Skip to main content

Full text of "Perets' Bletlikh, Volume 2"

See other formats


| 

: פריץט. 

ב ל ע ט *יהף. 
זשורנאל פיר 

ליטעראטור געזעללשאפט אוג עקאנאמיע 


ע רעב יאני ייט 
2 מע כבאנד 


ווארשא תרס'ג 
א ר אנ קר 
סבאאתדפקתם פספטפקפה 


פערלאג פון י, לידסקי בוכהענדלער 
וִ 
00 וט די ידע 


: | 1904 484 זזו?אם 


8 20 23 המסץיז האאחהין .8 הו8קזסחע! 


ססקעגחס1 סמסגסמ3סת, 


.1018 1903 חקגמח! 8 גמהווקגם 


די נַייטַארֶען 4 


דִי אוֹיגֶען ‏ רויט, דִי. לִיפְּפֶּען בְּלָאה, 
קיין טְראפֶּען בְּלוּט אין בַּאקְק נִישְׁט דָא: 


0 00סי. 
= יי בע 
ש 0 6. 
א א 


דִי שְׁטֶערן בְּלַאסם, גֶּעדֶעקְט מִיט שְׁוַייס, : 
דֶעֶר אֶטְהעַם אָבְּגֶעַאָקְט אוג הֵיס = . - 
עָם זִיצֶען דְרֵיי מָאדְלִיךְ. אוג נָאהֶעןי.. 


רִי נָארֶעל - בְּלַאנָק, דָאס לַיינוַאנֶר -- שְׁניי { 
אוג אֵיינֶע טְרַאכְט : אִיךָ נֵיי אינ גֵיי, 
אִיךְ ניי בַּייטָאג, אִיךְ נֵיי בַּיינַאכְט, 
קיין חוּפָּה-קלייר זִיךְ נִישְׁט גֶעטַאנְט -- 
2 = יע יט 
וָואס קוּמְט אַרוֹיס - אִיךְ נַיוּ 


* * * 


נִיט אִיךָ שְׁלָאף אוּנּ נִיט אִיךְ עֶסם! 
אִיךְ וָואלְט גֶעגֶעץ אוֹיף מֵר בַּל גַם, 
אָפְשַׁר וָאלְט עֶר זִיךְ ‏ גֶעמִיהט-- 
אֵײין אַלֶמֶן חָאטְשׁ, אֵיין אַלְטֶען יור, 
מִיש. קִינְרֶערְלִיךּ אַ שָׁאקקיי* 


ש 6 * 


די צְווייטֶע טראכָט: אִיךְ נֵיי אוּג שְׁטָאפּ, 
אוּג שִׁמָאפּ. מִיר אוֹיס נור גְרֶאהֶע נָאפְיי 
דֶער קאפּ --דֶער בְּרֶענָרְט, רִי שְׁלֶעף -- נִי הַאקְט' 
דֶער , דער בֶרֶע 
אוּג דִי מַאשִׁין קלַאפְּט צוּ צום טַאקְט ייי 

טַאייטַא,, טַא-טֵא, טֵא ! 


אִיךְ פֶעְשְׁטְעה רָאךְ יֶענֶעמְס ויגְקיי * 

אָהן אַ חוּפָּה, ‏ אֶהן אַרִי 

וָואלְט גֶעוֶען אַ שְׁפיעל, אַ מַאנְץ, 

אַלִיעִבֶּעץ אוֹיף-- אַוָאהר אַגַאנץ... 
נור דֶערְנָאך!... דֶערְנָאךְוּו. 


8 ירא 


דִי דְרִיטֶע שְׁפַיט מִיט בְּלוּם אוג זִינֶט: 
אִיךְ גֵיי, מיך קְרַאנְק, אִיך גֵיי מִיךְ בְּלִנֶד 
עֶס צְוָקְט דִי בְּרוסְט בַּיי וֶערֶען שְׁטָאךְ 
אוּנ ער הָאט חֲתוּנָה דִי וָואךְיי. 
אִיךְ וִוינֶשׁ אִיהֶם נִישְׁט קיין שְׁלֶעכְ 
5 5: - דע יל : 


5 


. * * 


עֶט! פֶערְגֶעסמֶען וָואס ‏ אַמָאל!..,. 

ַּבְריבִים וֶעט מִיר גֶעבֶּען קָהֶל 

אוּג אַ קְלינְטְשִׁיק פִיטְצֶעל ֶערְד, 

יך װֶעלל שְׁלָאפֶען אוּמְגֶעשְֶׁערְט-- 
שְׁלָאפֶען, שׁלָאפֶען . שְׁלָאפֶען!. 


1 פ 


4 


פֶםוֹ 


2 : כל חמירא 


ישר שרשרשלשישטהשתשת 


סָאציאָלָאנִיע 
א 

סָאצִיאְלָאנִישֶׁע הִיפָאטְזֶען. 

קליין אוּנ אָרם איָו געָוועָועֶן די װועָלט 
פון ‏ ט פֿעָרציומישען , :קלײינשטאָרטעלריִגעֶן 
בּעל הבית ! זיין שטח, ' זיינץָ ,ד' אמות" 
זעֶננעָן געוועָעֶן אַ ציאַפֿנאָווקעֶר קהל , אַרוּם 
געָנוּממעָן מיַט שלאַנבּאַנעָן אוּג איינגעֶזוּנקעָן 
אין אַ בּלאָמץָ... קוּרץ איז געָוועָועֶן עָר 
וועָג פֿוּן הייזעָל אויס ליַיִם, װֹאוּ עֶר אי 
געֶבּוֹירעָן נעָװאָרעָן, בּיַו צוּם קלעָנעֶרן הייועָל 
אוים ליַיִם, וואוּ עֶר האָט. זיין אייבּיְגעָ רוּה 
געֶפֿוננעָן ; איַן דעָר מיַטט האָט עֶר געָהאַט אַ 
קלויִנע סטאַציע---איַן בּית המדרש אוּנטעֶרן 
אוֹיבעֶן ; דאָרט האָט עֶר זיַך אױסגעקנאַקט 
די מיִערע פֿיִנגעֶר , - פֿרײַַעֶר אָבּגעָאָטעֶמט 
אוּג געָרעֶרט פֿון ,װועָלט:זאַכֿען". . . 

