esse  videtur 


-Cap.  XXXV.  22.] 


GENESIS. 


51 


Cap.  XXXIV.  5.  ^6  vibs  Έμμώρ  <»  8.  ττ} 
ΨνΧΤΪ  %  αύτοϋ  4.n  14.  -r  Έυμ(ων  και  A(V€i  ol 
αδελφοί  Α(ίνας,  νιοι  δϊ  Α((ας  «ί.23  15.  -*-  και  κατοι- 
κήσομ*ν  Ιν  ύμΐν  4.u  ^καΙύμΰςΊ.™  ΐ6.  -^  γυναί- 
κας 4.χ  23.  -Τ  «^  τοιίτω  «έ  μόνον.  24•  ~Γ  τ^,/  σ^Ρκα 
της  άκροβυστίας  αύτων  4.  ιη.  -r  Attvav  4.27  30• 
-τ  πάσι  ^,28     >-p  πάσαν  4  την  γήν.2* 


Cap.  XXXV. 

4.  ΓΠΝΠ    ΠΠΓΙ.      £Μ    terebintho.     Ο',   imh   την 
τίρίβινθον  (Ά.  Σ.  θ.  την  δρΰν1). 

7.  ^«-η^  ^Ν.      Ο'.  >&  ισχυρός  4  Βαιθήλ.2 

8.  mjTT.     Ο'.Αϊβόρρα.     ["Αλλ.  μέλισσα.     "Αλλ. 

λαλίά.    "Αλλ.  λαλοι/μό^;.]3 

11.  '''ΊΦ   'Ν.      D««   omnipotens.     Ο',  ό   0eo"y  σοι/ 

:£tWo*y<4 

12.  W)j.      Ο',  ίδωκα.      Schol.  <*5/*οσα.5 

16.  ππίειν  N-irA  pNrrrnzp  i\jrfn(    ^ 

restabat    adhuc   certa   mensura  (Graeco-Ven. 


κατά  σημ^ΐον,  circiter  milliarium)  terrae  (viae) 
ut  veniret  Ephratam.  O'.  kykvtTo  δ\,  ήνίκα 
ήγγισ^ν  [tty]  Χαβραθα  τον  Ιλθίΐν  e/y  τήν 
Έφραθά.     Ά.   και   *y«Wo   (JVi)    κα0'  o$bv  της 

γης,  iv  τψ  ίΚθΐ'ιν  (β.  ύσι\θ(ϊν)  «tr  Έφραθά.9 

18.  Vn«"j.      Ο',  <*  &  πατήρ  >%  αύτοϋ  47 
PPJ^.      Ο'.  Βενιαμίν.      Σ.  viof  fc£iai.e 

19.  ΠΓηεΝ  TJT?•      Ο',  €y  τ#  όό?  [του  ιπποδρό- 

μου] Έφραθά.9 

DJlS  Π^  Ν•!:!  ΠΓηΕ)Ν.      Ο'.  Έφραθά-  αύτη 

(ΟΤΙ  ϋηθλ€ίμ.  JEj  .  Έφραθά'  αντη  t<rrt  οίκος 
άρτου.10 

16,  21,  22.  ^τ^.  W5-.  -W  ^  Γ^Ό  WP*1 

Ο',  άπάρας  Se  Ίακωβ  cac  Βαιθήλ,  €πηξ(  την 
σκηνην  αύτοϋ  Ιπίκζινα  τον  πύργου  Ταδίρ'  kyi- 
νετο  δ£  .  . .  .  kyivtTO  δί.  Alia  exempl.  άπήρ(ν 
δί  ΐκ  Βαιθήλ'  και  kykvero ....  και  άπήρ(ν 
Ίσραηλ,  και  ίπη&ν  τήν  σκηνην  αύτοϋ  ίπί- 
Keiva    τοΰ    πύργου    Ταδ(ΐρ.η      (Ά.)  ....  και 


cum  Colbertino  Montefalconii.  Hic  autem  edidit :  "Αλλο* • 
fV  βραχύ,  notans :  "  Sic  duo  MSS.,  qui  non  iudicant  cujus 
sit  haec  interpretatio."  n  Cod.  IV.  **  Sic  Cod.  127, 
et  sine  aster.  Codd.  14,  15,  16,  alii.  M  Codd.  IV,  127. 
Haec,  vlol  bi  Λ.,  desunt  in  Ed.  Rom.,  sed  leguntur  in  Ald. 
(cum  οί  ν.  Λ.),  Codd.  I  (sine  δ«),  III,  14  (ut  Ald.),  15  (ut  I), 
aliis.  »  Cod.  IV.  M  Codd.  IV,  127.  20  Cod.  IV. 
Vox  deest  in  Conip.,  Codd.  19,  108.  w  Cod.  IV. 

28  Sic  Cod.  IV,  sed  corrector  punctis  superimpositis  repro- 
bavit.  Vox  abest  ab  Ald.,  Codd.  I,  III,  14,  16,  aliis, 
Arab.  1,2.  ω  Sic  Cod.  IV  (sed  corrector  expunxit 

πάσαν),  et  sine  obelo  Codd.  14, 15, 16,  alii. 

Gap.  XXXV.  J  Sic  Drusius,  non  memorato  auctore. 
Cf.  Hex.  ad  Jud.  vi.  11,  19.  1  Reg.  xvii.  2.  xxi.  9.  Jesai. 
vi.  13.  Ezech.  vi.  13.  2  Sic  Cod.  IV,  et  eiue  aster. 

Codd.  15,  64,  72.  3  "  Sic  scbedae  Combefisianae.  In- 
certum  autem  an  haec  sint  echolion,  an  interpretum  variae 
lectiones." — Montef.  Imnio  meras  esse  notationes  etymo- 
logicas  certo  certiue  est.  *  Sic  Cod.  IV,  Arm.  1,  et  sine 
aster.  Codd.  15,  64,  72,  82  (cum  ίκανονσθω),  135  (cum 
ίκανώί).  Cf.  Hex.  ad  Exod.  vi.  3.  Ezecb.  x.  5.  δ  Nobil. 
Sic  in  textu  Codd.  38,  57  (in  marg.),  72  (cum  ωμοσα  te- 
&ωκα).  β  Hieron. :  "  Aquila  autem  hoc  ita  transtulit : 

Et  /actum  est  καθ'  ό&6ν  τής  γης,  id  est,  Μ  itinere  terrae, 


introien8  in  Ephrata.  Sed  melius  est  si  transferatur,  μ 
electo  [a  "I?,  electus]  terrae  tempore,  cum  introiret  Ephratlia. 
Porro  vernum  tempus  significat,  cum  in  florera  cuncta 
rumpuntur,  et  anni  tempus  electum  est."  Ad  ήνίκα  ήγγισ™ 
Cod.  64  in  marg.  pingit:  iv  τψ  ΐΚθ€~ιν,  ex  correctore,  ut 
videtur.  7  Sic  Cod.  IV,  et  sine  aster.  Codd.  VI,  15,  37, 
alii.  8  Procop.  in  Gen.  p.  184.  β  Verba  inclusa 

reprobant  Comp.,  Ald.,  Codd.  I,  III,  IV,  VI,  15,  19,  alii, 
Arab.  I,  2.  Hieron.:  "  Verbum  Hebraicum  chabratha 
in  consequentibus  [Cap.  xlviii.  7]  . . .  nescio  quid  volentee, 
hippodromum  LXX  interpretes  transtulerunt ;  et  statim 
ibi,  ubi  in  Hebraeo  dicitur :  Et  sepelterunt  eam  in  via 
Ephrata,  haec  est  BetMeem,  rursum  LXX  pro  Ephrata 
posuerunt  hippodromum;  cuni  utique  ei  chabratha  bip- 
podromus  est,  Epbrata  hippodromus  esse  non  possit." 
Idem  in  Commentario  ad  Mich.  iv.  9 :  "  Quae  (Rachel) 
quia  in  via  erat,  et  in  hippodromo,  id  est,  equorum  cursu, 
qui  in  Aegypto  venundantu^^twm  peperit  doloris,  quem 
postea  vocavit  pater^/Wiwm  dextrae."  10  S.  Ambros.  in 

Epiet.  LXX  ad  Horontianum,  p.  1065:  "  Quinta  autem 
traditio:  EphratJia,  ipsa  est  domtis  panis.  Hoc  prae- 
teritum  est  in  aliorum  traditionibus."  "  Sic  Cod.  IV, 

Arab.  I,  2  (uterque  cum  άπ.  8i  Ίακωβ  «<c  B.),  Arm.  1. 


52 


GENESIS. 


[Cap.  XXXV.  27- 


άττηρίν  Ισραήλ,    και    ί£ίκλιν€    σκίπην   αύτοΰ 

ίπίκ^ινα  τον  πύργου  'ASep.li 
27.  ^ΊΝΠ  Π^ρ.      Ο'.  €ΐς  πάλιν  του  πεδίου  (alia 

exempl.  του  Έύαίου19). 
Cap.  XXXV.  3.    ~  ™ϊ   διίσωζί  (sic)   /xe  4.     4. 
-urKai  άπώλίσίν  αυτά  ϊως  της  σήμερον  ήμίρας4}* 
5•   και    k£fjpev    -τ 'Ισραήλ    e*    ΣίΚί>ω»/<15      6.  η 

9•  -τ*?  Αουζα4.  ^ο  0foy<18  ίο.  >&  και  ζκά- 
λ«σ€  το  όνομα  αύτοΰ  Ισραήλ  4.™  1 2.  -ρ  σοί  ίίσται  4.20 
20.  <ωρ  ττ;9  σήμερον  -ρ  ήμερα?  4.21  22.  -τ  καί  πο- 
ι/ί/ρόί'  (φάνη  ενώπιον  (sic)  αύτοΰ  422  2J.  -f  *ν  yfj 
Χαναάν<     28.^αςίζησεν4.2*     29•  Χ'ΐσαάκ*.24 

Cap.  XXXVI. 
4.  "fojA  TTTtf.     Ο',  αότω  Ά&£.     Alia  exempl.  Αδά 
τω  Ήσαΰ.1 


6.  "irPS  rtttJE33"73"PiJ").  Ε/  omne*  animas  (servos) 
domus  suae.  O'.  καί  πάντα  τα.  σώματα  του 
ΟΙΚΟυ  αύτοΰ.  Schol.  σώματα  τους  δούλου?  ΐσως 
λ«γ«.2 

19.  DilM  NVT.      Ο',  ούτοι  ίίσιν  υίοι  Έδώμ.      Hie- 

ron.:  Ipse  est  Edom? 
24."α"η33,    UtflTilN    N2£    IttJM    rTO    tflrt 

υον  flyas^  uf> liJWJ  i *}  tn&na.    #iC  eet 

^4wa,  ^t^i  invenit  aquas  calidas  in  deserto,  quum 
pasceret  asinos  Zibeonis  patris  sui.  Ο',  ούτος 
εστίν  'Ανά  (alia  exempl.  Ώνάν4"),  δ?  «Spe  το»/ 
Ιαμύν  (Ά.  ow  rouy  17 Α4"7•  2.  του?  ήμιν5)  kv 
TJ}  έρήμω,  δτ€  Ζν(μ€  τά  υποζύγια  Ίίφϊγων  του 
πατρός  αύτοΰ.  Ά.  αύτος  Αίνάς,  $>ς  εύρΐ  σύν 
τους  ίμέίμ  kv  τβ  *ρήμω  kv  τψ  βόσκΐΐν  αύτον 
τους  Ονους  τοΰ  Έ(β(γών  . .  .β  θ.  ούτος  ίστιν 
6  Αίνάν,  δ?  (ύρ€  τον  ίαμέίν  kv  tj}  (ρήμω,  #τ€ 


u  Haec  in  textu  verbis  iyivtro  bk  (v.  22)  praemittit 
Cod.  72,  qui  in  v.  16  cum  textu  Romano,  omisso  tantum 
Ίακωβ,  consentit.  Aquilae  esse  versionem  vix  dubium  esse 
potest.  Cf.  Hex.  ad  Gen.  xxxi.  34.  Psal.  xvi.  IX.  13  Sic 
Codd.  16, 1 8,  alii.  Cod.  64  in  marg.  manu  rec. :  ivalov  (sic). 
Praeterea  Cod.  71  in  textu  habet  tls  πάλιν  άραβα  (ί1ΖΠ$?Π), 
quae  lectio  nescio  an  alius  interpretis  sit.  14  Cod.  IV. 

16  Idem  ex  corr.  1β  Idem.  lt  Idem.     Deest  in 

Codd.  III,  VI,  68,  aliU.  18  Idem.  "  Cod.   IV, 

Arm.  1.  Haec  non  leguntur  in  Comp.,  Codd.  I,  III,  16, 
18,  aliis.  »  Cod.  IV.  Deest  in  Codd.  III,  14, 16,  aliis, 
Arab.  1,  2.  n  Sic  (pro  «»s  tJJs  ήμ.  ταύτης)  Cod.  IV,  et 
sine  obelo  Ald.,  Codd.  I,  14,  16,  alii.  ia  Cod.  IV. 

"  Post  verba  «'K^  ^P*l  Masoretbae  in  marg.  addunt 
orbiculum,  et  verba,  piDS  WDtO  NpDD,  lacuna  in  medio 
vergu,  h.  e.  deesse  aliquid  h.  1." — Boeenm.  Immo  nota 
marginalis  ")&)  KpDD  non  deesse  aliquid  lectorem  monet, 
sed  tantummodo  praeter  exspectationem  in  medio  versu 
enuntiationem  majorem  iinitam  esse.  Vid.  Num.  xxv.  19 
in  Hebraeo.  ■  Cod.  IV.         M  Idem.     Deeat  in  Ald., 

Codd.  I,  III,  68,  aliis. 

Cap.  XXXVI.  J  Sic  Codd.  I,  III,  IV,  14,  15,  16,  alii, 
Hieron.,  Syro-hex.  2  Syro-hex.  in  marg.  jf^v\  js^ 
♦  i-ab/  u^.  Cf.  Gen.  xii.  5.  Ezech.  xxvii.  13.  1  Macc. 
x.  33.  s  "  AA.  LL.  [h.  e.  Alii  libri]  ovrot  «Μ  Ήσαΰ. 

ovros  «στικ  Έδώι»  (sic).  και  ούτοι  υιοί  Έψίρ." — Nobil.  HujU8 
lectionis,  quae  manifeste  mutila  est,  in  libris  Graecis  et 
Syro-hex.  nullum  est  veetigium.  4  Sic  Ald.,  Codd.  I 

(in  priore  loco),  III  (cum  6  *Oi»as,  sed  in  priore  loco  Ώναν), 


14, 15  (ut  III),  alii,  et  Syro-bex.  (^io/).  6  Hieron. : 

"  Multa  et  varia  apud  Hebraeos  de  hoc  capitulo  dispu- 
tantur :  apud  Graecos  quippe  et  nostros  super  hoc  silen- 
tium  est.  Alii  putant  iamim  maria  appellata  [0*9551  j 
iisdem  enim  literis  scribuntur  maria,  quibus  et  nunc  hic 
sermo  descriptus  est.  Et  volunt  illum,  dum  pascit  asinos 
patris  sui  in  deserto,  aquarum  congregationes  reperisse, 
quae  juxta  idioma  linguae  Hebraicae  maria  nuncupentur ; 
quod  scilicet  stagnum  repererit,  cujus  rei  inventio  in  eremo 
difficilis  est.  Nonnulli  putant  aquas  calidas  [sic  ipse 
Hieron.  in  Vulgata]  juxta  Punicae  linguae  viciuiam,  quae 
Hebraeae  contermina  est,  hoc  vocabulo  signari.  Sunt  qui 
arbitrentur  onagros  ab  boc  admissos  esse  ad  asinas;  et 
ipsnm  istiusmodi  reperisse  concubitum,  ut  velocissimi  ex 
his  asini  nascerentur,  qui  vocantur  iamim.  Plerique  [Kim- 
cbi,  Vers.  Arab.,  Graeco-Ven.]  putant,  quod  equarum 
greges  ab  asinis  in  deserto  ipse  fecerit  prinius  ascendi,  ut 
mulorum  inde  nova  contra  naturam  animalia  nascerentur. 
Aquila  hunc  locum  ita  transtulit:  Ipse  est  Ana,  qui  in- 
venit  σύν  τοϋϊ  ήμίν  [Martianaeus  e  codd.  edidit  ίμ\μ,  non- 
nulloe  7}  pro  7,  et  ν  pro  μ  legere  affirmans.  Vallarsius 
autem  testatur,  quosdam  MSS.  ϊαμάμ  vel  Ιαμψ  praeferre; 
uuum  Keginae  ηαμιν,  alterum  ημψ,  et  ad  Sym.  ήμίν  vel 
ημύν.  Denique  Lagardii  tres  in  ημϊν  consentlunt] ;  et  Sym. 
similiter  tovs  ημ\ν,  quae  interpretatio  pluralem  numerum 
significat.  LXX  vero  et  Theod.  aequaliter  transtulerunt, 
dicentes  τον  Ιαμ\ν,  quod  indicat  numerum  singularem." 
8  Cod.  25  in  marg.,  exscribente  Lagardio,  et  Cat.  Nicepb. 
p.  418  (uterque  cum  σύν  τουσιμ«/*  et  Τ,^βαιγών.     Praeterea 


-Cap.  XXXVII.  2.] 


GENESIS. 


Η 


«>€/i€  τά  βονκόλια  Σ(β^γών  τον  πατρός  αύτοΰ,7 
Ό  Σύρος-   δί  wpe  πηγήν  kv  rf}  *ρήμα>* 

27.  15^•  Ο',  και  Ίουκάμ.  Alia  exempl.  add. 
καϊ  Ούκάμ  (β.  Ούκάν).0 

33.  3?ΐ•.     Ο'.  Ίωβάβ.     Schol.  ουτός  kcrnv  Ίώβ.10 

35.  riSftr}.     Qui  percussit  (fugavit).     Ο',  ό  έκκό- 

ψας.     Ά.  ό  πατάξας.11 

36.  Π^ΊΐρΏη.     Ο'.  *κ  Μασσίκκάς.     θ.  («)  Μασ- 

σηφάς}2 

40.  Dnbtpi  Dr)bp^7.  Secundum  sedes  eorum 
per  nomina  eorum.  Ο',  κατά  τόπον  αυτών, 
kv  ταΐς  χώραις  αυτών,  και  kv  τοις  Ζθν^σιν  (Ά. 
(ν  τοις  όνόμασιν™)  αυτών.  Alia  exempl.  κατά 
τόπον  αυτών,  kv  όνόμασιν  αυτών,  kv  ταΐς  χα>- 


ραις  αυτών,  και  εν  τοις  etfveaiv  —  αυτών 


4}* 


Cap.   XXXVI.  15.    [+νίοϊ  Έλιφάζ  πρωτοτόκου 


' Ησα0<]15    1 8.  •%  βυγατρος'Κνά  γυναικός' Ησαν<Ιβ 
39-  -τνβςΒαράδ*.17 

Cap.  XXXVII. 

2.  ^tt??.      Ο',  τών  γυναικών.     "Αλλος'   τών  παλλα- 

κών} 

urvivrhto  rvn  οπξπ-πν  tpv  nggi.    ει 

ψ      .  -.  ...  τ    τ  τ  τ    •  ν  Ι"  "Τ- 

detulit  Josephus  in/amiam  de  illis  malam  ad 
patrem  eorum.  Ο',  κατήνεγκαν  (alia  exempl. 
κατήνεγκίν2)  8e  Ιωσήφ  ψόγον  πονηρον  προς 
'Ισραήλ  τύν  πατέρα  αυτών.  Ά.  και  ήνιγκ^ν 
'Ιωσήφ  ψόγον  αυτών  πονηρον  προς  πατέρα 
αύτοΰ.3  Σ.  και  (φίρεν  'Ιωσήφ  διαβολήν  κατ' 
αυτών  πονηράν  προς  πατέρα  αυτών.*  θ.  κατή- 
ν€γκαν  Sk  ψόγον  πονηρον  'Ιωσήφ  προς  τον 
πατέρα  αυτών.5  Ό  Σύρος  και  ό  Έβραΐος- 
κατήν€γκ€ν.β 


in  Cat.  est  Αίνόν  pro  Αϊνάς).  Montef.  partim  e  codd.  suis  (?) 
partim  ex  Hieron.  edidit  συν  rois  Ίαμύμ,  et  ras  όνους. 
(Ad  τά  υποζύγια  Syro-bex.  in  marg.  affert :  Jul/,  τάς  όνους ; 
sed  membrana  male  habita  non  sinit  definire,  utrum  nota 
interpretis  praecesserit,  an  lectio  anonyma  sit.)         7  Iidem 

(cum    Σφαιγών).       Montef.    SCribit    τόν   Ίαμάμ    et    Σφαιγών. 

8  Diodorus  in  Catenis  Regiis  apud  Montef.,  et  Cat.  Niceph. 
p.  4 1 8  :  Ό  Σύρος  και  ό  Εβραίος  τον  lapiiv  ύδωρ  [Pesch.  )JLv>] 
βούλονται  \tyfiv,  άντ\  του  tvpt  πηγην  [Syro-hex.  \  Ι  -  N-s<<.  COI1- 

cineiitibus  Arab.  ι,  2,  Arm.  ι]  iv  τη  ίρήμω•  ol  δ«  ίρμηνή- 

σαντίς  αύτην  πως  την  \ίξιν  την  Έβράΐκην  τ(θ(ίκασι.      Ideni  fere 

testatur  Photius  in  Amphilocbiis  apud  Mai.  Script.  Vet. 
Nov.  Coll.  T.  IX,  p.  66  :  Ή  Σύρα  φωνή  τον  Ιαμϊν,  η  ως  (νιοι 
τόν   (Κμ(\ν   (corr.   «α/xeiv),   πηγην  «σΤλοι   καλίΐν.      Paulo    aliter 

Theodoret.  Quaest.  in  Gen.  (Opp.  Τ.  Ι,  ρ.  ιοί):  Ό  Σύρος 

λ«γ«  ττηγην  αυτόν  (ύρηκίναι'   ή  γαρ  πηγή  αχνά  (άναν  Cat.  Niceph. 

ibid.)  καλΰται  τη  Σύρων  φωνή.  Ιη  contrariam  partem  Scbo- 
liasta  anon.  apud  Montef.  et  Cat.  Niceph.  ibid. :  Πανταχού 

μ«ν  το  νδωρ  άμμαϊμ  \ίγ(ται  ό»  τφ  Έβραϊκω,  η  δ<  ττηγη  μωκωρ' 
«ν  γαρ  τω  Xe'  ψιιλμω  (Ις  το,  πάρα  σοι  πηγή  ζωής,  iv  τω  Έβραϊκω 
Κ€~ιται,  μωκωρ  αιίούμ  (Montef.  άϊούμ).  Ot/re  συν  τον  ίαμ(\ν  κατά 
Διόδωρον  tvpov  αντί  τοϋ  ύδατος,  ουτ*  αντί  της  πηγής  τό  (Monte£ 
τον)  αιναν.  Κατά  θ<οδωριτον  (Montef.  —ρητον)  δ(,  ου  το  αινάν 
πηγην  (δ(ΐ  \(γ(σθαι,  αλλ*  η  αρα  τό  laueiv,  Ό  γάρ  Αιναν  «υ/κ 
τόν  iauftv,  ουχ  ό  'ia/xciv  τον  αΐνύν.  Ιη  tanto  auctorum  dis- 
eensu  lectio  τοΟ  Σύρου,  quisquis  fuerit,  valde  incerta  est. 
0  Sic  Ald.,  Codd.  I  (cum  Οϋκάν),  III  (idem),  14, 15  (ut  I), 
16,  alii,  ex  duplici  versione.     Syro-bex.,  ut  videtur,  scri- 


bere  voluit:  κάί  Ίουκάμ,  -!-<cai  Οΰκάν^;  sed  in  codice,  *cal 
Ίουκάμ  casu  omieso,  tantum  restat  -r-  κα\  Ονκάν  ^.  10  Sic 
in  marg.  Codd.  58, 130  (manu  2^).  Syro-hex.  in  marg. 
|  n.»?)o  |u&fi  m  \  »  ft  o'ot  oQ_|?   ^*«-aoi    '\->o   ο  *>ο  • 

♦  wcxol^-./:  b.  e.  "  Jobab  istum  aiunt  Jobura  τόν  pbilo- 
sopbura  et  justum  esse."  Cf.  Job.  xlii.  18  in  LXX. 
11  Cod.  Reg.  187 1  (=Holmes.  64).  u  Cod.  64  in  textu 
Μασσικάς;  in  marg.  autem  manu  recent.  ασσηφάς  (sic), 
excisa  una  vel  pluribus  literis.  Lectionem,  etsi  valde 
suspectam,  praeeunte  Montef.,  Theodotioni  tribuimus. 
13  Idem.  M  Sic  Syro-hex.,  et  sine  obelo  Ald.,  Codd.  31, 
128,  Arab.  1,  2.  15  Syro-bex.,  invito  Cod.  IV,  et  He- 
braeo.  "  Syro-hex.,  Cod.  IV  (qui  temen  post  λνα 
abrumpitur).  Haec  deeunt  in  Comp.,  Codd.  III,  19,  68, 
aliis.             n  Syro-hex. 

Cap.  XXXVII.    1  Sic  in  textu  Cod.  71.     Cod.  64  in 
marg.:  παλλακών.  a  Sic  Comp.,  Codd.  VI,  72,  75,  alii, 

Arab.  1  (cum  κατ^ντ/καν  in  marg.),  2,  Syro-hex.  Cod.  25 
in  marg.,  teste  Lagardio :  ΟΙ  Ο'.  κατην(γκ*  δί  Ίωσηφ  ψόγο» 
αυτών  πονηρον  προς  πατίρα  αυτών.  3  Nobil.  (cum  τόν  ψόγο» 

et  προς  τόν  π.),  Cod.  25,  et  MSS.  apud  Monte£,  qui  πράς 
τον  π.  edidit.  Cod.  127  affert  tanturamodo:  *A.  Konivrywv 
(sic).     Σ.  καϊ  tytptv.  *  Nobil.,  Cod.  25   (cum  δ.  πονηράν 

κατ  αυτών),  et  MSS.  apud  Montef.     Syro-hex.  )V-ooo  .^». 

♦  .οομ\Χ  \  *  -  **  ),  ι  «Ν.^|.ν>  Ααα.  ]oot.  s  Codd.  20 
(teste  Holmesio),  25.  β  Diodorus  apud  Nobil.,et  Anon. 
in  Cat.  Niceph.  p.  423:  Ό  Σύρος  και  ό  'Εβραίος  αντί  τοϋ, 
κατήνίγκαν,  κατηντγκ(ν  ϊχουσι'  τοντίστιν,  ό  Ίωσήψ  διίβαλί  τους 


Μ 


GENESIS. 


[Cap.  XXXVII.  3- 


3  a^pS  njr\3.  Tunicam  frustorum  (e  pannorum 
frustis  varii  coloris  consutam).  Aliter :  Tuni- 
cam  manuutn  et  talorum  (manicatam  et  talarem). 
Ο',  χιτώνα  ποικίλον.  Ά.  χιτώνα  αστραγά- 
λων.    Σ.  χιτώνα  χειριδωτον  [ή  καρπωτόν].7 

5.  ίΠΝ  fcfoto  Tty  1Dpi>\  £/  ma^w  a^MC  orferww/ 
ewn.  Ο'.  Vacat.  >£<•  και  προσεθηκάν  ετι  μι- 
σεΐν  αυτόν  Ί.8 

7.  η^ηΟΠ  Π|ΓΓ).  Et  ecce !  cinxerunt.  Ο'.περι- 
στραφέντα  δε.  Ά.  /fcu  /&>ύ  €/«5κλωσ-αι>.  Σ. 
και  ώσαΐ'ίί  περιεκύκλωσαν* 

10.  TnHAlfl  faif^H  "IBDJ.  Ο'.  Vacat.  >% 
καϊ  διηγήσατο  αύτο  τω  πατρί  αύτοϋ  και  τοις 
αδελφοί?  αντοΰ  4.10 

14.  1**2Π  Di^U-nW  ΤΠΜ  οΛψ-ΠΝ.  Quomodo 
valeant  fratres  tui,  et  quomodo  valeat  grex. 
Ο'.  ει  υγιαίνουσιν  οι  αδελφοί  σου,  και  τα,  πρό- 
βατα. Ά.  Σ.  την  είρήνην  των  αδελφών  σου, 
και  την  είρήνην  τών  βοσκημάτων  αυτών.11 
Hll  ^ntZJrn.   Ο',  και  ανάγγειλαν  μοι  %ρήμα4.η 

18.  ΪΓ1Ν  Α^ίΗ*}.      Et  insidiati  sunt  ei.     Ο',  και 


επονηρεύοντο.     Ά.  Σ.  (και)  εδολιεύσαντο  .  ,13 

22.  "I?"TO1  ΊίΤΝ  ΠνΠ  "ΥΒΓΓ1?**.  Ο',  ει?  ενα  τών 
λάκκων  τούτων  τών  εν  τ$  ερήμω.  Alia  exempl. 
εις  τον  λάκκον  τούτον  τον  εν  tjj  ερήμω.1* 

25.  HS33.     Styracem.      Ο',  θυμιαμάτων.     Ά.  στύ- 

ρακα.16 

26.  3^"ΠΏ.     Quidlucri.     Ο'.τί χρήσιμον.    Ά.τί 

πλεονέκτημα.      Ο/  λοιποί•    τι  κέρδος.18 

27.  W$u'.     Ο',  ήκουσαν  &      Σ.  Ιπείσθησαν.17 

29.  *Ρ^Τ^  Π^•  ^  ecce/  wow  «"«'  Josephus. 
Ο',   και    ούχ    δρα    (alia    exempl.    e5pe18)    τομ 

31.  ^/Sffl*J.  2£/  intinxerunt.  (Χ.  καΣ  εμόλυναν. 
"Αλλος•    και   έβαψαν.19 

35.  "ΏΠ37.      ^rf  consolandum  eum.      Ο',  παρακα- 

λέσαι  ("Αλλο?•   παρηγορήσαι20)  αυτόν. 

36.  Ο^ΠΏΓΤΙ.     Ο',  οί  <Se  Ma&^atbi.     Alia  exempl. 

Ίσμαηλΐται  έμποροι.21 

Ίΰ^ΐΟ1?.      Ο',   τω    n«T60pg    (Ά.  Σ.    Φουτι- 
φάρ"). 


ά^λφονς  τω    Λ-ατρΙ,   ώί   ουκ   ίΰτάκτουί   oVras-    δ&»>  icat   (μισηθη 

παρ'  αυτών.  7  Hieron. :  "  Pro  νατι'α  txmica  Aq.  inter- 

pretatus  est  tunicam  άστραγάλΐΐον,  id  est,  tunicam  talarem, 
Sym.  tunicam  manicatam;  sive  quod  ad  talos  usque  de- 
ecenderet;  et  manibua  artificis  mira  esset  varietate  dis- 
tincta ;  sive  quod  haberet  manicas :  antiqui  enim  magis 
colobiie  utebantur."  Pro  άστραγάλίΐον  (quod  nescio  an 
Graecum  sit  pro  άστραγάλωτον,  talare)  Lagardius  in  tribus 
codd.  invenit  astragalon,  unde  Hieronymo  restituit  tuni- 
cam  άστράγαλον,  quod  ferri  nequit.  Proculdubio  astragalon 
Graece  eonat  άοτραγάλωι;  (^DB.  yid.  Dan,  v#  g?  24  in 
Chald.  et  Theod.  Graeco-Ven.  ia  nostro  loco  habet:  ntpi- 
βάλαιον  παλαμών) ;  idque  ipsum  sub  mendosa  scriptura  Cod. 
127,  Ά.  στρογγυλών,  latere  quivis  videt.  Idem  codex  Sym- 
machi  Graeca,  sed  interpolata,  affert.  Cf.  Hex.  ad  2  Reg. 
xiiL  18,  19.  8  Sic  Syro-hex.,  Arm.  I,  et  sine  aster. 
Codd.  15,  72,  82,  135.  »Cod.  127.  10Sic  Syro- 

hex.,  et  sine  aster.  Codd.  15,  72,  Ϊ35.  °  Cod.  127  (cum 
σου  pro  αυτών).  Syro-hex.  y  \  »?  U^U  \  I  -  *v  ••«  •1• 
♦  yootV-^wof  ^ι>,>\ο.  Nobil.  affert:  Schol.  την  άρη- 
νην — βοσκημάτων,  eiue  prouomiue  in  fine.  "  Unus  Regius 
pro hac  postrema voce babet  προβάτων" — Montef.  "  Sic 
Syro-hex.,  et  sine  aster.  Codd.  15  (cum  ρημά  /*οι),  72,  82 


(ut  15),  135.  13  Nobil.  affert:  Schol.  εδολιήσαντο,  et 

sic  in  marg.  sine  nom.  Codd.  38,  57.  Matthaei  e  Cod.  127 
exscripsit:  Ά.  Σ.  έΒολκύοντο,  repugnante  Syro-hex.,  qui 
affert:  »  ο  \  ί  tij  »*o  .^.  Interpres  Graeco-Ven. :  t8o- 
λκύσαντό  τ  αυτά.  u  SlC  Ald.,  Codd.  I,  14.15.1'».  alii, 

Arab.  1,  2,  Syro-hex.  16  Nobil.  (ex  Hieron.  ad  Cap. 

xliii.  11?)  affert :  Ά.  στυρακο:,  casu,  ut  videtur,  ad  lectionem 
LXXviralem  conformato.  16  Nobil.,  et  Cod.  25,  teste 

Lagardio.  Cod.  127:  Ά.  πλΐονίκτημα.  Σ.  Ktpbos;  et  sic 
Regius  unus  apud  Montef.  Ad  Sym.  cf.  Hex.  ad  Psal. 
xxix.  10.  Syro-hex.  affert:  *  Juila-  )oj»  .«ao  ./,  h.e.  Η 
KtpbOs,  sive  τί  τό  KtpSos,  quae  posterior  lectio  est  in  Cod.  32 
in  textu.  a  Cod.  127.  Cat.  Niceph.  p.  432  :  ΆΔΗΛΟΥ. 
άντ\  τοϋ  ήκουσαν,ΐπύσθησαν.  Montef.  ex  Regio  1825  edidit: 
*Αλλο5-  ίπύθησαν  (sic).  18  Sic  Comp.,  Cod.  108.     Syro- 

hex.  in  marg.  ♦  —  »  -{  JJo.  19  Sic  Cod.  32  in  textu 

(cum  ev  τώ  αΐματί).  20  Sic  in  textu  Cod.  20.     Est  for- 

tasee  Symmacbi,  coll.  Hex.  ad  Gen.  xxiv.  67.  Job.  vii.  13. 
xvi.  2.  Psal.  lxviii.  21.  21  Sic  Codd.  75,  106,  107. 

Syro-hex.  in  marg.  •>  J^L   \    \  ^^  '-  -j  Ά  Origeu. 

in  Gen.  (Opp.  T.  II,  p.  43)  :  Ώ€Τ€φρης  πάρα  'Ακύλα  κα\  Συμ- 
μαχώ  Φουτιφάρ   ΐϊρηται   iv  τούτω   τω   τόττω'    tv  δί   ίτίρω  (Cap. 

xli.  50)  Φουτιφαρί.     Ιη  Cat.  Nicepb.  ρ.  436  alia  scriptura 


-Cap.  XXXVIII.  23.] 


GENESIS. 


55 


Cap.  XXXVII.  9.  —  τω  πατρι  αύτοΰ  και  4  τοις 
άδελφοΐς  αύτοΰ.23  14.  τ'Ισραήλ  4?%  2$.  τύν  χι- 
τώνα ^  αύτοϋ  4  τύν  ποικιλον.26  $$.  και  ^  πά- 
σαι  4  αϊ  θυγατέρ*?29 


Cap.  XXXVIII. 

5.  "TW    ^ΟΪΆ').      Ο',   και    προσθίΐσα   (alia    exempl. 
add.  ίτί1). 

ΪΠΝ  PIPPjV?  Tfn  ΠΤη.  Et  erat  (Judas)  in 
Chezib  quando  (uxor  ejus)  peperit  eum.  O'. 
αΰτη   δε  ην  kv  Χασβι,  ήνικα    ίτεκεν  αυτούς. 


Ά.  και 


iytvfro  6Vt  έψΐύσατο  iv  τ<ρ  TtKfiv  αυτόν. 


9.  Γ™.     Et  perdidit.     Ο',  ψχ^ν.     Ά.  Σ.  (καϊ) 
διέφθίίρξν.3 

12.  jnttTm.      Ο'.  >%  θυγάτηρ 4  Σανά* 
14.  *Ρ?*Β  DDn\      £/  operuit  se  velo.     Ο',  περιέ- 
βαλε τδ  (potior  scriptura  περιεβάλετο)   θερι- 


στρον.     "Αλλο?•   σπαθαρίσκον.6 

17.  ]Ν2Π"]Ρ.      Ο'.  εκ  των  προβάτων  ("Αλλο?•   των 

ποιμνίων6)  μου. 

18.  Τ?"^?'1  ^T^nn.      Sigillum  tuum  et  /uniculum 

(collare)  tuum.  O'.  rbv  δακτύλων  σον,  και 
τον  ορμίσκον  (Σ.  τό  περιτραχήλιον7).  Ά.  την 
σφραγίδα  σου  καϊ  τον  στρεπτόν  σου.9  Ό 
Σύρος•  ώράριον.9 
Τ|13ΏΊ.  Et  baculum  tuum.  (Ύ.και  την  ρ'άβδον. 
Σ.  (καϊ  το)  εγχειρίδιον.™ 

21.  "lfefcA.      Ο'.  Vacat.      >*•  και  ειπεν  αύτοΐς4." 
TWljpil.      Meretrix.      Ο',  ή  πόρνη.     Ά.  ή  έν- 

διηλλαγμένη.™ 

22.  TWlp  ΠΤ1  Π£ΤΓ*Α.      (Χ.  μη  *ΐναι  ώδε  πόρ• 

νην,     Ά.  ουκ  ην  kv  τούτω  διηλλαγμενη.13 

23.  fij?  ΓΡΡΰ  ]D.     JVe  *imw$  i«  contemptum.     Ο'. 

άλλα  μήποτε  καταγελασθώμεν.     Ά.  Σ.  /χ^ο™ 
γενώμεθα  εις  έξονδενωσιν.1* 


Φονρτιφάρ  habetur.  Μ  Syro-hex.,  qui   male  pingit: 

-j-  τό)  π.  αντοΰ  ^  -!-  καί  ^.  24  Idem.  Μ  Syro-hex., 

Arm.  ι.  Sic  sine  aster.  Codd.  Ι,  15,  58,  72,  85,  135. 
88  Syro-hex.     Sic  sine  aster.  Codd.  15,  72,  82,  alii. 

Cap.  XXXVIII.    1  Sic  Ald.,  Codd.  III,  Bodl.,  14,  15, 
16,  alii,  Syro-hex.  2Hieron.:    "  Verbura   Hebraeum 

hic  pro  loci  vocabulo  positum  est,  quod  Aquila  pro  re 
transtulit,  dieens:  Et  vocavit  nomen  ejus  Selom.  Etfac- 
tum  est  ut  mentiretur  in  partu,  postquam  genuit  eum. 
Postquam  enim  genuit  Selom,  stetit  partus  ejus.  Chazbi 
ergo  non  nomen  loci,  s^d  tnendacium  dicitur  [quasi  a  3J3, 
mentitii8  est\.  Unde  et  in  alio  loco  [Habac.  iii.  1 7]  scrip- 
tum  est:  Mentietur  [^Π3]  opus  olivae,  id  est,  fructum 
oliva  non  faciet."  Hieronymi  Latina  Graece  sonant :  καϊ 
iytvtTO  ότι  (^(υσατο  iv  τοκ(τψ,  μ(τά  το  τίκίΐι/  αντόν;  quae 
tamen  prae  Hebraeis  redundare  videntur.  3  Syro-hex. 

♦  Joo»  ^aJoo  .*co  .(.  Cod.  38  in  marg.  sine  nom. :  δ»«- 
φθαρ(,  et  sic  Reg.  apud  Montef.  4  Sic  Syro-hex., 

Arm.  1,  et  sine  aster.  Cod.  15.  6  Nobil.  affert:  Schol. 

σπαθαρίσκον.  Sic  in  marg.  Cod.  38,  et  Regii  duo  apud 
Montef.  (quorum  unus  σπαθαρίσκψ  habet).  Fortasse  est 
Symmachi,  coll.  Hex.  ad  Jesai.  iii.  23.  Cod.  129  in  marg. 
glossam  αρκαδικοί/  praebet;  uude  euiaculari  potest  Theo- 
doret.  Opp.  T.  I,  p.  562  :  ου  τό  βασιλικον  πρ^βίβλητο  σχήμα 
(David  ante  arcam  saltans),  αλλ*  (ξωμίδα  μόνον,  ήν  νϋν  καλοϋ- 
σιν  Άρκαδ/κίΐ/  (sic).  β  Sic  in  marg.  sine  nom.  Codd.  38, 

135;  necnon  in  textu  Cod.  75.         7  Syro-hex.  toik?  .u». 


♦  Jlf-β,  appicto  Graeco:  ΠβΡΓΓΡΑΧΗΛΟΝ  (gic).  Cf.  ad 
v.  25.  Montef.  nescio  unde  edidit:  Άλλον-  τον  ί'πιτρά- 
χηλον.  8  Nobil.  (cum  καϊ  στραττον),  Cod.  127  (cum  καϊ 

τον  τρΐπτον),  Cat.  Niceph.  ρ.  44°  (cum  καϊ  τό  στραττόν). 
Suidas :  στρίπτός'  irtpibippaios  κόσμος.  Glossae :  Torques, 
στρνπτοί.    Cf.  Hex.  ad  Cant.  i.  11.  β  Diodorus  in  Cat. 

Niceph.  p.  440 :  Τον  ορμίσκον,  hv  δίδω/αν  ό  Ιούδας  tj  Θάμαρ, 
6  Σύρος  ωράριον  [pinge  ώράριον,  orarium;  cf.  Hex.  ad  Jesai. 
iii.  20  in  Addendis]  λίγισθαί  φησι,  καϊ  οϋχ  ορμίσκον.  Syrus 
simplex  vertit  Ua&»,  Onkelos  NB^B',  quorum  utrum- 
que  linteum,  s.  sudariwm  sonat;  Graeco-Veu.  καλύπτρα, 
h.  e.  tegmen  capitis  midiebre.  xo  Nobil.  affert :  Σ.  tyxti- 

ρίδιον.  Praeterea  Diodorus  ad  ν.  ορμίσκον  in  continua- 
tione:  Σύμμαχος  oi  στραττον  (γχιιρίδιον,  ubi  στραττον  ad 
Aquilae  lecticmem,  iyxtipibiov  autem  non  ad  ορμίσκον,  sed 
ad  ράβδον  pertinere  videtur.  Nisi  Scharfenbergio  in  Ani- 
madv.  p.  38  concedamus,  locutionem  o-rpembv  ('γχ€ΐρίδιον 
junctim  expHcandam  esse,  quasi  dicaa,  torquem  manualem, 
h.  e.  armillam,  quae  Hieronymi  vereio  eet.  Denique  ad 
ορμίσκον  (■">  ■  <*»  -^*/,  quae  vox  in  Lexicis  desideratur) 
Syrue  noster  notat :  "  'Ορμίσκον  dicunt  vocari  Graece  monile 
(}  ο  .  ι  ^~)  jd  est,  torquem  qui  ad  collum  ponitur  (Jt-| 
U,  «  ^y)  et  fasciolam  (JL^OLa)  ejus,  et  etiam  annWam 
(Ulaij)."  u  Syro-hex.  Sic  sine  aster.  Ald.,  Codd.  I, 
15,  58,  alii.  "Nobil.,  Cod.  127.  Cf.  Hex.  ad  Hoe. 
iv.  14.  13  Iidem.  14  Iidem:  Ά.  Σ.  γ^ώμ(θα  (γΐνόμίθα 
Cod.  127)  Α  ίξον&ίνωσιν.     Syro-hex.  affert:  J^a^.?  .xe  ./. 


:>6 


GENESIS. 


[Cap.  XXXVIII.  25- 


25.  ΓΡρΓΤ7Ν.      Ad  socerum  ejus.     O'.  irpbs  τον 
πενθερον  (Ά.  4κυρον1*)  αύτης. 
Ο^ΠΘΓΓΙ.      Et  funiculi.     Ο'.  κα\  6  ορμίσκος. 
Σ.  (και  το)  περιτραχήλιον.1* 

29.  Y"JS  T^V  ^Τ^"•"1*?•  Q"irf  disrumpis  (geni- 
talia  matris)  ?  Swper  /e  veniat  ruptura  !  Ali- 
ter  :  Quam  rvpisti  contra  te  rupturam !  O'. 
τι  διεκόπη  δια  σε  φραγμός;  Ά.  τι  διέκοψα? 
επι  σε  διακοπήν;17  Ό  Σύρος  και  ό  Έβραΐος- 
τί  διεκόπη  (πι  σε  διακοπή ; 18  "Αλλως•  τι  διή- 
πλωσας  (ΓΚΣΗ2)  καθ' ημών  άπλωμα;19 

Cap.  XXXIX. 

2.  Τ 7?Φ•    Prospere  agens.     Ο',  επιτυγχάνων.    Ά. 

κατευθύνων.      Σ.   εύοδούμενος   (β.   κατευοδούμε- 

νος).1     'Ο  Εύρος'   και  ην  άνηρ  κατευοδού μένος2 

(β.  AcaTeyo&ui/3). 
7.  Nfe?n\      .Ε*   conjecit.     Ο',  /cat   επεβαλεν.     Ά. 

(και)   ηρεν* 

|>.^tonn«7j.      Et  non  prohibuit.     Ο',  ούδε  ύπεξη- 


ρηταΐ.     νΑλλθ9*    και  ούχ  ύπίλίπίτο.        Αλλοί*    και 


ουκ    αφαιρίΐ. 


9.  ΠΝίΠ    ΠΤ131ΓΤ   Π}ΗΠ.      Malum  magnum  hoc. 

Ο',  τδ  /όί?μα  τδ  πονηρον  τοντο.     Alia  exempl. 

τό    πονηρον    τοντο   το    μ«γα•β      Ά.  Ή)"    Κακίαν    τήν 
μεγάλην  ταύτην.7 

10.  ΡΓΊ3Π3  W.     Ο'.  ^wVa  &  €λ<£λ«.     Alia  ex- 

empl.  ^  κα*  εγενετοΊ  ήνίκα  ελάλει.Β 

20.  *inbn  rVQ-7M  ΦΟΗ^.     Et  conjecit  eum  in 

turrem.      Ο',  ενεβαλεν  αύτον  εις  το  όχύρωμα. 

Ά.   και   εδωκεν   αύτον  προς  οίκον  του  δεσμω- 

τηρίου? 
22.  DHpDNTt•    Captivos.    0\  τους  άπηγ μένους.    Ά. 

rody  εγκεκλεισμενους.     Σ.  τού?  δεδεμενους.10 

πψ  η;π  νίπ.    ο'.  ^  αότδ?  $*  ιπ»ώτ4» 

Cap.  XXXIX.  3.  ΐ&ίν  ταΐς  χερσιν  αύτοΰ<η 
8.  του  κυρίου  >£  αύτοΰ  4.13  1 2.  τα  ιμάτια  >£  αυ- 
τού 4.14>  13.  -ί- και  εγενετο —  εξω  4.15  ij.  +  και 
είπε  μοί'  κοιμηθήσομαι  μετά  σου  4.  <-}*  και  εβόησα 
φωνή  μεγάλη  4.™      2$.  —  εν  ταΐς  χερσιν  αύτοϋ  Ί}7 


♦  (ίξουδΐνωμίνοιΐ)  |φ**  Joo»->.  1δ  Nobil.  affert :  Schol. 
κνριον.  Cod.  127:  Ά.  κΰρορ  (sic).  Graeco-Ven. :  n-pos  τόν 
ίαντης  ίκνρόν.  1β  Cod.  Χ.      Cod.  1 27:    2.   τό  πίριτράχη- 

\ον  (sic).     Syro-bex.   ♦  JJi_o   io-^?  .α».  1T  Nobil. 

Praeterea  Montef.  e  MSS.  (?)  edidit :  "Αλλος '  ίιαίρΐσιν,  quod 
Symmachi  esse  suspicatur.  Hieron. :  "  Pro  maceria,  divi- 
8ionem  Aq.  et  Sym.  transtulerunt,  quod  Hebraice  dicitur 
phares.  Ab  eo  igitur  quod  diviserit  membranulam  secun- 
darum,  divisionis  nomen  accepit."  18  Nobil.,  et  Dio- 
dorus  in  Cat.  Niceph.  p.  443.  19  Scbol.  apud  Nobil., 
et  Cat.  Niceph.  ibid. 

CAP.  XXXIX.  *  Nobil.,  Cod.  127:  Ά.  κατ(νθυνόμ€νος. 
Σ.  €υο6ούμ€νος  (κατ«κ>δ\  Cod.  1 27).  Aquilae  lectiouem  juxta 
formam  Hebraeae  vocis  e  Syro  nostro  correximus.  Hic 
autem  aflFert:  *\  1  fti  .«a»  ♦)«-». »U-»  ./.  (Syriacum 
|L».ib<^o  cum  Graeco  κατορθάν  commutatur  Prov.  xiv.  IX.) 
*  Diodorus  in  Cat.  Niceph.  p.  447 :  tjv  yhp,  φησϊν,  άνήρ  eVi- 
τυγχάνων,  ff  κατά  τον  Σύρον,  Kartvobovptvos.  3  Procop.  ibid. : 

Τό  Μ,  1)ν  άνηρ  ίπιτυγχάνων,  6  Σύρος  κατίνοδων  e^ei,  as  μ(τ' 
ολίγα  φησϊν'  ϊγνν>  6  κύριος  αυτού,  Brt  ό  θ*6ς  ήο&οϊ  οσα  αν  ποι^. 
Μάλλοι»  [Scbarfenb.  tentat  "Αλλο*,  ηοη  male]  Se  κατινθύνων 

«χ«,  ως  και  Μ  τοΟ  Σαμψών  (Jud.  XIV.  6)*  κατ(ύθνν(ν  (ΠΡ^ΓΙ) 
nt  αυτόν  πνΰμα  κυρίου'  και  τοντο  καϊ  ίνταϋθα  oiKfiortpov. 
4  Cod.  Χ.     (Eleganter   Seniores   cW/3oXe  τούϊ   οφθαλμούς, 


locutione  apud  scriptores  eroticos  usitatissima.  Vid.  Jac. 
Elsneri  Observ.  Sac.  T.  I,  p.  26.)  6  Syro-hex.  in  marg. 

♦  »__=*_»  JJo  *ji-*.i  JJo.  Posterior  lectio  aeque  sonat 
neque  detractum  fuit ;  quam  versionem  Ceriani  noster  cal- 
culo  suo  probavit.  β  Syro-hex.  in  textu:  J?o»  )is  f  tM 
Jfcs^» ;  in  marg.  autem :  τό  ρήμα  τό  πονηρόν  (J&*a»a  )fes\v>). 
7  Cod.  X.  8  Sic  Syro-hex.,  et  sine  aster.  Codd.  58,  72, 


135• 


Cod.  X. 


10  Sic  e  MSS.  suis  non  nominatis 


Montef.  Nobil.  affert:  Σ.  δί&ΐμίνους.  Aquilae  lectionem 
in  textu  habent  Codd.  I  (cum  (γκικλισ.),  Bodl.,  55  (cum 
*γκ(κλησ.),  59,  aliij  in  marg.  autem  Cod.  127,  Syro-hex. 
(000»  >  •  "  -  a  -y)  u  Sic  cum  aster.  Syro-bex.     Haec 

desunt  in  Codd.  I,  III,  14, 16, 18,  aliis.  12  Sic  Cod.  127 
in  marg.  Syro-bex.  pingit:  prosperam  %ierat  ()o«)  iv 
ταις  χ.  αυτοϋ*.  Haec  desunt  in  Codd.  30,  58,  127  (in 
textu).  13  Syro-hex.  Pronomen  habetur  in  libris  onini- 
bus.  u  Idem.     Pronomen  deest  in  Codd.  VI,  30,  55, 

aliis.  15  Cod.  127,   Syro-bex.     Pro  obelo  asteriscus 

ponitur  in  Arm.  1.  "  Anne  versus  ex  homoeoteleuto  omis- 
sus  in  Hebraeo  Origenis,  obelo  originem  dedit  I" — Ceriani. 
16  Syro-hex.  Prior  clausula  in  LXX  habetur;  posterior 
tanturamodo  in  Syro-hex.  (^Joi  %ΛΛ  fcs-o-^>to  -r)  et 
Arab.  1,  2.  1T  Syro-hex. 


-Cap.  XLI.  2.] 


GENESIS. 


57 


Cap.  XL. 

3.  D^mtsn   Ίψ   |T3p.      O'.  Vacat.     Alia  exempl. 

πάρα,  τω  άρχιμαγξίρω  j1  alia,  πάρα.  τφ  άρχι- 
δίσμοφύλακι  (s.  δ(σμοφύλακι).2 

4.  tfff^.      Et  famulatus  est.     Ο',  και  παρέστη. 

Ά.  (και)  kXtiTOvpyti? 

5.  ΊΕΓΤΠ  ϊΡΗ.    Uterque  somnium  suum.     Ο7.  Vacat. 

Alia  exempl.  4κάτ€ρος  ίνύπνιον* 

8ecundum  interpretationem  somnii  sui,  pincerna 
el  pistor.  Ο',  ή  Sk  ορασις  του  ενυπνίου  του 
άρχιοινογόου  και  άρχισιτοποιοΰ .  .  .ην  αυτή. 
Alia  exempl.  8ρασις  του  ενυπνίου  αύτοΰ,  ό 
άρχιοινοχόος  και  ό  άρχισιτοποιός5  (Ά.  ό  ποτι- 
στής και  ό  πίσσων6). 

6.  ϋ*ϋ$.      Tristes.      Ο'.   τ€ταραγμίνοι.      Ά.   ψ- 

βρασσόμ€νοι.      Σ.  σκυθρωποί.7 

8.  VlW•      Et  interpres  (somniorum).     Ο',  και   ό 
συγκρίνων.    Ά.  έπιλυόμενος.     Σ.  διακρίνων* 


8.  Ds2hn5.  Interpretationes  (somniorum).  Ο',  ή 
διασάφησις  (Ά.  ίπίΧυσι?.  Σ.  διάκρισίΐ9)  αυ- 
τών. 

10.  Kfntp.     Palmites.     Ο'.πυθμίνπ.    Ά.Σ.κλη- 

ματίδίς™ 

ΪΤΓ$$•     Quasi  pullulans.     Ο' .  θάλλουσα.    Ά. 
Σ.  βλαστώσα.11 

11.  ΠΐΠΕ)    Dtr^M.      Ο',  c/y  τδ  ποτήριον  %  Φα- 

ραώ <12 

16.  ^Π  *η>Ό  ΓΠ2Π>ψ  Π2Γη.  ^/  ecce/  tria  canistra 
panis  nmilaginei  (Graeco-Ven.  πελάνου).  Ο'. 
καϊ  ωμην  τρία  κάνα  χονδριτων  aipeiv.  Ά. 
(και  ιδού)  τρ&  κόφινοι  γύρεω?.13  Σ.  .  .  τρία 
κάνα  βαϊνά.1* 

Cap.  XLI. 

2.  Ita  nkn^,  Et  pingues  carnis.  O'.  /cai 
εκλεκτά!  ταΐς  σαρξί.  Ά.  (και)  σηρίμνιοι 
κρίίΐ.     Σ.  καϊ  παχεΐαι  σαρξίν.1 


Cap.  XL.  ι  Sic  Codd.  15,  72>  ftl">  Arab.  ι,  2,  Syro-bex. 
2  Prior  lectio  est  in  Codd.  III,  Bodl.,  30,  55,  aliis;  pos- 
terior  in  Codd.  I,  14,  16,  aliis.  3  Cod.  X.  *  Sic 

Codd.  I,  III,  Bodl.,  14  (cum  ίκάτ(ροί),  15  (cum  ίκαστοή,  16 
(ut  14),  alii,  Arab.  1,  2,  Syro-hex.  6  Sic  Codd.  III,  X 

(teste  Montef.),  Bodl.,  14,  16,  alii.     Alia  lectio,  ορασα  τον 

(ν.  του  άρχιοιν.  καϊ  του  άρχισ.  (om.  ην  αυτή),  est  in  Codd.  Ι, 

ΐ5>  5^,  aliis,  et  Syro-hex.,  qui  ad  τον  άρχιοιν.  in  marg. 
affert:  τον  οινοχόου  (l»,n».»).  β  Nobil.  (ad  v.  1),  Cod.  X. 
"  Cod.  127  '•  *A.  ό  ποτιστής  σου  κα\  6  παΐί  σον.  Haec  sunt 
sine  dubio  corrupta.  Quid  si  καϊ  6  πίσσης  ?  Vid.  Hex.  ad 
1  Reg.  viii.  13." — Holmes.  Immo  naU  fluxit  e  ™σ~,  h.e. 
π*σώι/.    Cf.  Hex.  ad  Hos.  vii.  6.  7  Nobil.,  Cod.  127. 

Syro-bex.  affert:  *)i*.*a..r>  .40.  (A.  Schultens.  ad  Prov. 
xix.  3  originem  vocis  ^VT  quaerit  in  aestu  interno,  quo  quis 
crepet;  cujus  sententiam  egregie  confirmat  interpree  ety- 
mon  ubique  premens  Aquila.)  8  Cod.  X.  Syro-hex.  in 
membrana  pessime  babita:  Σ.  καϊ  eniXvoptvos  (JjjLjo),  ubi 
ante  .*a>  videntur  superesse  vestigia  literae  rV.  9  Codd. 
X,  127.  Syro-hex.  ♦  U»cu9  .ub  ♦|ui«k./.  10Nobil, 
Cod.  127.     Cod.  X  affert:   Ά.  κληματίδα.     Syro-hex.   .<\ 

♦  )fc  .  ->  m,  ,αβ.  u  Codd.  X,  127.     Syro-hex.  .j»  ./. 

♦  I^^qjo.  {Sic  in  codice,  in  loco  male  mulcato,  ut  nos 
per  literae  certiores  fecit  Ceriani  noster,  qui  prius  legerat 

τομ.  1. 


juib^^o,  scilicet  ut  lectio  ad  \  e\  mv>,  άνατηνοχνϊα,  referatur.) 
12  Sic  Syro-hex.,  Arm.  ed.,  et  sine  aster.  Ald.,  Codd.  14, 
15,  16,  alii,  Arab.  1,  2.  "  Nobil.  Syro-hex.  JkXl  J. 
♦  (ΓΥΡβωο)  Jk-Si^?  h.9io-o.  (Monte£  edidit  κοφίνονς, 
notans:  "  Sic  omnes  MSS.  [Cai  Niceph.  p.  254,  et  Cod. 
25,  teste  Lagardio].  Drusius  [e  Nobil.]  legerat  κόφινοι, 
sed  accusativum  postulat  series;"  h.  e.  series  Graeca,  non 
Hebraea,  cui  nominativus  unice  aptus.)  Ceterum  yvpn 
non  sonat  panes  pollinacei  (άρτοι  γυρϊται),  eed  ipsum  pollen, 
sive  farina  tenuissima,  ut  Hieron.  in  Quaest.  in  Gen. 
p.  366 :  "  Pro  tribus  canistris  chondritorum,  tres  cophinos 
farinae  in  Hebraeo  babet;"  necnon  in  Libro  De  Nom. 
Hebr.  (Opp.  T.  III,  p.  8) :  "  Cborri,  sive  Chorr&euf,/arina, 
aut  farinatu8."  M  Nobil.     Κανά  βάΐνα  sunt  canistra 

e  ramis  palmarum  (βάΊα;  vid.  Interpp.  ad  Joan.  xii.  13) 
facta.  Sym.  autem  vocem  obscuram  ^Π  ex  Aramaismo 
interpretatus  esse  videtur,  in  qua  lingua  rami  palmarnm 
speciali  voce  )ios-l  dicuntur,  teste  Ferrario  e  Lexicie 
Syro-Arab.,  quae  dant :  J±^'  ^  ii*-Ji  Jlos-.. 

Cap.  XLI.  1  Nobil.  affert:  Schol.  σπρίμνίΜ  Kpttt  καϊ 
παχΰαι  σαρξΐν ;  et  sic  codd.  apud  Montef.,  quorum  unus 
στΐρίμνιαι  habet.  Cod.  127  vero :  Ά.  σπρίμνιαι  κρίατι.  Σ. 
α'ι  παχΰαι  σαρξί.  Minus  emendate  Cod.  Χ :  Ά.  στίρίωμα 
σαρκί.      Σ.  παχΰαι  σαρκ'ι. 

ι 


u 


GENESIS. 


[Cap.  XLI.  2- 


2.  ΊΠΝ2.     Jn  «/να.     O'.  iv  τώ  <*χ«.2     Ά.  Σ.  kv 
τω   £λίί.3 

4.  ΓΤΝΊΏΠ    Pf\y\.      Turpes   aspectu.     Ο',   αϊ  ai- 

σχραί.     Alia  exempl.  add.  tj}   όράσίί,    s.  τω 

5.  Vr"^.    0'.Vacat.     Alia  exempl.  και  ύπνωσαν.5 
"!ΠΝ  HJi^a.      In  culmo  uno.      CY.  kv  [τω]  πυ- 

θμίνι  (Ά.  Σ.  kv  καλάμωβ)  tvi. 
ΓήΜΤ^,      (Τ.  c/cXe/CTo/.     Σ.  ττλτ^ί?.7 

6.  Ο'Ίζ  rtWlrt,     Et  adustae  euro.     Ο',  καί  άνζ- 

μόφθοροι.     Ά.  ίφθαρμένοι   καύσωνι.9      Σ.  7Γ«- 

φρυγμίνοι   άνίμω.9 
8.  D^Srfi.      ifr  commotus  est.      Ο',  και  αταράχθη. 

Ά.  και  καταπτνρη.10 
"ΌΙΟΊΠ.     Magos  (proprie  Upoy ραμματάας  dictos). 

Ο',  ίξηγητάς.     Ά.  κρυφιαστάς.      Σ.  μάγους.11 

"Αλλος'  σοφούς12 
Ί]ΎΙΞ.    Ο',  ό  άπαγγέλλων.    Ά.  δ  ίπιλυόμανος.13 


12  "ΐηε  ϊό^γο  βτ»«  ^nbVrna  cb-wn, 

*«        -τ  -:-  •  α-         -Ι  ν  τ          τ:  — 

Ο',  και  συνέκριναν  ήμΐν  ^  (Ά.)  τα  (νύπνια 
ημών  άνορι  κατά.  το  kvxmviov  αύτοΰ  επίλυ- 
σαν <14 

14.  VtjfH^.    Et  celeriter  adduxerunt  eum.    Ο',  και 
ίζήγαγον  ("Αλλος'   δρομτ}  ήγαγον15)  αυτόν. 

16.  τΰτ®  tfh$rm  njp  crt]fc*i  ^Jf^.    w>» 

eyo :  Beus  respondebit  quae  pertinent  ad  salu- 
tem  Pharaonis.  Ο',  άνευ  του  βαοϋ  (Ά.  aV«/ 
άμοΰ  0eo?16)  οι)κ  άποκριθήσαται  το  σωτήριον 
Φαραώ.  Σ.  ούκ  €γώ,  αλλ'  ό  θαος  την  αίρήνην 
άποκριθήσπαι  Φαραώ.17  Ό  Σύρος'  ΟϋΚ  άποκρί- 
θησόμαθα.18 

22.  "ΪΠΝ  Π^η.      Ο',  h  πυθμένι  (Ά.  Σ.  καλάμω19) 

ivi. 

23.  ΓήΏ}2.     Marcidae.     Ο'.  Vacat.     Alia  exempl. 

κατΐφθαρμίνοι.20 

t3*lg    ]TlD"»tf.      Ο',    καί    άνψόφθοροι.      Ά. 
αφθαρμίνοι  καύσωνι.21     Σ.παφρυγμανοι  άνίμω.22 


1  Hieron. :  "  Bis  in  Genesi  scriptum  est  acAi,  et  neque 
Graecus  sermo  est,  neque  Latinus.  Sed  et  Hebraeus  ipse 
corruptus  est;  dicitur  enim  in  ahu,  hoc  est,  in  palude. 
Sed  quia  vau  litera  apud  Hebraeos,  et  iod  similes  sunt, 
et  tantum  magnitudine  differunt,  pro  ahu,  achi  LXX  inter- 
pretes  transtulerunt,  et  secundum  consuetudinem  suam 
ad  exprimendam  duplicem  aspirationem,  heth  Hebraeae 
literae  chi  Graecam  literam  copulaverunt."  Idem  in  Com- 
ment  ad  Jes.  xix.  7  :  "  Quum  ab  eruditis  quaererem,  quid 
άχ«  significaret,  audivi,  ab  Aegyptiis  hoc  nomine  lingua 
eorum  omne  quod  in  palude  virens  nascitur  appellari." 
*  Codd.  X,  127.  Cf.  Hex.  ad  Job.  viii.  n.  Montef.  edi- 
dit :  *aXXos•  «V  τώ  t  λ«.  Άλλοί*  (ν  Tjj  δχθτ} ;  e  quibus  prior 
lectio  est  in  Codd.  14  (in  marg.),  30,  38  (in  marg.),  aliis; 
posterior  autem  in  Ald.,  Codd.  31,  83.  4  Prior  lectio 

est  in  Codd.  1, 15,  38,  72, 135;  posterior  in  Codd.  75,  76, 
aliis,  Arab.  1,  2.  6  Sic  Codd.  15,  58,  72,  82.  β  Codd. 
X,  127.  Origen.  in  Gen.  (Opp.  T.  II,  p.  45):  *ΑλλοΓ•  iv 
καλάμω  fvi ;  ubi  Ruacus :  "  Haec  lectio  non  comparet  in 
Hexaplis  a  Montefalconio  nostro  editis."  Immo  comparet, 
eed  in  Appmdice  tantum.  T  Cod.  127.  8  Codd.  X, 

127,  et  Cat.  Niceph.  p.  457.     C£  ad  v.  23.  β  Cat. 

Niceph.  ibid.  Nobil.  affert :  SchoL  ίφθ.  καύσωνι  (non  τφ 
*.,  ut  Montef.),  π*φΡ.  άνίμγ.     Cf.  Hex.  ad  Job.  xxxvii.  24. 

Cod.  127.  Verbum  compositum  nescio  an  alibi  legatur, 
eed  indubitatae  fidei  eet     Nobil.  affert:  Schol.  κατπάρη  ,• 


quam  scripturam  contra  Drusium,  κατηπόρ€ΐ  (coll.  Hex.  ad 
Dan.  ii.  1,  3)  tentantem,  vix  defendisset  L.  Bos  in  Pro- 
legom.  ad  LXX,  Cap.  III,  si  ei  innotuisset  nostra  lectio. 
11  Nobil.,  Codd.  25  (cum  Σ.  μάγους  σοφούς),  127,  e*  ^at. 
Niceph.  ibid.  C£  Hex.  ad  Exod.  vii.  22.  viii.  7.  Interpres 
Graeco-Ven.  ytvtffkuikayoi  et  άποτ(\(στα\  vertit.  12  Cat. 
Niceph.  ibid.     Cf.  ad  v.  24.  13  Cod.  127.  u  Sic 

Cod.  64,  et  sine  aster.  Codd.  14,  15,  16  (cum  άπ(\υσ(ν), 
alii,  Arab.  1,2.  "  Alii  addunt :  τά  ίνύπνια  ημών." — Monte/. 
Sic  Codd.  32,  72,  73,135;  sed  pleniorem  lectionem  ex 
"  aliis  libris"  jamdudum  excitaverat  Nobil.  16  Nobil., 

qui  quasi  scholium  affert.         1β  Procop.  in  Cat.  Niceph. 

p.  458  :  'Ακύλα?  οΰτως•  άνευ  (μον,ούκ  [Cod.  Ambros.  avtv  e/xov 
6tbs  ουκ]  άποκριθησΐται  τό  σωτήριον'  ό  δ«  Σύρος,  ουκ  άποκριθη- 
σόμ(θα  τηνδί  του  θ(θύ  οικονομ'ιαν  προς  σωτηρίαν  Αιγύπτου,  σωτή- 
ριον ΐϊκάτως  καλύ.  Quae  sic  interpungenda  videntur:  Ά*. 
οΰτως'  αν(υ  €μού  dtos.  Ουκ  άποκρ.  τό  σωτήριον  6  di  Σύρος, 
ουκ  άποκριθησόμ^θα.  Την  δ«  του  θίοΰ  οικονομ'ιαν  προς  σωτηρίαν 
Αϊγύπτου,  σωτήριον  (ικότως  καλΰ.  17  Hieron. :    "  Sine  Deo 

non  reepondebitur  mlutare  Pfiaraoni.  In  Hebraeo  aliter 
habet :  Sine  me  Deus  respondebit  pacem  Plmraoni.  Deni- 
que  Sym.  more  suo  apertius  transtulit :  Non  ego,  eed  Deus 
respondebit  pacem  P/iaraoni."  Codd.  X,  127 :  Σ.  ουκ  (γώ, 
αλλ'  6  θ(6ς  την  (Ιρήνην.  18  Procop.,  ut  eupra.  1β  Cod.  Χ. 
*°  Sic  Codd.  15,  72,  ΐ35•  Arab.  ι,  2  :  vitiosae.  21  Codd. 
14,25,127.  w  Codd.  14,  25. 


-Cap.  XLI.  51.] 


GENESIS. 


24.  U'44  IUJ  Uji      Ο',  τοις  ίξηγηταΐς  (Ά.  κρυ- 
φιασταΐς.     Σ.  μάγοις.     θ.  σοφισταΐς29). 

27.  rijnrn.     Ο'.  Vacat.      Alia   exempl.   και    ai- 
σχραί.24 

31.  "ω.      <>««**•     &.  Ισχυρός.     Ά.  Σ.  βαρύς.26 

"Αλλος•  σφοδρός.26 

32.  "Ο'ΤΠ    p3}•      Firmiter  decreta    est    r«.     (Χ. 

άλί/^ey  «ίσταί  το  βήμα.     Ά.  ΐτοιμον  το  ρήμα. 
Σ.  βέβαιος  ό  λόγος.27 

33.  Hinp    MfTJ.      Ο',  σκίψαι.     Alia  exempl.  σ/ce- 

ψάτω  Φαραώ.29 

34.  ΟΉ!??•     Praefectos.     Ο',  τοπάρχας.     Σ.  επί- 

σκοποι/?.29 

36.  ]iTj?D7.      Jn  depositum.      Ο',  τα  πεφυλαγμίνα. 
Ά.  €ίΓ  παραθήκην.      Σ.  e/s  ενθήκην.30 

rη|>rΓfc&,;.      Ο'.   καΣ   οι)κ   ίκτριβήσεται    (Ά. 
όλεθρευθήσεται31). 

40.  ΐΤ^Ώ  7φ$«      Λία/ΟΓ  ero  /β.     Ο',  ύπερίξω  σου 
εγώ.      Σ.  μείζων  σον  εσομαι.32 


42.  "ςη.     CW/an?.     Ο',  κλοίόι/.     Ά.  Σ.  [τδν]  μα- 

χ/ίάκτ;!/.33 

43.  Τ?.?*?  "^S*?  **5?5•     £'  clamarunt  anle  eum, 

Abrech.     Ο',  και  εκήρυζεν    έμπροσθεν   αύτον 

KVPV£'  Ά.  και  *'βόησ€ν  ενώπιον  αντον  γονατίζεΐν. 
Σ.  κα\  (βόησ€ν  ίμπροσθίν  αντον  αβρηχ. 

44.  SPN    Dfnj.      Ο'.   εξάρει  ούθείς.     Ά.    ύ\|/•ώσ« 

ουδείς.36 

45.  n?.V?    ^5??•      Ο'.  ^Τονθομφανήκ   (s.  Ϋομθομ- 

φανήχ).  Ά.  Σαμφανή  (s.  Άσαμφανή,  s.  Σα- 
φαμφανή).  Σ.  Έ,αφαθφανή3*  Ό  Σι/por  ό 
€ίόω?  τα   κρυπτά.37 

Ώ^ψ2  Π9"^2  ^  Μ^•  Ο'.  Vacat.  Alia 
exempl.  /cat  εξήλθε»  Ιωσήφ  επι  γήν  Αιγύ- 
πτου.38 

49.  "^BP?  ^*]^"^?  "^•  i^?w«  ^MWl  cessavit  nume- 
rare.  Ο',  εως  ουκ  ήδύνατο  άριθμηθήναι  (alia 
exempl.  άριθμήσαι39).  Ά.  Σ.  (e<uy  οδ)  «τταύ- 
σατο  (άριθμήσαι).40 

51.  V^XT^i).  Omnis  molestiae  tneae.  Ο',  πάν- 
των των  πόνων  ("Αλλος'   των  λυπων*λ)  μου. 


Μ  Cod.  Χ.  Nobil.  affert :  Ά.  πρόί  τονς  κρνφιαστάς.  Σ.  μά- 
γονς.  24  Sic  Codd.  58, 7  2.  Cod.  1 35  '•  «<"  κακοί.  ■  Codd. 
Χ,  1 27.  Μ  "  Sic  codd.nostri  [et  38  in  marg.] ;  cujus autem 
sit  haec  lectio  non  indicant." — Monte/.  v  Codd.  X,  1 27 
(in  quo  prior  lectio  anonyma  est).  Nobil.  affert:  Schol. 
Ζτοιμον  \ίτοιμάτατον  unus  codex  apud  Montef.,  necnon  Cod. 
38  in  marg.]  τό  ρ.  βίβαιος  ό  λ.  β  Sic  Codd.  15,  135, 

Arab.  1,  2.  Tres  posteriores  mox  καταστησάτω  habent. 
29  Codd.  X,  127.  Nobil.  quasi  scholium  affert.  x  No- 
bil.,  et  Cod.  Reg.  apud  Montef.  Ad  Sym.  cf.  Hex.  ad 
Jesai.  xxiii.  18.  M  Cod.  X.  M  "  Sic  tres  Codd. 

Regii,  quorum  unus  tantum  nomen  interpretis  praefert." 
— Montef.  M  Codd.  X,  127.     Sic  sine  nom.  duo  Regii 

apud  Montef.  3*  Hieron. :    "  Et  clamavit  ante  eum 

praeco.  Pro  quo  Aq.  transtulit :  et  clamavit  in  conspectu 
ejus  adgeniculationem ;  Sym.  ipsum  Hebraicura  sermonem 
iiittrpretans  ait:  et  clamavit  ante  eum,  Abrech.  Unde 
mihi  videtur  non  tam  praeco,  sive  adgeniculatio,  quae  in 
salutando  vel  adorando  Joseph  accipi  potest,  intelligenda, 
quam  illud  quod  Hebraei  [Targ.  Jonath.  et  Hieroe. :  ///-• 
eet  pater  regis,  magnus  mpientia  et  tener  (T^l)  annis] 
tradunt,  dicentes  patrem  tenerwm  ex  hoc  sermone  trans- 
ferri :  ab  quippe  dicitur  pater,  rech  delicatus,  sive  tenerri- 
mus."     Praeiverat  Origeu.  in  Cat.  Nicepb.  p.  461 :    τό 


Έβραϊκον  Ζχ(ΐ  αβρηχ,  b  κυρίως  σημαίνίΐ  πατήρ  ana\of  και  thco- 
τως'  (νάπαλοί  γαρ  ων  κατά.  την  ήλικίαν,  ώρ  πατήρ  σωτηριον  αρχήν 
Αϊγνπτίοις  fvtStigaro.  Αηλο'ι  it  oiibiv  ή  Xe^tr,  ή  τό  γονατίζ*ιν. 
Cod.  Χ  affert:  Ά.  γονατίζω;  Cod.  127  vero:  Ά.  yovari(fu>, 
concinente  interprete  Graeco-Ven.,  qui  γοννπίτΰν  vertit. 
36  Cod.  X.  Mox  post  τήν  χΰρα  αντον  juxta  Hebraeum  add. 
κα\  τον  πόδα  αντον  Codd.  1 5,  72>  82,  1 35•  Μ  Montef.  e 

Regiia  MSS.  Scriptura  Άσαμφανη  est  in  Cat.  Niceph. 
p.  462,  et  Σαφαμφανη  in  Origen.  Opp.  T.  II,  p.  46.  Pro- 
cop.  in  Cat.  Niceph.  ibid. :   Ψομθονφανηχ  (sic)  ίρμηνήπαι, 

Κ(κρνμμίνα   αν(κά\νψ('    πάρα   be   τω    Σνρω,   ό   ίίδως   τα   κρνπτά. 

Paulo  aliter  Origen.  ibid. :  Ψομθομφανηχ,  b  ίρμην(ί*ται,  γ 
άπ(καλνφθη  το  μέλλον.  Hieron.:  "  Licet  Hebraice  hoc 
nomen  abseonditorum  repertorem  sonet,  tanien  quia  ab 
Aegyptio  ponitur,  ipsius  linguae  debet  habere  rationem. 
Interpretatur  ergo  sermone  Aegyptio  saphankth  phanee, 
sive  ut  LXX  transferre  voluerunt,  Psomtlioin-Phanech, 
salvator  mundi  [sic  in  textu  Cod.  75:0  ΐστιν  σωτηρ  κόσμον], 
eo  quod  orbem  terrae  ab  imminente  famis  excidio  libe- 
nwit."  w  Nobil.,  Procop.,  ut  supra.  "  Sic  Codd.  15, 
82,  135,  Arab.  1,2.  "  Sic  Comp.,  Ald.,  Codd.  I,  III, 

X,  14,   15,   16,   alii.  *°  Cod.   Χ:    Ά.  Σ.    οίκ   ίπανσατο. 

Cod.  127  (cum  ήΰνναντο  in  tcxtu):  Ά.Σ.  ίπαίσαντο.  41  Sic 

Cod.  X  m  marg.  sine  nom.  Arab.  1  in  marg.:  conirietationie. 
1  2 


GENESIS. 


[Cap.  XLII.  2- 


Cap.  XLII. 

2.  ΏψΏ    Κ^Τψβ),     Et  emite   nobis  inde.     O'. 

και  πρίασθε  ("Αλλος-   αγοράσατε1)   ημιν  (alia 

exempl.  add.  εκείθεν2)  μικρά,  βρώματα. 
4.  f^N.      Νοχα.      Ο',    μαλακία.      Ά.    σύμπτωμα. 

Σ.  κίνδυνος.3 
7.  Ί?3Π^.     Et  alienum  se  gerebat.      Ο',  και  ήλλο- 

τριουτο.      "Αλλο?•    άπεζενοϋτο.       Schol.   άπο- 

προσεποιεΐτο  τω  εϊδει* 

9.  D^^P.      Exploratores.     Ο',  κατάσκοποι.     Ά. 
εφοδευταί.5 
Υ^ΝΓΤ  ΓΠΊ}Γ,ηΝ.      Nuditatem  (loca  minus  mu- 
nita)    terrae.      Ο',   τα.   ίχνη   της   χώρας   (alia 
exempl.  γης*).      Σ.  τα  κρυπτά  της  χώρας.7 

11.  CnS'.      Proii.      Ο',  ειρηνικοί.     Ά.  ορθοί.     Σ. 

άπ-λοΓ.8 

12.  Πην.      Ο',  τά  Γχι^.     Ά.  Σ.  τά  κρυπτά.9 

13.  "fntj-ttrw  VB.     Ο'.  Vacat.     Alia  exempl.  Μ 

ενός  ανδρός.10 
15.  ^ΓηΠ.      Probabimini.      Ο',  φανεΐσθε.     Ά.  Σ. 
δοκιμασθήσεσθε.11 
ΠΐΠ?    Tf.      Ο7.    ζ>ί)    (alia    exempl.   μα12)    την 
ύγίειαν  Φαραώ.     Ά.  ζη  Φαραώ.13 


16.  ^Ρ^Π.  In  custodia  tenebimini.  Ο',  άττά- 
χθητε.     Ά.  Σ.  &0>?σ-6σ0€.14 

21.  Π^ΏφΜ  7QN.  Profecto  rei  sumiis.  Ο',  ι/αί, 
€*>  άμαρτίαις  (s.  αμαρτία)  γάρ  εσμεν.  Ά. 
μάλιστα  kv  πλημμέλεια.  Σ.  καί  μάλα  ή  6ν- 
τως  .  ,16 

25.  «"Π?.  Commeatum.  Ο',  επισιτισμόν.  "Αλ- 
λος- τροφάς.™ 

27.  ϊρΦ~ΠΝ.      Saccum  suum.      Ο',  τον  μάρσιππον 

(Α.  θύλακον.     Σ.  σάκκον17)  αύτοΰ. 

28.  ΠφΊΠ.    Bedditum  est.     Ο',  άπεδόθη  μοι.    "Αλ- 

λος-  άπεστράφη  μοι.19 
"•ΓΐΠΓίΕ^Ο.      In   sacco   meo.      Ο',  kv  τω  μαρ- 
σίππω  μου.      (Σ.)  kv  τω  σάκκω  μου.19 
30.  ΌΠΝ    )WH.      jB/  ΛαόΜί/  wos  (pro  exploratori- 
bus).      Ο',   και    εθετο   ή  μας    εν   φυλακβ.      Σ. 
(και)   ελογίσατο  (ή μας).20 

35.  Γή""ή2"Γ»Ν  .  .  .  "ήΊ2.     Sacculus  .  .  .  sacculos. 

Ο',  ό  δεσμός . . .  τους  δεσμούς.     "Αλλος-  ό  κόμ- 
βος . ,  .  (τους)  κόμβους.21 

36.  ^y.      (Χ  €τγ'  i/ic.     Άλλο*•  κατ*  εμοΰ* 

37.  ΓΡΏζΙ.     Ο',  άπόκτεινον.    "Αλλος-  θανατώσεις.23 

38.  F1^•      Ο',   μαλακισθήναι.      Schol.    άρρωστή- 


Cap.  XLII.  *  "Sic  quidam  MSS.,  tacito  interpretis 
nomine." — Montef.  Sic  in  textu  Comp.,  Cod.129;  supra- 
script.  autem  Cod.  56.  *  Sic  Ald.,  Codd.  15,  31,  68, 

alii.  3  Nobil.,  Codd.  X,  127,  et  sine  nom.  Regii  duo. 

4  Cod.  X  in  marg. :  άπίξ*νοϋτο.  αποττροσίποΐί  tro  τω"  ei8«.  Ad 
άπφνοντο  cf.  Hex.  ad  3  Reg.  xiv.  5.  Pro  "93"]?  Aquila 
vios  άπίξίνωμίνοί   interpretatus   eet   Jesai.  lvi.  3.   lx.  10. 

6  Nobil.,  Codd.  X,  127,  et  eine  nom.  Regii  duo.  6  Sic 
Codd.  I,  X  (teste  collatione  vetusta  Bodl.),  14,  16,  alii. 

7  Codd.  X,  127,  et  sine  nom.  Regii  duo.  8  Nobil.,  et 
iidem.  9  Nobil.  10  Sic  Codd.  15,  82,  Arab.  1,  2, 
Arm.  1;  et  (praem.  ή/mr)  Codd.  58  (cura  άνθρωπου),  72, 135. 
11  Nobil.,  Cod.  127,  et  eine  nom.  Regii  duo.  Cod.  38  in 
marg.(?):  δοκιμασθήσ™  (eic).  u  Sic  Comp.,  Codd.  I, 
VII  (cum  νη  in  marg.  manu  2d»),  14, 16,  alii.  u  Nobil., 
Cod.  127.  Cod.  VII  in  marg.  manu  2da  (hic  et  v.  16): 
Cn  i  Φαραώ  (sic).  "  Nobil.,  Cod.  127.  Cod.  VII  in 
marg.  manu  2*1*:  άποκλΰσθί,  quae  gloesa  eet  vocis  άττά- 
χθηη.          "  Codd.  X,  1 27  (cum  πλημμ(λία).     *  In  lectione 


Symmachi  diversorum,  ne  dicam  trium  (1)  interpretum 
versiones,  ut  videtur,  coaluerunt." — Holmes.  Ad  και  μόλα 
cf.  2  Reg.  xiv.  5.  3  Reg.  i.  43.  4  Reg.  iv.  14.  Dan.  x.  21 
in  Hebraeo  et  LXX.  Ad  όντως  cf.  Hex.  ad  2  Reg.  xiv.  5. 
16  Sic  Cod.  X  in  marg.  sine  nom.     Alia  exempl.  post  «n- 

σιτισμον  in  textu  add.  πλησμονην,  8.  etf  πλησμονην.  l7  No- 

bil.  Cod.  X  ad  μαρσίππου  affert :  Ά.  θυλάκου.  Idem  ad 
τά  άγγΰα  (ν.  25)  scholium  babet :  'Ayyeta  και  μάρσιπττοι  και 
σάκκοι  και  πορΛα  μίαν  ?χουσ»  την  σημασίαν,  ως  (ν  rois  ίπομίνοις 
(ΰρησ(κ.  18  Cod.  Χ  in  marg.  sine  nom.,  teste  collatione 

vet.  Bodl.  Montef.  vero  ex  eodem  edidit :  *A.  άπ(στράφη 
μοι.  Si  Aquilae  est  lectio,  delendum  pronomen.  I9  Cod; 
187 1  in  marg.  sine  nom.  ■  Cod.  X.  21  Cod.  VII 

in  marg.  manu  2<&  sine  nom.  Glossae  dant :  Ko>£or,  nodue. 
Κομβω,  nodo,  necto.  Notiora  sunt  derivativa,  ίγκομβοΰσθαι 
ι  Pet.  v.  5 ;  ίγκόμβωμα  Hex.  ad  Jesai.  iii.  20.  22  Codd. 

X,  128,  uterque  in  marg.  sine  nom.  Sic  in  textu  Cod.  32. 
23  Cod.  VII  in  marg.  manu  2<Κ  M  Cod.  X  in  marg. 
eine  nom. 


-Cap.  XLIII.  23.] 


GENESIS. 


Μ 


Cap.  XLIII. 

2.  "ΟΕΓΓΓΙΝ.      Annonam.      O'.  τον   σΐτον,     "Αλ- 
λος•  τον  σιταρκισμόν.1 

5.  "Π2    Ν /.      Ο',    ου    πορΐυσόμεθα.     1Άλλor    ου 

καταβησόμεθα.2 

6.  TWn.      ^w   arfAuc.     Ο',  δτι   (alia  exempl.  e/3) 

tOTLV. 

8.  ttffp.      Parvtt/i  nos/ri.     Ο',  ή  αποσκευή  (Α.  Σ. 

τα  νήπια4)  ημών. 

9.  ^2"^}M.      Spondeo  pro  eo.      Ο',  έκδίχομαι  αυ- 

τόν.    Ά.  Σ.  ίγγυώμαι   (αυτόν).6      Schol.  άντι- 
φωνοΰμαι.6 

11.  rto.      Styracis.      Ο'.  Θυμίαμα.     Ά.Σ.  στύ- 

ρακα.7    "Αλλος-  λάδανον.9 

^"!Ρ.ψ•    Amygdala.      Ο',  κάρυα,     Ά.  Σ.  αμύγ- 
δαλα.9 

12.  Π)φΡ.     Duplum.      Ο'.    (Wo»'.      "Αλλο?•    &- 

ttXow.10 

14.  'Πΰ?  7£|.     Ε/  Ztett*  omnipotens.     Ο',  ό  fle  0eoy 
μου.     "Αλλος•   ισχυρός  ικανός.11 

D??  "?Ψ)'     Et  dimittat  vobis.     Ο',  και  άπο- 


σΤ€ΐλαΐ.       Σ.  «cal  άποστίίλαι  μ*θ*  υμών. 

14.  ")ΠΝ.      (Υ,  τ6ν  (να.     "Αλλος-    (τον)  6Τ6ρον.13 

16.  Πηφ  rta.     £/  macta  pecudes.     Ο'.  καΣ  σ0<£- 

£oj/  θύματα  ("Αλλοί*    σφάγια1*). 