דעָן קוּרצען וועָג איז עֶר דוּרפֿנעָנאַנגען 
איַן עליו השלום'ם --- דעֶן זייִדעֶנס קאַפּעָל, 
אין פֿאָטעָרס ראַציַמאָריַנע יּפּץָ, אוֹנ -- עֶר 
האָט זי נאָך געָרעֶבֿעֶנט צוּ פֿעָרירשעֶנעֶן 
קיּנדעָר אוּג קינדס:קינדער . 

נישט װיִססענדיַג, װאָס אַמאָל איז 
געָועָועָן, נישט קלערעָנְדיג, װאָס שפּאָטעֶר 
וועָט זיין, האָט עֶר אָבּגעֶלעָבּט זיין קוּרצע 


אֵיינְס דָאס אַנְדֶערֶע גֶענַארְם. 


-- שעֶנקְט עָפיִם אוֹיף פסח! װעָקט מיך 
אַ טרויעריָג אַלטע שטוממע פֿון דער אַרבּיַיִם, 

-- גבריאל?! האָב איַך אויסגעשרוַעֶן דעָר. 
שראָקקעֶן אוּג דעָרפֿיהלט, אַז און האַרץ האָט א צופף 
געטהאָן פֿאַר ווײיַטאָג אוּג דאָס גאַנצע בּלוּם שטאַרט 
איַן מור פֿאַר שרעָק, 

עֶס האָט קוּינעֶר קײַן קאָנטראַקט ניִשט מיַט'ן 
מול! דאָס ראָרעָל -- זאָגט מעָן -- דועָהט זיִך, 
היינט פֿון אויבּעֶן, מאָרגעֶן פֿון אוּנטעָן, נוּר גבריאל, 
װאָס איַך האָבּ איַבּעֶרגעלאָוט אוֹיף דעֶר פּראָװונץ 
אַלץ אַ בּעל הבית פֿון איין אַיינפֿאָהר הוֹיז -- פּראַוודע 
אַ געָדונגעָנעָ, נור -- אַלץ אַיַ מיָט שייִן פרנכה", 


זויעָרעָ. מִיָנוּם לוט אֵיין אַלמעָר פֿאָר. 
שריפֿט פֿוּן טויזענדעֶר יאָהרעֶן צוּריַק. . 

װאָס פֿאַר אַ בַּעֶגריָף האָט עֶר געהאַט פֿוּן 
לַעֶבַּען? עֶס האָט איָהם אוֹיסגעָועָהעָן, וי 
אַ רוּהיַג,. ציבֿטיג אוּנ שטיָלל טײבֿעָל, װאָס 
פֿליִסט אַרוֹיס פֿוּן טויעָ- פֿון גן ערן אוּג 
װאָלט אַזוֹי רוּהיג, + שטילל אוּנ. ציכֿטיג צוּ 
געָריַעָלט בּיַז צוּם עוֹלם הֹתּהוּ, וועָנן ניִשט 
דֹעָר יצר הרע,, אָרעֶר רו שלעָבֿטע תּאַוה פֿון 
מעֶנש, װאָס װאַרפֿעָן אַמאָל אַריין אַ שטיין 
איִן װאַססעָר, צוּ האַקקעָן דעֶן קלאָרען 
שפּיַעגעָל אוּג עֶס העֶבּעֶן אָן צוּ שלאָגעָן 
ראָדעֶר אוּג װעָללעָן, די נאַנצץָ עֶרר איַז 
פֿאַר איָהם-אַ בּרֹעֶט , װאָס האָנגט איַן דעָר 
לופֿט, אָנגעֶשפּאַרם אוֹיף ,בּלימה" אָרעָר 
אויפ'ן עָקק פֿון לויתן ; די עָרד איַז שוין 
די גאַנצע װועָלט , פֿאַר איִהרעָט וועֶנעֶן איַז 
דער גאַנצעָר הוממעָל בּעֶשאַפֿפֿעָן . י. 

קליַן איָז דאָס וועֶלְטעָל פֿון פֿעָרצײטיַשעָן, 

קלייַנשטאָרטעָלריַנעֶן בּעל הבּית אוּנ דראָבּנע 
אין אֹיֵהר. צוועָק; איְהר תּבְלית אי -- 
אױפֿצוּהאַלטעָן אַ מַנִין בּטלנים, װאָס זאָללען 
,הױבֿעָן, קריַינעָן, אונ בּעֶויַנגעֶן זיין ליעבּעָן 
נאָמען"! 

ראָס קְליַיִנעָ בּעל הבּית'ל האָט זיַך 
פֿאַר זיין כּביכוּל אַ מאָם נעֲנוּממעֶן בּייס 
;גהויסען פּריַץ", װאָס האָט געָהאַט בּיי זיַך 
אַ חברה כּלי זמר מיִט אַ מאַרשאַליק אוּנ 


: .,,,,,,.,.,,,,,,,,,ע,,ת,,,,,!,ףדף-יב ,טע עעת תשש ,םת עע,.,,....., 


אַז גבריאל זאָלל. אַרוּמגעָהן פֿאַר פסח בּעטלעָן, 
דאָס האָב - איַך מיך נושט גערכֿט.,, װ! קימט עֶר 
גאָר קיין װאַרשױ ? 