17.  ^ΝΠ  «3JJ,      Ο',  και  ύσήγαγπ  >£  ό  ά^'ρ<1δ 

18.  *W.      Ε*  timebant.     Ο',  ίδόντες  91     "Αλ- 

λος•  και  ίφοβήθησαν.19 

bb^iyiy.      JJt  volutet  ae.     Ο',  του  συκοφαντή- 
σαι.     "Αλλος'    κυκλώσαι.17 

20.  VHJ    **%•      Ο',   κατίβημζν.     "Αλλος-    κατα- 

βάντζς   κατίβημίν.18 

21.  ΊΓηπηΌΝ-ΠΝ.      Ο',  τους  μαρσίππους   ("Αλ- 

λος•  τα  θυλάκια19)  ημών. 
ίηΠΓΝ2Ν  "Ό21.      Ο',  kv  τω  μαρσίππω  ("Αλλος- 
στόματι  μαρσίππου20)  αύτοϋ. 

22.  ^TO.      Ο'.   μ*θ'  εαυτών.      "Αλλος-     kv    χ€ΐρι 

ημών.21 

23.  Π?1?  D^ttJ.      Ο'.  tXewy   ύ/ζ«/.     Ά.  Σ.  ci^H 

ύμΐν.22 

Ί7Ν  ^?.    Pervenit  ad  me.     Ο',  άττεχω.    Έ£ρ. 
βαηλαί.     "Αλλος-   ηλθί  προς  μί.23 


Cap.  XLIII.    "  Cod.  VII  in  marg.  roanu  2<K     Cf.  ad 
Cap.  xlv.  2i.  3  Idem.  3  Sic  Codd.  I,  VII,  X,  14, 

15,  16,  alii,  et  Syro-hex.  (cum  Sn  in  marg.).  4  Syro- 

hex.  ♦)ϊλα  .«»  ./•  Cod.  X  affert:  Ά.  νήπια.  Cf.  Hex. 
ad  Exod.  x.  10.  Jerem.  xl.  7.  6  Cod.  Χ:  *A.  ίγγυωμαι; 

et  sic  in  textu  Codd.  30,  71,  75.  Syro-hex.  oA  .»»... 
♦  Ui^.  (Ante  .,£0  in  membrana  male  habita  utrum  **  (Ό 
Εβραίος)  an  r<  olim  exaratum  fuerit  incertum.)  Cf.  ad 
Cap.  xliv.  32.  β  Cod.  VII  in  marg.  manu  2<k      Cum 

hoc  sensu,  qui  sequioris  Graecitatis  est,  usitatior  est  forma 
activa:  e.g.  Suidas:  Αντιφωνώ  σοι'  ίγγνωμαί  σοι.  7  Syro- 

hex.  ♦  Usio^jo}  ,40  ./.  Cf.  ad  Cap.  xxxvii.  25.  Hie- 
ron. :  *  Idcirco  boc  capitulum  posuimus,  ut  sciamus,  ubi 
iu  nostris  codicibus  babetur  thymiama,  in  Hebraeo  esse 
nechotha,  quod  Aq.  storacem  transtulit.  Ex  quo  domus 
mchotha,  quae  in  Isaia  [xxxix.  2]  legitur,  manifestissime 
cella  thymiamatis,  eive  etoracis  intelligitur,  quod  in  illa 
aromata  diversa  sint  condita."  8  Sic  prope  θυμίαμα  in 

marg.  manu  2<k  Cod.  VII,  quae  manus  pro  θ.  και  στακτην, 
στακτην  και  θ.  lcgi  vult.  Lectionem  igitur  ad  Hebraeum 
t^>  referre  nil  impedit.  8  Nobil.     Cod.  VII  in  marg. 


manu  2^:  άμοίγδάλα  (sic).  Hieron. :  "  Et  nuccs,  sive  ut 
Aq.  et  Sym.  transtulerunt,  amygdala."  l0  Cod.  X  in 

marg.  sine  nom.  u  Cod.  VII  in  marg.  manu  2^.     Cf. 

ad  Cap.  xxxv.  11.  xlviii.  3.  12  Syro-hex.  Ifmt*  .»e. 

♦  »oaj«A  13  Cod.  VII  in  marg.  manu  2<Κ  M  Idem. 
15  Sic  Syro-bex.,  et  sine  aster.  Codd.  VII  (manu  2«^),  15, 
29»  72, 135,  Arab.  1,  2.  1β  Cod.  VII  in  marg.  manu  2<k 
ir  Cod.  128  in  marg.  eine  nom.  Ad  σνκοφαντησαι  ημάς 
Cod.  X  in  marg.  notat :  κατηγομίαν  yf/evorj  σνστησασθαι  καθ 
ημών;   et  ad  και  ΐπιθίσθαι  ημϊν  κ.τ.ί.  :    και  κατατνραννησαι  ημάς 

κάΊ  δουλαγωγησαι;  quae  Symmacho,  ηοη  scholiastae,  reddenda 
esse,  J.  F.  Scbleusnero  in  Opuec.  Crit.  p.  97  vix  aseenseri- 
mus.  I8  Sic  Cod.VII  ex  corr.  mauu  2*1.  19  Idem 

in  marg.  manu  2^.  w  Idem.  n  Idem  ad  μίθ*  ίαυτών 
superscripsit :  iv  χ(ΐρ\  η  ημϊν  (sic).  Huc  fortasse  pertinet 
lectio  (ημ'ιν)  μ*τα  χΰρας,  quae  post  tvf$aXtv  in  Ald.,  Codd.  31, 
83  habetur.         2a  Codd.  X,  127.     Syro-hex.  U«*  .«β»  ./. 

♦  ,t>  »\ .  M  Cod.  VII  in  marg.  manu  2ώ :  η\θ*  προς 
μί.  Cod.  Χ  in  marg.,  exciso  ab  extremo  folio :  Τό  'Εβραϊκοί' 
«στι  ΒΑΗΛΑΙ,  όπ*ρ  tariv,  ήλθί  προς  μί .  .  .  iv  τί]  avrfi  β'ιβλω 
(Cap.  xxvii.  35)  (χομχν-  τό  γαρ  Β.  .  .  ΒΕΡΒΑΜΜΑ   ΕΚ  Κ.  .  . 


•■>■> 


GENESIS. 


[Cap.  XLIII.  24- 


24.  *idY»  nn^  mfffn-m  nrwn  Wg±.    O'. 

Vacat.      •)£  (Ά.)  και  ΐίσήγαγεν  ό  άνηρ  τους 
άνδρας  οικόνδ*  Ιωσήφ  4.u 

25.  OnS    Α^-      °'•  Ρ****1    αρισταν.      Ά.  Σ. 
j  »  «        ss 

φαγονται    αρτον. 

27.  ^Π  13"η^Π.     iVt<m  adhuc  vivitf     Ο',  ίτι  Cfj 
(alia  exempl.  ζήν*«).     Ά.  ci  ffn  αύτος  Cfj;     Σ. 

29.  ΪΏΝ"]3.      Ο',    τον    όμομήτριον.     "Αλλο?•    νίον 

μητρός  αύτοΰ.28 

30.  yj&!i%      Et    festinavit.       Ο',    έταράχθη     8i. 

"ΑλλοΓ*     καί   «τάχι/νί.29 

Ή?ΓΠ•    Ο',  τα  ίγκατα  (alia  exempl.  τα,  evTepa30) 
ai/roO.    Ά.  Σ.  (τα)  σπλάγχνα  (αντοΰ)31 

ϊ"ΤΥ1ΠΠ._     In  conclave  interius.     Ο'.  €ΐς  το  τα- 
μύον.     "Αλλος•   (ety  τον)  κοιτώνα?2 

33.  ^rnbnS.     Ο',  κατά  τα.  πρπβΰα  ("Αλλο?•   κατά 
τήν  πρωτοτοκίαν33)  αντοΰ. 

Cap.  XLIII.5.  r^  άδ(λφον  ήμων  μεθ'  ημών  4. 


—  ό  νβώτ€ρος4.3*     1 6.  καί  τον  Βερια/αρ  —  τδι>  ά&λ- 
0ό>    αντοβ  ^.3δ     —  άρτους  «<.3β       26.    «rt   τήν   γήν 

—  €πί  πρόσωπον  4 ?     2$. -τ  καϊ  ςϊπίνΊ•    +  (ύλογη- 
τος  ό  άνθρωπος  εκείνος  τω  θ(ω  «ί.38     προσεκννησαν 


-f-  αύτώ  4.39 


Cap.  XLIV. 

1.  Ν7Ώ.      Ο',  πλήσατΐ.     "Αλλος•  πλήσον.1 

n«to  J&W»  Ittkb,     Ο'.δσα  eav  JfrttrW  ap«<. 
νΑλλοί*   οσα  α>  άρωσιν.2 

2.  ^^"■n^V      -#*   scyphum  meum.     Ο',   και  τδ 

k6j/OV  (Ά.  σκνφος.     Σ.  φιάλην3)  μου. 
5.  ΦΠ)Ρ    ΦΠ2.      Augurando    auguratur.     Ο',   οί'ω- 
νισμω    οίωνίζΐται.     vAXXoy    μαντεία   μαντίύ- 
€ται.4     Το  *Σαμαρ€ίτικόν    και  αύτος  πίψασμω 
πίΐράζζί  kv  αντω.5 

11.  ^nnD^.     Ο',  καί  ^ot£aj/  (Άλλο*•   ίλνσαν*). 

12.  ΓΠ>3   ]tDj?l\      Ζ*  in  minimo  desiit.     Ο'.  ea>y 

ηλθϊν  €πι  τον  ν€ωτ€ρον  >>£  σνντίλίσας  4.7 


ΒΑΡΚΑΘΑΡ  υπδ  τοϋ  Ίσαακ  λεγάμίνον,  σημαίνίϊ  ήλθΐν  δ  άδ(λφδς 
ίν  (ΐτιθϊσα,  και  iXafttv  ίνλογίας  σου'  και  .  .  .  ορθώς  τ(  μ*τα  του 
παραδόξου  ΐπ.  .  .  σΐΐν  (otiv  Montef.     Fort.  6  «ri)  του  οϊκου  του 

Ιωσήφ  το  άργυριον  ίληλνθίναι  προς  αυτόν,  intincp  . . .  δ  δι 

σίτοι/  rftnyKtv.     (Posteriora  sic  exscripsit  Montef. :  fVetVep 

....  ουδιις  ανθρώπων  αύτδ  ήικγκιν.)  2i  Syro-hex.  '^^{o  X 

>A_»a_*?  ^»  llU^.  :  U  "*  ^v  );  -^  ^  oo>.  (Ad 
oiKOv&t  cf.  Hex.  ad  Exotl.  xxviii.  26.  Psal.  lxvii.  7.  De 
hoc  Aquilae  Homerismo  cf.  nos  in  Otio  Norvic.  p.  2.) 
Codd.  29,72,  Arab.  1,  2  eine  aster.  in  textum  inferunt: 

και  ttaTfyaytv  δ  άνηρ  τους  άνδρας  (ανθρώπους  Cod.  72)  ίίϊ  τόι» 
οίκον  Ιωσήφ.  Denique  ad  ήντνκαν  (sic)  Cod.  VII  manu 
2^*  affert :   tfvtyKtv  δ  άνηρ  τοΰί  άνδρας  (Ις  οίκον  Ιωσήφ,  κα\  *δ.  . . 

(to»«K).  β  Syro-hex.  ♦  \  *\  ..  Ν    yp  Ν  ο)^  .λ>  .^. 

*  Sic  Ald.,  Codd.  VII  (ex  corr.),  X,  14,  16,  alii,  et  Syro- 
hex.  r  Co<l.  127.  n  Cod.  VII  in  marg.  manu  2<Κ 
29  Idem,  iadice  ante  ίλίήσαι  (ν.  29)  male  posito.  x  Sic 
Comp.,  Ald.,  Codd.  I,  III,  VII,  X,  15,  alii,  et  Syro-hex. 
(U**>).         «  Cod.  X     Syro-hex.  UwJ?  >.\^>  .α»  .}. 

♦  o»^*?.  SicintextuC!odd.i4,i6,i8,alii.  32Cod.Xia 
marg.  sine  nom.  Cod.  VII  in  marg.  manu  2<k :  KtWapiov, 
quae  gloesa  est  vocie  ταμΛον.  Μ  Cod.  VII  in  marg.  manu 
2**.  Sic  in  textu  Cod.  57.  M  Syro-hex.  ω  Idem,  qui 
οτα,τον δμομήτριον  cum  Ald.,Codd.VI,  15,  29,  aliis,  Arab.  1,  2. 


36  Idem.  37  Idem,  pro  «rl  πρ.  «Vl  τήν  γήν.  M  Idem. 

Lectio  €ν\ογητδς  pro  (ΰΚογημένος  est  in  Comp.,  Ald.,  Codd.  I, 
III,  VII,  X,  15,  aliis.  39  Idem.     Pronomen  deest  in 

Codd.  VII,  37,  61,  aliis. 

Cap.  XLIV.  1  Cod.  VII  ex  corr.,  et  sic  in  textu  Cod. 
20,  Arab.  1,  2  (invito  Syro-bex.).  Idem  ad  τους  μαρσίπ- 
πους  habet  θυ\α  (sic)  h.  e.  θυΧάκια,  S.  θυλάκους.  Cf.  ad  Cap. 
xliii.  21.  2  "  Haec  lectio,  quae  babetur  in  textu  LXX 

interpretum  [sic  Codd.  14,  16,  18,  alii,  et  Cat.  Niceph.],  in 
aliquot  exemplaribus  quasi  lectio  alterius  interpretis  affer- 
tur." — Montef.  3  Nobil.,  Cod.  X  (qui  Symmacho  tri- 

buit  φιάλην  ποτήριον).  Montef.  edidit :  Ά.  σκυφον  (sic).  Σ.. 
φιάλην,  notans :  "  Sic  MSS.  nostri  et  Ed.  Rom.  [cum  σκύ- 
φος]."  Syro-bex.  ♦  mXj  ,>a>  ♦  >oo  ax>  ./,  appicto,  sed 
praepostero  loco,  ΟΚΥΦΟΟ.  (Ad  Aquilam  cf.  Hex.  ad 
Exod.  xxv.  31.  Jerem.  xxxv.  5.)  Hieron. :  "  Pro  condy, 
id  est,  poculo,  quod  etiam  in  Isaia  [li.  17]  legimua,  Aq. 
scyphum,  Sym.  phialam  transtulerunt."  (Ad  κόνδυ  Cod. 
VII  in  inarg.  manu  2*1*  glossas  babet :  ζίστην,  καυκίον  άργυ- 
ροΰν.)  *  Cod.  VII  in  marg.  manu  2<Κ  6  Nobil.  et 

Montef.  ad  v.  1 5.  Lectionem  huc  revocandam  esse  monuit 
Scbarfenb.  in  Animadv.  p.  43.  β  Cod.  X  in  marg.  sine 

nom.  7  Syro-bex.  >oAa.o5K.     Sic  sine  aster.  Codd. 

X  (cum  σνιτίλ«σαϊ  in  marg.),  15,  58,  72, 135.    Aliter  Ald., 


-Cap.xlv.3.]  GENESIS. 

15.  'flbj  TttJnj  «ΓΜ  tinv  trnr»?  dwt  mAe|. 

Nonne  novistis,  quod  augurando  auguratur  vir 
qualis  ego  ?  Ο',  ούκ  οΐδατε  οτι  οιωνισμω  οίω- 
νιεΐται  6  άνθρωπος  οίος  εγώ;  2.  και  γαρ 
εγνωτε  οτι  πειρασμω  πειράζεται  (fort.  πειράζει) 
8μοιος  εμοί? 

18.  Φ*   ^Wn.      Ο',   εναντίον   σου.     "Αλλος-    εν 
ώσι  κυρίου  μου.9 

Πίη03  ^i^D  ^.  Nam  tu  es  sicut  Pharao. 
Ο',  δτι  σύ  ει  μετά  Φαραώ.  Ά.  5™  όρκο?  σύ 
ώ{    Φαραώ. 

20.  *!£«?.      Ο',  rfj  μητρι  (alia  exempl.  τω  πατρι11) 

αύτοΰ. 

21.  vSj?  ^  PluM&W.     ^  prospiciam  ei.     Ο'. 

και  επιμελούμαι  αύτοΰ.  "Αλλος'  και  Θήσω 
όφθαλμόν  (μου)   επ'  αυτόν.12 

23.  f)Cpn   Ν7.      (Χ    οι)  προσθήσεσθε.     Alia   ex- 
empl.  add.  ετι.13 

25.  ^nSgb.      Ο',  /ίίκρά  (Άλλο*•  ολίγα1')  βρώ- 
ματα. 

28.  "1>?W.      Et    dixi.     Ο',  και    είπατε.     "Αλλος- 
και  εΐπα.16 

ι  IJIJ  i^.  Hucusque.  Ο'.  <^χρί  pfo  Alia  ex- 
empl.  fcjj  alia,  ετι  άχρι  νυν.16 


63 


29.  JiDN.      i\T0<ra.      Ο',   μαλακία.     "Αλλος-    σύμ- 
πτωσις.17 

30.  ΓΤΎΙΒ?,?.     Alligata   est.     Ο',  εκκρεμαται.     Ά. 
συνδεδεμένη.      2.  €»/5c6*€Tai.18 

'ittJDil.      Ο',  εκ    της    τούτου   ψυχής   ("Αλλος- 
Οψεως19). 

31.  fto^l.      Ο'.  /ί«τά  λύπης.     Alia   exempl.  /xer' 
Oow/Tjy.20     Ά.  μετά  λύπης.21 

32.  3"W.      Spospondit.      Ο',   εκδεδεκται.     Σ.    crc- 
γι>77°"α?'0•22 

Cap.XLIV.5-  -τίνατί — τδ  άργυροΰν  Ί.23  ίο. 
εύρεθτ}  -j-  τό  /coVoV  «4.24  23.  τον  πάτερα  >%  αύτοΰ  Ί.26 
24•  τοβ  κυρίου  ^  μου  ^,26  27.  η  Τ>νή  ££•  μου  <27 
30.  ή  δε  ψνχη  ^  αύτοΰ  Ί.2*  $2.  τ  και  στήσω  αυ- 
τόν ενώπιον  σου  Ι.29     $$.  τοΰ  κυρίου  >%  μου  «ί.30 


Cap.  XLV. 

1.  ρεΝΓ^Ϊΐ7•      Continere  se.     Ο',  άνεχεσθαι.     \^. 

2.  ί"/κρατίύ(σθαι. 

t)D^    ^ΠΓΠ    ίΠΝ.      Ο',   τω   Ίωσηφ,    ήνίκα 
άνεγνωρίζετο.     Alia  exempl.   ετι  αύτω,  ήνίκα 
άνεγνωρίζετο  Ιωσήφ? 
3.  V3E1Q.     Ο'.  Vacat.      >£  άπ6  προσώπου  αύτοΰ  4 3 


Cod.  3 1 :    ταϊ  σνντίΧίσας  tvpe.  8  Nobil.,  Cat.  Niceph. 

ρ.  480.  Ad  οΓογ  C1od.  VII  in  marg.  manu  2^:  αΚΧος 
όμοιος  ίμον  (sic,  sed  ('μ  dubium).  β  Cod.  VII  in  marg. 

manu  2^.  10  Syro-hex.  γ+j  k_>?  U*M  ^»4-»  -h 

♦  yCL^.^».     Cod.  VII  manu  2^  et  longe  seriori:  οτι  συ  ct 

ώί  Φαραώ.      Eadeitl  manus  pro  Kvpie  substituit  ό  κύριας  μου. 

11  Sic  Codd.  III,  19,  59,  et  Syro-hex.  in  marg.  l2  Cod. 
VII  in  marg.  manu  2*».  13  Sic  Ald.,  Codd.  I,  III,  VII, 
X,  15, 16,  alii,  et  Syro-hex.  in  marg.  w  Cod.  VII  in 

marg.  manu  2«*»  w  Cod.  VII:  tmart;  sed  manus  2&* 

punctis  reprobavit  rt.  w  Prior  lectio  est  in  Codd.  III, 

VII,  X,  14,  16,  aliis;  posterior  in  Ald.  (cum  και  νυν  pro 
νϋν),   Codd.   15,    31    (ut   Ald.),    58,    aliis,   et    Syro-hex. 

17  Cod.  VII  in  marg.   manu   2<Κ      Cf.  ad   Cap.  xlii.   4. 

18  Nobil.,  Cod.  127.     Syro-hex.  ♦  Ji-^-Λ  .uo    ♦  Ji-^W  ./. 

19  Sic  in  marg.  sine  nom.  Codd.  X,  127.  w  Sic  Ald., 
Codd.  I,  III,  VII,  X  (juxta  collationem  vet.  Bodl.),  18, 
25,  alii.          n  Cod.  Χ.          Μ  Idem.     Cod.  VII  in  marg. 


manu  2*^:  (γγυήσατο.  Cod.  71  in  textu:  ίν*γγυησατο  (τό 
παιοίον  πάρα  τοΰ  -πατρός  Xry.).  Scripturae  ίνργυησατο  patroci- 
nantur  Codd.  Vat.,  Alex.,  Sin.,  ad  Prov.  vi.  3.  **  Syro-hex. 
24  Idem,  qui  male  pingit:  -ί-(νρ(θη4  τό  κ.  **  Idem. 

Sic  sine  aster.  Codd.  15,  82, 135,  Arm.  1.  *"  Idem,  et 

sine  aster.  Codd.  15,  29,  58,  135.  In  Ed.  Rom.  habetur 
τοΰ  κ.  ημών,  sed  ημών  reprobant  Ald.,  Codd.  I,  IH,  VI,  X, 
14,  16,  alii.  2T  Idem,  et  eine  aster.  Codd.  1, 15,  29,  82, 
135,   Arab.  1,   2.  ω  Idem.     Pronomen  eet  in  libris 

omnibus.  M  Idem.     Haec  desunt  in  Comp.,  Cod.  108. 

30  Idetn,  et  sine  aster.  Comp.,  Codd.  VII  (ex  corr.),  15,  56, 
alii. 

Cap.  XLV.  "  Syro-hex.  ♦  nimv^^S  .^β./.  2  Sic 
Codd.  15,  29  (teste  Lagardio),  58  (teste  Maio),  82  (cum 
*V  αύτφ),  Arab.  1,  2,  Syro-hex.  (qui  ad  αντψ  in  marg. 
habet :   . A-»a-  la^).  s  Syro-hex.,  qui  pingit :  <mb 

•χ•ττρ.  αύτοΰ  «*.  Sic  sine  aster.  Cotld.  15,  29,  58  (teete 
Maio),  alii,  Arm.  1. 


Μ 


GENESIS. 


[Cap.  ΧΙΛ.  B- 


5.  ΓΡΠΏ7.     Ad  vitae  conservationem.     O'.  fft  ζωήν 

(Ά.  ζώωσιν.     Σ.  σωτηρίαν4). 

6.  "V2g.      3fe*«w.      Ο',  άμητός.     Ά.  ορισμός.6 

7  nVin  rro^D1?  α  Α  nrtTtrn*.    j&  ad  vivos 

•  •        τ      :  τ    ••  :  •  ν  τ  -:-  : 

servandos  vos,  ut  fiatis  residuum  magnum.    O'. 

καί  ίκθρίψαι  υμών  κατάλίίψιν  μνγάλην.     Ά. 

κα«  του  ζοοώσαι  ύμΐν  ίΐς  άνασωσμον  μίγαν. 
9.  ΓΠΊ.      Ο',  κατάβηθι  ούν.     Alia  exempl.  add.  το 

τάχος.7 
11.  tthjJl.     ^4rf  egestatem  redigaris.     Ο',  ίκτριβής. 

Ά.  άί/αλα)^9.8 

16.  2ΰφ?.      Ο',  διφοήθη.     "Αλλο?•  ήκούσθη* 

ΤΠ3ζ  WJ*•     Ο',  και  ή  θεραπεία  αύτοΰ.     Ά. 
(και  kv  όφθαλμοΐς)  δούλων  αύτοΰ.10 

17.  DyV^QTlM.      Jumenta  vestra.     Ο',  τα  φορΐΐα 

(alia  exempl.  πορΰα,  s.  πάρια11)  υμών  (alia  ex- 
empl.  add.  σίτου12).  Α.  Σ.  τά  kt^wj  νμών.  θ. 
τα  πορύα  υμών.13     Άλλο?•   υποζύγια.1* 

18.  iVrrjTN.    Pinguedinem.     Ο',  τον  μυέλον.    Ά. 


τδ  στέαρ15    Ό  Σιίρο?•  τά  άγα0ά  (τ>7?  γ^?).1β 

21.  ΓΤΤί.     Commeatum.      ΤΙάντΐΓ  ίπισιτισμόν.17 

22.  ΰΤ1^.      Ο'.  Vacat.     νΑλλο5•  «y  aVO>a.18 

rfcnto  nbSn  t»om  ηο3  ΓήΝΏ  ιΛβί.    Tre- 

τ  :  •  -:  ••  τ  :      •  ν  ν  ••  : 

centos  (siclos)  argenti,  et  quinque  mutationes 
vestium.  Ο',  τριακόσιους  χρυσούς,  και  πίντ€ 
ί£αλλασσούσας  στολάς.  Ό  'Σύρος-  πίντί  ζυ- 
γας  στολών,  και  διακόσιους  χρυσίνους.19 

23.  rtihW.     Asinas.     Ο',  ήμιόνους.     "Αλλος-   ονά- 

δας20 
^ft^    ΏΠΤΙ    Ί2.      Frumentum    et  panem    et 
cibum.     Ο',  άρτους  ^  και  τροφήνί.21     "Αλ- 
λος-  σΐτον  και  άρτους  και  τροφήν.22 

24.  ΤΗ^  ^"7?"    -•      Nolite  irasci  (s.  trepidare) 

in  via.  Ο',  μη  όργίζεσθξ  kv  τη  όδώ.  Ά.  μή 
κλον€Ϊσ$€  (ν  rrj  6δώ.  Σ.  (μη)  μάχίσθΐ  .  ,23 
"Αλλος-    (μη)    θορυβπσθ*  .  ,24 

26.  3DJ\  Et  frigebat  (ηοη  commovebatur).  Ο7. 
και  εξέστη.  Ά.  και  ίξίνηψεν.25  Σ.  και  eXci- 
πο^τ/χ^σε  (s.  (λειποθύμησε).26 


4Nobil.,  Cod.  127. 
inanu  2<&;  θίρισμός. 
positione:   ♦  Jk-a»  JlcLSf 
eet  ipsa  versio  Syri  vulgaris 


6  Cod.  X.     Cod.  VII  in  marg. 

Idem.     Syro-bex.,  absente  prae- 

20^.0  ./,  quae 


(XSlfliV)    ,cn\    c— 


7  Sic  Codd.  X  (in  marg.), 
56,  58  (post  σπ(ΰσαντ(ς  ovv),  alii.  Cf.  Hex.  ad  Exod. 
xxxii.  7.  8  Cod.  X.     Idem  post  οΊ  νιοι  σον  (w.  10, 1 1) 

bis  in  marg.  addit :  και  ό  οΐκάς  σον,  invito  Hebraeo. 
9  Cod.  VII  in  marg.  manu  2^.  10  Cod.  X  ad  θ*ραπύα 

affert :  Ά.  boi\oi.  »  Sic  Ald.,  Codd.  I,  III  (cum  πόρια), 

VII,  X  (cum  πόρια),  14,  15,  i6,  alii,  Hieron.,  et  Syro-hex. 
(cum  JJocuo  (=φορτία  Job.  vii.  20.  Psal.  xxxvii.  5.  Jesai. 
xlvi.  1),   supcrscripto  tamen  ΠΟΡΙΑ).  18  Sic  Comp., 

Codd.  VII  (in  marg.,  sed  abrasum),  19,  20,  alii,  Arab.  1,  2, 
et  Syro-hcx.  "  S.  Ambros.  Cap.  XIII  ita  hanc  rera  narrat : 
Et  mandai  impleri  eorum  sarcinas  [φορτία  Ϊ]  tritico,  et 
vehicula  dari." — Nobil.  13  Hieron. :   "  Pro  vehictdis, 

quae  LXX  et  Theod.  τά  iroptia  [edebatur  ante  Lagardium 
<pop*"ia,  repugnantibus  duobus  codd.  apud  Vallarsium,  et 
duobus  aliis  apud  Lagardium,  qui  omnes  πόρια  habent] 
interpretati  sunt,  jumenta  reliqui  transtuleruut."  Syro- 
hex.  aflfert :  ♦  yOiN.?  )j,\«>N  .*>  .}.  (Vox  )^>\"> 
eine  Ribui  ponitur  pro  τά  κτήνη  Job.  xxxvii.  28.  Jesai. 
xlvi.  I.)  "  Cod.  Vn  in  marg.  mauu  2«^.  u  Cod.  X. 
Sic  sine  nom.  Cod.VII  in  marg.  manu  2^.  1β  Procop. 


in  Cat.  Nicepb.  p.  484.  17  Hieron. :  "  Verbum  seda, 

quod  hic  omnes  ore  consono  ίπισιτισμον,  id  est,  cibaria  vel 
sitarcia,  interpretati  sunt,  in  Psalterio  quoque  habetur." 
Cf.  Hex.  ad  Psal.  cxxxii.  15.  Ad  (πισιτισμον  Cod.  VII  in 
marg.  nianu   2^» :   δαπ  (δαπάνηρ).  18  Sic  Cod.  VlL  in 

marg.  manu  2^.  19  Nobil.,  et  Anon.  in  Cat.  Nicepb. 

p.  485.  Procop.  ibid.:  weWe  (ξαλλασσονσα:  [Syro-hex. 
)V  -  -  >  *> rj  splendidas\  στολά?,  άλλασσο/xeVai,  διαφόρους'  ό  8e 
Σύρος  πίντΐ  ζνγάς  (Pesch.  ^*^ο>.  Cf.  Hex.  ad  4  Reg.  ν.  5) 
φησιν.  In  LXX  διακοσίονς  pro  τριακοσίονς  babcnt  Cod.  135, 
et  Syro-bex.  in  marg.,  invito  Pesch.  20  Cod.  VII  in 

marg.  manu  2<Κ  Cf.  Hex.  ad  Jud.  v.  10.  21  Sic  Syro- 
hex.,  Arm.  ed.  (vid.  Ceriani  ad  loc),  et  sine  aster.  Codd. 
15»  2 9,  3°>  72  (cum  «s  τρ.),  82,  135.  22  Cod.  VII  in 

marg.  manu  2^  ad  αιρονσας  pingit  σΐτον  κα\,  et  ad  αρτονς, 
καϊ  τροφήν.  ω  Syro-hex.  ♦  ^— »ο)^>  .  ο-α_^^*.1  D  ./. 

Cod.  X :   Ά.  κλονΐΊσθΐ.     Σ.  μάχ*σθ(.  u  Sic  in  textu 

Cod.  32  (cum  θοΡ(νβ.).  μ  Codd.  X,  127.  Syro-hex.  ./• 
♦  _a_>Uo,  appicto  Graeco.  Aquilam  imitatus  est  Hieron. : 
quasi  de  gravi  8omno  evigilane.  Cf.  Tbren.  ii.  18.  iii.  49 
in  Hebr.  et   LXX.  ϊβ  Cod.  X :    Σ.  (^ιπο^χησ^ 

Cod.  127:  Σ.  ΐλιποθνμησί  (sic;  cf.  Hex.  ad  Psal.  lxxvi.  4). 
Syro-hex.  ♦  r»  n  9i  >  l^^o/  .λ>.  Cf.  Hex.  ad  Psal. 
xxxvii.  9. 


■Cap.  XLVI.  28.] 


G  Ε  Ν  Ε  S  I  S. 


Μ 


27.  "TOU•      Et  revixit.     Ο',  άνίζωπυρησ*.     "Αλ- 
λος' άνέζησ^ν.*7 

Cap.  XLV.  3.  of  <£&λ0ο2  >£  αότοΟ**.88     ίο.  Γ«σ*/ζ 
—  Αραβία  <w      21.  —  του  βασιλέως  «4.30 


Cap.  XLVI. 

1.  SDtt?  ΓΠΝ1.      Ο'.  έπι  (alia  exempl.  e/y)  τδ  0ρΙαρ 

τοΟ  όρκου.     Σ.  (ί/y)  Βηρσαβζί.1 

D^nit.      Ο',  ^ι/σίαμ.     Άλλο?•   Λ/σ/αί.2 

2.  ΉΠ.      Ο',  τ'ι  έστιν;     "Αλλος-   ιδού  έγώ.3 

3.  ^ΝΓΤ.      Ο',  <5  0€ΟΓ.     "AXXoy   (ί)  ισχυρός* 

5.  5Πψ  "Μ1Ό.      Ο",  άπο  τον  φρέατος  του  όρκου. 
Σ.  άπδ  Ήηρσαβίέ.6 

*ΡΤ~™    bwfffl^.      Ο',    ο/    υίοϊ    Ισραήλ. 
Alia   exempl.  add.  Ιακώβ.8 

Π&ΊΒ.      Ο'.  'IWifa.     νΑλλθί•  Φαραώ.7 


7.  VIQ  Γή21Ί.      Ο',  και  θυγατέρας  των  Θυγατέρων 

(alia  exempl.  των  υιών9)  αυτοΰ. 

8.  D^NSn.      Ο',   των   ύσίλθόντων.     Alia   exempl. 

€ΐσπορ(υομένων.9 

20.  Ο',  -rcyli/oi/ro  δϊ  υιοί  Μανασσή — υίοϊ  δϊ  Σον- 

ταλααμ,  Έδωμ  (s.  Εδέμ)  <10 

21.  MTJI  ^ttfrn.      Ο',  καΐ  Ασβήλ.     +έγένοντο  δϊ 

υιοί  Βαλα  4   Τηρά.11 
α^εΓΤ]    Ο'ΉΏ.      Ο',    και    Μαμψίμ.      Alia    ex- 

empl.   add.   /cai  Όφιμίμ.1* 
Τ^Ί»     Ο*.  —  Γί?ρά  <Se  έγέννησ€  τον  Αράδ  <" 
22. ."Φ?   ί1??"!^•      Quatuordecim.     Ο',  δεκαοκτώ. 
Schol.  Ο/  Ο'  ί^'  &ά  τους  όβζλισμούς.1* 

27.  Π^ψ.      Ο',  εννέα.     Alia  exempl.  όυο.15 

28.  njtpn  TOA  nhin^.     Λα*  monstrandum  (viara) 

arate  $e  in  Gosen.  Ο',  σι/ναι/τ^σαί  αι/τω  κα0' 
'Ηρώων  πόλιν.  Ά.  φωτίζίΐν  €ΐς  το  πρόσωπον 
αύτοϋ  ...      Σ.  δηλώσαι  αύτω  . .  ,1β 


17  Cod.  VII  in  raarg.  manu  2<la.  28  Syro-hex.     Sic 

sine  aster.  Comp.,  Codd.  1, 14, 15, 16,  alii.  29  Idem. 

Scriptura  Αραβία  pro  Αραβίας  est  in  Codd.  15,  30,  37,  aliis. 
Hieron.  notat:  "  Hic  Arabiae  additura  est;  in  Hebraeis 
enira   voluminibus   non   habetur."  M  Idem.     Haec 

desunt  in  Codd.  I,  15,  31,  aliis. 

Cap.  XLVI.  j  Syro-hex.  ♦  <*^»id  .*>.  2  Cod.  VII 
ex  corr.  manu  2°*.  3  Idem.  4  Idem.  δ  Syro-hex. 
♦  ν>ι».^τ>  ut  .»β.  β  Sic  Comp.,  Codd.  VII  (ex  corr. 

manu  2°»),  15,  134,  Arab.  1,  2,  Arm.  1,  Arm.  ed.,  Syro-hex. 
7  Sic  in  textu  Codd.  15,  29, 135,  Syro-hex.  (cum  Ίωσ^φ  in 
marg.).  8  Sic  Codd.  III,  38,  135,  Arab.  1,  2,  Syro-hex. 
(cum  τώρ  θνγ.  in  marg.).  9  Sic  Codd.  X  (in  marg.),  55, 
59,  64  (in  marg.  manu  rec),  alii.  10  Haec  obelis  notan- 
tur  in  Cod.  X,  et  Syro-bex.  (eine  metobelo).  Hieron. : 
"  Sed  et  illud,  quod  supra  legimus:  Facti  mnt  autemfilii 
Λίαηα88€,  quoe  genuit  ei  concubina  Syra,  Machir;  et 
Machir  genuit  Galaad;  filii  autem  Ephraim  fratris  Ma- 
nasse,  Sutalaam  et  Taam;  flii  vero  Sutalaavi,  Edem,  addi- 
tum  est;  siquidem  id,  quod  postea  legimus,  quasi  per 
anticipationem  factum  esse  describitur.  Neque  enim  illo 
tempore,  quo  ingressus  est  Jacob  Aegyptum,  ejus  aetatis 
erant  Ephraim  et  Manasse,  ut  filios  generare  potuerint." 
Cf.  Num.  xxvi.  33,  39,  40.  1  Paral.  vii.  14.  u  Obelus 

est  in  Syro-hex.,  qui  perperam  pingit:  •+•■■)  Χοβώρ  (β. 
Χοβορ)  κα\  Άσβήλ  —  Βαλα  <     Cf.  Num.  xxvi.  44  (Hebr.  40). 

ΤΟΜ.  Ι. 


ι  Paral.  viii.  3•         "  Sic  Comp.  (cuin  Όφιμιν),  Ald.  (Όφ«ι- 

μ(\μ),   Codd.    I  (0<ppt\v),  III  (ut   Comp.),    Χ  (Όφιμάμ),   14 

(ΦιμΑμ),  15  (Όφψιμ),  1 6  (ut  1 4),  alii,  Arab.  ι,  2  (ut  15), 
Syro-bex.  («i*Ao|o).  13  Sic  sub  obelo  Syro-hex.,  pro 

quo  ratio  incepti  Origeniani  postulat:  -r-Τηρά  &i  ey.  τό* 
Άράδ  4•  *  κα\  Άράδ  4.  Ad  ^")Κ  Montef.  affert :  Άραο  -*-ttm 
Άράδιος  4,  cum  notula:  •  Ιη  Cod.  Regio  1888  legitur  mini- 
atis  literis :  Άραδ  66ev  Άράδιος,  et  postea  consequenter :  Oi 
Ο'  δια  tovs  6β(λισμούί ;  i.  e.  LXX  obdis  notant."  Sed,  ut 
recte  monuit  Scharfenb.  in  Animadv.  p.  44,  prior  lectio 
non  est  nisi  scbolium  Procopii,  quod  legitur  (cum  'Apadot 
pro  Άράδιοί)  in  Cat.  Niceph.  p.  490 ;  posterior  autem,  a 
Montefalconio  mutile  allata  et  male  versa,  ad  v.  22  per- 
tinet.  M  Anon.  in  Cat.  Niceph.  ibid.     Per  obelismos 

autem  intellige  quinque  filios  et  nepotes  Ephraimi  et 
Mana88i8  a  LXX  sub  obelis  memoratos,  quibus  inclusis 
fit  numerus  δ«α  κα\  iwta  (ut  in  Codd.  I,  76  diserte  legitur), 
qui  ex  omisso,  ut  videtur,  in  v.  21  filio  Benjamini  ^ΒΠ  ad 
htKaoKTut  redigitur.  Pro  btKartaaapts,  ut  est  in  Hebraeo, 
stant  Codd.  15,  29,  82.  "  Sic  Codd.  15,  53  (teste 

Ceriani,  quem  cf.  ad  v.  26),  Arab.  1,  2,  Arm.  1,  Syro-hex. 
(qui  in  marg.  pingit :  iwia.  iirra.  De  poeteriore  cf.  Ceriani 
ad  loc.).  Hieron. :  "  Hoc  autem  quod  in  LXX  leginms: 
Filii  autem  Joseph,  qui  nati  surd  ei  in  Aegypto,  ani- 
mae  novem,  sciamus  in  Hebraeo  pro  novem  esse  duas." 
19  Cod.  X. 


88 


GENESIS. 


[Cap.  XLVI.  28- 


28.  l#a  Π2ΊΝ  1N2J\    Et  venerunt  in  Gosenitidem. 

C   «s   γήν  'Ραμεσσή•    %>  και  ήλθεν  εν  yfj 
Τεσψ*}7 

29.  "Tiy  Tftgfa  1?!5.     Et  flevit  svper  collum 

ejus   continenter.      Ο',   και   έκλαυσε   κλαυθμω 
πίονι  (alia  exempl.  πλείονι18). 

30.  ΠΓνίΏΝ.     Ο',  άποθανοϋμαι.    Ά.  άποθάνοιμι.19 

31.  VQM  rrf^MfJ.      Ο'.  Vacat.      >£  και  ττρδί  τδι/ 

οίκον  του  πατρός  αντον  4.20 

Cap.  XLVI.  4•  τα?  χβί/οα?  ££  αύτοΟ  <21  7•  ν'°* 
*£  αντον  4,  και  νίοί.22  θνγατερες  ^  αντον  4,  καί 
fluyarepey.23 

Cap.  XLVII. 

3.  ^(^'Ν.      Ο',  τοις  άδελφοΐς  'Ιωσήφ  (alia  ex- 

empl.  αντον1). 

4.  τΡ"ϊ?3[•    C.Vacat.     Alia  exempl.  ol  παίδες  σον? 

5.  6.  ΤΗΝ*!  T3M  1t»A  ηρν-^«  ΓΟΠΒ  IDfcVn 

-     ••  :  •  ντ:  .  _.   .      ι    ...  ν  '  ,ν  ••  τ 

»  :     τ  :   -τ         •  :    Ι  r         Ι    ν  ν  :  :••'*»-  ν  : 


•nto  ΟΛΏφ  («Μ  rfrent»)  ^.ΓρφΝ  D1 
V- ^jJftwJJ  {praefectos  rei  pecuariae)  Π3|?ρ . 
Ο'.  €ΠΓ6  #€  Φαραώ  τω  Ιωσήφ•  κατοικείτωσαν 
εν  γη  Τεσεμ-  ct  £e  επίστη  οτι  ε'ισιν  εν  αύτοΐς 
άνδρες  δυνατοί,  κατάστησον  αυτούς  άρχοντας 
των  εμών  κτηνών.  -■-  ηλθον  δε  εις  Αϊγυπτον 
προς  'Ιωσήφ  'Ιακώβ,  και  οι  νιοι  αντον•  και 
ήκονσε  Φαραώ  βασιλεύς  Αίγύπτον  4?  ^  και 
εΐπε  Φαραώ  προς  'Ιωσήφ,  λίγων  δ  πατήρ  σον, 
και  οι  αδελφοί  σον  ήκασι  προς  σε.  ιδού  ή  γή 
Αιγνπτον  εναντίον  σον  εστίν  εν  τή  βελτίσττ/ 
γη  κατοίκισον  τον  πάτερα  σον,  και  τους  αδελ- 
φούς σον  4*  Alia  exempl.  %•  είπε  δε  Φαραώ 
τω  'Ιωσήφ,  λέγων  δ  πατήρ  σον,  και  ol  αδελφοί 
σον  ήκασι  πρδ?  σε.  ιδού  ή  γή  Αιγνπτον  εναν- 
τίον σον  εστίν  εν  τή  βελτίσττ)  γη  κατοίκισον 
τον  πάτερα  σον,  και  τους  αδελφούς  σον  4. 
κατοικείτωσαν  εν  γτ}  Τεσεμ•  ει  δε  επίστη  οτι 
είσιν  εν  αύτοΐς  άνδρες  δυνατοί,  κατάστησον  αυ- 
τούς άρχοντας  των  εμών  κτηνών.5  Ό  Εβραίος 
και  οι  λοιποί'  ιδού  ή  γή  Αιγύπτου  επι  πρόσω- 
πον σου  εστίν  εν  άγαθωτάτω  τής  γής  κάθισον 
τον  πάτερα  σου,  καϊ  τους  αδελφούς  σου'  κατοι- 
κείτωσαν εν  γη  Τεσεμ•    ει   δε   επίστχι,  και  τα 


■  Sic  Syro-bex.,  et  sine  aster.  Cod.  15,  Arm.  1.  Post 
'Ραμίσση  add  γην  oi  Γ*σίμ  Codd.  58  (cum  Γ(σσίμ),  *\2  (cum 
Χίσίώμ),  135.  Hieron.:  "  In  Hebraeo  nec  wrbem  habet 
Hermim,  nec  terram  Ramesse,  sed  tantummodo  Gesm? 
18  Sic  Comp.,  Ald.,  Codd.  I,  II  (manu  2<k),  III,  X,  15, 16, 
18,  alii,  Syro-hex.  "  Nobil.  20  Sic  Syro-hex.,  et 

sine  aster.  Codd.  15  (utroque  artic.  omisso,  teste  Ceriani), 
58  (sine  rw),  72, 135,  Arab.  1,  2,  Arm.  ι.  Ά  Syro- 

hex.  Pronomen  deest  in  C!odd.  I,  III,  VII,  14,  16,  aliis. 
M  Idem,  et  sine  aster.  Codd.  1, 14, 15, 16,  alii.  M  Idem, 
et  eine  aeter.  Ald.,  Codd.  I,  15,  16,  alii. 

Cap.  XLVIL  '  Sic  Codd.  15,  72,  135,  et  Syro-hex. 
(cum  Ίωσηφ  in  marg.).  2  Sic  Comp.,  Ald.,  Codd.  I, 

ΙΠ,  X,  14,  15,  16,  alii,  Arab.  1,  2,  Syro-hex.  3  Haec, 

IjkBov  δ« — Αιγύπτου,  obelis  signantur  in  Codd.  X  (per  lineas 
quatuor),  127.  In  Cod.  64  haec,  υιοί  αυτοί — (Ισηγαγ€  dc 
(v.  7),  quatuor  lineis  absolvuntur,  praefixo  singulis  lineis 
asterisco  ad  marginis  partem  sinistram.  4  Haec,  και 

«iir»  Φαραώ — του*  ό&λφσυς  σον,  aateriscis  notantur  in  Codd. 
X  (per  eeptem  lineas),  127.     (In  Cod.  X  pro  np6s  Ίω<ήφ 


habetur  τψ  Ιωσήφ,  testante  contra  Montefalconium  Hol- 
mesio;  pro  βίλτίστη  autem,  silente  Holmesio,  Montef.  ex- 
scripsit  κρατίστη.)  5  Sic  Syro-hex.  in  textu;  in  marg. 
autem,  cum  indice  post  τώρ  ΐμών  κτηνών  posito :  ηλθον  δί  us 
Αΐγντττον  προ:  Ίωσηφ  Ίακωβ,  και  ot  viot  αυτού"  και  ήκσυσΐ  Φ. 
βασιΧινς  Αΐγντττον  και  tint  Φ.  τω  Ίωσηφ'  ό  πατήρ  σον ;  sub- 
juncto  scholio:  "  Haec  reperta  sunt  in  alio  exemplari 
(Ju**..);  in  editione  ()io  iv^N  >v>)  autem  των  Ο'  non  ita." 
Cum  textu  Syro-hex.,  omisso  asterisco,  conspirant  Comp., 
Ald.,  Codd.  15,  31,  58,  alii,  Arab.  1,  2  (usque  ad  άδΐλφοίς 
σουί),  Arm.  1;  e  quibus  tamen  Comp.,  Ald.,  et  pars  codi- 
cum  pro  *mt  de  Φ.  τψ  Ί.  babent  κα\  tht  Φ.  πρ6*  Ί.  Deinde 
ea  quae  Syro-hex.  in  marg.  condidit,  ab  ηλθον  8«  usque  ad 
βασ.  Αίγνπτον  inclusive,  in  textum  inferunt  Ald.,  Codd.  15, 
31,  58  (non  ultra  οί  viol  αύτοϋ),  alii.  β  Montef.  ex 

schedis  Combefis.,  cum  ecripturis  άγαθοτάτω  et  κατο«ήτωσαι>. 
(In  textu  LXXvirali  ιδού  deest  in  Codd.  30,  135,  conci- 
ncnte  Hebraeo;  deinde  iidem  pro  hmrtim  σον,  tls  (sic) 
πρόσωπον  σον  babent;  pro  (ν  τη  β(λτίστρ  γη,  lectio  (ν  άγαθω- 
τάτω  τη:  γψ  est  in  Cod.  30,  «V  αγαθω  τόπω  (om.  της  γης)  ίη 


■Cap.  XLVII.  31.] 


GENESIS, 


67 


9.  ^"VDQ  *yti  ^JJ,  J)ies  annarum  peregrinationis 
meae.  O'.  ai  ήμίραι  των  ετών  τ  τής  ζωής 
μου  ^,  άς  παροικώ.7  Ά.  ήμίραι  ετών  τής 
προσηλυτεύσεώς  μου.9 

12.  *1^Π  "W  ΠΠ7.  Pancm  pro  ratione  familiae. 
Ο'.  σΓτοι/  κατά.  σώμα.  Ά.  .  .  νηπίων?  (Σ.) 
τροφην  κατά  λόγον  τον  Οχλοι/.10 

18.  DfTDH  *}  •»3^•Β  Tnjjtft.     JVo»  celabimus 

dominum  meum,  quod  absumptum  sit.  O'.  /X17- 
7ΓΟΤ6  ίκτριβώμεν  άπο  τον  κνρίον  ημών ;  et  γαρ 
€/*λ€λοί7Γ€.  νΑλλθΓ•  ου  μή  διαψευσθώμεν  τ<ρ 
κυρίω  ημών.  ιδού  τετίλΐίωται.11 

19.  V^QtJTD},      Ο'.   Vacat.      Alia  exempl.   καίγε 

ήμεΐς  αυτοί.12 
tVOm      Ο',  κτήσαι.     νΑλλθ5'   άγόρασον.13 
22.  rUTJi  ΠΝΏ  UVnib  ph  "•3.     JVam  ^meniwm 
(cibi)  erat  sacerdotibus  α  Pharaone.     O'.  & 
ίόσ€ί    γάρ    Ιόω/ce    δόμα    τοις    lepevcri    Φαραώ. 
Ά.  οτι  άκριβασμος  τοις  Upcvaiv  ...      Σ.  σνν- 


ταξις  γαρ  ην  τοις  Upevaiv  .  .  .u  Schol.  καϊ 
γαρ  μερις  ην  τοις  Upevaiv  ΐκ  σνγχωρήσεως 
Φαραώ.15 

24.  D?S^7  ^3^7)•     Et  ad  edendum  parvulis  vei- 
tris.      O'.  Vacat.     Alia  exempl.  και  us  βρώσιν 


τοις  νηπίοις  υμών.™ 


26.  pft?•      Statutum.     Ο',   εις  πρίχτταγμα.    "Αλ- 

λος-  (h  τύπον.17 

27.  V"W  ΡΤ2  ^ΠΝ|η.      Et  possessores  facti  sunt 

in  ea,  et  /ecundi  fuerunt.  Ο',  καϊ  (κληρονό- 
μησαν (alia  exempl.  έκληρονομήθησαν1*)  eV 
αυτής,  και  ηύξήθησαν.  Ά.  και  κατζσγίθησαν, 
και  ηύξήθησαν.19 

31.  Π^ΏΠ  BfrtT^  ^*Γ)ψ.  ^ηψ).  Etadoravit 
(Deum)  Israel  super  caput  lecti.  Ο',  θ.  και 
προσεκννησεν  'Ισραήλ  έπι  rb  άκρον  τής  ράβδου 
αύτοΰ.  Ά.  και  προσεκννησεν  'Ισραήλ  έπι 
κεφαλήν  τής  κλίνης.  Σ.  και  προσεκννησεν 
'Ισραήλ     (πι    τό     άκρον    τής    κλίνης.20       Το 


Cod.  135J  denique  pro  κατοίκισον,  κάθισον  legunt  Codd.  30 
(cum  κάθησον),  58  (cum  κάθισαι),  72,  135.)  In  iisdem 
schedis  adjicitur  haec  Origenis  nota  ex  Codice  Monspe- 
liensi  [et  Origen.  Opp.  T.  II,  p.  50] :  Etnre  8«  Φ.  τ<$>  Ιωσήφ, 
Χίγων'  κατοικΰτωσαν  iv  γη  Υ(σίμ.  Έπκδή  iv  roiis  τ(τραπ\οΐς, 
*ξ  ων  καϊ  το  άντίγραφον  μ(Τί\ηφθη,  πράς  τον  (Ίρμον  τον  iv  τω 
Έβραϊκω  καϊ  ταΐς  άλλαΐί  «δόσ*σι  δύκνυται  κα\  ή  των  θ'  Ιν  τισι 
τόποις  μ(τατ(θύσα,  ωε  τα  πρώτα  vortpa,  καϊ  τα  vartpa  πρώτα 
γινίσθαι'  οπΐρ  καϊ  ίνταΰθα  (υρίθη  παθοϋσα'  τούτον  χάριν  παρ(- 
θηκαμΐν  άκοΧονθίαν.  "Εστί  δί  αυτή.  Τφ,  κατοικησομίν  οι  παίδ«Γ 
σου  ό»  γη  Γ(σίμ,  σννάπτίται  τό,  ei7re  δί  Φ.  τω  Ίωσηφ'  κατοικύ- 
τωσαν  iv  γη  Υ*σίμ'    (Ι  δ«  (πίστη  οτι  (Ισϊν  iv  αύτοΐί*   καϊ  τα  ίξης. 

7  Obelus  est  in  Syro-hex.  8  Nobil.,  et  «  omnes  MSS.," 

teete  Montef.     Cf.  Hex.  ad  Jerem.  xx.  3.  β  "  Hanc 

lectionem  excerpeimus  ex  MSS.  Igitur  Aq.  pro  more  suo 
literae  serviens  H^l1  *??  verterat  κατά  [potius  tls,  coll.  Hex. 

ad   Exod.  XVl.  16.    Jerem.  XXIX.  ίο]   στόμα  (των)  νηπίων." — 

Montef.  10  Montef.  e  Cod.  X  exscripsit :  Ά.  τροφην 

Korakoyov  (f.  κατάλληλοι»)  τοΰ  δχλου.  Holmcs.  vero  cx  eodem 
sine  nom.  affert:  τροφην  κατάλογον  τοΰ  όχλου.  Scharfenb. 
in  Animadv.  ρ.  46  Symmacho  lectionem  vindicat,  ad  ^P, 
όχλο*,  appellans  Hex.  ad  Exod.  x.  10.  xii.  37.  Etiara 
τροφή  pro  B$  Symmachum,  non  Aquilain,  refert.  Cf. 
Hex.  ad  Psal.  ciii.  14.  Eccles.  ix.  11.  Idem  pergit:  "  In 
eo  autem,  quod  Montef.  pro  κατάλογοι',  quod  sane  ad  h.  1. 
non  quadrat,  reponendum   esse  conjicit  κατάλληλοι»,  con- 


gruentem,  non  opus  esse  videtur  emendatione  tam  longe 
repetita,  si  modo,  quae  culpa  librarii  coaluerunt,  ita  dis- 
jungae :  κατά  Χόγον  τοΰ  όχλου."  Sed  revera  κατάλληλοι»  non 
eet  emendatio  Montefalconii,  sed  ipea  codicis  scriptura, 
saltem  secundum  collationem  vetustam  BodleiaDam,  in  qua 
diserte  lego :  Ά.  τροφην  καταλληλον.  Ο',  σίτοι»  κατά  σώμα. 
Novus  autem  hic  testis  qua  ratione  cum  modo  memoratis 
conciliandu8  sit,  non  habeo  dicere.  Unum  video:  neque 
Symmachum,  neque  quemlibet  interpretem  constmctionem 
κατάλληλοι»  τοΰ  δχλου,  pro  unice  legitima  κατ.  τψ  ο^λω, 
admittere  potuisse.  "  Cod.  VII  in  marg.  manu  2<Κ 

"  Duae  vocee  postremae  alia  nianu  videntnr  scriptae." — 
Ceriani.  12  Sic  Codd.  15,  29,  58  (sine  γ*),  72,  135, 

Arm.  1.  "  Cod.  ΥΠ.  in  marg.  manu  2^.  "  Cod.  X. 
Nobil.  afiert :  Ά.  άκρφασμος  γάρ  τόϊς  \χρ(ϋσιν.  Σ.  ut  supra. 
Procop.  in  Cat  Niceph.  p.  497 :  Έν  δάσ«  γάρ  ίδωκ*  δόματα 
τοΐί  Ήρ(ΰσι,  τουτίστι  διάρια.      Καϊ  γάρ  6  2ίιμ.  σννταζιν  ϊξίδωκι. 

Cf.  Hex.  ad  Psal.  xli.  4.  Prov.  xxx.  8.  1S  Nobil.,  et 

Anon.  in  Cat.  Nicepb.  ibid.  1β  Sic  Codd.  X  (in  marg.), 

14, 15, 16,  alii,  Arm.  ed.  Arab.  1,  2  supplent:  liberis  vee- 
trie  parvulie,  auctore  Holmesio.  B  Cod.  VII  in  marg. 

manu  2***.  Fortasse  est  glossatoris;  ita  enim  per  totum 
caput  interpretatua  est  Graeco-Ven.  "  Sic  Comp., 

Ald.,  Codd.  14,  15,  16,  alii.  "  Nobil.,  Cod.  25  (teste 

Lagardio),  et  Cat.  Niceph.  p.  498.  *°  Codd.  25  (eine 

καϊ  priore,  et  cum  cVi  την  «φ.),  127  (qui  praeterea  notat: 

Κ  2 


t;8 


Ίουδαϊκόν  έπι  προσκεφάλαιον  της  κλίνης  αυ- 
τόν*1 

Cap.  XLVII.  ιι.  τον  πατέρα  ^αύτοϋ*?      14. 

τ  και  έσιτομετρει  αύτοΐς  ^,23 


Cap.  XLVIII. 

I.  Π7Π.      Aegrotat.      Ο',  ενοχλείται.      Ά.   αρρω- 

στά.     Σ.  νοσεί} 
toy    V31    ^.φ-ΠΜ    ng*l.      Ο',    καϊ    άναλαβών 
(alia  exempl.  παραλαβών2)  τους  δύο  νιους  αυ- 
τόν ^  μεθ'  εαυτού  4.3 

3.  "'"ϋΦ     '$•      Ο',    <5    θεός   μον.     "Αλλος•     ισχυρός 
ικανός.* 

7.  ν?  ΐ^ζ)1?•      Mortua  est  juxta  me.     Ο',  απίθανα 

(alia  exempl.  add.  €7r'  epe6). 
10.  VT33.    Hebetes  erant.     Ο'.εβαρυώπησαν.     Alia 

exempl.  έβαρύνθησαν* 

II.  ^?!??  **7  TJ?  ΠΝΊ.     Aspicere  faciem  tuam 

non  existimabam.  Ο',  ιδού  του  προσώπου  σου 
ουκ  έστερήθην.  Alia  exempl.  Ego  non  puta- 
veram  me  visurum  essefaciem  tuam.7 


G  Ε  Ν  Ε  S Ι  S.  [Cap.  xlviii.  i- 

14.  VJT*1^  ^»^'  Intelligentes  fecit  (Graeco- 
Ven.  εφρένωσε)  manus  suas  (sciens  volens  ita 
posuit  eas).  Aliter  :  Transversim  posttit  manus 
mas.  Ο',  εναλλάξ  (alia  exempl.  έναλλάξαςΒ) 
τας  χείρας.  (Ά.)  έπιστημόνως  . . .  (Σ.)  άντι- 
στρεψας . .  .9 

Ί^ηΠ   Πψ 3Ώ   Ι?.      Ο'.  Vacat.     Alia  exempl. 
οη  Μαι>ασσ?7  6  πρωτότοκος}0 

15.  Tfafl?•      •##  quo  sum.     Ο',  «κ  νεότητος.     Σ. 

>   j  •        Τ         >         11 

αφ    ου   ειμί. 

16.  ^Ν;ΙΠ.  Qai  redimit.  (Υ.  δ  ρνόμενος.  Ά.  6 
άγχιστεύων.12 

17.  TOga  SnQ.  £*  displicuit  ei.  Ο'.  /?αρ£  αότω 
κατεφάνη.  Ά.  (καί)  εκακώθη  .  .  Σ.  άτ^έί 
αντω .  ,13 

21.  ϊ'ΐρπν  Ο',  καί  αποστρέψει.  Alia  exempl. 
/cat  άνάξει}* 

22.  *^ΠΝ  D3t2?.  Dorsum  (tractum  terrae)  unum. 
Ο".  Έίκιμα  έξαίρετον.      A.  ώ/ίοι>  eva.15 

Cap.  XLVIII.  7.  e/c  Μεσοποτα/ζ/αί  >t^j  Συ- 
ρία? «4.1β  19.  καΣ  ούκ  ηθέλησεν  •%  ό  πατήρ  αυ- 
τού 4  }7  21.  αποστρέψει  υμάς  ^r  δ  θεός  εκ  της  γης 
ταύτης  4.18 


θ*.  ως  oi  Ο'),  et  Cat.  Niceph.  ibid.  (cum  im  κΐφάλψ). 
Nobil.  affert :  Ά.  προσαάνησ^ν  Ίσ.  iiti  κίφοϊΚψ  της  κλ.  Σ.  «πι 
το  5.  της  κλ.  Hieron. :  "  Et  in  hoc  loco  quidam  frustra 
eimulant  adorasee  Jacob  summitatem  sceptri  Joseph,  quod 
videlicet  honorans  filium,  potestatem  ejus  adoraverit,  cum 
in  Hebraeo  multo  aliter  legatur:  Et  adoravit,  inquit, 
Israel  ad  caput  hctidi;  quod  scilicet,  postquam  ei  jura- 
verat  filius,  securus  de  petitione  quam  rogaverat,  adoraverit 
Deum  contra  caput  lectuli  sui."  21  Cod.VII  in  marg. 

manu  2**.  **  Syro-hex.     Pronomen  abest  a  Codd.  II, 

ΙΠ,  X,  14,  16, 18,  aliis.  a  Idem. 

Cap.  XLVIII.    ^odd.  X,  127.     Cod.  VII  in  marg. 
manu  2<*»:   άρραστΛ.  2  Sic  Codd.  X  (in  marg.),  71. 

3  Sic  Arm.  1,  et  sine  aster.  Comp.,  Codd.  I,  III  (cum  μχτ 
αυτοί),  X  (in  marg.,  ut  ΙΠ),  15,  29,  alii,  Arab.  I,  2. 
*  Cod.  VII  in  marg.  manu  2<Κ  Cf.  ad  Cap.  xliii.  14. 
6  Sic  Cod.  85  in  marg.  β  Sic  Comp.,  Codd.  18,  74,  84, 

alii.  T  Sic  Arab.  1,  2,  teete  Holmesio.  Cum  Graecis 
libris  conspirat  vereio  Vulg.:  Non  aumfraudatue  aspectu 
tuo,  invito  Hebraeo.  8  Sic  Comp.,  Codd.  I,  X,  15,  18, 


alii.  9  Cod.  X  in  marg.  sine  nom. :  άντιστρίψας  ή  in- 

στημόνως.  Posteriorem  lectionem,  quae  etiam  in  marg. 
Cod.  85  reperitur,  Aquilae  tribuimus,  qui  ad  Psal.  xlvi.  8 
pro  Ρ^ψΟ  (πιστημόνως  posuit :  prior  fortasse  Symmachum 
auctorem  habet,  coll.  Hex.  ad  Psal.  xxxiv.  12,  ubi  pro 
7\2ψ  interpres  iste  ?ϊ2ψ  legisse  videtur,  άντιστραμμίνα  ver- 
tens.  10  Sic  Codd.  15,  29,  72  (cum  Μανασης),  io7  (cum 

μ(ν  «t  συ),  Arra.  1.  a  Cod.  X.  12  Codd.  X,  127. 

Praeterea  Nobil.  affert :   Schol.  ό  άγχιστής.  13  "  Sic 

MSS.  nostri  [et  Cod.  X],  et  Ed.  Rom."— Montef.  Ad 
Sym.  supplendum  videtur  ίφάνη.  14  Sic  Codd.  59,  75, 

et  in  marg.  Codd.  X,  57,  85,  127.  1δ  Codd.  X,  127. 

Hieron. :  "  Quia  igitur  Sychem  lingua  Hebraea  transfertur 
in  humerum,  pulcre  allusit  ad  nomen,  dicens :  Et  ego  dabo 
tibi  humerum  unum.  Pro  praecipuo  enim,  id  est,  ίξαφίτω, 
aad,  id  est,  unum,  scribitur  in  Hebraeo."  1β  Cod.  85. 

Codd.  1, 1 30  om.  της  Συρίας.  1T  Idem.     Sic  sine  aster. 

Codd.  15,  29,  30,  72, 135,  Arab.  1,  2,  Arm.  1.  18  Idem. 
Sic  sine  obelo  Ald.,  Codd.  I  (sine  6  &os),  III  (idem),  X,  14, 
16,  18,  alii. 


-Cap.  XLIX.6.] 


GENESIS. 


Cap.  XLIX. 

2.  Ί2Π|?ΓΤ.     Congregamini.      Ο',  συνάχθητε.     "Αλ- 
λος'   άθροίσθητε} 

3.  nnto  ίγτ•  ■tfn  π^νί^  ττί  πηκ  nbi  pwi 

...  νν     α•  .....  τ   -  .      .      | ..  . 

^V  ^?**]•  Reuben,  primogenitus  meus  es  tu, 
fortitudo  mea,  et  primitiae  virium  mearum ;  ex- 
cellentia  dignitatis,  et  excellentia  roboris.  O'. 
'Ρουβήν  πρωτότοκος  μου,  συ  ισχύς  μου,  και 
αρχή  τέκνων  μου,  σκληρός  φερεσθαι,  καϊ  σκλη- 
ρός αυθάδης.  Ά.  'Ρουβήν  πρωτότοκος  μου, 
σύ  Ισχύς  μου,  και  κεφάλαιον  λύπης  μου,  περισ- 
σός άρσει,  και  περισσός  κρατεί.  Σ.  'Ρουβήν 
πρωτότοκος  μου  . .  .  και  αρχή  οδύνης,  περισσά 
λαβείν,  και  εκ  περισσού  (κρατήσαι).  θ.  '  Ρου- 
βήν  πρωτότοκος  μου,  συ  ισχύς  μου,  και  άρχη 
τέκνων  μου,  σκληρός  φερεσθαι,  σκληρός  και 
αυθάδης.2     Ό  Σύρος  έχει•  'Ρουβήν  πρωτότο- 


κος   μου,    ή    δύναμίς    μου,    και    ή    άρχη    της 


ισχύος  . 


Άλλο?"    .  .  .  άνδρίας   μου,  περισ- 


σότερα τιμή,  και  περισσότερον   κράτος.* 

4.  ΊηΊη-'ΓΝ  D^3  ΤΠΘ.  Exundatio  (exundans) 
sicut  aquae,  ne  excellas.  Ο',  θ.  εζύβρισας  ως 
ύδωρ,  μή  εκζεσης  (Έβρ.  ελθωθάρ6).  Ά.  εθάμ- 
βευσας  ως  ύδωρ,  μή  περισσεύσης.  Σ.  ύπερέ- 
ζεσας  ως  ύδωρ,  ουκ  εσχι  περισσότερος.9  Ό 
"Σύρος-  επλανήθης  ως  ύδωρ,  μή  παραμείνης• 
άντϊ  του,  μή  ζήσ^ς.7 
|  5.  Π^ΠΜ.      Ο',  αδελφοί.      Schol.  όμόγνωμοι.9 

ΟΓΓΓΙ^Ό  ΟΏΠ  *Γ>5.  Instrumenta  violentiae 
sunt  gladii  eorum  (s.  machinationes  eorum). 
Ο',  συνετέλεσαν  άδικίαν  εξαιρέσεως  (potior 
scriptura  έ£  αίρεσεως9)  αυτών.  Ά.  σκεύη 
αδικίας   άνασκαφαι  (αυτών).10 

6.  'HtlS  "Ν[Μ?   '*?.     Ne  conjuncta  sit  glona  (anima) 
mea.     Ο',  μή   ερίσαι  (alia   exempl.   ερεισαιη) 


Cap.  XLIX.  x  Sic  in  marg.  Codd.  X,  64;  in  textu 
autem  Comp.,  Codd.  III,  VI,  VII,  14,  15,  16,  alii.  Cf. 
Hex.  ad  Jesai.  xiii.  14.  xxxiv.  15.  liv.  7.  Ezech.  xx.  34. 
*  Cat.  Niceph.  p.  508  (cum  Ύαυβψ  ter  pro  'Ρονβήν).  Nobil. 
affert:  Ά.  συ  Ισχύς  μον,  κ.τ.{.  Σ.  'Ρουβην  (eic)  πρ.  μου,  κ.τ.ί. 
Ad  Aquilam  Cod.  Χ,  teste  Griesb.,  tantummodo  habet: 
Ά.  κΐφάλαιον  λύπης  μου.  Cf.  Hex.  ad  Psal.  lxxvii.  51.  Ad 
Symmachum  Niceph.  et  Nobil.  cum  defectu  scribunt: 
περισσά  \αβ(1ν,  κάί  eVc  πίρισσού  υπ(ρζίσας  ως  νδωρ  κ.τ.ΐ.,  quae 
ex  Procopio  (qui  perperam  Aquilae  adscribit)  in  Cat.  Ni- 
ceph.  pp.  507,  508  (in  marg.  iuferiori)  sic  supplenda  sunt: 
π.  λαβΰν,  και  «  π.  κρατήσαι'  ύπ(ρίζ(σας  (sic)  κ.  τ.  i.  Hieron. 
in  Vulgata  Aquilam  imitatus  est,  vertens :  Rubm  primo- 
genitue  meus,  tufortitudo  mea,  et  principium  doloris  mei; 
prior  in  donis,  major  in  imperio.  Posteriora  idem  in 
Quaest.  in  Gen.  p.  374  sic  transtulit:  et  capitulum  in 
liberie  meis;  major  ad  portandum,  et  major  robore. 
8  Diodorus  in  Cat.  Niceph.  ibid.  (cum  'Ρουβϊμ),  et  Nobil. 
(cum  άρχη  sine  artic).  *  Cod.  VII  in  marg.  manu  2da. 

Fortasee  Theodotionis  est,  cujus  versio  modo  memorata 
a  LXXvirali  (ei  excipias  σκλ.  και  αύθ.  pro  κα\  σκλ.  αύθ., 
quam  lectionem  etiam  in  LXX  reperisse  videntur  Origenes 
et  Ambrosius)  ne  latum  unguem  discedit.  6  Epiphan. 

in  Ancorat.  99  :  iv  ii  τω  Έβραϊκψ  (λθωβάρ  (sic),  δπ(ρ  «rriv 
ίρμηνίυόμ*νον  μη  ανάκαμψης,  η  μη  προστίθΰης,  η  πάλιν,  μη 
πίρισσΐύσης.  β  Nobil.,  Cat.  Nicepb.  (cuiu  μη  π(ρισσ(ύ- 

σα{),  uterque  in  contiuuatione.     Pro  ΰπΐρζίσας  vero  imtp*• 


ζ(σας  (flJCB,  quam  lectionem  commendant  veteree  inter- 
pretes  fere  omnes)  ex  Procopio  arripuimus.  Ad  ίθάμβησας 
cf.  Hex.  ad  Jud.  ix.  4.  Zeph.  iv.  3.  Ad  ΐξύβρισας  Cod.  VII 
manu  2^  adscripsit  ΐθαμβήθης,  necnon  ad  ΐκζίσης,  πίρισσ*ύ- 
θης  (sic).  (In  LXX  Origenes,  Hieron.,  et  Aiubrosius  inter- 
pungere  jubent :  ίξνβρισας  (affecisti  me  contumdia),  as  νδωρ 
μη  ΐ'κζίσ-ρ!.     Ε  contrario  S.  Cyril.  in  Genes.  p.  2 1 1 :  ίζυβρΊ- 

ζων   ως   ύδωρ,  τουτίστιν,  άφόρητον   ϊχων  την   καθ'  ων   αν   ίλοιτο 

καταδρομην.)  τ  Diodorus   in   continuatione,  testibus 

iisdem.  Concinit  Syrus  vulgaris:  U  .)Joo  ^—  l  ^*^ 
α,οαΙ.  8  Cod.  VII  in  marg.  manu  2^:  όμόγνω  (sic). 

(Ad  formam  cf.  Lobeck.  ad  Pbryn.  p.  385.)  9  Sic  Ald, 
Codd.  I  ("  spatio  quodam  interjecto." — Grabe),  VII  ("  Ipsa 
ima  manus  videtur  legere  ίξαίρσίως,  licet  non  satis  certum 
ex  usu  codicis  inde  esset,  quod  legerit  «'£  αίρίσΐως;  hoc 
certe  legit  manus  2^." — Ceriani),  alii,  Arab.  1,  2,  Syrus 
apud  Bar  Hebraeum,  et  Patres.  I0  Cod.  X  affert :  Ά. 

σκ(ύη  αδικίας  άνάσκαφι  (sic).  "  Sic  Coislin.  Vox  postrema 
prorsus  vitiata  videtur.  Licet  enim  άνασκάπτ*ι?  quadret 
ad  vocem  Hebraicam  "TJ3,  illud  άράσκαφ€  corruptum  uullo 
modo  potest  convenire  cum  ΓήΰΟ." — Mordef.  Pro  άκί- 
σκαφ*  nos  levissima  mutatione  άνασκαφαι  reetituimus,  h.  e. 
Π13Ρ,  fodinae.  n  Sic  Ald.,  Codd.  18,   25,  31,  alii. 

"  Hieron.  secutus  LXX  vertit,  non  aemuletur  jecur  meum; 
et  Ambrosius,  non  contendant  viscera  mea.  Alii  libri  μη 
ίρύσαι,  quam  scripturam  expressit  Tertullianus  adv.  Ju- 
daeos,  non  incubuerint  vitcera  mea,  et  Origenk  interpres, 


70 


GENESIS. 


[Cap.  XLIX.  6- 


τά  ήπατα  μου  (''"Π?)•  Ά.  μη  μονωθήτω  δόξα 
(μου).» 

6.  ■tftf^jjpy .     Nbrvos  succiderunt  bobus.     Ο',  ενευ- 

ροκόπησαν  ταϋρον.  Ά.  Σ.  εξερρίζωσαν  τεί- 
χος.'3 

5,  6.  Ό  Εβραίος  ου  συμφωνεί  τώΈλληνικφ,  λίγων 
ούτω•  Συμεών  και  Αευι  αδελφοί  σκεύη  ύβρεως 
.  .  .  εν  rjj  βουλβ  αυτών  μη  είσέλθτ}  ή  ψυχή 
μου,  και  εν  τω  λαώ  αυτών  μη  χρονίσχι  OD^l) 
ή  δόξα  μου.  οτι  εν  τω  θυμώ  αυτών  άνειλον 
άνδρας,  και  kv  Tjj  βουλ^  αυτών  καθεΐλον 
τύχη}* 

7.  W.     Vehemetis.      <Ύ.   αυθάδης.    "Αλλος-    δυνα- 

τός.16 

8.  τ?!**  *pya  τ»ΐ  τπ«  ΐρτΥ"  nm  rmi\ 

Juda  tu,  celebrabunt  tefratres  tui;  manus  tua 
erit  in  cervice  hostium  tuorum.  Ο'.  Ιούδα,  σε 
αίνέσαισαν  (Ά.  σοι  έξομολογησάσθωσαν16)  οι 
αδελφοί  σου-  αϊ  χείρες  σου  έπι  νώτου  τών 
εχθρών  σου.  Ό  Εβραίος'  'Ιούδα,  σοι  έξομο- 
λογήσονται  οι  αδελφοί  σου'  αϊ  χείρες  σου  επι 
τά  μετάφρενα  τών  εχθρών  σου.17 

9.  w  jro  rrhy  m  tvftso  rmrp  γγπν  1«. 

Catulus  leonis  est  Judas ;  α  praeda,  fili  mi, 
ascendisti :  incurvavit  se,  cubavit.  (Χ.  σκύμνος 
λέοντος  'Ιούδα'    εκ  βλαστού  (νΑλλθ5*   άπο  άρ- 


πάγματος16),  υιέ  μου,  άνέβης'  άναπεσών  ("Αλ- 
λο?• έγονάτισας19)  έκοιμήθης.  Ά.  σκύλαξ 
λέοντος  'Ιούδα,  άπο  αλώσεως,  υιέ  μου,  άνέ- 
βης-  κάμψας  κατεκλίθης.  Σ.  σκύμνος  λέοντος 
'Ιούδα,  εκ  θηριαλώσεως,  υιέ  μου,  άνέβης'  όκλά- 
σας  ήδράσθης.20 

9.  Utf^    Ί},      Ο',   τίς   εγερεΐ  (Ά.   αναστήσω) 

αυτόν; 

10.  ΠΤΗΤϋ  tontt?  ΊΙΟ^-Ν?.    Non  recedet  sceptrum 

α  Juda.  Ο',  θ.  ουκ  εκλείψει  άρχων  εξ  'Ιούδα. 
Ά.  ουκ  άναστήσεται  (fort.  άποστήσεταί)  σκή- 
πτρον  άπο  'Ιούδα.22  Σ.  ου  περιαιρεθήσεται 
εξουσία  άπb  'Ιούδα.23 
■Αη  pSQ  Ρρΐΐψ.  Et  hgislator  (dux)  α 
medio  pedum  ejus.  Ο',  θ.  και  ηγούμενος  εκ 
τών  μηρών  αύτοΰ.  Ά.  και  άκριβαζόμενος  άπδ 
μεταξύ  ποδών  αύτοΰ.24 

11710  tap?  IV.  Usque  dum  venerit  Shiloh. 
Ο",  θ.  εως  εάν  (potior  scriptura  άν)  ελθη  τά 
άποκείμενα  αύτώ  (alia  exempl.  ώ  απόκειται25). 
Ά.  εως  άν  ίλθν  .  .  .2β 

Ώ^ν  ΓΒΤΙ[\  "ΪΤΪ.  Et  ei  praestabitur  obedientia 
populorum.  Ο',  θ.  και  αύτος  προσδοκία  εθνών. 
Ά.  και  αύτώ  σύστημα  λαών27 

11.  Π,7Ί&7Π.    Et  viti  generosiori.     Ο',  και  τ$  ελικι. 

"Αλλος' '  και  εις  καλλίκαρπον.28 


non  innitcmtur  viscera  mea." — NobU.  n  Cod.  X.     In 

Cod.  VII  manus  2<*»  superscripsit :  μη  μονωθη  ή  δόξα  μου. 
13  Codd.  Χ  (teste  Griesb.),  85  (cum  εξερίζωσαν),  127.  No- 
bil.  affert :  Schol.  εξερρίζωσαν  τείχος.  u  Procop.  in  Cat. 

Niceph.  p.  512.  1S  Cod.  VII  in  marg.  manu  2^.  Mox 
ad  μήνις  Cod.  X  in  marg.  scholium  habet:  οργή  {πίμονος, 
quod  Holmesio  turbas  dedit.  w  Cod.  X.  ir  Cod. 

unus  Reg.  apud  Montef.,  Cod.  25  (teete  Lagardio),  et 
Anon.  in  Cat.  Niceph.  p.  514.  18  Cod.  VII  in  marg. 
manu  2^.  Cod.  56  in  marg. :  Ό  'Εβραίος,  άπο  αρπάγης'  ό 
ii  \ar\vot,  προς  άρπαγη»  (Vulg. :  ad  praedam).  1β  Cod. 

VII  in  marg.  manu  2«*».  "  Euseb.  in  Dem.  Evang. 

p.  378,  et  Procop.  in  Cat.  Niceph.  p.  518.  il  Cod.  X 
(cum  *ξ*γ*ρύ  in  textu).  w  Eueeb.  ibid.  p.  370.  (Ad 
άποστησίται,  quae  P.  Junii  conjectura  est,  cf.  Hex.  ad  Jesai. 
lix.  15.  Jerem.  xxxii.  31.)  Nobil.  affert:  Schol.  Άκ.  σκή- 
πτρο*• σκήπτρο*  ii  η  φνΚη  ονομάζεται.  ffl  Euseb.  ibid. 
ρ.  372.     Idem  ρ.  370   ad   veraionem   LXXviralem,  owc 


tKktiyfrti  —  ίθνων,  notat :  ταύτα  δ«  ομοίως  το'ις  θ'  και  ό  6eo5o- 
τίων  ήρμήν(υσ(ΐ>.  24  Idem  in  continuatione.  Cf.  Hex.  ad 
Psal.  lix.  9.  M  Sic  Codd.  X  (in  marg.),  14  (cum  t),  16 

(idem),  25  (idem),  29  (in  marg.),  30,  31,  32  (cum  &  απ. 
αντ<ρ),  alii,  et  Patres,  quos  recensuit  Grabius  in  Eichhornii 
Bepertorio  etc.  T.  IV,  pp.  20-23.  2β  Euseb.  in  con- 

titiuatione:  cwf  av  t\fyj  και  αυτω  σύστημα  λαών,  ubi  post 
eX^i;  Montef.,  tacito  auctore,  supplevit  $  άπόκαται.  Ideiu 
Symmacho  quoque  vindicat:  eas  αν  Ζλθη  $  απόκειται,  sed 
unde  prodeat  se  nescire  fatetur.  Prodit,  ni  fallor,  ex 
Euseb.  ibid.  p.  372  :  Ταύτης  γονν  oxkt  τ6  σκηπτρορ,  ως  δ  Άκύ- 
\ας  φησί'  βασιλικής  δ«  τοντο  σύμβοΧον  ην  αρχής'  ourt  την  ΐξου- 
σίαν,  κατά  τον  Σύμμαχον,  π(ριαιρ(θησεσθαι  θεσπίζει,  εως  αν  ελθτ), 
φησ\ν,  ψ  απόκειται,  και  αυτόν  εσεσθαι  των  εθνών  προσδοκία*. 
Sed  posteriora  verba  ηοη  Syramachi,  sed  Eusebii  esse, 
probabiliter  censuit  Grabe  ibid.  p.  19.  w  Eueeb.,  ut 

supra,  et  Cod.  X,  teste  Griesb.  ffl  Cod.  VII  in  marg. 
manu  2<k  (cum  καλικ.).     Hieron.  in  Comment  ad  Jesai. 


-Cap.XLIX.  21.] 


GENESIS. 


71 


12.  Υ  Υ?Π.     Caligans  (β.  rubicundus).     Ο',  χαρο- 

ποιοί. Alia  exempl.  χαροποί.29  Ά.  κατά- 
κοροι30 

13.  DTCK  ηΐΓΠ.      Λ</  /ita*  roarw.     Ο',  παράλιος. 

"Αλλος•  παράλιος  θαλασσών.31 

lfljTVJ•  2£/  /α/Μ*  ς/ws.  Ο',  και  παραταναΐ. 
Ά.  (και)  μηρός  αύτοΰ.32 

14.  0"$  "^^Π.      Asinus  ossis  (robustus).     C.  το 

/caXo»'  επιθύμησαν.     Ά.  oVoy  όστώδης.93 

D^nsUtpH  f*Sl.  Jnter  caw/a*.  Ο',  άναμίσον 
των  κλήρων  ("Αλλος'  των  λφάδων3*).  [Ά. 
άναμίσον  των  κλήρων.  2.  άναμάσον  (των 
γςιτονιων)."]35 

15.  Τ&  D7D7  VTJJ.      Ε/  /actas  <>sf  μ  tributum 

(angariam)  serviens.  Ο',  και  ίγανήθη  άνήρ 
γεωργός.  Ά.  .  .  €ΐς  φόρον  δουλ*ύων.3β  Τό 
'Σαμαραιτικόν   και  ίστι  γαωργος  ύπηραταΐν.37 


17.  ]^5ψ.     Cerastes.     Ο',  ly  καθήμενος.    "Αλλος- 

συρόμενος." 

18.  ΓΙ^ΓΡ  ΤΥ,ϊ!ί?  ^Wmrb.    Salutemtuamexspecto, 

Jova.  Ο',  τ^  σωτηρίαν  παριμίνων  κυρίου. 
"Αλλο?•  (την  σωτηρίαν  σου)  ύπψ(ΐνα,  κύρια.39 

19.  ViJiJiJ  ΤΓΟ.      Turma  praedatoria  invadet  eum. 

Ο',  παιρατήριον  παιραταύσαι  αυτόν.  Ά.  €#£α>- 
roy  ΐύζωνκΐ  (αυτόν).  Σ.  λόχο?  .  .  ,40  "Αλλο?• 
φοσσάτον  φοσσαταύ(σ€ΐ)  .  ,*1 

^PV  "^\τ•  Invadet  extremum  agmen  eorum. 
Ο',  παιρατίύσαι  αύτον  (alia  exempl.  αι/τώ»/) 
κατά  πόδας.  (Ά.)  ίύζωνισθήσαται  πτάρναν.42 
"Αλλος'  φοσσαταύσαι  ΰσταρον.43 

20.  'Ή^•      Cupedias.     Ο',  τρυφήν  (alia  exempl. 

τροφήν**).     Ά.  τρυφάς.** 

21.  ΠΓΠψ-  H7JW.      Cm>a  dimissa  (libere  vagans). 

Ο',  στβλεχοί  άναιμίνον.  Ά.  ίλαφος  άπα- 
σταλμάνος.46 


ν.  a :  "  Denique  sorec  a  quibusdam  καλλίκαρπο*  interpre- 
tatur,  quod  nos  in  pulcJierrimos  fructus  convertere  pos- 
sumus."  29  Sic  Codd.  18,  29,  57,  64  (ex  corr.),  alii, 

Justin.  M.  in  Dial.  p.  242,  et  Patres.  Ad  vocem  illue- 
trandam  facit  locus  Aristot.  de  Gener.  Anim.  V.  1,  17:  Τά 
δε  τών  ανθρώπων  όμματα  πολύχροα  συμβίβηκεν  είναι'  και  γάρ 
γλαυκοί,  κα\  χαροποΧ  (caesii),  καϊ  μελανόφθαλμοί  τίνες  (Ισιν,  ol 
δ'  αίγωποί.  Μ  Codd.  Χ,  85   (sine  nom.),  127.     Cat. 

Niceph.  ρ.  526  :  ΆΔΗΛΟΥ,  κατάκοροι,  θ(ρμο\,  διάπνροι,  φοβεροί. 
Cod.  57  ^η  Diarg. :  *Αλλοί  φησί'  κατάκαροι  (sic),  θερμοί,  κ.τ.ε. 
"  Κατάκαρος  potest  referri  ad  κόρος,  Stupor .  .  .  et  κατάκορος 
ad  κόρος,  satietas,  eadem  analogiae  lege,  qua  κατάκοπος  ad 
κόπος" — Jlolmes.  Immo  κατάκαρος  est  vox  nulla;  et  κατά- 
κοροι est  niger,  πάρα  τό  κορόν,  τό  μίλαν  (Schol.  ad  Oppian. 
Hal.  I,  133),  quo  sensu  voceni  adhibet  interpres  Graeco- 

Ven.  ad  Cant.  Cant.  i.  6  :  μηδαμώς  οράτε  μ*,  ότι  f  ιμ\  κατά- 
κορος. Cf.  Hex.  ad  Prov.  xxiii.  29.  31  Sic  in  textu 
Codd.  1 5,  29,  38 (cum  θαλασσών  in  marg.),  alii.       32  Cod.  X. 

33  Idem.     Cod.  VII   in  marg.  nianu   2da :    oW  όγκαρίζων. 

34  Idem;  h.e.  inter  stillicidia,  s.  latices.  Lectio  anonyma 
nescio  an  iia  interpretibus  faveat,  qui  voci  Hebraeae  mul- 
tum  vexatae  significationem  canalium  ad  quos  oves  ada- 
quantur  (Psal.  lxvii.  14),  vel  quibua  stillicidia  excipiantur 
(Ezech.  xl.  43),  inesse  affirmant.  x  "  Sic  Drusius  [qui 
descripsit  e  fragmentis  quae  olim  ipse  undecunque  colle- 
gerat].  Viciniarum,  h.  e.  γε ιτονιών,  ut  posuimus  inter  duos 
uncinos." — Montef.     Lectio  pertinet  ad   Jud.  v.  16,    et 


auctorem  habet  Eusebium  in  Onomastico  3.  ν.  ΜοσφίθαΙμ, 
ubi  pro  Graeco  μεταιχμίων  Hieron.  interpretatus  eet  vici- 
niarum.  Cf.  Hex.  ad  Jud.  1.  c,  ubi  LXX  άναμίσον  της 
διγυμίας  verterunt,  ut  in  noetro  loco  interpres  Graeco-Ven. 