און | אוו אויגעֶנבּליִק - שטעָלל אוך פֿאָר : 
אַ שרפה, אַ בּלבּוּל, אַ בּאַנקראָט, ., 


נור גבריאל האָט קיין קרעריֵט נישט בּעֲנוּצט; 
בּלבּולים" זעֶננעָן היינט אוֹים מאָרע אוג אַססעֲקוּ. 
רוערט --- ווייִם איַך געָוויסם, אנו עֶר געֶוװועָועָןיי. 


עֶר שטעָהט וו דעָרשלאָגעָן, .. עָם ציטטעֶרן 
איָהם די האָנד, די בּאָרר, דאָס מֹיל, ,. עֶר קאָנן 
קיין װאָרט ניַשט אַרוֹים רעֲדעֶן, עֶס אוו אוָהם -- 
בּיֵן איִך ‏ זכֿער -- גאָר ניִשט אַיינגעַפֿאַללען מיך 
אי װאַרשױ צוּ מרעָפֿפֿעָן, עֶר בּעָטעֶלט דאָ , איֵג. 
קאָגניַטאָ" (אומבּעקאַנט).., 


כַּל. תמירא 10 


אַ פּאָר ,רעֲזיּדעֶנְטעָן* אױף קאָסט -- זײַ 
זאָללעֶן חנפֿיַנען אוּנ אױפֿבּלאָזען זיין כּבוֹר .. 
דֹעֶר ‏ מנין בּטלנים אי די סמעָטענעָ 


פֿון דעָר װעָלט; ראָם ועֶננעֶן די ויִםסץ 
פֿרוכֿטען פֿון בּוֹים , װאָס נאָטט האָט גע 
פֿלאַנצט. דער רעֶשט עולם -- זעֶננעֶן 
בּלאָטטעָר, שטאַמם אוּנ װאָרצלעָן. ., די 
אוּמוֹת העולם אפשר נאָך האָלץ, שװאָמעֶן , 
װאָס ציַהעֶן די {שפע" פֿון בּוִים י.. 

איִן דעָם קלייַנעָם װעֶלטעָל, װאָס האָט 
געָקאָנט -נוּר זיינץ ד' אַמוה אוּנ געָוואוּסט 
נוּר דעָן היינטינען אוּנ נאָכֿטיִגעָן טאָג { און 
דעָם קליינעָם װעָלְטעָל, װאָס האָט זיך 
פֿעָרמאַבֿט איַן די גרעניִצעֶן פֿון אַ ציאַב? 
נאָוקעֶר ‏ קהל, איז גַעֲשעָהעֶן צוּ ויינוְג 
פֿעָראָנרעָרונגעָן, . עִם זאָלל. שָמיִצעָן אַיינ- 
פֿאַללעָן, אַז מיַר ג עָה עֶן, אַז מיַר וועָרעֶן 
עָצוֹינעֶן. פֿון. איננעָרליכֿץ אוּג אױסעָרליכֿץ 
קראָפֿטען צוּ'ן אַ װייטעֶן, ווייטעָן, אוּנ פֿאַר אוּנז 
פֿעָרשליַיַעָרטעָן, צוועָק . דאָס ציאַבֿנאָוקעָר 
לַעֲבַּעֶן איִז װיַרקליַך געָשטאַננעָן, אוּנ, אוֹיבּ 
עָם האָט. זיַך געָמאַבֿט עָפּיִם אַ שינו , איז 
עם. געָנאַנגעֶן װעָנעֶן יהוֹדוּ פֿאַר בֹּרוּך 
שאָמר", אַ, שהחיינוּ איַן סוּכּה", האָכֿסטעָנס-- 
וועַגעֶן ,זמן קריאת שמע" ! אויך -- האָבּעָן 
אַלטע לייט דאַרױף טרויעָריָג נעָשאָקעָלט 
מיִט די קאָפּף, געַזיּפֿצט, געָקרעכֿצט אוּנ 
עו גט : אַז אָם, אָט איַז שׁוֹין עָקק ועָלט !+ 


נישט אין אַ בּעֶססעָרֹעָ לאַגע זעַנגען 
געֶוועזעֶן די ;בּטלנים" פֿוּן אַנדעֶרעָ פֿאָלקעָר. 

נור די גליִקליבֿץ צייט איַז שוין לאַנג 
אוּג אויף אייבּיַג אַוװועָק! 

רי שמאָלץ דראָבּנע אידעָעָן האָבּעָן 
שוין לאַנג בּאַנקראָטיַערט , 

פֿעָרקעָהרט--- װאָס גראָססעֶר עֶס וועָרט 
פֿאַר אוּנם אוּנזעֶר וועָלט דוּרך ריִיִזעֶן, איִבּעָר 
װאַנדעָרוּנגעֶן אוּנ עֶמינראציאָנעֶן, װאָס לאָנגעֶר 
די צייט . איָז, מיִט װעֶלבֿעֶר רי געָשיִבֿטע. 
מאַבֿט אוּנם בּעֶקאַנט,. װאָס ריבֿטיגעֶר עֶס 
וועָרט אוּנזעָר בּענריף אֵיַבּעֶר היִטמעָל אוּג 
עָרר. דורך דֹעֶר אַסטראָנאָמיַע , מיִם אִיין 
װאָרט : װאָס טיַעפֿעָר, קלאָרעֶר אוּנ בּריִי 
מעֶר עֶס װועָרט אוּנזעֶר װיססעָן, מעָהר 
אוּג בּעֶססעֶר בּעָמעֶרקעֶן מיַר , אַז ראָס לַעֶבעֶן 
אי אַ גאַנּג, אַו די װעָלט מיט עָר 
מענשהיָיִט בּעָוועְגעֶן זיַך. אָהן אױפֿהאָר , 
אָהן רוּה אוּנ ראַסט ; אַז טיַר האָבּעֶן אַיין 
געֲבַּאַהנטעֶן ועָג, אויף װועָלכֿעֶן מיַר ועֶרעֶן 
געמריִבּעָן, אונ---עֶס עֶקזעֶסטיֶערט אַ קראַפֿט, 
װאָס יאָגט אוּנס אַלץ װייטעֶר אוּנ ווײיטעָר ! 

מיַר דעֶרשרעקקעֶן זיִך שוין ניַשט , אויב 
עֶר זוהן איָז נישט אָהנליִך צוּם מאַטעֶן , 
אוּנ דעֶר אײַניקעל צוּם זהן { מיַר פֿעָר= 
בּרעֶכּעֶן שוין ניִשט רי האָנר, װעֶנן דעָר 
נייעָר דור קומט מיִט האַממעֶר אוג קילאָף 
אוּג בּרעֶכֿט אֵיין דאָס, . װאָס רער אַלְטעָ 


......,,,,..,.,,,,,,.,,.,,,,,,.,;"כגעץד'דשץ=ץידי ...תע אי א 


אוּג דאָס פֿנים ! שטאָנדיָג פֿוּלל, רוֹיט, פֿעָסט 
--- היינט אַײנגעפֿאַללען,. בּלאַסס אָהן אַ טראָפּפּעַן 
ּלוּם,,. עֶר װאַקקעָלט זוִך ; עֶר ווולל פֿאַללען *-, 


איך בון קוֹים דאָך צוּ מיַר געֶקוּממעֶן ; איִך בין 
צוּגעָלאָפֿען  ;‏ אונטעָרגעַשפּאַרט - איֵהן , אַנידעֶר 
עָועֶצט., דערלאַנגט אַ בּוִל װאַססעָר... 
אוּב איך בּיַן געָוואָהר געװאָרעֶן , אז מיין נבריאל 
האָט געטהאָן אַ קלוינקייִט -- עֶר האָט דאָ אַלץ 
פֿעַרקױפֿט , - אַריס /קון ארץ ישראל-- אוב אמ 
צורנק. געקוּממעָן נאַקיט אוּג בּלויז, ; אוִן פּרײפעָן 
האָט עֶר אוֹיסגעֶבּעֶטעֶלְט אויף הוֹצְאוֹת קונן װאַרשוי 
אוג איַן ווארשׁוֹי בּעטעָלט עֶר צוּואַממעֶן אוֹיף הוֹנאוֹת 
אַהַיִם,. אוּג עָר װניסט  ,‏ צוּ עָר װועָט נאָך אַהוִם 
קוּממעֶן אוֹיף פסה ! 


-- אַהוּיִם ! גלייך איַך האָבּ אַהיָוִם ?. אוג װאָס 
וועלל אנ - טהוּן ;און , דְעֶר ‏ הוַיִם ?,.. שלאָכֿיט עֶר 
וו אַ קליין קונד, מײַן ווייבּ װייסט נאָך ניִשט פֿון דוּ 
אַללע צרוֹת,,. איך האָבּ איָהר שטאָנדיג בּשׁוּרוֹת 
טִוֹבוֹת געֶשרוִבּעָן,, , פֿאַר'ן אַרױספֿאהועָן האָבּ איך 
אֶוִבּעֶרגעלאָוט עֶטלובֿע פּאָסט-מאַרקעֶן בּיי'ן אַ בע 
קאַנטעָן,. עֶר זאָלל ווייטעָר ‏ שרייבּעֶן ישוּעוֹת, .. זנ 
וועָט מיך דעֲרועָהן -- וועָט זי בּלייבּעֶן, הס ושלום , 
אויפ'ן אָרֹט.,, 

נור נושט אוַן דֹעָם געָהט עָם אֹיָהֶם,.. ו5 
וועָט עָם אויסהאַלטעֶן, זן האָט שוֹין, אפשר, אַרגעֶרעָ 
צײטען געֶהאַט..., ‏ עִם זַעָננעָן זיר 10 קירעָר 
געשטאָרבּען, אוג 4 אוַן אוין װאָך, אוֹיף אוִן אונטעָר= 
גאַנג ,, , טיט'ץ אינפֿאָהר:הױן אוַן עֶר נושט גע 
בּירעֶן געװאָרעֶן, . , ער וועָט וייטעֶר געָהעָן, צורנק 


11 כּל המירא 


אישרשר רשי שרער רבלשר ישר שיש 


דור האָט ‏ מיִט אַזױ פֿיַעל נוימ:שווייִם גע= 
בּוֹיט, מיר װײיַטעָן שוין, אַז די װעָלט געָהט 
דאַדוּרך. נישט אוּנטעֶר ; 'אַז, פֿעָרקעָהרט -- 
זי פֿערבַּעֶסטעָרט', ‏ -עֶנטװויִקעָלט זיִך -- אוּ 
-וועָרט קליַגעָר פֿון טאָג צוּ טאָג ! 

נוּר וועֶר איַז דן קראַפֿט, װאָס טרייבט 
אוּנם אויף דֹעָם לאַנגעָן װועָג ? וואוּ אַהיִן 
פֿיִהרט דֹעֶר וועָג, וואוּ א ז זײַן אָנהיַיִבּ , וואו 
א זיין סוף ? 
.די נאַטוּר האָט ניַשט קיין צופֿאָללע (מקרים), 
שא שׁוּם זאַך געֶשיָהט ניִשט , פֿון דעָר העָל: 
לֹעֶר הויט", איבּעָראַלל העֶרשעֶן געָועֶטצעָ 
(אַקאָנעם) ,. אויף. אַללעָם האָבּעָן מיַר דאָס 
יא צוּ פֿראָנעֶן ‏ פֿאַר װאָס : וויַ אַװי ? 