ανά    τά    ημιφόρτια.  M  Cod.    X.  *"  Cod.    25,    teete 

Lagardio.  Minus  probabiliter  Nobil. :  "  Scbol.  Ανθρωπος 
ίΐς  φόρον  δονλίΰων.  Aq.  et  Sym. :  κα\  ίστι  γεωργός  νπηρε- 
τ(ϊν."  Μ  Cod.  VII  in  niarg.  manu  2<Κ      Interpres 

anonymus  Syriacum  <&JL»,  reptavit,  respexisse  videtur; 
Seniores  autem  Hebraeum  β|ίΒ*  cum  sensu  insidiandi,  quem 
ei  tribuerunt  Gen.  iii.  15.  w  Cod.  VII  in  marg.  manu 

2d».  Idem  ad  σωτηρίαν  ex  corr.  add.  σου.  Cf.  Hex.  ad 
Psal.  xxiv.  3.  Jesai.  lix.  II.  *°  Cod.  X  (cum  ηζωνηει). 

Nobil.  affert:  Ά.  (ϋζωνος.  2.  λόχος.  Hippolytus  in  Cat. 
Niceph.  p.  535 :  ΐϋζωνος  (ύζωνησει  (sic)  αυτόν  άντι  τοϋ,  ένοπλος 
άνηρ  κα\  πολεμικός  ε'νοπλίσει  αυτόν.  **  Cod.  VTI,   SUJjer- 

script.  a  manu  2^.  Ad  φοσσάτον  cf.  noe  ad  S.  Chrysoet. 
in  Epist  Paul.  T.  IV,  p.  418.  Quoad  sensum  non  multum 
distat  a  στρατόπεδον,  quod  cum  1^3  commutatur  in  Hex. 
ad  Job.  xxix.  25.  **  Cod.  X  in  marg.  sine  nom.  (In 
textu  lectio  αυτών  est  in  Oodd.  I,  II,  III,  X.)  **  Cod. 

VH,  ut  ante.  **  Sic  Codd.  Ι,  ΙΠ,  VH,  X,  14,  15,  16, 

alii,  Arab.  1,  2.  **  Cod.  X.  "  Idem.     Hieron. : 

"  Porro  ubi  nos  agrum  irriguum,  et  LXX  στίλ^χοί  άνειμε- 
vov,  id  est,  virgultutn  [immo  truncum]  resolutum,  posue- 
runt,  in  Uebraeo  legitur  aj.vla  sklua,  quod  potest  et 
cervue  emissus  transferri." 


72 


GENESIS. 


[Cap.  XLIX.  21- 


21.  ^ΒΰΓ^ΏΝ  ]Π3Π.  Edens  verba  pulcra.  (Y. 
ίπιδιδούς  kv  τω  γςννήματι  κάλλος.  Ά.  ό  διδούς 
καλλονήν.47 

23.  24.  in^  yqrn    :  cran  *hyz  ΪΤΤΏνψ*! 

"iiltpj?.  Et  odio  persecuti  sunt  eum  domini 
sagittarum.  Sed  manet  in  firmitate  arctis  ejus. 
(Υ.  και  έν(ΐχον  αύτώ  κύριοι  τοζ^υμάτων,  και 
συνίτρίβη  μετά  κράτους  τα  τόξα  αυτών.  Τδ 
ϋαμαρίΐτικόν  και  (μίσησαν  αύτον  κάτοχοι  μερί- 
δων,  και  διέμεινζν  (ν  βάθει  τόζςυμα  αύτοΰ.48 

24.  ΎΏΜ    *ΤΡρ,      Per    manus   potentis.     Ο',    δια 

χΐΐρα  δυνάστου.     "Αλλος'   παρά  ισχυρού.49 

25.  ν$?   ΓΜ"].      Ο',   ό    θ(ος    δ    ίμός.     "Αλλος-    ό 

Τκανός.60' 
ΠΠΪΛ   ^^    Ο'ΪΓΗΙ.      Abyssi    cubantis    infra. 
Ο',  γης    Ιχούσης    πάντα,    tiveKtv    (ϊύλογίας). 
"Αλλος'   αβύσσου  . .  ύποκάτω.51 

26.  uTty  ΓΙ^ΙΪΙ  ri^NJrl.     Oesiderium  collium  aeter- 

norum.  Ο',  και  kn  (ύλογίαις  (alia  exempl. 
επιθυμίας62)  θινών  (Ά.  βουνών53)  αέναων. 

27.  ^ψ   ρί?ΓΡ   ywh)  Ί9  b^  igSa.     Mane 

comedet  praedam,  et  vespere  dividet  spolium. 
Ο',  το  πρωϊνον  ίδζται  en,  και  (ίς  το  εσπέρας 
δίδωσι  (potior  scriptura  διαδώσει)  τροφήν  (Ά. 
μ(ρίσ€ΐ  λάφυρα.  Σ.  μ^ρΐίΐ  σκΰλα64).  Ό  Σιί- 
ρος'  εσπέρας  άρπάσ^ται,  και  το  πρωϊνον  μςριέί 
σκΰλα.66 

28.  *®ψ&.      Ο',  υιοί.     "Αλλος-  φυλαί.™ 


29.  ΟΓήΝ  W.      Ο'.  Vacat.     'AXXoy    και  kvtTti- 

λατο  αύτοίρ.67 

ΓΤΤ(ρβΓΓΤ?^Ι,    Ο',  kv  τω  σπηλαίω  —  τω  διπλώΊ.™ 

30.  «ΤΡ?Π  ^ΦΝ.      Ο'.  Vacat.    "Αλλος'  δ  ϊστιν  kv 

άγρω.59 

*Τ}.ψΌ~^Ι$'      Cum    agro.      C.   τδ    σπήλαιον. 
νΑλλοί*    Thv   άγρόν.00 
33.  Φ$?1•      Et  contraxit.     Ο',  και  ίξάρας.     Ά. 
(και)  συνέλεξαν.      Σ.  (και)  συναγαγών.61 


Cap.  L. 

1.  ^ΕΤν^.      Ο'.  έπι  πρόσωπον.     Alia  exempl.  «τι 

τδι>  τράχηλον} 

2.  O^NQhn  ϊ|133ΡΡΊ  YWnN  vtich  D^BhrrnM. 

—  •  :      τ  : Λ•  τ  ν  -:-  •   :      τ  •/ 

Mediris,  ut  aromatibus  condirent  patrem  suum ; 
et  condiverunt  medici.  Ο',  τοις  ϊνταφιασταΐς, 
ΐνταφιάσαι  τον  πατέρα  αύτοΰ"  και  ενταφίασαν 
οι  ένταφιασταί.  (Ά.)  τοις  ιατροΐς  του  άρωμα- 
τίσαι   τον   πατέρα  αύτοΰ'    και   αρωμάτισαν  οι 

»  '2 

ιατροί. 

3.  Π^^ΠΠ.     Conditurae.     Ο',  της  ταφής.     Ά.τών 

άρω  ματ  ι  ζομ  ένων.3 
5.  ΠΏ   "ObM    Π|ΓΤ   ΊΏ*Α.      Dicew$.•    Ecce!    ego 
morior.     Ο'.  Xeycoj/.     Alia   exempl.    πpb   του 
τ^λ^υτήσαι  αύτον,  λέγων.      Alia:    λέγων   ιδού 
έγώ   ΐίμι   αποθνήσκω.4 


47  Cod.  Χ  in  continuatione.     Post  δώΟΥΣ  fortasse  exci- 
dit  λογΟΥΣ  (KaKXopfjs).  «  NobiL  4e  Cod.  VH  in 

marg.  manu  2&*.  M  Idem.  61  Idem.  62  Sic 

Codd.  32,56  (cum  ίπιθνμιαν  8.  (πιθνμίαα),  7 1  (cum  *π\  θυ- 
σίαις),  *]ζ,  85  (cum  tvXayiait  in  marg.),  127,  S.  Chrysost. 
Opp.  T.  IV,  p.  640  Α  (cum  ίπιθυμίακ),  Theodoret.  T.  I, 
pp.  118,  119.     Huc  pertinet  scholium  in  marg.  Cod.  X: 

ΐπιθνμίαις  χτ^ηΚων  και  ίττηρμίνωρ.  ω  Theodoret.  ibid.      Sic 

in  textu  Codd.  Vll  (ex  corr.),  15,  38  (in  marg.),  135.  Cf. 
Hex.  ad  Deut.  xii.  2.  M  Codd.  X,  85  (cum  /i*ptV<t  bis), 
127  (idem).     Nobil.  affert:   Ά.  ita/ifpi«  λ.     Σ.  μ«ρι«  σκ. 

Cod.  VII  (qui  τφ  frt  SUperecribit  πρα'Λαν)  ad  δια&ίδωσιρ  (sic) 

in  marg.  manu  2^ :  μιρίσίί  λάφνρον  (ut  videtur).  u  No- 
bil.  Paulo  aliter  Cod.  25  (teste  Lagardio),  et  Anon.  in 
Cat.   Niceph.   p.  542  :   Ό  Σνρος   τό   fdrrai,  tairtpas  άρπάσίΐ, 


φησ\,  και  (κα\  om.  Cat.)  τό  πρωϊνον  pepui  σκύλα.  Μ  Sic 

Cod.  72,  Arm.  ed.  Duplex  lectio,  νιοι  Ίακωβ  φυ\α\,  est  in 
Codd.  VI,  14,  16,  aliis,  Arm.  1.  67  Sic  Codd.  X  (in 

marg.),  15  (om.  και  tmtv  avrois),  29,  72, 135,  Arab.  1,  2. 
68  Sic  (cum  ?K  pro  -τ)  Cod.  85,  et  sine  obelo  Codd.  VI,  30, 
64  (in  marg.),  alii.  69  Sic  Cod.  VII,  superscript.  vocibus 
τώ  δίπλώ  manu  2^*.  M  Idem,  superscript.  manu  2°*. 

61  Codd.  X,  127. 

Cap.  L.  l  Sic  Codd.  III,  14  (sine  τον),  i6,  25,  alii. 
2  Cod.  VII  in  marg.  manu  2•^  sine  nom.  (cum  αρωμάτισαν 
pro  ηρωμάτισαν).  3  Codd.  Χ,  1 2  7.  *  Prior  lectio  eet  in 
Comp.  (eine  αυτόν),  Ald.,  Codd.  III(ut  Comp.),  19  (idem), 
31,  aliie;  posterior  in  Codd.  X  (cum  Ιδού — άποθνί)σκω  in 
marg.  ad  λ<γων  (ν.  4)),  15  (idem),  58  (cum  αποθνήσκων), 
72(sinfr«/u),  82  (ut  X),i35(ut  72),Arab.i,  2,Arm.i. 


-Cap.  L.  26.] 


GENESIS. 


73 


10.  OttniBD^.  Et  planxerunt  ibi.  Ο',  και  εκό- 
ψαντο  αύτύν  (alia  exempl.  add.  εκεί6). 

10,  11.  "Π?ΝΠ  (bis).  Ο'.  Άτάδ.  "Αλλος-  (τής) 
ράμνου.9 

12.  DJ?  "*ψΝ3.      Ο'.  Vacat.     Alia  exempl.  καθώς 

ενετειλατο   αύτοΐς.7     Alia :     καθώς    ενετειλατο 
αύτοΐς,  και  έθαψαν  αύτον  εκεί? 

13.  ΪΓΙΝ  ΊΝύΤη.      Ο',  καϊ  άνελαβον  αυτόν.     "Αλ- 

λος-   %•  και  ήραν  αυτόν  «4.9 
Πρε^ΏΠ  Πΐΐρ.     Ο',  το  διπλούν.     "Αλλος-   τον 

άγρον  του  διπλού.10 
ΓΠΪ2ΓΠΓΙΝ.      Cum    agro.       Ο',    το    σπήλαιον. 

"Αλλος-    τ6ν   άγρόν.11 

14.  'ΊίΠΝ.      Ο'.  Vacat.     Alia  exempl.  μετ  αύτοΰ.12 
YQIt-JTH   ΐΊΙβ   ****.      Ο'.  Vacat.      •)&  /ζ^τά 

το  θάψαι  τον  πάτερα  αύτοϋ  4}ζ 

16.  "^N?  (in    posteriore    loco).     Ο',  λίγων.     Σ. 

παρακαλών™ 

17.  ΤΠΜ  Ρ$Β  «2  Νψ.     Condona,  quaeso,  delictum 

fratrum  tuorum.     Ο'.  άφες  αύτοΐς  (alia  exempl. 
roiy   άδελφοΐς    σου15)    τήν   άδικίαν.     Ά.   άρον 
δη  άθεσίαν  αδελφών  σου.16 
'ΤΡΟΌΧ  njn-,,3.      Quia  malwn  intulerunt  tibi. 


Ο'.  8τι  πονηρά  σοι  ενεδείξαντο.  Ά.  .  κακία 
ήμειψαντό  σε.17 

17.  NJ  Nto.      Ο',  όϊ£α<.     Ά.  άρον  6η." 

18.  VtpHWj  TgDS  ABQ  νΠΜ-22  C^2.      Ο'.  και 

€X0oVt€9  προ?  «1)70»/  €Γπαι/.  Alia  exempl.  και 
ελθόντες  —  προ?  αύτδΐ'  «<  £Κ  κα/ye  αδελφοί  αύ- 
τοϋ, και  έπεσαν  εις  πρόσωπον  αύτοΰ  4,  είπαν}9 

19.  "W  Ο^Ν  ηπηΠ  ^.     JVttm  enim  loco  Dei 

sum  eyo  ?  Ο',  του  γάρ  0eot)  ειμί  εγώ.  Ά. 
οτι  μη  αντί  θεοΰ  εγώ\  Σ.  μη  γαρ  άντι  θεού 
είμι  εγώ  •  *  Το  Έαμαρειτικόν  μη  φοβεΐσθε- 
και  γαρ  φοβούμενος  θεόν  είμι.21 

21.  7373Ν.     Sustentabo.     Ο'.διαθρέψω.     Ά.  διοι- 
κήσω.22 

25.  D^7?lT).      Ο',  και  σννανοίσετε.     "Αλλος•   και 

συναναβιβάσετε.23 

26.  ^Π^.      Et    condiverunt.       Ο',    και    έθαψαν. 

Ά.  (και)   ήρωμάτισαν.24 

JVWS•      In  arca.      Ο',  εν  τβ   σορω.     Ά.  (εν) 
γλωσσοκόμω.25 

Cap.    L.   22.    —  και    οι    αδελφοί   αύτοΰ  ^,28      24• 
—  τοίί  πατράσιν    ημών  «4.27 


5  Sic  Comp.,  Codd.  56,  78,  85  (in  marg.),  127  (idem), 
Arab.  1,  2,  Arm.  1.  °  Sic  Cod.VII  in  marg.  nianu  2^. 

Ad  Άτάδ  in  priore  loco  Cod.  X  in  marg. :  ή  ράμνος.  7  Sic 
Comp.,  Ald.,Codd.  I,  III,  VII  (cum  auroir  manu  2da),  X,  14, 
16,  alii,  Arab.  1,2.  8  Sic  Codd.  II  (sine  clausula,  καθώς  iv. 
αντοΐϊ),  15  (add.  post  αύτο'ις,  και  ήραν  αυτόν),  30,  72  (ut  1 5), 
74,  alii.  9  Sic  Cod.  127  in  marg.     Cf.  ad  v.  12.     Ad 

άν*λαβον,  ήραν  in  marg.  habent  Codd.  57, 85.  10  Cod.  VII 
in  marg.  manu  2<k  u  Idem.  12  Sic  Codd.  15,  58, 

72,  alii.  »  Sic  Cod.  85,  et  sine  aeter.  Codd.  X  (in 

raarg-)>  *5  (cum  αυτών),  56,  58,  82  (ut  15),  135,  Arab.  1,  2 
(uterque  ut  15).  l*  Cod.  X.  "  Sic  Arab.  1,  2,  et 

Syro-hex.  in  marg.  1β  Cod.  Χ.  ,T  Idem  (cum  ημί- 

ψαντο).  "  Syro-hex.  *Vi«  p*rf  ./.  1B  Syro- 

hex.  intextu:  :  oO*-?  J^  ,β/•*  W«to_^^-  ol/  y-oo 
.OiJso/  *  o^-»  Uojj_S  ^_iw  nNftio.  Cod.  X  in 
marg.,  testibus  Montef.  et  Ceriani:  Kratyr  άδίλφοϊ  αύτον, 


κα\  fntaav  (ϊς  πρόσωπον  (sine  αύτοΰ).  Codd.  15»  58>  72>  χ35  • 
κα\  ίλθ.  προς  αύτον  (προς  αύτον  om.  Cod.  1 35)  κα^  (*<»V*  om. 
Codd.  58,  72)  οί  αδ.  αύτον  %π(σον  (ίπΐσαν  Cod.  58)  (πι  (fls 
Codd.  15,  58)>  πρόσωπον  αύτον,  κα\  ίίπαν  (*ιπον  Cod.  "]2). 
20  Nobil.,  Codd.  Χ  (cum  ίγώ  άμι  pro  *1μι  f-γώ),  127.  Syro- 
hex. :  Ά.  μη  άντι  θίον  e-γώ  (Uti  ]ot^  .91 Ν  ..  'Ίχϊ\?)  ;  2.  μη 
γαρ  άντι  θΐον  i-γώ  άμι  (**%*+(  \j(  )ο»^  Α\>«  ί^^  \  ν>  Ν  * 
Praeterea  Nobil.  affert :  "  Aliud  schol.  Ακύλας-  ότι  μη  Θι6ς 

«γώ  ;     Σύμμαχος'    μη  yap  άντι  θΐον  (γώ;"   et  81C  (om.  ryo>   Iti 

lectione   Symmachi)  Cod.  25,   et   Cat.   Niceph.  p.  549; 
minus  probabiliter.  "  Nobil.  (cum  (Ιμι  ry«),  CckI.  25 

(cum  Θ.  pro  τό  Σαμ.),  Cat.  Niceph.  p.  550.  a  Cod.  X. 

Cf.  Hex.  ad  Prov.  xviii.  14.  a  "  Sic  ccxld.  nostri,  non 

allato  interpretis  nomine." — Montef.    Sic  Cod.  64  in  marg. 
rec.  manu  (non,  ut  Holmes.,  συναναβιβάσαη).         M  Cod.  X. 

26  Idem.         M  Syro-hex.     Deeet  in  Comp.,  Codd.  19, 108. 

27  Idem.     Deest  in  Cod.  III  solo. 


7» 


GENESIS. 


ADDENDA. 


Cap.  iv.  4,  not.  4.  In  loco  Procopii  Codex  Ambrosianus 
Q.  96  Sup.  emendatissime  scribit  επεκλίθη  pro  άπεκλήθη,  et 

τιμών  pro  τίνων.  Idem  liber  in  verbis,  της  ε'π\  του  Άδά/χ  οργής 
παρακληθεις,  a  nobis  non  SUSpectis,  ε'π\  τω  Αδάμ  et  παρακλιθείς 

(con•.  ex  παρακληθείς  a  ima  manu)  emaculatius,  ut  videtur, 
exbibet. 

Cap.  iv.  7.  Hebracam  locutionem,  ΠΝΒ>  3*tp*n"Dit,  quae 
Criticos  valde  exercuit,  nos,  praeeunte  L.  de  Dieu  in  Crit. 
Sacr.  p.  6,  secundum  notissimas  formulas,  Π3?  l^T),  pulcre 
incedere  (Prov.  xxx.  29),  JM  y&n,  fidibus  bene  canere 
(Psal.  xxxiii.  3.  Jesai.  xxiii.  16.  Ezech.  xxxiii.  33)  expli- 
cuimus,  quam  constructionem  Seniores  quoque  calculo  suo 
probaverunt,  vertentes:  ε'άν  ορθώς  προσενίγκης,  qui  tamen 
in  sequentibus,  ορθώς  δε  μη  διελης  κ.  τ.  Ι.,  nihil  viderunt. 
Etiam  de  Dieu  a  scopo  aberravit,  vertens:  Annon,  sive 
bene  offeras,  sive  non  bene,  ad  ostium  peccatum  cubat? 
Constructio  est,  ni  fallimur,  άνανταπόδοτος,  ut  post  ΠΧΒ' 
tacite  supplendum  sit,  bene  eat;  qui  usus  in  enuntiationi- 
bus  per  εάν  μεν  . .  .  εάν  (s.  εϊ)  δε  μη  prolatis,  tum  in  Hebraeo 
sermone  (e.  g.  Exod.  xxxii.  2.  Dan.  iii.  15)  tum  in  Graeco 
(vid.  Interpp.  ad  Luc.  xiii.  9)  satis  exploratus  est. 

Cap.  vi.  3  (2),  not.  4.  Adde  S.  Cyril.  adv.  Anthropomor- 

pbitas,  p.  385  :  και  γοϋν  ol  μετά  τους  θ'  γεγονότες  ερμηνευταΧ 
τέσσαρες,  τα  περ\  τούτον  τον  τόπον  εκδίδοντες,  ού  γεγράφασιν  οτι 
οί  υιοί  του  θ(θϋ   ίδόντες  τάς  θυγατέρας   τών  ανθρώπων,  άλλ'  οί 


[MSS.  ό]  μεν,  υ'ιο\  τών  δυναστευόντων,  oi  [MS.  ό]  δε,  υιοί  τών 
,  δυναστών.  Cum  vero  Auctor  quatuor  interpretes  memoret, 
,  fieri  potest  lectionem  τών  δυναστών  ad  Quintam  ed.  per- 
1  tinere. 

Cap.  vi.  17  (16).  Vox  Hebraea  ΊΠ'ϊ  Α.  Schultensio  in 
1  Clavi  Dialect.  p.  287  tectum  sonat,  coll.  Arab. Δ^>,  dorsum, 
ι  probantibus  Dathio,  Rosenmuellero,  aliis.  Equidem  cum 
I  tali  sensu  tectum,  non  planum,  sed  cameratwm,  sive  fasti- 

giatum,  intelligere  malim,  quae  notio  nescio  an  Senioribus 

obversata  ftierit,  vertentibus  :    επισυνάγων  ποιήσεις  την  κιβω- 

τόν,  h.  e.  ηοη,  ut  J.  F.  Scbleusner.  in  Nov.  Tkes.  s.  v. 
επισυνάγω  ridicule  vertit,  congregcms  inter  aedificandv/m 
animalia  et  alia  ad  vitam  sustentandam  necessaria,  sed 
/abricam  arcae  mperne  contrahens,  ita  ut  in  unius  cubiti 
mensuram  finiatur.  Sic  Diod.  Sic.  XVII,  82 :  Αΰται  δε  (αί 
κώμαι)  κα\  τών  οικιών  στεγας  εχουσιν,  εκ  πλίνθων  εις  όξύ  συνηγμενων 
έχουσας  καμάραν.  Vim  vocabuli  perspexit  Origen.  Opp.  Τ.  II, 
ρ.  6θ :  Ζητητεον  ποταπον  δει  νοήσαι  τό  σχήμα  της  κιβωτού'  όπερ 
νομίζω  οτι  πυραμοειδες  εστίν,  άρχόμενον  μίν  από  μήκους  τριακο- 
σίων πηχών,  άπο  δε  πλάτους  πεντήκοντα,  και  επί  τους  τριάκοντα 
του  ύψους  πήχεις  επισυναγόμενον,  ώστε  την  κορυφήν  γενέσθαι 
μήκους  και  πλάτους  πηχυν.  Ad  "ΙΠ*  autem  participium  cum 
hac  notione  appellari  potest  Arab.Z^,  conjunxit,  in  II 
rem  alteri  propinqvam  effecit. 


Ε  Χ  0  D  U  S. 


IN    LIBRITM    EXODI 
MONITUM. 


-,  J-N  Exodum  bene  multas  veterum  interpretum  lectiones  variis  ex  MSS.  collegimus,  quarum 
maxima  pars  nondum  observata  fuerat.  Ceterae  autem  a  Drusio  allatae,  si  cum  aliis  nunc 
primum  editis  conferantur,  numero  paucissimae  sunt,  ac  plerisque  in  locis  ope  MSS.  vel 
emendantur,  vel  pleniores  afferuntur.  Hi  porro  codices  tum  manuscripti,  tum  editi,  nobis 
ad  haec  adornanda  subsidio  fuerunt. 

"  Codex  Regius  1825,  XI  vel  XII  saeculi,  membranaceus. 

"  Codex  Regius  1871,  egregiae  notae,  X  saeculi,  membranaceus  [Hobnesii  64,  cujus  in 
gratiam  collationem  factam  nobis  manibus  terere  contigit]. 

"  Codex  Regius  1888,  bombycinus,  XII  saeculi. 

"  Codex  Regius  1889,  recens.     Continet  ab  initio  Exodi  ad  Cap.  xii. 

"  Codex  Regius  1872,  recens.  Est  secunda  pars  praecedentis,  et  continet  a  Cap.  xii 
usque  ad  finem. 

"  Codex  Basiliensis,  X  saeculi,  membranaceus,  eximiae  notae,  quem  supra  descripsimus. 
Is,  ut  jam  dictum  est,  tota  paene  Genesi  truncatus,  reliquos  Heptateuchi  libros  integros 
exhibet,  demptis  tantum  duobus  postremis  libri  Judicum  capitibus  [a  Cap.  xix.  5  ad 
finem]. 

"  Codex  Colbertinus  3084,  IV  vel  V  saeculi,  ubi  aliquot  capita  Exodi,  Levitici  et 
Numerorum,  cum  obelis  et  asteriscis;  estque  unciali  charactere  descriptus  sine  accentibus 
et  spiritibus  [Holmesii  V]. 

"  Codex  Colbertinus  1599,  recens. 

"  Schedae  Combefisianae  in  Exodum,  ubi  V.  D.  Franciscus  Combefisius  ex  variis  Catenis 
MSS.  ad  singiila  Exodi  loca  variorum  Patrum  interpretationes  collegerat.  Earum  vero  mihi 
copiam  fecit  Vir  amicissimus  P.  Michael  Lequien. 


78  IN  LIBRUM  EXODI  MONITUM. 

"  Theodoretus  editus  anno  1642  [Opp.  T.  I,  pp.  120-175  juxta  edit.  J.  L.  Schulzii]. 

"  Chronicon  Alexandrinum. 

"  Procopius  in  Heptateuchum  [Latine  editus  apud  Gesneros  fratres,  sub  titulo :  Procopii 
Gazaei  Sophistae  in  Octateuchum,  sive  priores  octo  V.  T.  libros  antiquae  lectionis  Commen- 
tarii;  sed  liber  octavus,  qui  Ruth  est,  prorsus  negligitur,  additis,  mantissae  loco,  ejusdem 
Commentariis  in  libros  Regum  et  Paralipomena>n]. 

"  Editionis  Romanae  et  Drusii  lectiones. 

"  Ex  his,  qiii  majorem  lectionum  copiam  suppeditaverunt,  sunt  Basiliensis,  cujus  formam 
descripsimus  in  Monito  ad  Genesim,  et  Regius  1871,  paris  circiter  aetatis.  Praeter  illas 
autem  veterum  interpretum  lectiones,  haec  notatu  digna  variis  in  locis  exbibemus  :  nimirum 
ad  Cap.  xxviii,  ubi  magna  editionum  varietas,  ex  Basiliensi  Codice  sex  versus  afferimus 
asteriscis  notatos,  quia  in  editione  των  Ο'  desiderabantur  antiquitus;  cujus  autem  interpretis 
sint  hi  versus  a  Basiliensi  cum  asteriscis  allati,  nondum  satis  compertum  habemus.  Ad 
Cap.  xxxvi.  8  ex  eodem  Codice  Basiliensi  prolixa  annotatio  exhibetur,  circa  praeposterum 
ordinem,  qui  kv  rfj  koivj}  LXX  interpretum  editione  observatur  in  postremis  Exodi  capitibus, 
qui  praeposterus  ordo  jam  Origenis  tempore  invectus  deprebendebatur.  Α  Capite  autem 
xxxvi  usque  ad  finem  ex  vetustissimo  Codice  CoJbertino  num.  3084  editionis  LXX  interpretum 
omnia,  quae  in  eodem  codice  habentur,  obelis  et  asteriscis  notata  afferimus,  Latine  versa  e 
regione.     Haec  monenda  duximus:   cetera  quivis  observabit." — Montef. 

Ε  codicibus  quibus  in  hoc  libro  recensendo  usus  est  Holmesius,  ii  qui  lectiones  trium 
interpretum  continent,  nunc  enumerandi  sunt. 

V.  Est  Codex  Colbert.  3084,  a  Montefalconio  exscriptus,  cujus  collationem  novam,  in  usum  operis 
Holmesiani  elaboratam,  ad  manum  habuimus.  Constat  foliis  in  Exodo  septem,  e  Cod.  IV 
evulsis,  quae  continent  juxta  Hebraeum  Cap.  xxxvi.  35 — xxxvii.  21,  xxxviii.  24 — xxxix.  21, 
xxxix.  37-41,  xl.  3,  8,  9,  12  ad  finem. 
VII.  Vid.  Monitum  ad  Genesim,  p.  5.  Continet  Exod.  i.  11 — viii.  19,  xii.  31 — xxx.  29,  xxxi.  18 — 
xxxii.  6,  xxxii.  13 — xxxvi.  3,  xxxvi.  10  ad  finem. 
X.  Vid.  Monitum  ad  Genesim,  p.  5.     Lectiones  trium  priorum  Capitum  excerpsit  Jo.  Jac.  Griesbach. 

57.  Vid.  Monitum  ad  Genesim,  p.  5. 

58.  Codex  Vaticanus,  olim  Christinae,  Reginae  Suecoram,  num.  X,  membranaceus,  circa  saeculum  XIII. 

Continet  lectiones  marginales  anonymas  ab  eadem  manu  appictas,  quarum  nonnullas  praetermisit 

Holmesius. 
64.  Vid.  Monitum  ad  Genesim,  pp.  3,  5. 
73.  Codex  Vaticanus,  num.  746,  membranaceus,  circa  saeculum  XIII.     In  margine,  sed  raro,  habet 

aliorum  interpretum  lectiones. 
78.  Codex  Vaticanus,   num.  383,   membranaceus,   circa  saeculum   XIII.     Insunt  trium  interpretuni 

lectiones,  sed  paucissimae. 
85.  Codex  Vaticanus,  num.  2058,  a  Montefalconio  Basiliensis  [potius  Basilianus]  nuncupatus,  mem- 

branaceus,  circa  XI  saeculum.     Fuit  olim  Monaeterii  S.  Basilii  de  Urbe.     Holmesii  amanuensis 

in  fronte  collationis  libri  Exodi  notat :   "  In  margine  habet  Origenianas  annotationes,  nempe  lec- 

tionee  Aquilae,  Symmachi,  Theodotionis,  et  alterius  codicis,  necnon  scholia,  ex  quibus  descripsimus 


IN  LIBRUM  EXODI   MONITUM.  79 

hic  qiiae  non  exstant  in  annotationibus  Editionis  Romanae  1587."  Praeterea,  si  Montefal- 
conio  fides  habenda  est,  Collator  nostcr  alias  trium  interpretum  lectiones  praeterlapeus  est, 
quas  in  Basiliensi  suo  exstitisse  diserte  testatus  est  Montef.,  adeo  ut,  quod  ad  hunc  codicem 
attinet,  hujus  testimonio  quam  illius  silentio  plus  tribuere  coacti  simus. 

108.  Vid.  Monitum  ad  Genesim,  p.  5. 

127.  Vid.  Monitum  ad  Genesim,  p.  5.     Desinit,  quoad  lectionee  marginales,  in  Exod.  v.  4. 

130.  Vid.  Monitum  ad  Genesim,  p.  5.  Lectiones  marginales,  quae  post  Gen.  xxxi  deeierant,  instau- 
rantur,  sed  parum  frequentes,  ab  Exod.  xviii  ad  finem. 
Lips.  Editio  impressa  Lipsiae,  1767,  a  Joh.  Frid.  Fischero,  e  Codice  membranaceo  Bibliothecae 
Collegii  Paullini  Lipsiensis,  saeculi  XI,  bono  et  accurate  scripto.  Incipit  ab  Exodi  Cap.  xxxii.  7, 
et  desinit  in  Deut.  i.  13.  Praeter  textum,  qui  hexaplaris  e6t,  in  margine  scholiis  ornatur, 
in  quibus  etiam  trium  interpretum  fragmenta  apparent.  Vid.  Bahrdt.  in  Praef.  ad  Hexapla 
Origenis,  Lips.  1769. 

Versio  Exodi  Syrohexaplaris  integra  exstat  in  Codice  Musei  Britannici  signato  "  Addit. 
MSS.  12,134/'  eamque  usque  ad  Cap.  xxxiii.  2  publici  juris  fecit  Ceriani  noster  in  Monumentis 
Sacris  et  Profanis,  Tom.  II,  pp.  113-344,  cujus  insigni  erga  nos  benevolentiae  etiam 
particulae  operis  nondum  editae  usumfractum  debemus. 


EXODUS 


Caput  I. 


5.  3p3£"TE  ^^  ^?3"^?•  Omnis  anima  egre- 
dientium  e  femore  Jacobi.  Ο',  πασαι  ψυχαι 
>>£  (ξ^λθόντων  4  e£  Ιακώβ.1  Alia  exempl. 
πασαι  ψυχαι  αι  ίξίλθοΰσαι  e£  'Ιακώβ.2  θ. . . 
ai  €/c  μη  ρου  (Ιακώβ)? 
Χΰΰΐ  D^StD.  Ο'.  —  Trej/re  καΜ  έβδομη κοντά 
(alia  exempl.  add.  >/τι/χαί4). 

7.  ΏΤΊ3  «Ηβφ.  Εί  afanrfe  /etoro  ediderunt,  et 
multiplicati  sunt.  O'.  *at  ίπληθύνθησαν,  και 
χυδαίοι    έγίνοντο.      Alia   exempl.   και    χυίαΓοί 


kykvovTOy  και  έπληθύνθησαν.5    Ά.  Σ.  καί  i£up- 

ψαν .  .     θ.   και   Ιξύρποσαν  .  .β      Aliter :    Ά. 
(και)   ϊχέοντο  .  .      Σ.  (καί)    ΐξ^ΐρψαν  .  .7 

•7.  ΟΠΝ  HW  *vWl•  Et  repleta  est  terra  eis. 
Ο',  ίπλήθυνε  δ\  η  γη  αυτούς.  Ά.  Σ.  θ.  και 
ϊπληρώθη  ή  γή  αυτών.9 

8.  ^Π^•      Ο'.  Irepoy.     Ο/  λοιποί'  καινό?.9 

9.  tejT^}.    Ο',  τω  ίθνα  {"Αλλο?•  yeW0)  αύτοΰ. 
D$J.      Ο',  το  γένος.     Alia  exempl.  το  ίθνος}1 


Cap.  Ι.    '  Sic  Syro-hex.,  et   sine  aster.  Codd.  15,  58. 

*  Sic  Comp.,  Codd.  VII,  15(1),  37,  58 (?),  alii,  Arab.  1,  2(1). 
Cod.  64  in  marg. :  3R  ίξίλθούσαι.  3  Cod.  64  juxta  sche- 
dae  Bodl.  Holmes.  ex  iisdem  falso  exscripsit:  Θ.  al  « 
μηρών ,•  Montef.  vero  ex  eodem  cod. :  Ά.  Θ.  «V  μηρών  'Ιακώβ. 

*  Sic  Arm.  1,  Syro-hex.  Obelus  est  in  Syro-hex.  Post 
ίβδομηκοντα  add.  Ίωσηφ  δ(  ?jv  (ν  Αιγύπτω,  quae  in  initio 
versus  omieerant,  Codd.  15,  58,  72,  Arab.  1,  2,  Arm.  1 
(post  ψυχαϊ),  Syro-hex.  (idem),  concinente  Hebraeo.  δ  Sic 
Codd.  1 5, 7 2,  Syro-hex.  (ά^βο  . ooo»  >\.9ι»ο).  β  Syro- 
hex.  .ooot  >  .  h  ».io  .1  .0  m  «t»o  .*a>  ./.  Paulo  aliter 
Nobil.,  Codd.  64,  127:  Ά.  θ.ίξηρποσα».  Σ.ίξηρψαν.  (Aug- 
mentum  per  «  praeter  Qrammaticos  testantur  Hex.  ad 
Psal.  xliv.  2,  et  Suidas  s.  w.  ίζίΐρψιν  et  (ξύρπνσίν.  Ε  con- 
trario  in  Psal.  civ.  30  pro  t&jp+tv  stant  Codd.  Vat,  Alex., 
Sin.,  invitis  Comp.,  Ald.  Praeterea  forma  ΐξύρποσαν,  s. 
ίξήρποσα»  (nisi  vitiosa  sit  lectio,  et  cum  ίζύρπυσα»  commu- 
tanda)  eet  imperfectum  Alexandrinum  pro  ΐξύρπον,  quod 
perepexit  Fischer.  in  Prolus.  De  Vitiis  Lex.  Ν.  T.  p.  680, 
et  longe  ante  eum  Syrus  noster,  qui  tamen  cur  ad  diversa 
unius  verbi  Graeci  tempora  repraesentanda  duobus  verbis 
Syriacis   contra   morem   usus   sit,   non    facile    expedias.) 


7  Procop.  in  Cat.  Niceph.  p.  553  :  Χυδαίοι  ίγίνοντο'  τουτέστιν, 
rfs  πλήθος  (χύθησαν.  "Odev  Ακύλας,  (χεοντο,  φησίν  ό  o*e  Σύμ- 
μαχος, (ζύρψαν  (sic),  ώ$  «τι  των  (κ  γη:  άναδιδομίνων.  Theo- 
doret.  ibid.  (Ορρ.  Τ.  Ι,  ρ.  Ι2θ)  :  Πώς  νοητέΌν  το,  χυδαίοι  iyi- 
νοντο;  Ουχ,  ως  τινΐς  νΐνοηκασιν,  υβριστικώς  (cf.  Hex.  ad 
Jesai.  xxxiii.  9  in  Addendis)  αύτ6  τίθεικεν,  άλλα  τό  πλήθος 
δίδηλωκίν.  Ούτως  γαρ,  φησιν,  ηύξηθησαν,  ως  κατά.  πάσης  ίκύνης 
(κχίθηναι  της  γης.  Ούτω  κα\  ol  π(ρ\  τ6ν  Άκύλαν  ηρμψ(υσαν. 
Hisce  auctoribus  si  fides  habenda  est,  lectio  ίχίοντο  ad 
priorem  et  paulo  liberiorem  Aquilae  versionem  pertinere 
censenda  est.  8  Syro-hex.   Jl^»^  V...Vy>Uo  .jo   ./• 

..  oo»-L».  Cod.  64  in  marg.  a  bibliopego  truncato :  Ά.  Θ. 
και  (πληρ . .  .  .  αυτ  (sic),  pro  quibus,  non  monito  lectore, 
Montef.  exscripsit :  Ά.  θ.  ίπληρώθη  ή  γη  «'£  αυτών.  Nobie- 
cum  facit  Procopius,  cujus  Graeca  in  Cod.  Ambros.  sic 

habent:  τό  γαρ,  κα\  ίπλήθυνΐν  η  γη  αυτούς,  (πληρώθη  η  γη 
αυτών,  Ακύλας  (ξίδωκίν.  °  Codd.  Χ,  1 27  (cum  Ά.  Σ.  θ.  pro 

Οί  λ.).  Syro-bex.  .Jt,-*.  .^.  Nobil.,  Cod.  64:  Ά.  θ. 
καινός.  10  Sic  Cod.  64  in  marg.  sioe  nom.  u  Sic 

Comp.,  Ald.,  Codd.  ΙΠ,  X  (cum  γίνος  in  marg.),  16,  18, 
alii,  Syro-bex.  (cum  Jmi^  in  marg.). 


[Cap.  Ι.  9-16.] 


EXODUS. 


81 


9.  OW|.      Et  fortis.     Ο',  και   ισχνά.     Ά.  (καΐ) 

όστόϊνον.12 

10.  «"ΤηΊ\      Ο',  πληβυνθχί.     Alia  exempl.  πληθυν- 

θώσι.13 

ΝΙΓΓΟΧ     Ο'.  καΣ  οδτοί  (alia  exempl.  αυτοί14). 

11.  D^DQ  "nto.     Praefecti  operarum.     Cf.  ίπιστά- 

τας    ("Αλλος-     άρχοντας15)    των    ίργων.      Σ. 
€ργο5ίώΑττα9.1β 

Dri72pl.  Tn  bajulationibus  eorum.  Ο',  kv 
τοις  ίργοις  (Ά.  Σ.  βαστάγμασιν17). 

JT*03DQ  "ny.  f7rfo*  horreorum.  Ο',  πόλ*** 
όχυράς  (Ά.  Σ.  σκηνωμάτων18). 

DhSTlb*.  Ο'.  TJ7"  τ€  Πβίβώ  (alia  exempl. 
Π«0ώμ,  s.  Πι0ώ/χ19).  Ά.  Σ.  τήν  Phitho. 
θ.  r^  Phitho.20 

Dpmn-ηκ}.    ο',  ^.ά.  ς.  θ.  *αΜ21  τα- 


μ^σση,  —  και  *Ωρ,  ^  ί'στίΐ' '  Ηλίοώτολι*  <a 

12.  ^3δΏ  Ί2|£\      Et  angebantur  proj)ter.     Ο',  και 

ςβδελνσσοντο  —ο/  Αιγύπτιοι  Ι23  άπ6  ("Αλλο?• 
άπο  προσώπου24).  Ά.  (και)  ίσικχαίνοντο  .  .Μ 
Ό  Σύρος  και  ό  'Εβραίος-   ίθλίβοντο." 

13.  Τ$?•     Cum  duriiie.      Ο'.  £ία.      Σ.  ίντρνφων- 

Τ€Ρ.      θ.  ψπαιγμω.27     "Αλλος•   δυναστεία.** 

14.  WW-•     Et  acerbam  reddebant.     Ο'.καΙκατω- 

δύνων.     "Αλλος•   και  παρνπίκραναν? 

ΓΤ1ΦΙ1.      Ο',  kv  τοις  π€δίοις.     "Αλλος•   kv  ταϊς 
χωραις.30 

ΟΓΠ2}ΓΤ>2  J"W.   Praeter omne servitium eorum. 
Ο',  κατά  πάντα  τα  ΐργα  >^Έβρ.  αυτών  Ί.31 

15.  ftnnyn.      Ο',   των  'Εβραίων.     "Αλλος-    ταΐς 

Έβραίαις.32 

16.  ΙΓΡΝ-ρ.    Ο',  καϊ  άσι.    "Αλλος-  καϊ  Sfw0€  .  ,33 


11  Cod.  64 :  *Α.  6στο . . ,  reliquis  excisis.  Cf.  Hex.  ad 
Deut.  vii.  1.  Formam  magis  legitimam  οστίϊνος  posuit 
Aq.  ad  Gen.  xviii.  18.  Psal.  xxxiv.  18.  13  Sic  Codd.  19, 
58,  72,  alii,  et  Syro-hex.  in  textu,  cura  nota  marginali: 
"  πΚηθννθη  (U^rn  >)  positum  est  in  Graeco."  M  Sic 

Gomp.,  Codd.  15,  19,  108,  Syro-hex.  (cum  οίτοι  in  marg.). 
16  Cod.  VII  in  marg.  manu   2^.  1β  Codd.  64  (cum 

tpyob . . .),  1 27.  Nobil.  affert :  Schol.  *ργο8ιώκτας.  v  Cod. 
64:  Ά.  Σ.  βαστάγμ  . . .  (sic).  Cf.  Hex.  ad  Psal.  lxxx.  7. 
18  Idem  :    Ά.  Σ.   σκην  . . .  (sic).     Procop.  in   Cat.  Niceph. 