יִן אַללעָם ארפ מיר זכֿעָן די לאָגיק 
פֿן די פֿאַקטעָן, דען . צװואַממעָנהאַנג צווי? 
שעָן זײַ ; דאָס , אס שטעקט איַנ'ם פֿאַקט, 
| װאָס בַּעֶלעֲבּט איָהן אוּג פֿיִהרט איָהן אהויס 
אוֹיף דֹעָר ליבֿטיגעֶר שיין, 

איִבּעָר'ץ מעֶנש האָבּעָן צוּ שאַפֿפֿעָן די 
אַללע געֶעֶטצעָ, װאָס העֶרשעֶן איַן דֹעֶר 
טוימעֶר נאַטוּר ; עֶר קאָנן זיִך, גלייַך מיט'ן 
| עֶרִשטעֶן בּעֶסטען שמויַן, ניִשט האַלטע 
! איַן דֹעֶר לופֿט ; עֶר האָט זײַן װאָג ; עֶר דאַרף 
גלונך מיט אַללע קאָרפּעָר ‏ האָבּעָן. אֵיין 
אָרט, . אוּג קאָנן איַן אֵיין ציים קיין צװײַ 
אָרטעָר ניַשט פֿעֶרנעָמעֶן ; אַז עֶר צולױפֿט 
זיַך, קאָנן עֶר זיַך אויך ניַשט אַיינהאַלטעֶן, 


5 


בקעי יי 


זוֹנ אַמאָל, אויפ'ן דאָרף, ,, בּרויט מיַט װאַססעָר וועָט 
זיון,,, מוָט גאָטט'ס הילף,, , די אוֹיגעֶן זעָננעֶן 
אֹיָהם אַבּימט קאַליעָ געֲװאָרעָן, , . בּעָגעָהט מעֶן א 
הן שאַופֿע אוֹינעֶן... ‏ אוג די בּושה? מילא! 
געֶבּעֶמעָלט האָט עֶר פֿאָרט נור און עָר פֿרעָמר, 
עֶס וועָט איַן דער היָיִם. קוינעֶר נישט וויססעֶן י., 
פֿאָרט האָט עֶר אַ וועָלט געָועָהעַן... 
-- נוּר די לוגנעָרם, די לוָגנעָרס --- שפּרוַנגט 
אט . אויף מיַט בּעם -- ד! לוגנערס ,. װאָס האָבּעֶן זי 
בּעװאָלט פֿון מיר ? 
' צוּ. האָט איָהם געֲקאָנט אַיינפֿאַללען, . אַז דעָר 
- מעֶרק --- זיין לײיבּליכֿעֶר פֿעָטטעֶר ---ועָט אֹנָהן נושט 
אַרײיגלאָזעֶן אוּג האַלבּ געָלֹר וועָט אַועָק געָהן אויף 
דוּרכֿשװאַרצען זיך ? צוּ האָט עֶר א קאָנט לוֹנַםסעֶן , 
אָז די אַנדעֲרעָ האָלפֿט -וועֶט צוּנעָממעָן דעָר פֿרום: 


וועָנן עֶר װיַלל , גלייך מיט'ן עֶרשטעָן בּעֶסְטעֶן 
רעֶשָׁל (קײלעכֿל), װאָס יאָגט זיַך איִבּעֶר דעֶר 
ר עֶר װועָרט, גלייך מיִם אַללְעָ 
אָרפּעֶר : װאַרם , קאַלט , מאַננעַטעָיַערט , 
שרט --- מיט אייַן װאָרט עֶר פֿאַלם 
אוּנטעָר רי פֿיַזיִשעַ קראָפֿטען גלייך . מיט 
אַללע קאָרפּעָר , נוּר --- איַן איָהם שטעקט 
עָפּיִם נאָך, אַחוּץ דעָם, װאָם שטעָקט 
אינ'ם שמיין ! גלייך מיט אַללע טהיערעָ--- 
לַעָבּט עֶר; עֶר שֶסט טרינקט, שלאָפֿט , 
װאַקסט אוּנ ול ראָס זעָננעֶן- שוין 
לעָבּעֶנס:קראָפֿטעָן, ‏ װאָס העָרשעָן איַבּעֶר 


איָהם, װי. איַבֹּעֶר אַללעָם , װאָס עֶס 
לֹעֲבּט, דאָם ועֶננעָן שױן געָועֶטצע 

װאָס ועֶרעֶן שטוּריַערט דורך דעֶר .ואס 
לאָגיַע" --- דער װיִמסענשאַפֿט 8 עָבּעֶן אוּג 


טוֹיט, זיי פֿאַלט שוֹין ניַשט . אוּנטעָר די 
נאַנצע נאַטוּר, נוּר רי לעָבּעֶנדיָגעָ פא יי, 
דאָך שטעָקט אין. טעָנש נאָך עָפּיִם, 
נאָך אויסעָר דעָם, װאָס שטעקט איַן 
אַללעָם װאָס לֹעֲבּם; זין געָפֿיָהל, זיין 
װויַססעֶן --- מיִם אײיַן װאָרט -- זיין ‏ איִנטע- 
לעֶגעָנץ אֵיָן קלאָרעָר אוּג טיַעפֿעֶר אוּג דעײ 
היַבּעֶר ‏ האָכֿעֶר, אַלץ די איּנטעֶלעֶנעָנץ , 
װאָס מֹיַר 8 פֿעָן בּײַ אַלֹלעָם װאָס לעֶבּט. 
דעֶר גייסט, װאָס שטעקט אין איָהם, האָט זיינע 
רעלק א איַן דעֶר טהיַעריַשעָר וועָלם, 

ר זיינע בליטהעֶן בּליהעֶן עֶרשט אין 


מעָר ירוּשלים-פּאַטרואָט, אַז דֹעָר פֿאַקטאָר װעֶט 
איהם אַיינהאַנדלעֶן אַ שטוק עָרר וי ר ר שטינן 
בּוִן ? נור דאָס אלץ. אוָ- גאָר נויִשְט... פֿאַקטאָר 
לוט פֿאַקטאָר אוּג קינער האָט ניִשט געָוואוּסט 
אַז דער טעָרק וועָטְ ניַשט אַרײגלאָזען 2 

== נוּר דוּהועגע, דו הועגעַ לוְגנעָר, װאָס 
האָבּעֶן זויַ געַװאָלט? זי האָבּעַן דאָך רעֲרפֿון קײַן 
דרייעָר ;. קוַן שמעַקק:טאַבּיִק נישט געָהאַט?. 


אוּג אנִך וועָר געָוואָהר ,. אַז מיין גביאל'ן האָט 
זי אַמאָל געָטראָפֿען אַיין ‏ עסק - קיין ווארשוי += 
אַ שדכנות, אוג ‏ זיין פֿונסטעָר מזל האָט געָװאָלם, 
עָר זאָלל אַיינשטעֲהעָן צוּזאַממעָן מיַט דרי יונג 
מהברים, , , אֵינעֶר אַ שירים שרייבּעֶר,, דעָר צװײַטעַר 
אַ מעשה-בּוכֿלוך. מאַכֿעֶר אוּג דעָר דהנטטעָר-- 


2 


כֹּל חמירא 14 


דער מעָנשליכֿער 
אוּג דער גײיסט, װאָס בּעֲלעֶבּט דעָן 
מעָנש, איָז נישט נור אַ שפינעָל, אין וועֶלכֿעָן 
די וועָלט שלאָגט זיַך אֶבּ. מעָהֹר אֶרעָר 
װועָניִנעֶר ריכֿטג אוּנ קלאָר; ; דעֶר גיַיִםט איז 
אויך אַ ,פּועַל יוצא"--- די נאַמוּר ‏ וויַרקט 
אויף איָהם, נוּר עֶר װיַרקט צוּריק אוֹיף דעֶר 
נאַמוּר אויך ! װייַניַג, װאָס עֶר 8 יהלט 
אוּנ 8 עָרשטעָהט די וועָלט., עָר אָנ 
דעָרט ױ, עֶר בּעָססעָרט ו, לייט זיינעַ 
צװעָקקען אוּנ ‏ זיין לֹעָבּ ענסינוּצען; ניִשט 
נוּר, װאָס עֶר קוּקט זיַך צוּ אוּנ פֿעָרשטעָהט 
פֿאַר װאָס װאַסמעֶר לױפֿט,, ד! זּנן לײכֿט 
פֿײיעֶר בּרעָנט -- עֶר שפּאַנט דאָס אַלץ אַיין 
צוּ זיַך איַן װאָגעֶן אוּנ מרייבּט אויף זיין וועָג 
מיַט דעָר בּיימש אין דעָר האַנד ! קוֹים 
װײַסט עֶר, פֿאַר װאָס װאַססעֶר אה 
היַיסט עֶר שוין , עֶס זאָלל. איָהֶם מאָהלעֶן 
װוײַץ אוּנ קאָרן ; קוים דעָיגעָהט עֶר דעָן 
סוד, -װײ אַזױ פֿלאַנצעָן װאַקסעָן , נייִט עֶר 
שוין ד יַ עֶרד, זי זאָלל איָהם אַרֹיסגעֶבּעֶן 
נוּר די פֿלאַנצען, װאָס נוּטצעֶן אוּג שמעָק? 
קעָן איָהם ; קױים האָט עֶר בּעֶמעָרקם רי 
בראַפֿט פֿון װאַרמקײַט  ,‏ מאַננעָטיִם אוג 
עָלעָקטריִציַטאָט -- פֿלָהע עֶן שוין װאַגאָנעֶן 
איַבּעֶר דעֶר עֶרר אוּנ שיפ אויפ'ן ים וי 
רי פֿאָנעָל, מוּסס מעָן איָהם שוין איִבַּעֶר 
טראָגעֶן שי = יה יי 0 שטימטע פֿון אײַן עָקק װועָלט 


זי אַהבם, אַבּעל עצה,,. 

איַן דעֶר התחלה האָט גבריאס פֿוּן עוֹלם 
בע נלאַפֿט ,, , עֶט , סמאַרקאַטע דייטשליך" , , . װאָרום 
טאַקי : , מסמדים אוּג שרייבּעָרליך שטעָהעֶן בּיי ציָהם 
אוֹיף אויַן מדרגה, עֶס איָז טאַקי תּוֹרה 


אוּג להבריל 
(דעֶר להבדיל איַז גבריאל'ס) חבמה, נוּר יעָדעֶם 
קאָרענדיַל תּורה אֶדֹעָר חכמה שװוימט אַחוּם אין 
אַ שיַססעָל בּמלנוֹת,,, הלמאי אַגאוֹן ן קאַנ קון צווי 
בישט ט צאָהלעֶן קאָנן. קיין צוּרת מטבּע ניַשט. 

אויך האָט עֶר זיַך געָהאַלטעֶן פֿון ז פוּן דעֶר 
זוייטעָנס, אַלם אֵיין אמת-פֿרוּממעֶר יוּר, ,, אַזוֹיג 
דייטשליך רַעֲדעָן אוראי סאַמעָ נּבוּל פה -- עֶסטעֶן 
אוּמגעוואַשעָן ‏ אוּנ מאַכֿעָן חוֹזק אוֹים אַ יור מיט'ן 
שלחן ערוךיי. 

אוג זי פֿעָרוואוּנדעָרט אנ עֶר געװאָרעֶן צוּ 


2 
| 
הי 


אין דעָן. צװײַטעָן. אַרײן ! 