P'  555  •    ^  Ύ°Ρ   Άκυλαί,    σκηνωμάτων,   e£eoWci\  19  Prior 

lectio  est  in  Codd.  X,  30,  77,  85,  130;  posterior  in  Codd. 
III,  118  (teste  Ceriani).  Syro-bex.  yok.«f>\o.  20  Syro- 
hex.  .o^.°»\  .«»  J  .ok  .ft\  .1.  21  Sic  Syro-hex. 

in  textu.  Copula  deest  in  Cod.  58.  M  Obelus  est  in 
Syro-hex.,  Arab.  1,  2.  Clausulam  reprobant  Codd.  53,  58. 
Euseb.  in  Onomastico,  p.  376:  "Ων  i<mv  Ήλίονπολίί  iv  At- 

γνπτω,  ην  και  αυτήν  (ρκοδάμησαν  ο'ι  νιοι  Ισραήλ  κατά  τους  Ο''  το 
γαρ  Έβραϊκον  ουκ  «χ«•  και  (ϊκότως-  προνπήρχ(  γαρ  της  (Ισόδον 
των  νΊών  Ισραήλ.  (Ad  Πιθωφ  (sic)  Cod.  64  in  marg. : 
οΊασκ...;  ad  'Ραμ^σσή,  στομικ  .  .  .  (fort.  σασμος  ίκ  σητός); 
ad  Ήλιούίτολίί,  κόπο:  (ρκ).)  Μ  Obelus  est  in  Syro-bex., 

Arab.  1,2.  M  Sic  Cod.  VII  ex  corr.  manu   2<Κ 

28  Nobil.,  Codd.  64  (eine  nom.),  127  (cum  ϊσνχαίνοντο). 
Cod.  85  in  textu:  ίσιχχαΊνοντο  rois  νϊούς  Ισραήλ.  (Glossae: 
Σικχαίνομαι  τούτον  τον  ανθρωπον.  Taedet  me  hujus  hominis.) 
Cf.  Hex.  ad  Gen.  xxvii.  46.  Num.  xxi.  5.  Jesai.  vii.  16,  in 
quibus  omnibus  locis  forma  activa  prostat.  M  Nobil., 
τομ.  1. 


Anon.  in  Cat.  Nicepb.  p.  555,  uterque  cum  scbolio:  6ρωντ*ς 
αυτούς  πληθννομίνονς,  καϊ  ίκάκουν  αυτούς.  Etiam  PrOCOp.  MS.  : 
το  δί,  έβδΐλύσσοντο  oi  Αίγύιττιοι  άπ6  των  νιων  Ισραήλ,  ό 
'Εβραίος,  ϊθλΐβοντο,  φησί.  ν  Codd.  Χ  (cum  (μπίγμω),  127 

(cum  (μναιγμοι).     Cod.  64  tantummodo  habet:   Ά.  (sic) 

tvrpv  ....     Montef.  edidit :  Ά.  ίντρνφήματι.     2.  θ.  ίμπαίγματι, 

non  memorato  auctore.  Quod  autem  affirniat  p.  673, 
vocem  Ή^Β  Symmacbum  vertere  solere  ίμπαιγμος  et  *μ~ 
παιγμα,  id  falsum  eese  demonstrant  ipsa,  quae  testee  appeb 
lat,  Lexica  sua.  Cf.  Hex.  ad  Lev.  xxv.  43.  **  Cod.VII 
in  marg.  manu  2^.  29  Cod.  VII  in  marg.  manu  2^ : 

και  napfmxpa  (sic).  Cod.  64  in  marg. :  iraptn ....  (non,  ut 
Holiues.,  'A.  napm ....),  unde  Montef.  eruit:  Άλλοι•  παρ*- 
πίκραινον.  *°  Cod.  VII  in  marg.  manu  2^.         3l  Syro- 

hex.  Sic  eub  simplici  aster.  Cod.  64  in  marg.,  et  sine 
aster.  in  textu  Codd.  15,  72.  Μ  Cod.  VII  ex  corr. 

raanu  2^,  quae  ας  (sic)  bis  superscripsit  τφ  ων.  Mox  ad 
Σπτφώρα  Montef.  ex  Regio  1871  (=Holmes.  64)  affert: 
"Αλλος*  όρνίθιον,  necnon  ad  Φουά:  *Αλλοί*  ('ρνθρόν;  quas  lec- 
tiones  Symmacbi  esse  autumat,  cum  sint  niera  glossemata 
etymologica,  e  Philone  Jud.  petita.  Ad  Φονά  Cod.  64  in 
marg.  notat :  ίρνθρ . . ;  Cod.  X  autem :  ίρνθρον  ή  (μφαής. 
Ad  2(πφώρα  Cod.  64,  non  h.  L,  sed  ad  Cap.  n.  21,  scholium 
habet :  όρνίθιο ....  λονή  (fort.  όρνίθιον  ή  καλλονή ;  ut  prior 
vox  ad  Π">Β?  (ii.  21),  posterior  ad  •'ΠΒΒ'  (i.  15)  referatur). 
53  Cod.  64  in  marg.  sine  nom.,  post  quod  aliquid  excisum 
videtur,  fortasse  αύτάς. 


82 


EXODUS. 


[Cap.  Ι.  Π- 


Ι 7,  18.  ϋ'Υ/JJ  JW  (bis).     Pueros.     Ο',  τα   dp- 
σ*να.     Ά.  θ.  τά  παιδία  (s.  παιδάρια).3* 

19.  ΓΪΗ2ΏΠ.      Ο'.  Αιγύπτου.     Alia  exempl.  At- 

γνπτίαι  (s.  α/  Αίγυπτίαι).35 

m^on  ϊγΛν  κίηη  D^nn  Π2π  Γήτη3 

^rj"!•  Nam  vegetae  sunt ;  antequam  venerit 
ad  eas  obstetrix,  etiam  pepererunt.  O'.  τί- 
κτουσι  γαρ  πριν  ή   uat\6tiv  προ?  αυτά?  τα? 

μαίας,    και     (TIKTOV.       Ά.    οτι    τοκάδίς    αύται... 

Σ.  μαΐαι  γαρ  dai,  και  πρ\ν  €iae\6eiv  τα? 
μαία?,  τίκτουσιν.  θ.  ότι  ζωογονοΰσιν  αύται' 
διότι  πριν  (ίσίλθίΐν  προ?  αυτά?,  τίκτονσι.37 
Άλλο?•    (οτι)   ύγιαίνουσιν  αύται . .  ,38 

20.  3»*}.     Ο'.  <-ΰ  &  έποίν.     θ.  (καϊ)  ηγάθυν<ν.™ 

21.  Ο^ΓΟ  0ΓΤ7  fcOT.     Etparavit  eis  domos  (opes). 

Ο".  2£  και  4  εποίησαν  έαυταΐ?  οικία?.40  Ά. 
Σ.  και  (ποίησαν  αύται?  οίκου?.11 

22.  ΓΠφΠ.      Ο',   ci?  τον    ποταμόν.      (Ά.)   «'?   το 

ρΥιθρον* 


Cap.  Ι.  ι.  τ  τω  πατρι  αύτωνί.43  ίο.  δ(ΰτ(  οΰν 
~τήμ€Ϊ?4  κατασοφισώμίθα.44  22.  τ-τοΐ?  Εβραί- 
οι? <« 


Cap.  II. 

1.  "Ην-^?"^*? •      Ο',  των  θυγατίρων  Α*υί  (alia  ex- 

erapl.  add.  και  £σχ€ΐ>  αυτήν1). 

2.  Ν*!!!   1'ΊΐΟ",,3.      Ο',   άστίΐον    (alia   exempl.    add. 

6v2).     Ά.  στ*  αγαθό?  . .      Σ.  ort  καλό?  .  .3 

inj2S2ftt.  2£/  abscondit  eum.  Ο',  ΐσκίπασαν 
αυτό.  Σ.  (.σκίπασ^ν  αυτόν}  "Αλλο?•  €/fpu- 
tyev* 

3.  Ν*9*  ^5Φ•     Arculam  papyraceam.      Ο'.   0i/Stf 

(s.    θήβην)     >>£  παπύρου <β      Ά.  Σ.    κιβωτον 
παπύρου.7 

"v?-?"^?  ^?.  Ο',  το  παιδίον  d?  αυτήν.  Άλ- 
λο?•  €ί/  αι)τ^  το  παιδίον.9 


34  Montef.  ad  ν.  17  e  Regio  1 87 1  edidit:  θ.  τά  παιδάρια. 
Ιη  contrariam  partem  Holmesii  amanuensis  ad  ν.  1 8  ex 
eodem  exscripsit:  *A.  θ.  παίδια.  Etiam  Cod.VII  in  marg. 
manu  2da  sine  nom.  ambiguam  scripturam  habet.  x  Sic 
Comp.,  Codd.VH  (ex  corr.  manu  2da),  19,  30,  alii,  Syro- 
hex.  "Syro-hex.  .<_^«  )ϊ•^-?  ^-»  .1     (In 

3  Reg.  iv.  26  Graeca  locutio  τοκάδίς  Ιπποι  Nostro  sonat 
ji^  )V-fcO».)  37  Nobil.,  Cat.  Niceph.  p.  557.  Syro- 
hex.  affert :  Σ.  μαίαι  γάρ  (ίσιν  (^_.o^-»k— »(  i  «  ^  )h-  »  —). 
θ.  αύταϊ  ζωογονονσιν  (^Joo  ^JOt).  Diodorue  ill  Cat. 
Niceph.  p.  557  :  Ή  των  θ'  ίρμηνύα  την  ταχύτητα  δοκ(Ί  σημαί- 
νον των  Εβραίων  γυναικών,  την  κατά  το  τίκταν  φθονούσαν  την 
παρουσίαν  των  μαιών'  η  δ(  του  Συμμάχου  και  θ(θδοτίωνος,  οτι  αί 
γυναίκα  των  Εβραίων  ισασι  την  μακυτικην  (πιστήμην,  και  της 
των  μαιών  παρουσίας  ου  χρηζουσϊ  δώ  δη  αύτα'ις  προχωρά  (ηοη 
παραχωρύ,  ut  Montef. )  και  το  ζωογονΟ»  τους  apptvas.  Μ  Cod. 
VII  in  marg.  manu  2^ :  νγιαν ....  αύται,  ceteris  evanidis. 
39  Cod.  64  ad  ei  IH  tiroiti  in  marg.  affert:  . . .  ήθυν(ν  (sic). 
Cf.  Hex.  ad  1  Reg.  ii.  32.  *°  Sic  Syro-hex.,  et  sine 

aster.  Codd.  15,  58,  72,  130,  Arm.  1.  41  Cat  Niceph. 

p.  557  •  ΑΔΗΛΟΥ.  Φαν*ρώτ*ρον  ηρμηνίυσαν  ο  Συμ.  και  Ακύλας' 
ον  γαρ  αί  μα'ιαι  ίττοίησαν  iavrait  οικίας,  όπ*ρ  αν  τις  οίηθύη  κατά 
tovs  Ο'*  αλλ*  6  6tbs  ίποίησίν  ίαυταϊς  (leg.  ανταΐί)  οίκους,  ου 
τούί  χηροτάκτους  κ.τ.ί.  Aliae,  sed  ηοη  una  de  causa  sus- 
pcctas,  Aquilae  et  Symmachi  lectiones  Montef.  e  Catenis 
MSS.  euis  [et  Cat.  Niceph.  ibid.]  edidit:  Ά.  Μ  ουν  *φο• 


βούντο  ai  μα'ιαι  τον  θ(ύν,  (ποίησαν  έαυτάϊς  οίκους  [Cod.  85 :  Ά. 
κα\  (ποίησαν.  Cod.  1 2  7  :  Ά.  και  (ποίησαν  (αυτα'ις  οίκου;].  Σ. 
(π(ΐδη  [sic  in  textu  LXXvirali  pro  «ret  δ(  Comp.,  Ald., 

Codd.  ΙΠ,  VII,  X,  15,  l8,  alii]  (φοβοϋντο  ai  μα'ιαι  τον  θ(6ν, 

ίποίησαν  (αυταϊς  οϊκίας.  Praeterea  Montef.  ex  iisdem  affert: 
θ.  (ποίησίν  αυταϊς  οίκους;  quam  lectionem  ηοη  agnoscit 
Niceph.  ω  Cod.  VII  in  marg.  manu  2ώ,  hic  et  w.  4,  5. 
Cf.  Hex.  ad  Exod.  vii.  24.  Job.  xxviii.  10.  ω  Syro-hex. 
44  Arab.  1,2,  teste  Pat.  Junio  in  Bibl.  Pol.  Waltoni  T.  VI. 
Holmesius  vero  ex  iisdem  -^  cum  nobis  allegat.  In  Syro- 
hex.   clausula  casu  excidisse  videtur.  4δ  Syro-hex., 

Arab.  1,  2. 

Cap.  II.    1  Sic  Comp.,  Ald.,  Codd.  III,  VII,  X,  14, 15, 
16,  alii,  Arab.  1,  2,  Syro-bex.  2  Sic  Codd.  29,  53,  alii, 

Syro-hex.  3  Codd.  85, 127.     Nobil.  affert :  Ά.  αγαθόν. 

Σ.  καλόν.  Cod.  VII  in  marg.  manu  2ώ :  d-yatfoV.  Prae- 
terea  ad  Ιδόντίς  δ(  Montef.  e  Reg.  187 1  exscripsit:  Σ.  ίδών 
δί,  repugnante  Holmesii  amanuensi,  qui  lectionee  mar- 
ginalee  hic  excisas  fuisse  affirmat.  4  Reg.  187 1,  teste 

Montef.  6  Cod.  VII  in  marg.  manu  2<Κ     Syro-hex.  in 

niarg. :  (κρυψαν  αυτόν  (»#«CL*jkJ).  β  Sic  Syro-hex.,  et 

sine  aeter.  Ald.,  Cod.  15  (cum  θίβην).  Ad  θίβη(3\ο)  Cod. 
VII  in  marg.  scholium  habet :  κιβώτιον  «  βύβλον  π\(κτ6ν, 
ώς  αχ>ινικώδ(ς  (corr.  ex  Suida  s.  ν.  θίβης,  κοφινώδ(ς).  7  Codd. 

64  (teste  Montef.),  85, 127.  Cf.  Hex.  ad  Jesai.  xviii.  2. 
8  Sic  Cod.VII  ex  corr.  manu  2^. 


-Cap.  II.  22.] 


Ε  Χ  0  D  U  S. 


Μ 


3.  FflDS.      Injunceto.     Ο'.  ttt  τδ  cXoy.     Ά.  kv  τψ 
παπνρίώνι.9 

5.  ζΓζ)1^.?)•      Et  puellae  ejus.      Ο',  καϊ  ai  άβραι 

(Ά.  ai  παιδίσκαι.     Σ.  τα  κοράσια10)  αυτής. 

ΊΝ")Π  "T^~7V.  Ad  oramfluminis.  Ο'.παρατο^ν 
ποταμόν.     "Αλλο?•    χείλο?  τοΟ  ρείθρου.11 

FpDPf  "^ΡΓΟ.  Ο',  cp  τφ  €λ*ί.  Ά.  kv  μέσω  τον 
παπνρεωνος.12 

ΠηΏΝ',ηΝ.  Ancillam  ejus.  Ο',  τ^ν  άβραν. 
"Αλλο?•    (ττ)ι/)   οίκίτιδα13 

6.  Π3!ΐ  ^V3-n2rn  "fcyrrtj,      Ο',   {όρο)    παιδίον 

κλαΐον  kv  Tfj  θίβει.  Alia  exempl.  (όρα)  £&  τδ  «< 
παίδων  ^  και  ην  παιδίον  ^  κλαΐον  —  €ί>  τ^ 
6ίβ€ΐ4}*   ' 

13.  D^?.      /rater  se  rixantes.     Ο',  διαπληκτιζομί- 

νονς.     Ά.  Σ.  διαμαχομένονς.15 
τΤ}Π.    Ο',  τδι>  πλησίον.    "Αλλος•  4ταΐρον  σον.19 

14.  "^  «Η&.      Ο'.  ^  c/f  dVO>a  «<  άρχοντα.17 

iVwm  interficere  me  tu  cogitas,  quemadmodum 
interfecisti  Aegyptium?  CK.  μ»)  άι/ίλεα»  /z« 
στ)  0€λ«ί9,  δ>  τρόπον  avciXes  X^ts  τδι/  Αίγν- 
πτων;      Ά.    μι^τ*    άποκτύναί   με    σύ   λεγεί?, 


κα0ά  άπίκτίΐνας  σύν  Thv  Αίγνπτιον ;  Σ. 
/x»7Tt  άποκτ€Ϊναί  μ€  σύ  λέγεις,  δ>  τρόπον  άπί- 
κτ*ινας  Tbv  Αιγνπτιον ;  θ.  ι)  άϊ/ίλεΓν  /xc  σύ 
Xeyeis,  hv  τρόπον  avtiXts  τον  Αιγνπτιον ;,β 

15.  Ο',  ίλθων  δ*   c/y  y^i'  Μα&ά/ζ.      Alia  exempl. 

vacant.19 

16.  Γή22  3Πψ.      Ο'.  V*"  ίττά  βνγατίρπ.     Alia 

exempl.  cVra  θνγατίρ^  %  Σ.  ^σαι/  «4.20 
Ο^ΓηΠ'ΓίΝ.      Canales.     Ο',   τάί    δ(ζαμ€νάς. 
"Αλλο?•    (τάί)   ποτίστρας.21 

19.  ΠΤΊ   ΓίΤΤΌ^.      #f   etiam   hauriendo   hausit. 

(Υ.  και   ^  άντλων  4   ήντλησεν.22 

20.  HJ    ΠΏ7.      Ο',  καί    tVari   (alia    exempl.  add. 

όντως23). 

21.  H2tih  TWO  hin*\     Et  consensit  Moses  habi- 

tare.      Ο',  κατωκίσθη  δ\  Μωνσής.      Σ.  ωρκισ* 

δϊ  Μωνσην  ωσΤ€  01Κ(Ίν.  θ.  Καϊ  ήρζαΤΟ  ΊΑωνσης 
καΤΟΙΚίΐρ.-* 

ΓΠ522.     Ο'.  Σεπφώραν.     Schol.  ορνίθων,  ή  καλ- 
λονή.25 

22.  "^Χ      Ο',  πάροικος.     Ά.  προσήλντος.2* 
JT-OJ  γΊΝ3.     Ο',  kv  γη  άλλοτρία  (Ά.  &νη27). 

Alia  exempl.  add.  το  £e   Βνομα   τον  δεντίρον 


9  Codd.  64  (cum  .  .  .  απνρ(ωνι),  85,  127  (cum  παπνρώνι). 
10  Codd.  85,  127  (uterque  siae  articulis).  Cod.  VII  in 
marg.  manu  2^ :  Ά.  ai  παιδίσκαι.  τα  κοράσια  (eic).  u  Cod. 

VII,  superscript.  manu  2da.  Vid.  Dan.  x.  4  in  Hebr.  et 
LXX.  12  Sic  Montef.,  tacito  auctore,  notans :  "  Lec- 

tionem  Aquilae  sequitur  Vulgatus  interpres,  qui  vertit: 
in  papyrimie."  Cod.VII  in  marg.  manu  2da:  tv  τψ  παπυ- 
ptS>vi.  u  Cod.  VII  in  marg.  manu  2<Κ     Cf.  ad  Cap. 

xxi.  8.  M  Sic  Syro-hex.  Cod.  15:  (όρά)  και  ην  π.  κλάϊον 
iv  τχι  θ.  Arab.  ι,  2,  teste  Holmesio:  3£  -^-  infantem,  et 
infanaflem  ^r  «"  τρ  θ.  Cod.  64  male  pingit :  X•  iv  rrj  θηβη. 
Post  παώίον  Cod.  VII  in  marg.  manu  2da  apponit :  κα\  Ιδού 
waidiop.  u  Cod.  64.  le  Cod.  VII  in  marg.  raanu  2<Κ 
17  Syro-hex.  Cod.  64  in  marg. :  •Χ•  tlt  avbp  . .  18  Cod.  127. 
Ad  6i\tit  Cod.  64  in  marg.  affert:  \iytis,  et  sic  in  textu 
Syro-hex.  "  Sic  Codd.  X,  72,  Syro-hex.  (qui  habet  in 

marg.),  Arab.  1,  2.  Iidem,  excepto  X,  copulam  ante  «ά- 
θισίν  inferunt.  Ad  Μαδια/ι  Montef.  affert:  ΆλλοΓ•  (κκρί- 
σί«Γ,  tacito  auctore.  Sic  (vel  potius  eV  κρίσΐωή  Cod.  64 
in  marg.,  quae  glossa  est  Hebraeae  vocis  t)"!D.  *  Sic 


Syro-hex.,  et  sine  nota  hexaplari  Codd.  58,  72.  "  Cod. 
64  in  marg.  sine  nom.  Sic  Cod.  VII  in  marg.  manu  2d*, 
eubscripto  γούρνας  (sic).  Ά  Sic  Syro-hex.  (qui  male 

pingit:  •Χ•  κα\  άντλων*),  et  sine  aster.  Cod.  58.  Minus 
bene  Montef.  e  Cod.  64  (qui  post  ποιμίνων  in  marg.  habet: 

•)K  ώτλώι>) :     Ο',    απο    των    ιτοιμίνων    •Χ•  άντλων  *    κα\    ήντλησίν. 

23  Sic  Comp.,  Ald.,  Codd.  II  (ex  corr.),  III,  VII,  14,  16, 
alii,  Syro-hex.         24  Cod.  64,  truncato  margine:  Σ.  ώρκισί 

δ«  μ  .  .  .  .  ωστ€  οίκ  .  .  . .     θ.  καϊ  ήρξατο  μ roocei  . .     Sym- 

machum,  ut  solet,  imitatus  est  Hieron.,  Hebraea  vertens: 
Juravit  ergo  Moyses,  quod  hahitwret  cum  eo.  Sed  verbum 
transitivum  ώρκισί  omnino  postulat  ut  Μωνσην,  non  Μωυσηί, 
legamus,  concinentibus  Judaeorum  magistris,  qui  Jethro- 
nem  generum  suum  juramento  obstrinxisse,  ut  filium  pri- 
mogenitum  idoloruin  cultui  devoveret,  fabulantur.  Cf. 
D.  Abr.  Geiger  in  Symmaclius  etc.  p.  50.  "  Cod.  X  in 

marg.  Cf.  ad  Cap.  i.  15.  Mox  v.  22  ad  Τηρσαμ  idem  in 
marg.  notat :  πάροικος  «*ί.  w  Cod.  64.  Sic  sine  noai. 
CM.  VII  in  marg.  manu  2*•.  *  Cod.  64. 


β* 


EXODUS. 


[Cap.  II.  24- 


UaXtaev  Έλκζίρ•   ό  γαρ  θ(ύς  τον  πατρός  μου 
βοηθός  μου,  και  ίρρύσατό  μ*  εκ  χ^ιρο?  Φαραώ.28 

24.  ΠΠ£Ν5"ΠΝ.     Qemitum  eorum.     Ο',  τον  στ(να- 

γμόν  αυτών.     Ά.  Σ.  της  οιμωγής  αυτών.29 

25.  ΜΠρ.      Ο',  καΐ  ίπ«8βν.     Ά.  θ.  καΐ  tfav.30 

Cap.  Π.  3•  «rt  κρύπτίΐν  >>£  αυτό  <έ.η  6.  —  ή 
θυγάτηρ  Φαραώ  Ί.  1 1.  —  ταΐς  πολλαΐς  «*.33  τ  τους 
υ  ιούς  Ισραήλ  Ι.33  —  τών  υίών' Ισραήλ  4.34  14.  τδ> 
Αιγνπτιον  —  χθίς  Ι.35  το  ρήμα  —  τοΰτοί38  1 6. 
—  ποιμαίνουσαι  τα,  πρόβατα  του  πατρύς  αυτών  «4.37 
22.  —  ι)  yw?)  «<  ^  (T€kcv  υ  ιόν  ^,38 


Cap.  III. 

1.  i2Ph.      Soceri  sui.     Ο',  του  γαμβρού  (alia  ex- 
empl.    πΐνθ^ροϋ1)    αύτοϋ.      Ά.    νυμφςυτοΰ  . 
Σ.  πζνθΐροΰ 2 .  . 


1.  3iW.     ifr  «gnV.     Ο',  και  ήγαγΐ  (s.  ^γ*^.     Ά. 

ήλασ*ν.3 

&??'$$  "!?'?.      C.  «ί  το  δρος  (alia  exempl. 
add.  του  tfcoO4). 

2.  njDH  "^nQ.    Ε  medio  rubi.    O'.  e/c  ^  /zeVot;* 

τον  βάτου.5 
"^$3-•      Ardens.     Ο',  καίεται.     Ά.  άναπτόμενος* 
Σ.  εφλίγετο.7 

3.  ΠΝΊΏΓΓ.ΠΝ.      Ο',  τό  όραμα.     Σ.  τδ  β€α/χ«•8 

4.  Π20Π  ^yinQ.      Ο',  e/c  τοΟ  /Sarot/.     Alia  exempl. 

€<  μέσου  του  βάτου.9 

*Ί3Π.      Ο',  τί  «στ»/;     Ά.  θ.  t^oi>  €γώ.10 

5.  'Φ•      jEJ^we.      Ο',   λύσαί.     Ά.   ίκσπασον.      Σ. 

ύπόλυσαι.11 

T7V?  •     CSatfceo*  ίκο*.     Ο',  το  υπόδημα  >£  σου  <12 
yh$.      Ο'.  Vacat.      ^.  Ά.  €τγ'  ούτοδ  <13 


28  Sic  Comp.,  Codd.  VII,  Χ  (sub  Κ,  fortasse  pro  ^),  14 
(ora.  (κάλισαι),  i6  (idem),  18,  alii,  Arab.  1,  2,  et  Syro-hex. 
in  marg.     Alia  interpolatio,  eVt  δ«  συλλπβοΟσα  «-««ν  νίό» 

Stivtpov,  και  ('κά\(σ€  το  όνομα  αυτόν  Έλκζίρ'   6  γαρ  6(bs  κ.  τ.  (., 

est  in  Ald.  (qui  infert  λίγων  post  'EXtffep),  Codd.  76  (om. 

htvTtpov,  cum  ('πωνόμασί  pro  ticakfae,  et  ίξίίλατο  pro  «ρρύ- 
σατο),  82  (cum  (πωνόμασ€  et  (ξ(ίλατο),  83  (ut  Ald.),  85,  Ιθ8, 

129.    Cf.  Cap.  xviii.  4.  w  Codd.  X,  127  (cum  Άκ.  pro 

Ά.  Σ.).  Cod.  64  in  marg. :  . . .  ϊμωγης.  *°  Syro-hex.  .^. 
.JJLmO  .L.  Mox  ad  κα\  ίγνώσθη  αυτο'ις  Cod.  VII  in  marg. 
manu  2^:  κα\  ήλίησΐν  αυτούς,  quod  echolium  esse  videtur. 
31  Syro-hex.  Sic  (pro  αύτ6  m  κρ.)  sine  aeter.  Comp., 
Codd.  III,  VII,  X,  14,  16,  alii.  Pronomen  deest  in  Codd. 
53»  75•  M  Idem.  Ώ  Idem,  qui  male  pingit :   τους 

υιούς  -r-  Ισραήλ  4,  M  Idem.  *  Idem  (pro  χθίς  τον 

Αίγ.),  et  sic  sine  obelo  Codd.  III,  14,  15  (cum  ίχθίί),  i6, 
alii.  M  Idem.  *"  Idem,  om.  Ίοθ6ρ  in  fine,  quae  vox 

abeet  a  Co<ld.  29,  37,  aliis,  Arab.  1,  2.  M  Idem.  "  He- 
braeue  pro  toto  loco,  iv  γαστρί  8e  λαβοϋσα  ή  γ.  fTtKtv  υ'ών, 
habet  et  peperit  filium.  Male  igitur  notae  Origenianae  in 
Nostro,  vixque  ex  contextu  puto  olim  defuisse  trtKtv  vlov 
in  LXX,  cum  Cod.  78  [qui  solus  reprobat] ,  junior  codex, 
potuerit  ex  oscitantia  amanuensis  omittere." — Ceriani. 

Cap.  III.  '  Sic  Comp.,  Ald.,  Codd.  VII  (in  marg.  manu 
2*1*),  14,  71,  72,  alii.  Duplex  lectio,  γαμβρού  π*νθ*ρον,  est 
in  Codd.  19,  108,  118.  Cod.  64:  γαμβροί,  superscripto 
ntvutpov.     Syro-hex.   in  textu:    ■-"•"^  --,  eoceri  eui;   in 


iuarg.  autem :  "  Ταμβρον  (jL»fc^-».)  τον  ncvuepov  (yeiflW  M\) 
vocat  Scriptura,  utens  more  humano,  et  praesertim  linguae 
Graecorum;  saepe  autem  hoc  apud  eos  dicitur."  2  "  Haec 
ex  Regio  187 1  mutuamur,  ubi  lectio  Aquilae  [quam  non 
memorat  Holmesii  amanuensis],  ut  et  multae  aliae,  excisa 
fuit,  ita ut  postrema  tantum  syllaba ...του  remaneat.  Sed 
ibi  legendum  esse  ννμφΐντοϋ  non  dubium;  quia  infra  Cap. 
xvii.  1,  ubi  de  Jethro  Moysis  socero  agitur,  Aq.  tflh  vertit 
ννμφευτης,  id  est,  ad  literam  pronubus,  tametsi  puto  Aqui- 
lam  intellexisse  socerum." — Monte/.  3  Codd.  X  (qui  ad 
rfkOev  male  refert),  127.  Cf.  Hex.  ad  1  Reg.  xxx.  2,  22. 
Psal.  lxxvii.  52.  *  Sic  Comp.,  Ald.,  Codd.  VII  (manu 

2^),  X,  18, 19,  alii,  Arab.  1,  2,  Syro-hex.,  Euseb.  in  Dem. 
Evang.  p.  239  (juxta  Cod.  Paris.  a  Gaisfordio  adhibitum). 
6  Sic  Syro-hex.,  et  sine  aster.  Cod.  58,  Arm.  I.  Cod.  64 
in  textu :  «  του  βάτου,  cum  •3Κ  super  eV,  hic  et  v.  4.  Cod. 
VII  in  marg.  manu  2^ :  μίσον  της  βάτου.  β  Nobil., 

Cod.  127.  7  Codd.  X  (teste  Griesb.),  85,  127.     Minue 

probabiliter  Nobil.:  Σ.  φλ€γόμ(νος.  8  Codd.  X,  127. 

Montef.  β  marg.  Cod.  1871  edidit :  . .  .  θαύμα,  tacente  Hol- 
mesii  amanuensi.  9  Sic  Codd.  58,  128,  Syro-hex., 

Kuseb.  ibid.  pp.  239,  246.  10  Cod.  64.     Sic  sine  nom. 

Cod.  VII  in  marg.  manu  2^.  u  Nobil.  (curu  ΰπόλυσον), 
Codd.  85  (teste  Montef.),  127  (sine  siglo  Ά.).  u  Sic 

Syro-hex.,  et  sine  aster.  Cod.  132.  13  Syro-hex.     Sic 

sine  aster.  Cod.  58,  Euseb.  ibid.  p.  246.  Cod.  VII  in 
marg.  manu  2^ :  «V  αυτόν. 


-Cap.  III.  22.] 


EXODUS. 


6.  "V?P.?3•      Ο',  άπεστρεψε  δε.     Ά.  (και)  άπεκρυ- 

ψεν}* 

7.  'ΟΘΟ.      Ο'.  από.     "Αλλος-  άπο  προσώπου}6 

Τ1Νρ?5~ϊ"Μ•      Dolores  eorum.     Ο'.  ττ)ν  όδύνην 
αυτών.      (Σ.)  τάς  καταπονήσεις  .  .1β 

9.  csrfo  onso  ίϊτν  vrfa-rnN  wfcrrorn 

w  ._.  •-:•  ν-:       ι ν  •      •  τ        -: 

DPN.  Ο',  κάγώ  4ώρακα  τον  βλιμμον,  tv  oi 
Αιγύπτιοι  βλίβονσιν  αυτούς.  Ά.  καίγε  εώ- 
ρακα  συν  rbv  άποθλιμμον  tv  οι  Αιγύπτιοι  άπο- 
θλίβουσιν  αυτούς.  Σ.  και  έώρακα  τήν  θλΐψιν 
αυτών,  ην  ol  Αιγύπτιοι  θλίβουσιν  αυτούς,  θ. 
ομοίως  τοις  Ο'.17 

11.  ^ty  *$•      Ο',  τίς   είμι  εγώ  (-&Ά.Θ.   εγώ  4 

είμι18). 

12.  Τ»#Π.      Ο'.   είπε   δε    ό   θεός   Μωυστ},   λέγων. 

Alia  exempl.  είπε  δε}9 
TT^SirQ.      Ο',  εν  τω  εξαγαγεΐν  σε.     Σ.  όταν 
έξαγάγης.20 

14.  ΓΡΠΝ  *Λ$Μ  TVTJsA.      Sum  qui  sum.      Ο',  εγώ 
ειμί  α  ων.     Ά.  θ.  εσομαι  (8y)  εσομαι.21 


15.  "Π?!•      Monumentum    meum.     (Ύ.   μνημόσννον. 

Σ.  άνάμνησίς  μου.22 

16.  *Jf»  i^4«      Seniores.     Qf.  την  γερουσίαν.     Ά. 

τους  πρεσβυτέρους.23 

"Όΐί??  "^Ρ?•  Ο',  επισκοπή  επεσκεμμαι.  Schol. 
επιβλέψει  επέβλεψα.24 

18.  »Τ}ί??•     Obviam  factus  est.     Ο',  προσκεκληται. 
"Αλλος-  επικεκληται.26 

20.  ^Π.ί?3.    Ο'.  «V  αύτοΐς.    Ά.  εν  εγκάτω  αύτοΰ.29 

21.  ttyO^•     Ο',  ούκ  άπελεύσεσθε  ("Αλλος-   εζε- 

λεύσεσθε27). 

22.  Πη"•!  ΠΊ^ΏΊ.      .Ε/   fli   inquilina  domus  ejus. 

(Υ.  και  συσκήνου  (Σ.  στα^χοόχοι;28)  αύτ^ί. 

DVfS?J•  ^  spoliabitis.  Ο',  και  σκυλεύσατε 
(alia  exempl.  συσκευάσατε,  s.  στ/σκίΐ/άσίτί29). 
Ά.  Σ.  (καί)  σκυλεάϊΈΤ*.30  Aliter :  Ά.  συλή- 
σατε.31 Ό  Σι/poy,  εκτινάξατε,  κενώσατε,  φη- 
σίν.32 

Cap.  III.  6.    καί  e?7rej/  —  ai/raM.33     — /cat^  0eoy 
Ισαάκ  4.      η.    —  πρόί    Μωυσήν  4.3*      εργοδιωκτών 


14  Codd.  Χ,  127  (sine  nom.).     Cod.  85  in  marg.  sine 
nom. :    επε'κρυψεν.     Hic  notatur  in  marg.   Cod.  X :    κατά 

Σαμαρειτών;     necnon    ilifni    ad   V.    Ι5ί    στ?•    κατά    Σαμαρειτών. 

16  Cod.  VII  in  marg.  manu  2<Κ  1β  Cod.  64,  exciso 

margine,  in  quo  nomen  interpretis  erat.  Cf.  Hex.  ad 
Psal.  xxxi.  10.  Lxviii.  27.  Mox  v.  8  verba,  καί  εϊσαγαγεΊν 
αυτούς,  quae  desunt  in  Codd.  III,  VII,  X,  14,  16,  18,  aliis, 
in  marg.  tantum  habet   Syro-hex.  17  "  Sic  lectiones 

trium  interpretuin  affert  Cod.  Basiliensis  (=Holmes.  85). 
Ed.  Romana  solam  Aquilae  babet,  legiturque  ibi  βλίβονσιν." 
— Montef.  Holmesii  amanuensis  e  Cod.  85  non  nisi  Sym- 
macbi  et  Theodotionis  lectiones  exscripsit.  18  Syro-hex. 
In  textu  LXXvirali  εγώ  abest  a  Codd.  VII  (ante  corr.),  X, 
.14, 16, 1 8,  aliis.  1β  Sic  Codd.  III,  VII  (teste  Ceriani), 

29,  59,  alii,  Arm.  1,  Syro-hex.  Hic  autem  in  marg.  affert: 
ό  θεός  προς  Μωυσήν,  λίγων.  20  Cod.  64.     Procop.  in  Octat. 

p.  225:  "Sym.  legit:  Cum  eduxeris."  Mox  ad  h  τά)  δρει 
τούτω  Cod.  64  in  marg. :  εν  Χωρήβ.  21  Cod.  64  :  Ά.  Θ. 

εσομαι  Ζσομαι;  ubi  pronomen  excidisse  videtur.  Graeco- 
Ven.:  1<r.  ts  U.  Ά  Idem.  »  Codd.  X,  64,  127. 

Nobil.  affert :   Ά.  τους  πρεσβύτας.  M  Anon.   in  Cat 

Niceph.  p.  588  :  επισκοπή  ίπεσκεμμαι'  επιβλέψει  ε'πέβλεψα,  και 
ως  άνωθεν  εφ'  χιμάς  βάλλων  την  όψιν,  ούτω  μεγαλοπρεπώς  υμών 

φροντίζω.     Eadem  babet  in  marg.  Cod.  57.      u  Quid  si 


επιβλέψει  επέβλεψα  fuerit  ab  alio  interprete?" — Holmes. 
Vix  crediderim.  **  Cod.  64  in  marg.  sine  nom.     Cf. 

ad  Cap.  v.  3.  M  Cod.  64,  teste  Montef.;  nam  Holmesii 
amanuensis  silet.  Cf.  Hex.  ad  Gen.  xviii.  14.  Psal.  liv.  5. 
27  Sic  in  marg.  Codd.  57,  64,  85;  in  textu  autem  Codd. 

30,  71.  M  Cod.  64.      Hesych.  :    Σταθμοϋχος•   6  της  οικίας 

κύριος  κα\  ξενοδόχος.  M  Prior  lectio  eet  in  Codd.  VII 

(cum  συνσκ.),  X,  14,  i6,  i8,  aliis;  posterior  in  Ald.,  Codd. 
III,  15,  29,  64,  et  Syro-hex.,  qui  recte  vertit  ^  \  1  Λ. 
/raudabitis.  (Cum  hoc  sensu  usitatior  apud  bonos  scrip- 
tores  media  forma;    e.  g.  Plut.  Opp.  T.  I,  p.  1031  Ε  de 

Arato  :  πο\ίμω  και  άγώνι  χρησασθαι  φανιρώς  άθαρσης  και  δύσ- 
(Χπις'  κλίψαι  de  πράγματα,  καί  συσκ(υάσασθαι  κρύφα  πόλεις 
καϊ  τυράννους  ('πηβολωτατος.  Ubi  Coraes :  Ίσον  tvuad*  δύναται 
(τό  συσκτυάσασθαι)  τά\  δια  τίχνης  η  επιβουλής  άπατήσαι'  όθ*ν 
και,  Συσκευή'   επίβουλη,  παρ1  Ήσυχίω.)  **  Cod.  Χ.      Μοη- 

tef.  poet  Drusium  ex  falsa  lectione  Theodoreti  affert:  Σ. 
και  συλεύσετε  (sic)  τους  Αιγυπτίους.  Cf.  ad  Cap.  XlL  36. 
31  Procop.  in  Cat.  Niceph.  p.  590.  ω  Idem  ibid. 

Syrus  vulgaris  vertit  o^aJ  (—εκτινάξατε  Exod.  xiv.  27. 
Jud.  vii.  19  in  Syro-hex.).  w  Syro-bex.  Sic  sine  obelo 
Comp.,  Ald.,  CodcL  III,  VII,  X,  14,  16,  alii,  Arab.  1,  2. 
34  Idem. 


EXODUS. 


[Cap.  IV.  4- 


>£  αύτων  <**  8.  καΐ  Έ,ύα'ιων  —  και  Τεργεσαίων  <3β 
ίο,  1 1  (bis).  —  βασιλέα  Αιγύπτου  4.  15•  τ  εστίν  4 
6νομα.  1 6.  —  των  υΙων  4.37  \η.  τ  καϊ  Υεργε- 
σαίων  4.9S 


Cap.  IV. 

4.  *l^5p•      CK.  της  κίρκου.     "Αλλος•  ουράς.1 

5.  Ρ?7? ?.      Ο'.  fVa.     Alia  exempl.  καί  εΐπε  κύριος 

ϊνα} 

6.  ΠΝ^Ί.      Ο',  και  έξήνεγκε  την  χείρα  αύτοΰ  (alia 

exempl.  εξήνεγκεν  αύτην3)  —■  εκ  του  κόλπου 
αύτοΰ 4*  Alia  exerapl.  praemitt.  και  εΐπεν 
εξένεγκε  την  χεΐρά  ότου  εκ  του  κόλπου  σου.6 

Α$3  ΓΙΪΠ^Ώ  VT  Π2Γη.  (y.  και  ^yei/^r/  ή 
χειρ  αύτοΰ  %  λεπρώσα  4  ώσει  χιών.6  Ά. 
και  ιδού  χειρ  αι'ιτοΰ  λεπρώσα  ώσει  χιών.  2. 
και  έφάνη  ή  χειρ  αύτοΰ  λελεπρωμενη  ώσει 
χιών.  θ.  και  ιδού  ή  χειρ  αύτοΰ  λεπρώσα  ώσει 
χιών.7 

7.  1ΦΠ.     Refer.     Ο',  πάλιν  είσενεγκον.     Alia  ex- 


empl.  πάλιν  είσενεγκον.6 

7.  *Π\      (Ύ.  την  χεΐρα  >%Έβρ.  αύτοΰ 4» 

ΓΟψ.      Eestituta  est.     Ο',  άπεκατεστη  (β.  άπε~ 
κατεστάθη).     Ά.  άπεστράφη.10 

8.  l^D^"7•      Po8terioris.     Ο',  τοΰ  δευτέρου.     Ά. 

τοΰ  εσχάτου.      2.  τοΰ  επομένου}1 

9.  "ϊφίΐ    (bie).     Ο',    τοΰ   πόταμου.     "Αλλος•    τοΰ 

βείθρουΡ 

DV?  *9Ϊ•      °'•  ^  Σ•  θ•  *α*  |σταί  *  αΓ^α•13 

10.  D^iyj  ϋΡΝ  fcA.     Non  vir  facundm.     Ο'.ούχ 

ικανός  (alia  exempl.  euXoyoy;  alia,  εύλαλος1*) 
είμι.  Ά.  ούκ  άνηρ  ρημάτων.  Σ.  ούκ  εΰλα- 
λος.16 

-  :  ν        -  :         •         Άν :  -         •        ':•.•-        τ  •• 

"ODN  1^7•  Etiam  ex  quo  logueris  ad  servum 
tuum;  nam  gravis  (impeditus)  ore  et  gravis 
lingua  sum  ego.  Ο',  ούδε  άφ'  ου  ήρ£ω  λαλεΐν 
τω  θεράποντί  σου•  ίσχνόφωνος  %ίγαρ41β  <οΊ 
βραδύγλωσσος  εγώ  είμι.  Ά.  καίγε  άπο  τότε 
λαλήσαντός  σου  προς  δοΰλόν  σου•  οτι  βαρύς 
στόματι  και  βαρύς  γλώσση  έγώ  είμι.17 


84  Syro-hex.     Sic  eine  aster.  Codd.  58,  72.  M  Idem. 

Sic  sine  obelo  Comp.,  Codd.  III,  VII,  X,  14,  15,  16,  alii. 
Verba  obelo  notata  desunt  in  Cod.  130/  Arab.  1,  2. 
17  Idem.  M  Idem,  et  sub  ^r  Arab.  1,  2. 

Cap.  IV.  *  Cod.  X  in  marg.  sine  nom.  Glossam  sapit. 
1  Sic  Codd.  16,  18,  19,  alii,  Arab.  1,  2.  Syro-hex.  in 
marg. :  και  um  κύριος.  3  Sic  Comp.,  Ald.,  Codd.  VII, 
X,  14,  16,  alii,  Arab.  1,  2,  Origen.  Opp.  T.  IV,  p.  439. 

*  Obelus  eet  in  Syro-hex.  6  Sic  Codd.  14, 16,  18,  alii, 
Arab.  1,  2,  et  Syro-hex.  in  marg.  (cum  και  uwt'  κα\  (ξ.). 

•  Sic  Syro-hex.  (cum  V  j^;^»  &),  et  sine  aster.  Ald., 
Codd.  53,  56,  71,  alii,  Arm.  1,  Origen.  ibid.         7  Cod.  127. 

Cod.  85  '•   Ά.  θ.  καΙ  Ιοού  η  \t\p  κ.  τ.  i.     Σ.  και  *φάνη  η  χ.  αύτοΰ 

\νπρ»μ*νη  (sic)  ί.  χ.  Ιη  Cod.  VII  ad  ΐγΐνήθη  superscript. 
manu  2•**  16ού;  et  ad  αΰτοϋ  in  marg.  add.  λητρός  (ut  in 
textu  Comp.,  Cod.  83).  8  Sic  Codd.  VII,  18,  59,  74, 

fortasse  alii.  Vox  πάλιν  abeet  a  Cod.  135,  Origen.  ibid., 
Arm.  1,  et  Syro-hex.,  qui  in  marg.  habet.  "  Syro-hex., 

et  eine  aeter.  Ald.,  Codd.  III,  32,  52,  alii,  Arab.  1,  2, 
Arm.  1.  10  Syro-hex.  Λ-JiAo»  ./.     Lectio  anonyma 

««στράφι,  est  in  marg.  Cod.  108.  "  Nobil.,  Cod.  127. 

Aquilae  lectionem  in  textu  babent  Codd.  II,  III,  15,  53, 


aliL  12  Sic  Cod.  VII  in  marg.  manu  2^.  Cf.  ad  Cap. 
i.  22.  13  Syro-hex.         14  Prior  lectio  est  in  Codd.  VII 

(cum  kavbs  in  rnarg.  manu  2^),  X,  14, 16,  aliis  (inter  quos 
Codd.  85  (cum  Ικανός  in  marg.),  127  (cum  «νλαλοί  in  marg.), 
131  (cum  \a\os  superscript.  manu  rec.));  posterior  in 
Comp.,  Codd.  19,  72,  76,  Cat.  Niceph.  p.  598.  Cod.  58 
duplicem  habet  lectionem,  tukakos  ούδ«  ικανός.  Syro-bex. 
in  textu:  IL^m»  |  JUi  (h.e.  tvKaXos;  cf.  ad  v.  11);  in 
marg.  autem:    Ικανός  (*-ft_i?).  M  Nobil.,  Cod.  127. 

Cod.  X  perplexe  affert :  Σ.  ουκ  «ίίλαλοί,  ουχ  ικανός.  Ά.  ουκ 
άνηρ  ρημάτων,  θ',  ουκ  eCXoyof.  Cat.  NicepL  ibid. !  Ά.  μογι- 
λάλος.    ουκ  άνηρ  ρημάτων.      Σ.  ουκ  (ΰλαλος.      Denique  Montef. 

ex  omnibus,  ut  ait,  Catenis  suis:  Ά.  ούκ  άνηρ  ρ.     Σ.  θ. 

μογγιλάΧος.      Ο',  ουχ   ικανός.     Άλλοί-   ουκ   fvXoyor.      Ό   Σύρος' 

ούκ  (ΰλαλος.  Ubi  lectio  μογγιλάλος  ad  DJK  ν.  1 1  pertinet. 
Alias  lectiones,  ούκ  ΐύγλωσσος,  quae  est  in  Codd.  18,  29, 
ούκ  άνηρ  λόγιος  «μι,  quam  praebet  Cod.  VII  in  marg.  manu 
2•^,  nihil  morainur.  1β  Sic  Syro-hex.,  et  siue  aster. 

Codd.  58, 128.  17  Cod.  Baail.,  testante  Montef.     Hol- 

mesii  amanuensis  e  Cod.  85  nil  notat.  Eandem  lectionem, 
om.  σου  post  λάλησαντος,  loco  praepostero  aifert  Cod.  127. 
Cf.  ad  v.  26.     Syro-hex.  ad  και  βραδύ(γλωσσος)  in  marg. 


-Cap.  IV.  25.] 


EXODUS. 


H7 


11.  dW.      Mutum.      Ο',   δύσκωφον.      Ά.   Σ.    θ. 

μογιλάλον.™      Schol.   βωβόν.19 

12.  Τ0ν^ΓΤ)•      j&  rfocei0  te.      Ο',  και  συμβιβάσω 

σ€.     Ά.  (και)  φωτίσω  σ*.     Σ.  (και)  ύποδαξω 
σοι.20 

13.  "'JTM  *Ώ.      Obsecro,  Domine.     Ο',  δέομαι,  κύρΐί. 

Ά.  θ.  CV  €/LXO£,   Κνρΐ€.2Χ 

17.  njo  ntsEn-nt<n.    ο',  καΐ  την  ράβδο*  ταύτην 

ττ)ι>  στραφίΐσαν  ςίς  6φιν.22 

18.  ι3Γ1Π.      Ο',  τον  γαμβροί/  (alia  exempl.  πζνθί- 

pbv23)  αύτοΰ. 

tfhp?  ^b.      Ο',  βάδιζί  ύγιαίνων.      Οί  λοιποί 
(πορςύου)  ίίς  (ίρήνην2* 

19.  ΠΤΏ?•     0'.«>Μα&α>.     Ο/ F.  «/ Ma&oV5 
CWft^r^ .      Ο'.  TroVrey  >£  ο/  <fofye  j  <26 

20.  ΤφΤηφ)  •     Ο',  καϊ  τα  παιδία  !£  Σ.  αότοΟ  <27 

21.  p?0^•     Obfirmabo.     (Χ.  σκληρύνω.     Ά.  θ.  ενι- 

σχύσω.     Σ.  θρασννώ.29 

22.  *»•     Ο',  irffe  ^  Έ£ρ.  /χοι/  <» 

23.  "^"ΠΝ.      (Χ.  τό»/  λαοί/  μοι/.     Ο/  λοιποί   τον 


νίόν 


μου. 


23.  1**ΏΓη.     Quod  si  renueris.     Ο',  e/  μίν  ουν  μη 

βούλίΐ.  Alia  exempl.  σύ  δ(  ουκ  ίβούλου.31 
Ά.  και  άνίν^υσας.      Σ.  καϊ  ήπύθησας32 

^bN.      ΟΧ.  €γώ  >£  Ά.  θ.  «>ι  4  * 

Tp2 .     (Χ.  τό»/  πρωτότοκων  ^ '  Ε/9ρ.  σοι;  4.Μ 

24.  Γ" ΠϊΤ.      Ο',    άγγελος    κυρίου.       Alia    exempl. 

άγγίλοϊ.35     Ά.  fooy.      Σ.  θ.  κύριος.36 

25.  *&.     Lapidem  acutum.     Ο'.  ψήφον.37     Ά.  π«- 

rpoj/.     Σ.  ψήφον  π^τρίνην.     θ.  άκρότομον.39 

*h  ππν  ετότιππ  ό  ίώνπι  ΛλΆ  yam. 

τ  -  •  τ    Ι  — :       •  ν  -      α»  :  " :        

2?/  tangere  fecit  (praeputium)  pedes  ejus  (s.  Et 
tetigit  pedes  ejus),  et  dixit :  Sponsus  sanguinum 
tu  es  mihi.  Ο',  και  προσίπίσ*  (Άλλο?•  ήγ- 
γισ€39)  προ?  του?  πόδας  αύτοΰ,  και  ehrcr  ίστη 
τδ  αίμα  της  π^ριτομης  του  παιδιού  μου.  Σ. 
και  άψαμίνη  των  ποδών  αύτοΰ,  ίίπ^ν  Οτι  νυμ- 
φίος  αιμάτων  σύ  μοι.  θ.  και  ηψατο  των  ποδών 
αύτοΰ,  και  ehrev  ότι  νυμφίος  αιμάτων  σύ  μοι.40 
ΤοΈβραϊκόν  νυμφίος  αίματος  σύ  μοι.41  ΑΠ- 
ter :  Ά.  θ.  και  ήψατο  των  ποδών  αύτοΰ,  και 
€ΐπ(ν'   8τι  νυμφίον  αίματος  ϊχω.43 


pingit:  nd  βαρύς  (j.*f>«o).  18  Nobil.,  Cod.  127.  Syro- 
hex.  ♦  )1\.υιλρ  ^\\  .L  .««ο  ,(.  (Locutio  Syriaca  nescio 
an  μογγιλάλον  sonet;  nam  μογιλάλος  in  loco  Marc.  vii.  32 
versionis  Philox.  \^\js  sonat.  Cf.  Hex.  ad  Exod.  iv.  10. 
Psal.  lv.  1.  Jesai.  lvi.  10  (ubi  in  Cod.  86,  quod  serius  vidi- 
mus,  μσγγι\ά\οι  scriptum).)  1β  Cod.  VII  111  marg.  manu 
2da,  quae  versio  est  interpretis  Graeco-Ven.  Hesych. : 
Βωβοί'  πηρός.      Βωβούς'  χωλούς.  Μ  Nobil.  (sine  ρΐΌΠΟ- 

minibue),  Cod.  127,  et  Cat.  Niceph.  p.  599  (ut  Nobil.). 
Cod.  VII  in  marg.  manu  2^:  φωτίσω  ae.  Cf.  ad  Cap. 
xxiv.  12.  Eaedem  lectiones  tum  hic,  tum  ad  v.  15  e 
Chronico  Alex.  p.  67   profert  Montef.  21  Cod.  85. 

22  Haec,  τψ  στρ.  (Ις  δφιν,  desunt  in  Codd.  VII  (sed  add. 
antiqua  nianus),  X  (idem),  29,  59,  aliis,  et  Syro-hex.  (qui 
margini  allevit:    .^ο^Λ    ^fio»L|?).  M  Sic   Comp., 

Ald.,  Codd.  VII  (ex  corr.),  14, 19,  alii.  Cf.  ad  Cap.  iii.  I. 
84  Cod.  X :  Οί  λοιττοί-  «(s  (Ιρηνην.  Paulo  aliter  Co<l.  85 : 
Ot  λοιττοί•  (ν  (Ιρηνη  (non,  ut  Montef.,  βάδιζα  iv  €tp.).  Tan- 
dera  Cod.  VII  in  marg.  manu  2^:  πορ(ύον  (Ις  dp.  Duplex 
lectio,  ΰγιαίνων  th  ΐίρηνην,  est  in  Codd.  14,  16,  77,  131. 
25  Syro-bex.   ^.«xo   .^.  2e  Sic  Syro-hex.,  et  sine 

aster.  Cod.  58.  n  Sic  Syro-bex.,  et  sine  aster.  Codd.  14, 
16,   25,  alii,  Arab.  1,   2.  28  NobiL   (sine   eiglo   Θ.), 


Cod.  127.  M  Sic  Syro-hex.,  et  sine  aster.  Codd.  18,  58, 
qui  tamen  post  πρωτότοκον  om.  μου.  x  Codd.  X,  85 

(teste  Montef.),  127.  31  Sic  Ald.,  Codd.  VII,  X,  14,16, 
18,  alii,  et  Syro-hex.  in  marg.  32  Nobil.,  Cod.  127 

(cum  ηπίθησας).  M  Sic  Syro-hex.,  et  sine  aster.  Cod.  58. 
34  Iidem.  Μ  Sic  Codd.  VII  (cum  κύριος  ex  corr.),  X,  14, 
16,  alii,  Arab.  1,  Syro-hex.  Μ  Nobil.,  Cod.  127,  Syro- 

bex.  Cod.  X :  Ά.  6  θίός  (sic  Montef.  et  collatio  vetusta 
Bodl. ;  sed  Holmesius  ex  eodem  codice  aflFert:  Ά.  οί  6W). 
Σ.  θ.  κύριος.  Ο',  άγγλος ;  cum  scbolio  in  imo  paginae: 
θίλων  ό  άγγίλος  (ζητΗ  avtXtiv  Μωνσην.  <t  τις  κατά  piv  τον  Ά. 
θ(6ς  ην,  κατά  be  Σ.  και  θ.  iec  κω  (sic).  ^  Syro-hex.  J^oSoe, 

cumscbolio:  .(-w7-.'•)  Ι^Ναπ  ^;  ου  ο»  .UaSoe.  Cod.VH 
in  marg.  mauu  2^  glossae  habet :  μάχαιραν  (erasum) ;  ξίφος 

ibavi(Uc).  M  Codd.  85,  127  (cum   τρίνην  pro  κπρίνην). 

Nobil.  affert  tantum :  Ά.  νά-ραν  (sic).  "  Cod.  VII  ex 

corr.  manu  2^.  *°  Nobil.  (cum*AXXos  (bis)  pro  Σ.  et  Θ.), 

Codd.  85  (teste  Montef.),  127.  (Holmesii  amanuensis  e 
Cod.  85  tantum  notat:  Ad  «<m>  in  marg. :  ότι  ννμφίος 
αιμάτων  σύ  μοι.  Οί  λοιποί  ως  πρόκ(ΐται.  Etiam  Cod.  Χ,  a 
Montef.  mutile  exscriptus,  in  marg.  babet :  Aotn-ot'•  ότι  ννμ- 
φίος αιμάτων  σύ  μοι.      Οί  λοιποί  .ως  προ'  (eic).)  U  CocLVII 

in  marg.  manu  2*1».  α  Syro-hex.  fc>  j  m  ^p  .1  .^. 


β  8 


EXODUS. 


[Cap.  IV.  26- 


26.  rhiftb  dw  jnn  rnpw  w  m  Jfigi.  £* 

destitit  (Jova)  αό  eo.  Dixerat  autem  sponsum 
sanffuinum  cum  respectu  circumcisionis.  O'. 
και  απήλθαν  απ  αύτοΰ,  διότι  ειπεν  €στ»;  το 
αίμα  της  περιτομής  τον  παιδίον  μου.  Α.  .  . 
και  εΐπεν  νυμφίον  αιμάτων  εχω  εις  περιτο- 
μάς.43  Σ.  άφήκε  δε  αύτον,  δτι  ειπεν  νυμφίος 
αιμάτων  της  περιτομής.  θ.  και  άφήκεν  αυ- 
τόν, δτι  ειπεν  νυμφίος  αιμάτων  εις  περιτομάς.44 
Ό  Έβραΐος•  εσφράγισε  (ΠΓΠ)  το  αΨα  T*7y 
περιτομής.46 

27.  «?"Ρ?^1•     Ο',  /cat  κατεφίλησαν  αλλήλους.     Alia 

exempl.  καί  κατεφίλησεν  αυτόν.46 

28.  Πΐ^ΝΓΤ.      Ο',   τα.    ρήματα.     Alia    exempl.   τά 

σημέΐα.4* 

Cap.  IV.  ι.  —  τί  (ρω  προς  αυτούς  4  -,48  ίο.  τ  ήμί- 
ρας4.  ΐ4•  αυτός  —  σοι  4.  1 8.  —μπα,  δε  τάς 
ημέρας  —  Αιγύπτου  4.40  2θ.  την  ράβδον  —  τήρ 
πάρα.  4  του  θεοϋ.50  25•  το^  υί0^  £&  αντί7?  ^.δι  3°• 
τα  ρήματα  —  ταΟτα  «4.52  31•  κύ^α?  #€  —  <5 
λαό>  4.» 


Cap.  V. 

2.  Π}ΓΤ)   •»0.      Ο',  τί'?   εστί^.     Alia   exempl.   add. 

κύριος;  alia,  fleoy.1 

3.  ηΊΓΠ  ΪΝ   ΊΙ'τη  W^jp.     Percutiat  nos  peste 

aut  gladio.  Ο',  συνάντηση  ήμΐν  θάνατος  ή 
φόνος    (Ά.  Σ.  λοιμός   ή   μάχαιρα2).     Aliter: 

Α.  άπαντηο~η  ημ'ιν  ίν  θανάτω  η  iv  μαχαίρα.  Σ.  em- 
irttrg    θάνατος   ημ'ιν    ή    μάχαιρα.       θ.   απάντηση    ημ'ιν 

θάνατος  ή  ρομφαία? 

4.  }3ΓΗΒΛ.       Liberum  facitis.       Ο',    διαστρέφετε. 

Ά.  άποπετάζετε.  Σ.  αποτρέπετε,  θ.  διασκε- 
δάζετε* 

6.  ΜΤΤΠ  ΟΫΏ.     Ο'.  Vacat.      %  Έβρ.  εν  τη  ήμερα 

εκείνη  (4).6 

7.  Dtobtp    ΤΙΏΓ13.      Sicut   heri  et  nudius   tertius. 

Ο',  καθάπερ  χθες  και  τρίτην  —  ήμεραν  4.6 
Ά.  καθά  εχθές  [και]  τρίτης  (s.  τρίτην).  Σ. 
καθάπερ  και  πρότερον.  θ.  καθάπερ  εχθές  και 
της   τρίτης.7 

JSJJ   Wrh   Wti?\   Vh*m   ΟΓΤ.       Tpsi    abeant    et 
colligant  nbi  paleam.      Ο',  [αλλ']    αύτοι  πο- 


.w^.  k—  1  )jdj?  L>!^-?  ^-$jo  Λί-ao/o  o»X-?  iUsi-». 
Λ  lioi  1 .  in  Cat.  Niceph.  p.  6 1 3 :  Ό  Ακύλας  άντ\  του,  ίστη  το 
αίμα  της  πίριτομης,  tlirt'  ννμφίον  αίματος  ?χα>"  6  δ*€  Εβραίος' 
*σφράγισ€  το  αίμα  της  πιριτομης.      Unde  Satis  COnstat,  Syrum 

nostrum  revera  scripsieee  w>\  fc*-./,  non  Hebraeo  conve- 
niontius,  w^  &-»(•  Aquilam  vero,  interpretem  literae 
tenacissimum,  αίματος  pro  αιμάτων,  et  «χω  pro  σν  μοι  dedisse, 
prorsus  incredibile  est.     Cf.  Ceriani  ad  loc.  w  Sic 

Montef.  (cum  αΐμάτον),  ex  Baeiliano,  ut  videtur,  tacente 
Holmesii  amanuensi.  Aquilae  stylus  postulat :  τόΥί  tfatv 
ννμφίος  αιμάτων  th  π.  Cod.  127  ad  v.  25  confusc  affert: 
*A.  itaiyt  άτό  τότ«  λαλησαντος  προς  δονλόν  σου,  ότι  βαρνς  στό- 
/ιατί    κα\   βαρύς    γλώσσ-η   tjfk   €ΐμι.    κα\   tintv  αιμάτων   (ϊς  TTtpi- 

τομβί  (eic).     Cf.  ad  ν.  10.  **  Nobil.,  Codd.  85  (teate 

Montef.),  127,  omnes  in  continuationc.    Cod.VII  in  marg. 

manu   2^*:    ννμφίος  αιμάτων  της  ιηριτομης.  **  Nobil.,  et 

Anon.  in  Cat  Nicepb.,  ut  supra.  **  Sic  Ald.,  Codd. 

VII,  X  (cum  σαν  in  marg.),  14,  16,  18,  alii,  Arab.  1,  2, 
Syro-hex.  ■  Sic  Comp.,  Ald.,  Codd.  III,  VII,  X,  14, 

15,  16,   alii,   Arab.   1,   2,   Syro-hex.  M  Syro-hex., 

Arab.  1,   2.  «•  Syro-bex.  M  Idem,  qui   pingit: 

.)©kV  ^  ^ot  -r-  0«  J^q--^..  "  Idem,  fortasse  per 


errorem  pro  -προς  τους  πόδας  3K  αυτοΰ  •<,  ubi  pronomen  deest 
in  Codd.  II,  III,  56.  62  Idem.     Pronomen  abest  a 

Comp.,  Codd.  X,  18,  19,  118,  Arm.  1.  M  Idem. 

Cap.  V.  1  Prior  lectio  est  in  Codd.VII  (ex  corr.),  15, 
85,  et  Theodoret.  Opp.  T.  I,  p.  125;  posterior  in  Cod.  ΙΠ, 
Arab.  1,  2,  invito  Syro-hex.  2  Codd.  X,  127.  Cod.VII 
in  marg.  manu  ι11»:  Άκ.  (posterior  manus  superscripsit 
Συμ.)  \ιμ6ς  (sic)  ή  μάχαιρα.  Montef.  e  Cod.  85  edidit : 
("Άλλοί)  λοιμός  η  μ.     Denique  Holmes.   e  Cod.  108  ex- 

scripsit :    Ά.  λοιμός.     Σ.  η  μάχαιρα,     θ.  η  ρομφαία.  3  Syro- 

bex.  ^AuUoaj  akflD  *  \°> *ΜΛ  el  .Jio-scua  ^d  >*x^J  •/• 
••■  \-°i  -jo  o/  JLojo  ^a  "^s^ftj  .L  «Ιδα»  ο/  ^X  JIqljc. 
Pro  JIqjo  in  lectionibus  Aquilae  et  Symmacbi  L>la-so, 
λοιμοί,  rescribendum  censet  Ceriani,  ne  cum  Hexaplis  editis 
pugnet  Syrue.  4  Codd.  X,  85,  127.     Pro  άποτρ4π(η 

Montef.  e  Chronico  Alex.  άποστρ4φ(τ(  inutiliter  correxit. 
Ad  Aquilam  cf.  Hex.  ad  Exod.  xxxii.  25.  Deut.  xxxii.  42. 

6  Syro-hex.  in  textu.  Sic  sine  notis  Codd.  58,  72,  128, 
Arab.  1,2.  β  Obelus  est  in  Syro-hex.  Post  ημίραν 
add.  καϊ  τό  της  σήμερον  Ald.,  Codd.  III,  Χ,  1 8,  29,  alii. 

7  Nobil.,  Cod.  85  (ex  quo  ad  Aquilam  Montef.  mendose  ex- 
scripsit :   κατά  ίχθίς  τρίθην,  fortasse  pro  καθά  ίχθίς  τρίτην). 


-Cah.  VI.  3.] 


EXODUS 


ρ^υίσθωσαν  και  συναγαγίτωσαν  (Ά.  Σ.  θ. 
καλαμάσθωσαν8)  εαυτοί?  άχυρα.  Ά.  αυτοί 
πορςυίσθωσαν  ...  Σ.  αύτοι  απερχόμενοι  καλα- 
μάσθωσαν Ιαυτόΐ?  άχυρα.  θ.  αύτοϊ  πορευ- 
θίντ*?  [<«ί]  καλαμάσθωσαν  Ιαυτοΐ?  άχυρον.9 
13.  0^ί2ΓΓ1.  Et  exactores  operarum.  Ο',  oi  δ\ 
ίργοδιώκται.      Ά.  και  οι  ίίσπράκται.10 

16.  Ε^ΙΤ*.  Ο',  και  την  πλίνθον.  Alia  exempl. 
και  την  σννταξιν.η  Άλλο?•  πλινθάρια.  "Αλ- 
λος' την  πλινθονργίαν.12 
τ\Ώ2  ΠΗΒΠ]  CTSIJ  SrjJJj  Π3Γη.  ^  ecce/ 
serri  /wi  verberati  sunt,  c«;»  tawew  peccet  popu- 
lus  tuus.  Ο',  καί  ίίού  ο/  παιδί?  σου  μεμαστί- 
γωνταΐ'  αδικήσεις  οΰν  τον  λαόν  σου.  Ά.  καϊ 
ιδού  οι  δοΰλοί  σου  πεπληγμίνοι,  και  αμαρτία 
λαω  σου.  Σ.  και  οι  δοΰλοί  σου  μεμαστιγω- 
μίνοι,  και  άμαρτίαν  £χ«?  (τΤφ^)•  θ.  και  ιδού 
οι  δοΰλοί  σου  μεμαστίγωνται,  και  ή  αμαρτία 
ei?  τον  λαόν  σου.13 

19.  SjnjlVtfr,      Non    detrahetis.      Ο',    ουκ    απο- 

λείψετε.      Ά.   ούχ    ύφζλ€ΪΤ€.14' 

20.  ΠψΌ-ΠΝ.      Ο7.   Μωυσ$.     Aliter :    Ο'.   >£  Σ. 

θ.  «t  4  Μωυσήν.15 

21.  Οηψ^ηη.     Foetidum  fecistis.     Ο',  εβδελύξατε. 

Ά.  Σ.  εσαπρίσατε.™ 

23.  ph^T^b  7Σ£ΓΤ).      Et  liberando  non  liberasti. 


Cap.  VI. 
i.  rtp\n  ταη  arhfr  nptn  τα  *a.    Ο'.Ίν  γαρ 

"ττ-:       t;  ■•   :  -  :        'ττ-:        τ:  '     r 

χειρι  κραταιά  εξαποστελεΐ  αυτούς,  και  kv  βρα- 
χίονί  ύψηλω.  Α.  (δτι)  b  χ(ΐμϊ  ίσχυοΰση  ΐξαπο- 
στ(\(ϊ  αυτούς,  καϊ  iv  χ(ΐρϊ  Ισχυρή.  Ζ>.  (οτ0  *'α 
χ*ιρος  κραταιός  (ξαποστ(\(Ί  αυτούς,  καϊ  δια  χ(ΐρος  κρα- 
ταιός, θ.  (δτι)  ('ν  χ(ΐρι  κραταιά.  ί£αποστ(\(~ι  αυτούς, 
καϊ    tv   Xfipi    κραταιά. 

3.  Swn  apxn-^Mi  pny^M  υπϋΗ^Η  νινί 

*UW•  -E^  apparui  Abrahamo,  Isaaco  et  Jacobo 
in  nomine  Dei  omnipotentis.  Ο",  καϊ  ώφθην 
προ?  'Αβραάμ  —και  4  >&προ?4  Ισαάκ  καϊ 
%  7rpoy  4  Ιακώβ,  θεο?  ων  αυτών.2  Ά.  και 
ώράθην  προς  'Αβραάμ  και  προ?  Ισαάκ  και 
προ?  Ιακώβ  kv  θεώ  ίκανώ?  "Αλλο?'  εν 
ίσχυρώ   ίκανώ*  » 

ΓΤΪΠ\     Ο',  κύριο?.     Schol.  Αιδάσκει  πόση?  αύτον 
καϊ  τιμή?  και  εύμενεία?  ήξίωσεν.     &0  γάρ  τοΐ? 


8  Cod.  Χ.  Ιη  textu  LXXvirali  αλλ'  om.  Comp.,  Codd. 
II,  III,  VII,  X,  ceteri  fere  omnes,  et  Syro-hex.  Hic 
autem  acl  αυτοί  superscribit  Ά.  Θ.,  non  praemisso  ex  more 
asterisco.  9  Nobil.     Montef.  e  Cod.  85  ad  Sym.  Άχυρον 

edidit,  necnon  ad  Theod.  πορίυίσθωσαν  καϊ  καλ.  10  Cod. 

85.     Cf.  Hex.  ad  Job.  iii.  18.  xxxix.  7.  u  Sic  Codd. 

VII,  59.  u  Has  lectiones  in  marg.  inferiori  manu  2°* 

adscriptas  babet  Cod.  VII.         1S  Codd.  57,  85  (teste  Mon- 

tef.).  Nobil.  affert:  Ά.  καϊ  ιδού — λαώ  σου.  Σ.  καϊ  ο'ι  δοΰλοί 
σου   μ€μαστίγωνται,  καϊ   η   άμ.   §ίς  το»  λ.  σου;    ad   quae   notat 

Collator  Cod.  85  in  ecbedis  Bodl. :  "  In  niarg.  praeter  edita 

baec  subdit :  καϊ  οί  δ.  σου  μ(  μαστιγωμένοι,  καϊ  άμαρτίαν  (χ(ΐς" 
14  Nobil,,  Codd.  Χ  (cum  ουκ  ύφΑίϊται),  85.  ΜθΧ  ad  τό  καθή- 
κον Cod.  VII  in  raarg.  manu  2^ :  την  ποσότητα.  1S  Syro- 
li.x.   in  textu:   U,CLtt>j>  .1,  .,«,  •χ•.  1β  "  Ed.  Rom.  et 

MSS.  Regii,  qui  [posteriores]  nomen  interpretum  omit- 
tunt." — Montef.     Mox  ad  την  δσμψ  Cod.  VII  in  niarg. 
τομ.  1. 


manu  2°»:   την  μυρω  (eic).  1T  Sic  Syro-hex.,  et  sine 

notis  Codd.  58,  128,  Arm.  1.         18  Syro-hex.  w  Ideni, 

qui  pingit :   -r-  ΐκαστος — αύτοϋ  4.  *°  Idem.     Sic  sine 

aster.  Codd.VII  (manu  2^),  58,  72  (cum  αυτών),  Arm.  1. 
21  Idem  (cum  -r~  ουκίτι  4).  M  Idem.     Sic  sine  aster. 

Codd.  14, 16,  25,  alii.         ω  Idem.     Vox  deest  in  Cod.  53, 
Arm.  1.  2*  Idem.     Vocula  deest  in  Codd.  III,  VII,  14, 

15,  aliis.  »  Idem.  M  Idem.     Deest  in  Codd.VII, 

53,  59• 

Cap.  VI.  1  Syro-bex.  .^qj/  9++J  ]L-  Uf*1  )i-rU  7• 
νοοΛ  >*a»  )L•*-/  )~l  -o  .u»  ...jK-jfc^—  Ji-Uo 
.oj/  in^  |l^J  kJ*  .Λ  ...IV-7  W  --=»0 
.  Jl•— ./    JmUo.  s  Sic  Syro-hex.  (qui  male  pingit : 

Χκαϊ  προς*  Ιακώβ),  et  8ine  obelo  et  asteriscis  Cod.  15. 

3  Euseb.  in  Dem.  Evang.  p.  240.    Cf.  Hex.  ad  Ezech.  x.  5. 

4  Cod.  VII    in    marg.   uianu    2°«.      Cf.    Hex.    ad   Gen. 
xliii.  14• 


90 


EXODUS, 


[Cap.  VI.  6- 


πατριάρχαι?  ονκ  εδήλωσεν  6νομα,  τούτο  αντω 
δήλον  εποίησεν.  "Εφη  γαρ  προς  αυτόν  εγώ 
ειμί  6  ων  τοντο  δε  παρ  Εβραίοι?  άφραστον 
ονομάζεται'  άπείρηται  γαρ  αυτοί?  τοντο  διά 
τή?  γλώττη?  πρόφεραν.  Υράφεται  δε  δια.  των 
τεσσάρων  στοιχείων  διο  και  τετράγραμμον  αύτο 
λεγονσι.  Τοντο  δε  και  τω  πετάλω  επεγε- 
γραπτο  τω  χρι/σω,  δ  τω  μετώπω  τον  άρχιερεω? 
επετίθετο,  τή  ταινία  τη?  κεφαλή?  προσδεσμον- 
μενον.  Καλονσι  δε  αύτο  Σαμαρεΐται  μεν'ΐαβε, 
'Τονδαΐοι  δε  Άϊά  (β.  Ία).6 

6.  15/•      Propterea.     Ο',  βάδιζε.     "Αλλο?-    ει?  το 

βέβαιον.8 
Γ02.Ό  ΓΙΠΓΙΏ.     De  bajulationibus.     (Ύ.άποτή? 
δνναστεία?.     Άλλο?•   εκ  τή?  κακώσεω?.7 

7.  DV1?.      (Υ.  •*•"**  λαόν.8 

9.  ΓΡΠ  ""^pE.  Prae  angustia  (angore)  spiritus. 
Ο',  άπο  τή?  όλιγοψνχία?.  Ά.  άπο  κολοβό- 
τητο?  πνενματο?.9 
HB5j?«  Ο'.  Των  σκληρών.  ^  και  (ΐπον  προς  Μων- 
σην'  πάρ(ς  (s.  ίασον)  ημάς,  κα\  δου\(ύσομΐν  τοις  Αιγν- 
πτίοις'  κρίίσσον  γαρ  ημ'ιν  SovXfvtiv  τοις  Αιγνπτίοις,  η 
άποθανΰν    iv    τί}    ίρήμω. 

12.  0^0?ψ  v^.      Praeputiatus  (impeditus)  labiis. 
Ο',  αλογό?  είμι.     Ά.  άκρόβνστο?  χείλεσι.      Σ. 


ονκ  ειμί  καθαρό?  τω  φθεγματι.      θ.  άπερίτμη- 
το?  τοΐ?  χείλεσιν.11     Ό  Εβραίο?•  «γώ  δί  άπ(- 

ρίτμητος  τοις  χ(ΐΚ(σ'ιν  (Ιμι. 

13.  nfryS?!  ^*πφ  *jaAi}  Djgfn.    ο'.  και 

σννεταξεν    αντοΐ?    ^  Σ.  θ.   προ?    τού?   νίον? 
Ισραήλ,   και  (*4)   προ?  Φαραώ.13 
Ν^ΙΓΙΓΠ.      Ο',    ώστε    εζαποστεΐλαι.      Alia   ex- 
empl.  ώστε  εξαγαγεΐν ;    alia,  ΐνα  έξαγάγ]].14 

15.  Π*$0*Γ|&•      Ο',  ό  εκ  τη?  Φοινίσση?  (Ο/  Γ. 

Χαναναία?16). 
nhStpO.      Familiae.      Ο',   al  πατριαί.     "Αλ- 
λο?"  αϊ  σνγγενειαι.19 

16.  pttf"$.      Ο'.  Τεδσών.     Alia  exempl.  Τερσων,  β. 

Τηρσών.17 
Π3ψ.      Ο'.  Vacat.     >%  ετη  <18 
20.  "ΐΠΤΙ.    Amitam  suam.     Ο',  θνγατερα  τον  αδελ- 
φού τον  πατρο?  αύτον.    "Αλλο?'   θείαν  αύτον.19 

"^^1•      Ο'•  και  εγεννησεν.     νΑλλο?•   και  ετε- 
κεν.20 

22.  Ήηρ.      Ο'.  Έεγρεί.     Alia  exempl.  Σετρει,  s. 

Σετρί;  alia,  "Σεθρει,  s.  Έεθρί.21      Ο/  Γ'  όμοίω?' 

23.  SJJ^.    Ο'.Άμειναδάβ.     Ά.  Σ.  δμοίω?Άμει- 

ναδάβ.     θ.  Anmidadab.23 


5  Theodoret.  Quaest.  XV  in  Exod.  (Opp.  T.  I,  p.  133). 
•  Cod.  VII  superecript.  manu  2*1*.  r  Cod.  85  in  marg.  sine 
nom.  Pro  bvvaart Ίας,  κακωσ(ως  est  in  Codd.  X  (in  marg.),  1 30. 
8  Sic  Syro-hex.,  et  eine  aster.  Comp.,  Ald.,  Codd.VII  (ex 
corr.),  X,  15,  18,  alii.  β  Cod.  85,  teste  Montef.  Nobil. 
i|uasi  scholium  affert.  Cf.  Hex.  ad  Job.  xxi.  4.  Zach.  xi.  8. 
Ad  locutionem  Qraecam  W.DD.  apte  conferunt  Plut.  in 
Demosthene  (Opp.  T.  I,  p.  848  E) :  *Hi»  ti  τις,  ως  toum,  κάι 

φωνής  άσθίναα,  και  γλώττης  άσάφαα,  και  πν*νματος  κολοβότης. 

10  Syro-hex.  in  marg.,  et  sine  aster.  Arab.  1  (in  marg.),  2  (in 
textu).  Ille  autem  notat:  "  Haec  afferuntur  tantum  in 
editione  Samaritanorum  (U*s&*'?  «o»»).  Memorat  autem 
ea  populus  post  egressionem  ex  Aegypto,.dicens  ad  Moy- 
een :  Nonne  hoc  erat  verlium  quod  locuti  eumus  ad  te  in 
Anj>//i/<>,  ilicentes:  Sine  nos,  et  cetera."  Cf.  Exod.  xiv.  1 2 
in  Bakr.  et  LXX.  Ε  textu  autem  Graeco  hexaplaribus 
codicibus  apposito  Nostrum  lectionee  suas  Hebraeo-Sama- 
ritanas  vertiese,  dieerte  testatur  subscriptio  in  calce  libri 
Exodi.    Vid.  Ceriani  ad  loc.  "  Nobil.     In  Cod.VII, 


deleto  άλογος,  subscripsit  manus  2da:  άκρόβυστος  iv  χ(ίΚ(σιν. 
Cf.  ad  v.  30.  n  Syro-hex.  Ji-JU^  U   ^-?  \->1  .aX 

♦  «fcw/  JIoAas.  13  Sic  Syro-hex.  in  textu,  et  sine 
aster.  Codd.  VII  (ex  corr.  sine  τους),  ιζ,  72,  Arab.  1,  2. 
14  Prior  lectio  est  in  Ald.,  Codd.  III,  VII,  X,  15, 18,  aliis, 
et  Syro-hex.;  posterior  in  Comp.,  Codd.  1 9, 108.  16  Syro- 
hex.  .)k  .  im  -1  .^.  Sic  in  textu  Cod.  15.  1β  Cod. 
VII  in  marg.  raanu  2^.  ir  Prior  scriptura  est  in  Codd. 
29,  83,  Arab.  1,  2,  Syro-hex.  (.ojh^J;  posterior  in  Ald., 
Codd.  III,  VII,  16,  25,  aliis.  Sed  in  v.  17  pro  Τώσων 
stant  Codd.  III,  VII.  18  Syro-bex.  Sic  sine  aster. 
Comp.,  Codd.  29,  74,  75, 134,  Arm.  1.  19  Cod.VII  in 
marg.  manu  2^.  Graeco-Ven. :  την  ίαντου  θ(Ίαν.  ™  Sic 
in  marg.  sine  nom.  Codd.  57,  85;  necnon  Cod.  128  in 
textu.  21  Prior  lectio  est  in  Codd.  VII,  X,  14, 1 6, 18, 
aliis;  posterior  in  Codd.  III,  15,  55,  aliia,  Arm.  1,  et  Syro- 
hex.  (w>K-e).           22  Syro-bex.  Jiciao^   <*j»  .j^.^-^o» 

♦  t»»b«4D.  23  Idem.  Ad  Theod.  non  satis  distiuguere 
licet,  utrum   scripserit    Syrus    noster    ^r»,      ^  »  v    an 


-Cap.  VII.  18.] 


EXODUS. 


»1 


27.  ΕΤηφΗ  . .  .  Wtfrfy.  O'.  καϊ  ίξήγαγον  ...u 
γης  Αιγύπτου.  Alia  exempl.  ωστ€  kfcayayriv 
...  c^  Αιγύπτου.2* 

30.  D^ODto  7^J>,  Ο',  ίσχνόφωνός  (ίμι.  Σ.  ουκ 
€ΐμι  καθαρός  φθίγματι.26 

Cap.  VI.  15.  τ  των  υιών  4.      20.  —  κα*   Μαρίά/ζ 
ττ)ι>  άδζλφήν  αυτών  «ί.28 

Cap.  VII. 

1.  ΠΧΠΕ)1?  Cn^N  ^WJ  ΠΝΊ.      Ο',  ιδού  δίδωκά 

σ€  0eof  Φαραώ.  Ά.  $e,  δίδωκά  ο~€  θίον  τω 
Φαραώ.1  Σ.  i#e,  κατέστησα  σ€  θ(6ν  Φαραώ.2 
θ. . .  6tbv  Φαραώ? 

2.  ^3ΊΝΏ.      Ο',  e/c   τ^ί   y^y   αυτοί;    (alia   exempl. 

Αιγύπτου*). 

3.  "OQiQ-n^.    Ο',  καΐ  τα  τίρατά  >£  Έβρ.  μου  <δ 
5.  ^Π1022.      Ο',  ίκτίίνων.     "Αλλο?•   kv  τω  άκτίΐναί 

/Χ€.β 

7.  β  ΡΠΝ").      Ο'.   Ααρών    ft    [ό   α&λ^ό?   αι^τοΟ] 

Ε^Π2.      Ο',  ήΐΊκα  έλάλησεν  (alia  exempl.  «λά- 
λησαν•8). 


9.  ΠΕΠΌ.      Prodigium.     Ο',  σημΰον  ή  τάρας.     Ά. 

S'.  τίρας.9 

Γ?0λ      /Λ  serpentem.     Ο',   δράκων.     Ά.  (th) 
κήτος.10 

11.  1?  LmW^  σΠ2ΰ  ''ΏΒΊΠ  DH-DX  Ε/,αΜ 
i///,  ma^r»  Aegypti,  per  praestigias  suas  similiier. 
O'.  κα2  ο/  ίπαοιδοι  των  Αιγυπτίων  ταΐς  φαρμα- 
κίαις  αυτών  ωσαύτως.  Ά.  καίγ*  αύτοι  ol  κρυ- 
φιασταϊ  Αιγύπτου  kv  ήρςμαίοις  αυτών  ούτως. 
2.  και  αύτοι  οι  ίπαοιδοι  τών  Αιγυπτίων  δια 
τών  απόκρυφων  αυτών  ωσαύτως,  θ.  καίγ* 
αύτοι  οι  ΐπαοιδοι  τών  Αιγυπτίων  Ιν  ταϊς  φαρ- 
μακίίαις   αυτών  ωσαύτως.11 

13.  p!£T?5•      Et  obfirmatum  est.      Ο',  και  κατίσχυ- 

σαν.     Σ.  (και)    άντίστη}2 

"ΪΞΠ.     Ο'.  €ν€Τ(ίλατο  αύτοΐς.    Alia  exempl.  «λά- 
λησεν.13 

14.  |^Ώ.     Benuit.      (Υ.  του  μη.     Ά.  άνίνευσαν.1* 

15.  4^37%    (Χ.  και  ίστ}.     Alia  exempl.  και  στήστ}.λ6 
ΊΝ^Π.      Ο',   του   ποταμού.     "Αλλος-     του   ρεί- 
θρου}9 

18.  Wy\,  Etfoetebit.  Ο',  και  ίποζέσαι.  "Αλ- 
λος'  βρωμήσίΐ.17 


Fortasse  legendura  :  θ.  Άμμιδαδάβ.  u  Sic 
Comp.,  Ald.,  Codd.  VII,  X,  14,  15,  16,  alii,  Arab.  1,  2, 
Syro-hex.  **  Cod.  X.     Nobil.  affert:  Schol.  ουκ  (ϊμ\  κ. 

φθ.  Montef.  vero  e  Catenis  Regiis  et  schedis  Combefis. 
edidit :  *AXXof  ουκ  (ίμ\  καθαρός  χ*ίλίσι.  Denique  Cod.VII 
in  marg.  manu  2^:  άκρόβυστος  iv  χαΚι  (sic).  Cf.  ad  v.  12. 
28  Syro-hex. 

Cap.  VII.  '  Codd.  57,  85  (teste  Montef.).  Nobil.  affert : 
Ά.  ΐδ( .  *  Nobil.  Cod.  57 :  Σ.  ϊ& ,  κατίστησά  σ(.  3  Codd. 
57»  85.  4  Sic  Codd.  18,  53  (sine  τ^γ),  56  (idem),  alii, 

et  Syro-hex.  in  marg.  δ  Sic  Syro-bex.     Pronomen  est 

in  Comp.,  Codd.  III, VII  (ex  corr.),  15, 19,  aliis,  Arab.  I,  2. 
6  Cod.  VII  ex  corr.  manu  2«&.  7  Syro-hex.  in  textu 

(om.   6   άδίλφόί   αυτόν),  qui   pergit :    ογδοήκοντα   και  τριών  ην 

('τών.  8  Sic  Comp.,  Ald.,  Codd.  III,  Χ,  ι8,  25,  alii, 

Arab.  1,  2,  et  Syro-bex.  β  Syro-hex.  .)1>ολβ»1  .ο  ./. 

(In  textu  fj  Ttpas  om.  Syro-hex.,  Arab.  1,  2,  invitis  lilnis 
Graecis.)  10  Cod.   X.     Cf.  Hex.  ad  Psal.  lxxiii.  13. 