צוּ עָר מעֶנש געָהֵט אוּנ פֿיִהרט סום= 
זיך-מיִט די נאַטוּר ; אָרעָר דעָן ג אַנג פֿון 
דער נאַטוּר זעָהען מיַר נוּר אַמקלאָרסטעָן 
בַּיים מענש, וי למשל, דעֶן גאַנג פֿון עָר 
בַּיים אוּמרוּה, די פֿעראַנדעָרוּנגעֶן צװישעָן 
קאַלט אוּג װאַרם איַן בּאַראָמעֶטר , סיי וי 
סיי זעֶהעֶן מיַר פֿעָראָנדעֶרוּנגעֶן אוּנ בַּעָמַעָר- 
קעָן, אַז װאָס נאָהנטער מיַר קוּממעָן צוּ צוּ 
אוּנזעֶר צייט, וַועָרעֶן זי אַלץ אָפֿטער אוּג 
ראַשעַר ; אוּנ אויך -- אַז מיר געָהעָן נישט 
צוּריִק, אַז רעֶר {אלף הששי" איו נאָר ניִשט 
געָפֿאָהרליַך, אַז די װועָלט האָט נאָר ניִשט 
איִן זיִנן חרוּב צוּ װעָרעָן, אַז עֶס צוָהֵם וי 
נאָר נישט צורנק אַיינצושלאָפֿען אינ'ם אַלמעֶן 
,תְּהוּ ובהו". י. 

אוּג אויבּ מיַר געָהעֶן אַלץ ווייטעֶר אוּנ 
וייטעָר, האָבּעֶן מוָר, וו געָאָגט, ראָס 
רעָכֿט זיַך אָבּצוּשטע על עֶן, בּעָקיקקעָן דעֶן 
וועָג , װאָס מיַר האָבּעָן שוֹין געָמאַכֿט , 
זעָהעֶן, וואוּ עֶר האָט אוּנס געָפֿיהרט, 0 
ווייט מיַר זעָננעָן שוין געָקוּממעָן, כּדי מיר 
זאָללעָן זוך קאָנגען מאַֿעָן אַ בּעֶגריָם : ווא 
אַהין מיַר געָהעָן +.. נאַטיָרליַך, שפּיעלט 
איַן די גרויסע װעֶלט;פֿעָראָנדעָרוּנגעָן אֵיין 
אײיַנצעֶלנעֶר מענש גאָר אַ קלײַן ראָלץ ; דאָ 
אַרבּיַיִטעֶן. גאַנצץָ געָועָלשאַפֿטעֶן; מדינות, 
פֿאָלקעֶר אוּנ אק אוב ראמן , אע רקרכער משעת , אוּנ רעֲריִבֹּעֶר בּשעת 


קוּקעֲנדיֵג , אַז ראָס זעָננעָן גאָר אַנדערעָ יי א 
דייטשליך ,., געָואַשעָן, ., געֶבּעֶנשטי.. געֶגעֶכטעֶן 
אי די הוטלעָן,,. געָרעָדט כֿון דֹעָר היל עָר 
תורה אוּג פֿון ארץ ישראל, 

עֶר האָט געֶמיַיִגט, אַז דאָס איז אַ קאָמעֲריעָגּ 


מעָן מאַבֿט אֹיָהן צום נאַרר., מעֶן װוַלל איָהן ! 
פֿיהרעֶן איַן בּאָר אַרין,, עֶר זעַהּט אבּעֶר, אַו עָם. 


אנז עֶרנסט , די אוֹיגעָן פֿלאַממען, די נאָזלאָכֿעָר צו. 
שפּרײיַטעֶן זיך,. אַללע מאָל שפּרוַנגט אוו אַנדעֶרעֶר 
אוֹיף אוּג האַלט אַ גאַנצע ררשה, אַז ארץ ישראל 
אי אִיבּיַג, די תוֹרה אִיז אִיבִּיֵג אוּג ישראל 
אי אויך אַיבּיַג--- אוּג פֿלעָבֿט דאָס אַלץ אַװי 
בּנעימוֹת צוּזאַממעַן -- האָטש נעָם , דרוֹקק אוּג קוּש 
דעֶן אַײנבּוּנד ! : 

האָט זי מאַק: מיין נבויאל אבִּוֵָל צוּ זי 


15 : כּל חמירא 


װועָנן רי ,פסיחאָלאָגיעָ", די ועעֶלעֶן-לעָהרעָ 


די װועָלט האָט הוּנדעֶרטעֶר יאָהרעָן פֿעָר 


(חכמת הנפש) שטיּריַערט דעֶן אײַנצעָלנעֶן | בּרענגט, שטוּריִערעָנדיָג אַריסטו אוּנ וינע 


מעָנש, . זיינע געֶפֿיַגלעֶן , זיין וויַססעָן אוּנ 
װײַללעָן , האָבַּעֶן מיַר אַיין עֶקסטראַ װויָססעָנ 
שאַפֿט , אַ סאָצואָלאָגיַע, װאָס שטוּדיִערט 
דעֶן גאַנצעָן גאַנג פֿוּן דעָר מעָנשהייַט, די 
װיַרקוּנגעֶן פֿון שטאַממעָן , פֿאָלקער , ראַפסען 
אוּג אַללעָרליַ געָזעָלשאַפֿטעָן; װאָס װיָל דעָר= 
נעָהן דוּרך רי פֿעָראָנרעָרוּנגעָן איִנ'ם אַללגע: 
מיַוְנעָם לעֶבּעֶן פֿון רֹעָר גאַנצעֶר מַענשׂהיָיִט, 
די קראַפֿט אֶדעֶר ראָס געָזעֶץ, װאָס העָרשט 
איִבּעֶר אוּנזעָר ציוויִלוזאַציעָ" , װאָס פֿיִהרט 
אוּנזעֶר ;קוּלטוּר".. . | 