11  "  Sic  omnes  lectiones  plenas  habet  Basilieiisis  [Cod.  85] 


cum  nominibus  interpretum.  Codex  quidam  Colbertinus 
ad  lectionem  Symmachi  habet  iv  άποκρύφψ;  Reg.  1888,  «V 
άποκρνφοις ;  sed  hi  άποσπασμάτια  tantum  afferunt." — Mon- 
tef.      Cod.  X   affert:    'Α.   τρνφιασταί  (sic).      *A.    iv    ηρ*μαίοις. 

Σ.  άττυκρΰφω.  Cod.  57  in  marg.  sine  nora. :  «V  ηρημίοις  (sic) 
άποκρνφοις.  Huc  tandem  pertinet  Anon.  in  Cat.  Nicepb. 
p.  882,  ab  Holmesio  excitatus :  Ότι  Bi  λίληθότως  ηνχοντο  (oi 

μάγοι),  «c  των  παρΐλθόντων  (πισημΐΐώσασθαι  8tl,  όπου  tinov  oi 
Ο',  και  (ποίησαν  οί  «τ.  τών  Aty.  τα'ις  φαρμακίίαιϊ  6  δ<  Άκ.,  και 
(ποίησαν  ο'ι  κρυφιασταί'  6  6<  Συ/i.,  «ν  άποκρνφφ.  Cf.  Hex.  ad 
Gen.  xli.  8.  Exod.  vii.  22.  viii.  7.  12  Cod.  X.  "  Sic 
Comp.  (add.  αΰτο«),  Ald.  (ideui),  Codd.  III  (idem).  VII,  X, 
14,  15,  16,  alii,  et  Syro-hex.  "  Cod.  X,  qui  ad  β(βά- 

ρυνται  (sic)  lectionem  refert.     Montef.  cdidit :  Σ.  άνόνυσ*. 
Ο',  βίβάρηται,  invito  cod.     Verum  vidit  Scharfenb.  in 
madv.  p.  56.     C£  ad  Cap.  iv.  23.  u  Sic  Comp.,  Cotld. 

III,  VII,  14, 15, 16,  alii,  Syro-hex.  w  Cod.VII  super- 

script.  manu  2<Κ  Sic  vv.  17,  18  (ter),  20  (bis),  21  (ter),  et 
passim.    Cf.  ad  Cap.  i.  22.         17  Idtm  iu  marg.  manu  2*1». 

Ν  2 


;»2 


EXODUS. 


[Cap.  VII.  1  β- 


1 8.  "^^Π"]Ώ.  Ο',  άπο  τού  ποταμού.  %  καί  (βά- 
δισαν Μωνσης  και  Ααρών  προς  Φαραώ,  κα\  (ΐπον  αντφ" 
ΠΙΠΙ  ό  θ(6ς  τών  'Εβραίων  άπίσταΚκ(ν  ημάς  προς  σί, 
"λίγων"  (ξαπόστίΐλον  τον  \αόν  μον,  Ίνα  \ατρ(ύσωσ'ι  μοι 
(ν  τη  *ρήμω'  και  ιδού  ουκ  (ϊσηκονσας  (ως  τούτου,  τάδ( 
λ«'γ«ι  III III '  «V  τούτω  γνώση  ότι  (γώ  ΠΙΠΓ  ιδού  (γώ 
τύπτω  τη  ράβδω  (τη)  tv  τη  χ(ΐρ'ι  μον  «πι  τό  ύδωρ  το  (ν 
τω  ποταμψ'  και  μ(ταβα\(ϊται  (ϊς  αίμα.  κα\  ol  ίχθν(ς  οι 
iv  τψ  ποταμψ  τ(\(ντησονσι,  κα\  (ποζίσίΐ  ό  ποταμός, 
και    ού    δννησονται    οί    Αιγύπτιοι    πκ'ιν    ύδωρ    από    τον 


ποταμον 


<18 


19.  *yvQmX?y.      Ο',    επί    τα    ύδατα.       Ά.    επί   τα 
βεΐθρα}9 

ΏΤνΏψΓ?)?).     Et  super  stagna  eorum.     Ο'. 

και    επι    τα.    ελη    αυτών.      "Αλλος'     επι    τας 

λίμνας   αυτών.20 
ΓΡΓΠ.      Et  erit.     Ο',  καΐ  εγενετο  (θ.  εγενετο. 

Ά.  Έ.  γενήσεται21). 

22.  DJTuTQ.     Ο'.  ταΐς  φαρμακίαις  αυτών.      Σ.  δια. 
τών  απόκρυφων.22 

ΟΓΓ?^  ^ψ~^7*).      Ο',  και  ουκ  εισήκουσεν  αυ- 
τών.     Σ.  (και  ού)  προσεσχεν  (αύτοΐς).23 

24.  ηίΓκΑ  ο•ό  ίντϊ  nrrap  Dyiso-^a  *ψ& 

INVT  W30  nntpS  Aflf»  *h  "»3.     Et  effo- 


derunt  omnes  Aegyptii  circa  flumen  aquam  ad 
bibendum,  quia  non  potuerunt  bibere  ex  aqua 
flumini8.  Ο',  ώρυζαν  δε  πάντες  οι  Αιγύπτιοι 
κύκλω  του  ποταμού,  ώστε  πιεΐν  ύδωρ•  και  ουκ 
ήδύναντο  πιεΐν  ύδωρ  άπο  του  ποταμού.  Ά. 
και  ώρυξε  πάσα  ή  Αίγυπτος  κυκλόθεν  του  ρεί- 
θρου ύδωρ  του  πιεΐν,  δτι  ουκ  ήδύναντο  πιεΐν  εκ 
του  ύδατος  του  βίίθρον.24  Σ.  ώρν£αν  δε  πάντες 
οι  Αιγύπτιοι  κύκλω  του  ποταμού  εις  ύδωρ  ώστε 
πιεΐν,  οτι  ουκ  ήδύναντο  πιεΐν  εκ  τού  ύδατος  του 
ποταμού.25  θ.  και  ώρυξαν  πάντες  οι  Αιγύ- 
πτιοι [οί]  κύκλω  τού  ποταμού  ύδωρ  εις  το 
πιεΐν,  δτι  ουκ  ήδύναντο  πιεΐν  εκ  τού  ύδατος 
του  ποταμού26 

Cap.  VII.  5•  Τ"  ""άι/res  4.27  <).  —  τω  άδελφώ 
σου  Ί.  —  και  εναντίον  τών  θεράποντων  αυτού  428 
*5•  (~)  αντ°$  ^•29  2θ.  κύριος  -τ  αύτοΐς  Ί.30  tj} 
—  αυτού  «4.31 


Cap.  VIII. 

3  (Hebr.  vii.  28).  ΤΓ^ΝψΏΙΙ .  Et  in  mactras 
tuas.  Ο',  και  εν  τοις  φνράμασί  ("Αλλο?• 
φρεασί1)   σου. 


18  Syro-hex.  in  marg.,  cum  scholio :  "  Haec  in  editione 
Samaritanorum  tantura  posita  sunt."  Eadem  sine  aster. 
habent  Arab.  1  (in  marg.),  2  (in  textu).  19  Cod.  64. 

Lectio  retrahenda  videtur  ad  sequens  ΒΠηφ"?^,  20  Idem 
ad  ί\η  in  marg.  sine  nom. :  λίμνας.  Sic  Cod.  VII  in  marg. 
manu  2^.  21  Syro-hex.  .Joo»->  .»eo  .}  .Joo»  X.  Lectio 
και  γ(νησ(ται  est  in  Codd.  74,  75,  aliis.  Mox  ad  (V  τ(  τοις 
£νλο»Γ  κα\  ('ν  τοίί  XioW  Cod.VII  in  marg.  manu  2^  scho- 
lium  habet:  ttf  τας  ξνλίνας  γούρνας  (cf.  ad  Cap.  ii.  16)  και 
λιθίνας  τάς  (χονσας  ύδωρ.  ri  Codd.  Χ,  57  (sine  nom.),  64. 

Ad  verba,  (ποίησαν  δ( —  Αιγυπτίων,  Nobil.  affert :  Ά.  καίγ( 
αύτο\ — Kal(sic)  (ν  ψ(μαΙοις  αυτών  όντως.  *Αλλο«•  και  αυτοί — 
ωσαύτως.  *AAXof  καίγί  αυτοί — ωσαύτως;  quas  ipsas  lec- 
tiones  supra  ad  v.  11  Montef.  e  Cod.  85  Aquilae,  Sym- 
macho  et  Theodotioni  vindicavit.  Et  pertinent  reapse,  ut 
ex  Hebraeis  patet,  ad  v.  11,  non  ad  v.  22,  ubi  tamen  eas 
ex  Nobilio  repetere  non  gravatus  est  Montef.,  aseumpta 
<  tii.m  copula  ante  iv  ηΡ(μαίοις,  quae  in  Cod.  Basil.  adv.11 
recte  deeideratur.  «  Cod.  64.  "  Nobil.,  Cod.  85, 

uterque  cum  «c  τον  ύδατος  τον  ποταμοί.     Syro-hex.  affert: 


Ά.  ϋδωρ  τον  πιΰν,  ότι  ουκ  ήδύναντο  (Κ  του  ύδατος  ύδατος  (sic) 
τον  ρύθρου  πκ'ιν  (Jfc.  ιτ\  )— ?»?  k-ob  )uOO  ^ao,  ubi  tum 
duplex  juoo,  tum  )u>fsf  in  plurali,  scribae  errores  esse 
videntur).  In  textu  voci  ποταμού  Cod.VII  bis  superscribit 
manu  2^:  ρήθρου.         2δ  Cod.  85,  teste  Montef.    Syro-hex. 

OOOt     ^-r*>     h   X  ^?«    Jt>    m  V>  \»     1  η   .(     y»>t\  ■>    .*ΩΟ. 

♦  Jfo»j?  )uio  ^a  )fes  m  v>  \, .  2e  Cod.  85,  teste  eodem. 
Paulo  aliter  Syro-hex. :  θ.  ΰδωρ  (h  τό  πκϊν  (s.  τοΰ  πκ'ιν, 
JK.  «vnS^  ότι  ουκ  ήδύναντο  πκ'ιν  ΰδωρ  de  ea  Jluminis  (>.».ν> 
JfoM?  ^ao;  nisi  forte  rescribendum  J»o»_»?  koo  ^ao,  vel 
saltem  ]»om?  Jl*»  ^jd  U*x>).  27  Syro-hex.  Vox  deest 
in  Comp.,   Codd.  19,  108,  128,   Arm.  1.  **  Idem. 

29  Idem,  ubi  obelus  excidit.  Pronomen  reprobant  Codd. 
72,  78.  Μ  Idem,  pro  αύτο'ις  κύριος.  31  Idem.     Pro- 

nomen  deest  in  Cod.  72. 

Cap.  VIII.    x  Sic  in  marg.  sine  nom.  Codd.  III   (in 
textu  a  ima  manu),  X,  57,  64.     Duplex  lectio,  κάί  h  τόίς 

φρίασι  κα\  φνράμασί  σον,  est  in  Codd.  14,  ϊ6,  77  (cum  »coi  iv 

τοΊς  φνρ.),  131.  Ad  φνράμασί  Cod.VII  in  marg.  manu  2^: 
ζύμαις  σον;  ad  κλιβάνοις  auttni :   φούρνοις  σον. 


-Cap.  VIII.  Μ  (ίο).] 


Ε  Χ  Ο  D  U  S. 


93 


4  (νίί.  29).  ΕΎ™?'?•      °'•  οί  βάτραχοι-      %<  ™ 

εισήλθε  Μωυσής  και  *  Ααρών  προς  Φαραώ,  καϊ  ειπον  αΰτώ' 
τάδε  λέγει  ΠΙΠΓ  ε'ξαπόστειλον  τον  λαόν  μου,  "να  λατρεύ- 
σωσί  μοι.  ει  δε  μη  βούλει  ε'ζαποστεΐλαι,  ιδού  εγώ  τνιττω 
πάντα  τα  οριά  σου  βατράχοις.  και  ε'ξερεύζεται  6  ποταμοί 
βατράχους,  και  άναβάντες  είσε\εύσονται  εις  τουρ  οίκους 
σου,  και  εις  τα  ταμιεία  των  κοιτώνων  σου,  κα\  επι  των 
κλινών  σου,  κα\  εις  τους  οίκους  τών  θεραπόντων  σον,  κα\ 
του  λάου  σου,  και  iv  το'ις  κλιβάνοις  σου,  κα\  iv  το'ις 
φυράμασί  σου.  κα\  επί  σι,  κα\  επι  τον  λαόν  σου,  και 
ε'πι  τους  θεράποντος  σου  άναβήσονται  οί  βάτραχοι  <•." 

5  (viii.  ι).  Γ**Γ^}•      Ο'.  %:  προς  4  Ααρών? 
tPlkm^.      Ο',  καϊ  €ττ2  τας  διώρυγας.     "Αλ- 
λος•  «π  τα,  ρείθρα* 

BnjfP  ΗΤ^•      Ο'.  Vacat.     ^  Μ  φ  γην 

Αιγύπτου  4.5  ^  κα\  (ΐπ(  Μωυσής  προς  Ααρών 
εκτεινον  Tjj  χειρί  σου  την  ράβδον  σου,  καϊ  άνάγαγε  τοΐτ 
βατράχους  επ\  την  γην  Αιγύπτου  **. 

6  (2).  "ΠΓη1?•      Ο',  την  χ*ΐρα  Χ'Εβρ.  Σ.  θ.  αυ- 

τού Ί? 

7  (3).  DmaVa  tmfm.     Ο',  καϊ  οί  ΙπαοιδοΙ  των 


Αιγυπτίων9    ταΐς   φαρμακίαις    αυτών.  Ά.  ο/ 

κρυφιασται    tv    τοις    ηρομαίοις   αυτών.  Σ.  οί 

ίπαοιδοι    δια    τών    απόκρυφων    αυτών.  θ.  οί 
ίπαοιδοι  kv  ταΐς  φαρμακύαις  αυτών.9 

8  (4).  "IPJ.      (Υ.    και    π(ρΐ€\ίτω    {"Αλλος-     άφ(- 

λίτω10). 

□^ΓΡηΝ.     Ο',  αυτούς.      Alia  exempl.  τ6ν  λαόν.11 

9  (5).  Τ$φ&•     Et  e  domibus  tuis.     Ο'.  -  και  άπο 

του  λαοΰ  σου  «4,  και  έκ  τών  οικιών  υμών.12 

10  (6).  Wf»j  ΓήΓΡ?  piP?«      Ο',  οτι  ούκ  ίστιν 

άλλος  πλην  κυρίου   %τοϋ  θΐοΰ  ημών  4 13  (Ά. 
Σ.  θ.  ώς  ΠΙΠΙ  ό  θ(6ς  ημών14). 

14  (ίο).  *n32p5.    Et  coacervaverunt.     Ο',  και  συνή- 
γαγον  (Ά.  συνίχωσαν15). 

ΟΊ72Π  0"^Π.  Acervos  acervos.  Ο',  θημω- 
vias  θημωνίας.  Ά.  Σ.  κόρους  κόρου?.19  Ali- 
ter:  Ά.  σωρούς  σωρούς.17  Aliter  :  Ά.  Σ. . . . 
θ.  ώς  οί  Ο'.18 


2  Syro-hex.  in  marg.,  cum  scholio :  "  Et  ista  in  editione 
Samaritanorum  tantum  feruntur(~j^*l.Vao)."  Locum  inte- 
grum  in  marg.  habet  Arab.  ι ;  Arab.  2  autem  in  textu  tan- 
tum :  a  Etfecit  (vitiose  pro  ingressus  est)  M.  et  A.  ad  Pha- 


Syro-hex. 


In  Cod.  VII  VOCl  διώρυγας 


superscribit  manus  2°*:  ρείθρα;  altera  autem  nianus  ad 
διώρυγας  in  marg.  appingit :  διανοίξεις  γης ;  necnon  ad  ελη : 
υί  σύνδενδροι  και  δίϋγροι  τόποι  [ή  λίμναι  serius  addituni]. 
6  Sic  Syro-hex.,  et  sine  aster.  Ald.,  Codd.  VII  (in  marg.  manu 
ada  char.  unciali),  15,  i8,  alii.  β  Syro-hex.  in  marg.,  cum 
scholio :  "  Et  ista  in  editione  Samaritanorum  tantum  posita 
sunt."  7  Sic  Syro-hex.,  et  sine  notis  Codd.  15,  58,  72, 
Arab.  I,  2,  Arm.  1.  (Syrus  pingit:  .L  .*»  *»  o»\  »»  .«^•Χ• 
1  per  errorem,  ut  videtur,  pro  V  o»\.?  .1  .*a>  .•*>  X 
,)  8  Verba  τών  Αίγνπτίων  desunt  in  Codd.  X  (sed 

babentur  in  marg.  manu  ima),i8,  59,  76,  Syro-hex.  Mon- 
tef.  e  Reg.  1871  (=Holmes.  64)  edidit:  Ο',  οί  AnwM  -ϊ-τών 

Α/γ.  εν  τα'ις  επαοιδίαις  (sic)  :   καϊ  iv  τοις  φ.  αυτών.      Sed  Hol- 

mesii  amanuensis  ex  eodem  exscripsit:  καϊ  οί  ίπαοιδόί  ταΊς 
φ.  αυτών;  in  marg.  autem  post  ίπαοιδοί,  fortasse  cum  in- 

dice  «^• :  τών  Αιγυπτίων  ίν  τα'ις  ΐπαοιδίαις  (leg.  ίπαοιδαΊς)  καϊ  iv. 
Deiude  ad  φαρμακίαις  (a.  φαρμακ(ίαις)  Cod.  Χ  in  marg.  pin- 
git :  ΐπαοιδαις,  et  81C  in  textu  Ald.  (cum  iv  τα'ις  ί'π.),  Codd. 
III  (idem),  71,  83.  9  Cod.  85,  teste  Montef.     Cf.  ad 

Cap.  vii.  11.  10  Cod.  X  in  marg.  sine  nom.,  et  sic  in 

textu  Cod.  30.  "  Sic  Comp.,  Ald.,  Codd.  III,  VII,  X, 


14, 15, 16,  alii,  Arab.  1,  2,  Arm.  1,  Syro-bex.  M  Obelus 
est  in  Syro-hex.,  qui  male  pingit :  τ•  κάί  άπο — οίκ«ών  υμών  ^. 
Idem  in  marg.  notat:  'OuatW  καϊ  17  τών  "Σαμαρειτών,  •Χ•κα1 
από  τών  θεραπόντων  σου,  κα\  άπο  τοΰ  \αοΰ  σου  (»),  άκοΧοΰθως 
(V-)aaj)  κείται.  13  Sic  Syro-bex.,  et  eine  aster.  Cod.  15, 
Arab.  1,  2,  Arm.  1.  14  Syro-hex.  ».ft  .ft  ^*/  .1  .^0  .(. 
.^>?  Jo3^.  (In  Syro-bex.  vv.  10, 1 1  inter  duos  aateriscos 
concluduntur,  cum  nota  marginali:  "A  cruce  ()-^»\ .. 
non,  ut  alias,  ^oo,  λ  ιυι^^ορ/  β.  Joq-soojji  ad  crucem  in 
Hebraeie  (exemplaribus  1)  obeli  superponuntur  eie,  quia 
desunt  in  editione  Samaritanorum."  De  qua  notatione 
satis  obscura  fuse  egit  Ceriani  ad  loc.)  "  Cod.  85,  t^ste 
Montef.  Holmesii  amanuensis  sine  nom.  exscripsit.  Cod. 
64  in  marg. :  .  .  έχωσαν  (sic).  Cf.  Hex.  ad  Psal.  xxxviii.  8. 
16  "Cod.  Basil.  [necnon  Cod.  108]  lectionem  κόρους  κόρους 
uni  Aquilae  tribuit;  Chronicon  autem  Alex.  p.  71  Aquilae 
et  Symmacho." — Montef.  Holmesii  amanuensis  e  Cod.  85 
exscripsit :  "  θιμωνίας  θιμωνίας.  In  marg.  vero :  κόρους  κό- 
ρους;" e  Cod.  64  autem :  . .  ους  κόρους.  Praeterea  ad  συνή- 
γαγαν Cod.  57  in  marg.  babet:  συνεχωσαν  κόρους,  κόρους 
άνάπνευσις,   άνεσις  (sic).      Cf.   ΗβΧ.  ad   Ezech.  xlv.  1 3.    Ηθ8. 

iii.  2.           u  Cod.  X.     Ad  θειμωνίας  (sic)  in  priore  loco 

Cod.  VII  in  marg.  manu  2ώ:  σωρούς.  u  Syro-hex.  .}. 

.^aaa  ^-/  X  «J^o-o  i-^CL-a  .^0.  Vocis  L^Cl-O 
significatio  ignoratur. 


91 


EXODUS. 


[Cap.  VIII.  15(n)- 


15(n).  ΠΤηΊΠ.     Respiratio.     Ο'.άνάψυξις.     Ά. 
άνάπνευσις.      Σ.  άνεσις.19 

^"ΓΙΝ  "03ΓΓ).      Ο',  εβαρύνθη  ή  καρδία  αυ- 
τού.    "Αλλο?•   (βάρυνε  την  καρδίαν  αύτοΰ.30 

16  (ι 2).  Ο???•     In  pediculos  (s.  culices).     Ο',  σκνΐ- 

φες  (s.  σκνΐπ^).     "Αλλο?'   φθείρες21 

17  (13)•   1?"^5Ώ•      Ο'•  Vacat.      ^  καΣ   εποίησεν 

ούτως  4." 
0*33  ΓΡΓΤ  γ"ϊΝΓΤ  ^SiJ"73.    Omnis  pulvis  terrae 
facttis  est  pediculi  (s.  culices).     O'.  και  €i/  παι/τί 
γωματι  τή?  γης  εγενοντο  οι  σκνΐφες.     "Αλλος' 
πάς  6  χους  τη?  γης  εγενετο  εις  σκνΐφας.23 

21  (17).  ^V*7"^^•     Muscam  caninam   (s.  omni- 

genam).      Ο'.    •%  t^  «4    κυνόμυιαν.2*      Ά.  την 
mixtionem.     Σ.    a>y    οι    Ο',      θ.   mixturam.25  \ 
Τδ  Σ,αμαρειτικόν    κόρακα.™ 

22  (ι8).  ΠνΠ  vfcgk.      Ο'.  40'  ^y  ούκ  εσται.     θ. 

ώστε  /χτ)  γενέσθαι.27 

ΥΊΝΠ  1-Jga  Π$Τ.      Ο',  κύριος  ό  0eoy  πα'σι^ 
r^y  γης.    Άλλος'  κύριος  kv  μέσω  της  γης.28 

23  (19).  ""^  ΓΙΝΓΤ.     Ο'.  τοΟτο  επί  rijy  yijy.     Alia 

exempl.    το    σημεΐον    τοΰτο.29      £&  κα\    (ΙσηΧθί 

Μωυσης   και  'Ααρών  προς    Φαραώ,  κα\   (ΐπον  αύτω'    τάδ( 
Χίγ(ΐ  ΠΙΠΙ"    ίξαπύστιιλον  τον  Χαόν  μου,  Ίνα  Χατρΐύσωσί 


μοί.  Έάν  δ«  μη  βούΧη  ΐζαποστίΐΧαι  τόν  Χαόν  μου,  ιδού 
ί'γώ  ί^αποστίλλω  ί'πΐ  σ«,  κα\  ϊπϊ  τους  θεράποντος  σον, 
και  eVi  τοι/  λαόι*  σου,  κα\  ίπ\  τούί  οίκου?  σου,  την  κυνό- 
μυιαν'  και  πΧησθησονται  α'ι  οικίαι  των  Αιγυπτίων  της 
κννομνίας,  κα\  tls  την  γην  (φ*  ής  (ίσιν  ίπ  αύτης.  και 
παραδοξάσω  tv  77/ ,  ημίρα  ίκ(ίντ)  την  -γην  Γ(σίμ,  i<\>  ης 
6  Χαός  μου  ίπεστιν  tir  αυτής,  ίφ'  ης  ουκ  εσται  εκεί  η 
κυνόμυια'  ινα  είδης  οτι  εγώ  ΠΙΠΙ  εν  μίσω  της  γης. 
κα\  δώσω  διαστοΧην  άναμέσον  του  Χαοϋ  μου,  κα\  αναμε- 
σον  του  Χαοΰ  σου'  εν  δε  tjj  αΰριον  ίσται  το  ση  μείον 
τοΰτο  «4.30 

24  (2θ).  ΓΙΠ^Λ.    Vastata  est.     Ο',  και  εξωλοθρεύθη. 
Σ.  εφθάρη.31 

26  (22).  ojAn  nin^  ^ip D^^?  η^η  "*! 

^7)pp\  Ο',  τα  γάρ  βδελύγματα  των  Αιγυ- 
πτίων θύσομεν  κυρίω  τω  θεώ  ημών  εαν  γαρ 
θύσωμεν  τα.  βδελύγματα  των  Αιγυπτίων  εναν- 
τίον αυτών,  λιθοβοληθησόμεθα.     Ά.  οτι  τό  /3δ/- 

λυγ/χα  Αϊγΰτττου  θΰσομ^ν  (β.  θυσιάσομ(ν)  κυρίω  τω  θ(ω 
ημών'  iav  θύσωμ(ν  τό  βδέλυγμα  Αιγύπτου  fif  οφθαλ- 
μούς αυτών,  κα\  ου  ΧιθοβοΧησουσιν  ημάς;  Σ.  τα  γαρ 
βδίλΰγματα  τών  Αιγυπτίων  θΰσομεν  κυρίω  τω  6e<p  ημών' 
(άν  δέ  θυσωμΐν  τα  βδΐΧύγματα  τών  Αϊγνπτίων  ενώπιον 
αυτών,  ου  ΧιθοβοΧησουσιν  ημάς;  θ.  οτι  τα  βδΐΧύγματα 
Αιγύπτου  θυσομεν  κυρίω  τω  θ(ώ  ημών'  κα\  θύσομΐν  τα 
βδ(Χύγματα  Αιγύπτου  προ  οφθαλμών  αυτών,  και  ού  Χιθο- 
βοΧησουσιν  ημάς; 


19  Codd.  Χ  (cum  άνάπαυσις  pro  άνάπν(υσις),  8ζ.      Cod.  64 
in  marg.  mutile  affert :  .  .  *σις,  άνάπνευσις.  20  Sic  in 

textu  Codd.  VII  (ex  corr.  char.  unciali),  74,  75,  84,  106. 
21  "  Σκνίφ(ς]  Ita  VV.  LL.  et  S.  Augustinus  [ciniphes] .  AA. 
LL.  [Comp.,  Ald.,  Codd.  14,  15,  16,  alii]  σκνίπ(ς,  quae 
ecriptura  reperitur  apud  Origenem,  et  Philonem  Lib.  I 

Ώ(ρ\  βίου  Μωυσίως  [Opp.  Τ.  II,  ρ.  97]  :  σκνιπών  φορά  (\ύθη. 
Schol.  *Αλλο5'  φθί~ψ(ς." — Nobil.  Cod.  57  m  roarg. :  "Αλλοι• 
φθάρος  (sic).  Ιη  Cod.  VII  ad  σκνϊφΐς  (sic  ex  corr.  pro 
κν'κρες)  mauus  2< a  subscripeit :  φθ!ρ(ς  (sic).  22  Syro-hex. 
in  textu,  qui  pingit:  και  *'π.  %  ούτως  4.  Sic  sine  aater. 
Codd.  15  (cum  ποίησαν),  58,  72,  128  (ut  15),  Arab.  1,  2. 
23  Cod.  64  in  marg.  lectionem  tmncatam  habet :  . . .  χοΰ* 

της  γης  eyt  .  .  .  ιίς  σκνιφας  ;   unde  Montef.  edidit :  *Αλλθ£'    κα\ 

6  χους  κ.τ.ί.,  notane:  "  Sic  Reg.  187 1,  exciso  interpretis 
uomine,  uti  eaepe  diximus."  Ad  σκν'ιφ*ς  ()»ο,ϊ.)  in  priore 
loco  Syro-hex.  scholium  habet:  "2κν\ψ  parvum  reptih  . ->t. 
habena  quatuor  alas,  et  est  viride."    Hesych. :  "  Σκνίψ-  ζώον 


χΧωρόν  rt  κάι  τ(τράπτ(ρον.  Μ  Sic  Syro-hex.,  et  sine  aeter. 
Cod.  58.  *  Syro-hex.  .^*  ^  +m  ,|^aiA  J, 
.^J^.  ,L.  (Vocum  Syriacarum  |^λ\μ  et  I^J^*  notio 
generalis  satis  explorata  est,  sed  quomodo  Graece  efferri 
debeant  incertum  est.  In  locie  parallelis  Psal.  lxxvii.  45. 
civ.  31  Hexapla  Graeca  Aquilae  vindicant  πάμμικτος,  quod 
Syro  nostro  sonat  |^π\„  ^s,  et  )^ci\.»  in*.\a-3.) 
Montef.,  praeeunte  Drusio,  fictas  lectiones  edidit :  Ά.  παμ- 
μνίαν  (sic).  *Αλλοί•  κοινόμυιαν ;  de  quibus  vid.  ηοβ  in  Hex. 
ad  Psal.  lxxvii.  45.  M  Nobil.  27  Cod.  64.  M  Sic 
in  textu  Cod.  58.  2e  Sic  Codd.  X,  14, 16, 18,  alii,  Arab. 
1,  2,  Syro-hex.  Sic,  sed  add.  Μ  της  γης,  Comp.,  Ald., 
Codd.  III,  15,  aln.  *°  Syro-hex.  in  marg.,  cum  scholio: 
"Etiam  ista  in  editioneSamaritanorumtantumposita  erant." 
Eadem  fere  in  marg.  habet  Arab.  1,  sed  loco  alieno,  nempe 
post  τω  θ(ώ  ημών  (ν.  26).  31  Cod.  X.  32  Syro-liex.  ./. 
.^-?   )oC^   UiV>^>   ^«>a^iO    ^'r^°?   Jlcia^»^^» 


■Cap.  IX.  16.] 


EXODUS. 


95 


29  (25).  "Oto  Π2ΓΤ.     (y.  6δε   εγώ.     Alia  exerapl. 
ιδού   εγώ.33 

Γήηβρ,      O'.  Vacat.     Alia   exempl.  anb  Φα- 
ραώ;  alia,  άπύ  σον.94 

νΠΓΤ.     Fallere.     Ο'.  ε£απατήσαι.     Ά.  Σ.  πα- 
ραλογ/σ-ασ^αί.35 

Cap.  VIII.  5•  τ-  7"ω  άδελφω  σον  4.  6.  —  καί  ανή- 
γαγα τους  βατράχονς  4.  1 6.  —  τη  χειρί  σον  (sic)  ^. 
—  e ι/  τ€  τοΓιρ  άνθρωποι?  και  εν  τοις  τετράποσι  και  4. 
1 8.  —  και  ^  οι  επαοιδοί.  19.  —  τοΟτο  «4.  20.  τ  οώ- 
τόςΊ.      28.  -τ  προς  /cvpioj/ «4.3β 


Cap.  IX. 

2.  ΓΝΊΝ  ]ΝΟ.      Becusaveris.     Ο',  μη  βούλει.     Σ. 

PTCJS*      Retinueris.      Ο',    εγκρατείς.     Ά.    e7n- 
λαμβάνη.      2J.  κατεχβί?.2 

3.  "Π|  "^^•      Pestis  gravis.     Ο',  θάνατος  μέγας. 

Ά.  Σ.  λοιμός  βαρύ?.3 

4.  "^J•      Ο',  ρητόν.     Schol.  οι)5€ΐ>  ότιονν* 

5.  V^.^^•        Ο'.  €πί  της  γης.       ^  καί    ίΐσ7)λ&    Μωυσής 

καΐ  Ααρών  προς  Φαραώ,  κα\  (ΐπ(ν  αυτω'  τάΒί  λίγ(ΐ 
ΠΙΠΙ  δ  θ(6ς  των  Εβραίων'  (ξαπόστ€ΐλον  τον  λαόν 
μου,  Ίνα  λατρ^ύσωσί  μοι.  d  Β(  μη  βούλΐΐ  ΐζαποστάλαι, 
και   (τι  (γκρατΐϊί  αυτών,  Ιδού   χ(ΐρ   ΠΙΠΙ   torai   iv  τοις 


κτήν*σί  σου  το'ις  iv  το'ις  π*οΊοις,  tv  το'ις  ιπποις,  και  rv 
τοις  ΰποζυγίοις,  κα\  iv  τοις  καμήλοις,  κα\  iv  τοις  βονσι, 
και  iv  τοις  προβάτοις,  θάνατος  μίγας  σφαίρα,  και  παρα- 
δοζάσίΐ  ΠΙΠΙ  άναμίσον  των  κτηνών  των  υιών  Ισραήλ, 
και  άναμίσον  τών  κτηνών  τών  Αίγυπτίων,  και  ου  τ«λίν- 
τησ*ι  άπ6  πάντων  τών  υιών  Ισραήλ  αριθμός,  iv  rjj 
αϋριον  ποιήσ(ΐ  ΠΙΠΙ  τό  ρήμα  τοϋτο  ίπ\  της  γης  **. 

8.  οΛ  ^np.     Ο',  λάβετε  ύμεΐς.     Ά.  Σ.  θ.  λάβετε 
νμΐν* 

D^IJSn  ΙΟΏ.      Quantum  volae  vestrae  capiunt. 
Ο',  πλήρεις   τάς  χείρας.     Ά.  πλήρωσιν  δρακών 

υμών.        Σ.  πλήρωσιν  χ(ΐρών   υμών.       ν/,  πλήρωμα  χ*ι- 

-      .    -    7 
ρων  υμών. 

9•  lyyB»     Prorumpens.     Ο' .  άναζεονσαι.     Ά.πετα- 
ζόμεναι.      Σ.  εξανθονσαι  (s.  εξανθονντα).* 

1 0.  VTCSrn .     Ο'.  Vacat.      •&  Έβρ.  και  έστησαν  <9 

14.  ^b'h^  *nb2Q-bs-ntA  rhti  ^N.  Egoimmit- 

tam  omnes  plagas  meas  in  cor  tuum.  Ο',  εγώ 
εξαποστελλω  πάντα  τά  σνναντήματά  μον  εις 
την  καρδίαν  σον.  Ά.  εγώ  άποστελλων  σνν 
πάσας  τάς  θραύσεις  μον  προς  καρδίαν  σον. 
Σ.  άποστελώ  πάσας  τάς  πληγάς  μον  επι  καρ- 
δίαν σον.10 

15.  *^^5•      Peste.     Ο',  θανατώσω.     Alia  exempl. 

θανάτω.11     Ά.  Σ.  εν  λοιμω.12 

16.  SplTJOjjn,     Servavi  te  incolumem.     Ο',  διετη- 

ρήθης.     Alia  exempl.  διετήρησά  σε}9 


U»j-»?   ίΐά  9>  ι  ^.   ^  ι  .  »  ">?   ^-*?    γ/  •ςΧ»|   Jo^ 

^γ*>?  ]iciai^?^oo  .1  .^  ^.ν>^>  ΐ)   :  νοο»-^ο»ο 

.^  ^.v>^»  Uo  :  voo»X-?  [ il.\,  ffj».  M  Sic  Codd. 
χ6,  25,  32,  alii  (inter  quos  Cod.  64  in  marg.),  Syro-hex. 
Sed  cf.  nos  in  Prolegom.  ad  V.  T.  juxta  LXX  Interpp. 
p.  xxv.  M  Prior  lectio  est  in  Ald.,  Codd.  X,  14, 15, 16, 
aliis,  Arab.  1,2,  Arm.  1,  et  Syro-hex. ;  posterior  in  Comp., 
Codd.  III,  1 9,  56,  aliis.  *>  Nobil.,  Cod.  85,  et  Reg.  1888. 
38  Syro-hex.  In  v.  16  haec,  %v  rt — τ(τράποσι  κάι,  desunt  in 
Comp. 

Cap.  IX.   '  Cod.  64.    Cf.  ad  Cap.  iv.  23.        2  Codd.  64 
(cum  .  .  .  αμβάνη  et  .  .  .  ατίχΐΐς),  85.  3  Cod.  85.  4  Sic 

Cod.  X  in  marg.  Lectionem  anonj-mam  alii  interpreti 
miuus  probabiliter  tribuit  Montef.     Svro-hex.  pro  ρ'ητον 


insolenter   posuit   \  « - » ^,  appicto   scholio,  quod  Graece 
SOnat:   Αριθμός,  τουτίστι,  καν  ίν  («^*    »^l)•  6  SjTO-hex. 

in  marg.,  subjuncto  scbolio:  "  Etiam  ista  in  editione  Sama- 
ritanorum  tantum  posita  sunt."  β  Syro-hex.  .1  .*co  .(. 

♦  »0  τ\  ι  um      Sic  in  textu  Comp.,  Codd.  III,  X,  14, 
7Idem:   .jx>    ♦  UMb>a*f  )»o>?  U^.o*>  7- 


[6,  alii. 


8  Nobil.,  Cod.  X  (cum  (ξανθουντα),  et  Cat.  Niceph.  p.  648. 
Easdem  lectiones  in  Basil.,  Reg.  1888,  et  Colbertino  suo 
exstare  testatur  Montef.  9  Syro-hex.  in  textu:  .*.•}* 

Vo^oo.  Sic  sinc  aster.  Codd.  15,  58,  72,  Arab.  1,  2. 
10  Cod.  85,  teste  Montef.  Holmesii  amanuensis  ex  eodem 
exscripsit  tantum:  Ά.  θραΰσ(ΐς.  Σ.  πληγάς;  neque  aliter 
Cod.  X.  n  Sic  Ald.,  Codd.  III  (ante  corr.),  X,  14, 15, 

16,  alii,  Arm.  1,  Syro-hex.  "  Cod.  85.  1S  Sic 

Codd.  85  (in  marg.),  135. 


EXODUS. 


[Cap.  IX.  16- 


16.  ΤΠΓΓΙΝ.      Ο',  rfjv  ίσχύν  μου.     Alia  exempl. 

Hjv  δύναμίν  μου.1* 

17.  vSinDO.      Aggeris  instar  opponis  te.     Ο',  εμ- 

ποιτ}.  Alia  exempl.  άντιποιη.15  Ά.  άντιποιη. 
Σ.  κατέχεις.19 

18.  "Π3  "ΠΞΙ.     Grandinem  vehementem.     Ο'.χάλα- 

ζαν  πολλήν  (Ά.  Σ.  βαρεΐαν17). 
rnpVT.     Fundationis  ejus.     Ο',  εκτισται.     Ά. 

Σ.   €06/Ζ6λίώ07/.18 

19.  ^Q^•        Ο'.    Τ6λ€1/Τ77£Γ€ί.        ^  και    (Ιση\θ(    Μωυσήί 

και  'Ααρών  προς  Φαραώ,  και  (ΐπον  προς  αυτόν'  τάδ(  λ«γ« ι 
ΠΙΠΙ  ό  #for  των  Εβραίων'  ϊξαπόστίΐλον  τον  \αόν  μου, 
ίνα  λατρίύσωσί  μοι.  iv  τω  γαρ  νυν  καιρώ  ίγώ  (ξαπο- 
στίλλω  πάντα  τα  συναντήματά  μου  (Ις  την  καρδίαν  σου, 
και  των  θ(ραπόντων  σου,  κα\  του  Χαοΰ  σου,  Ίνα  (Ιδης  οτι 
ουκ  (στιν  ως  (γώ  (ν  πάση  τη  γη.  νυν  γαρ  άποστ(ίλας 
την  χΰρά  μου,  πατάξω  σ(  καϊ  τον  Χαόν  σου  θανάτω,  κα\ 
(κτριβήση  από  της  γης.  π\ήν  cvtKtv  τούτου  δκτηρηθης, 
ΐνα  (ΐ'δίίξωμαι  (ν  σοι  την  ισχύν  μου,  κα\  όπως  διαγγιλη 
τό  όνομα  μου  (ν  πάοη]  τη  γη.  ?τι  ουν  συ  (μποιη  (s. 
άντιποιη)  τον  Χαοΰ  μου,  του  μη  (ξαποστ^'ϊλαι  αυτούς ; 
ιδού  ύω  ταύτη  τη  ώρα  αΰριον  χάΧαζαν  ποΧΧήν  σφόδρα, 
ήτις  τοιαύτη  ου  γίγον^ν  ίν  Αιγύπτω  αφ*  ης  ημέρας  (κτι- 
στοί ίως  της  ημέρας  ταύτης,  νυν  ουν  κατάσπ(υσον  συνα- 
γαγύν  τα  κτήνη  σου,  καϊ  οσα  σοι  etmv  ίν  τω  π(δίω' 
πάντες  γαρ  ο'ι  άνθρωποι,  κα\  τα  κτήνη,  οσα  (αν  (ΰρ(θη  (ν 
τω  πίδιω,  και  μη  (Ισίλθη  (ϊς  οικ'ιαν,  πίση  δι  ίπ'  αυτά 
ή  χάλαζα,  Τ(\(υτήσ(ΐ  «*. 

20.  D^H.      Con/ugere  fecit.      Ο',   συνήγαγα.      Σ. 

διέσωσαν.20 


20.  ϊΐΠ3,'7Ό-ηΝ'1  V-DjrnN.      Ο'.  {*%)  τους  παϊδας 

αύτοΰ  και  «4  τά  κτήνη  αύτοΰ.21  Ά.  Σ.  θ.  τους 
δούλους  αύτοΰ. 

21.  VT^p-nlJfl    YnajrniJ.      Ο'.   >%τούς   παΐδας 

αυτού  και^23  τα.  κτήνη  ^  αύτοΰ  4.2* 

22.  D^fO  f)H3  n7.?f   3?3Γ^5  ^8?«      Ο',   και 

επί  πάσαν  βοτάνην  την  ££  του  πεδίου  4  επι 
της  γης    •)£•  Αιγύπτου  «4.25     Ά.  Σ.  της   χώρας. 

Θ.    j         .26 
.  του    αγρού. 

23.  f&p.      Tonitrua.      Ο',  φωνάς.     "Αλλος-    avk- 

μων  ήχους.  "Αλλος-  βροντάς?7 

Π!ΠΝ.      In  terram.      Ο',  «π  της   γης.     Alia 

exempl.  εν  τη  χαλάζη.28 

24.  ΓΙΠ(?7ΠΌ.  Continens  se.      Ο',  φλογίζον.     Ά. 

συναναλαμβανόμενον.      Σ.  ενειλούμενον.29 

D-HSp  Xyrh?*.     Ο',  h  Αιγύπτω.     Alia  ex- 
empl.  kv  £(•  Ά.  πάση  τη  γη  4  Αιγύπτου.30 

25.  rnfcQ   ^"^3    Π».      Ο'.  Vacat.      %  πάντα 

'όσα  ην  kv  τω  πεδίω  «ί.31  Ά.  πάντας  τους  iv  τη 
χώρα.  Σ.  πάντας  τους  ίν  τω  χώρω.  Θ.  πάντας  τους 
(ν  τω  άγρω. 

ΠΏΠ2Π3Γ!.      Ο',    εως    κτήνους.     "Αλλος-    &μ 

τετραπόδων. 
27.  D^SH.     Ο',  το  νυν.     "Αλλος•  εν  καιρώ  εως  τοΰ 
νυν?* 

30.  ^sp  pHrroi  D19  *?  **φΐ.  ~Ρ732?-  η^1 


14  Sic  Codd.  III,  Χ  (cum  Ισχύν  in  marg.),  14,  16,  18, 
alii,  et  Cod.  85  in  marg.,  unde  Montef.   oscitanter  ex- 

Scripsit :    Ο',  όνομα  μου.    *Αλλθί •   δύναμ'ιν  μου.  15  SlC  Codd. 

18, 19  (cum  άντιποΊίΐ),  58,  72,  alii,  et,  ni  fallor,  Syro-hex., 
<|ui  V->(  ιιβιΛκΧι  vertit.  ";  Codd.  X  (cutn  (γκρατύς 

in  textu;  in  marg.  autem :  Ά.  άντιπο