אוִן דֹעֶר צײַם, װעָנן די װעָלט אוו 
ניִשט נוֹר ;געשטאַננעָן", נוּר טאַנ:טאָגליַך 
נאָך, װאָס נאָהַנטעֶר צוּם {אלף הששי", 
מעָהר קַאַלִיעָ אוּנ פֿעָרדאָרבּעָן געָװאָרעֶן, אוו 
נאַטיָרליַך, די װיַענשאַפֿט אוֹיךְ ;געֶשטאַנ: 
נען" אויף אֵיין אָרם אֶדֹעֶר נאָך צוריק 
עָגאַנגעָן,.,, װאָס אַ שפּאָטעֶר דוֹר האָט 
װויינינעֶר דעה געָהֵאֵט ; מעָן האָט זיַך אַלץ 


! אוּמגעקוּקט אויף ,קדמונים". װאָם עֶלְטעָר 


אַ װאָרט איז געָוועֶזעֶן, . פֿאַר היְילונעֶר אוּנ 
קְליְגעֶר האָט מעָן עֶם געָהאַלטעָן { װאָם 
פֿעַרפֿױלמעָר אַבּוּך ‏ איַו געָװואָרעֶן, מעָהר 
פֿעָרלאָזט האָט מעֶן זיַך אוֹיף זיינעַ עצות 
אוּג סגוּלות, מעָן האָט נוּר געֶהאָרט : פֿאַר 
צייטיִשעַ חבמים, פֿאַרצײטיִשעָ מוחות , אוּג 


תּלמירים ! 

גאַנץ אָפֿט געָהט די צרקה אין נבּאי' 
אַריָיִן, דעֶר כּבוֹר התּורה אֹיָנ'ם רב, אוּנ 
עֶרשט ניַשט לאַנג האָבּעָן דעָן גאַנצעֶן אוי= 
מאָריַטאָט (פּאָװאַגע) פֿוּן דעֶר װיִססעָנשאַפֿט 
צוּגעָנוּממעָן רי געָלֹעָהרט עָ! ניִשט 
;חקירה", נוּר חוֹקרים האָבּעָן. געָהעָרשט , 
די חוֹקרים , 'רי געָלעָהרטעָזעננעֶן װיַרקליַך 
ווייט, ‏ ווייט אָבּגעָנאַנגעָן פֿאַר'ץ המוףעם, 
אוּג זעננעֶן זיינעָ וועָנטוייזעֶר, זיינעַ װיעָר- 
סמען געװאָרעֶן, . נוּר דעָרפֿאַר, אַז מעָן ‏ אי 
צוּגעָקוּממעָן צוּם װעגטוייועָר, צוּ דעָר 
װיעָרסט, ‏ איָו מעָן שוֹין שטעָהעֶן נעֶבּליִבּעֶן 
אוּג געֶשלייִבֿט אוּג געָשלאַפּיַט איַן אַ ראָרעָל 


אַרוּם ‏ אוּנ אַרוּם, װוי דער הַעֲלעֶמעָררב 


אַרוּם בּוֹים, ניִשט צוּ פֿעָרליַערעָן דֹעָן 
שליִשט-וועָג ! 

היינט האָט דאָס אױפֿגעֶהאָרט ! 

די קוּלטוּר געָהט -- אוּנזעֶר װיִססעָן 
פֿערפֿײנעָרט אוּג פֿעָרבּעֶססעָרט זיַך אוּנ, װאָם 
װייטעָר אוּנ ווייטעָר מיַר קוּממעָן , וועָרעֶן מיַר 
אַלץ קליָגעֶר אוּנ געָבּיִלרעֶטעֶר , װײַל ראָס: 
אַלטעָ האָבּעָן מיר שוֹין געִירשעָנט אוג מיַר 
אַרבּייַטעֶן ‏ צוּ' וויימעֶר אוּג װייטעָר. אוּב 
דעֲריִבּעֶר וועָט. שוין היינט קיינעָן ניִשט 


װואוּנדעָרן, אוב מיַר װעָללעָן זאָגעָן, אַוּ 


: אע א אט שא ינע ,ע,,י93?,.יי 


צוּגעָלְאָט ,. , 

עֶר האָט קיין שלעָכֿטס ניִשט געָמייגט -- עֶר 
האָט נור געָװאָלט פֿון זי געָואָהר וועָרעֶן : עֶרשטענס 
אַ ביל ניים פֿון פּאָליטיִק , צװויטעָגס -- צוּ עֶס אוז 
אמת װאָס מעֶן װאָגט, אַו בּכמה מוֹמוֹת שלאָגט 


מעָן יוּרעָן , װאָרעָן טְאַקו -- מאַלע װאָס מעַן זאָגט, 


אוּג ררוטטעָנס -- אוֹיבּ עֶס א:ז אמת : עָר שלאָגט? 
אוּג --- מאי טעמא? פֿאַר װאָס קוּמט צוּ שלאָג עֶן ? 


6 קון פאָל;טיַש ניים האָבּעֶן זי אַללנַן אֶבּעֶר אויך 
נויִשט געֲוואוּסט ,. נור אוֹיף דו אַנדעֶרעַ שאלות האָט 
עֶר דרייעָרלי: תּשׁוּבוֹת בַּעֲקיממעֶן, דעָר.חכם , דעָר 
בּעל עצה האָט עָפּיִ גערעָדט װלָגעֶן אַבּוֹים, װאָס 


די וואוּרצלעָן מוזעָן זיין א עָר עָר אוּג/ אַז קוים! 


רייסט מעֶן זיב אַרױט פֿון דעֶר עָרר, העֶבט עָר אָן 


דאַרעֶן, , , אַז ישראל קאָנן זיין 8 בּוים, האָט גבריאל 


זעָהר גוּט פֿערשטאַננען ; ; װאָרוּם איַן מדרש 8:ג, 


ישראל געֶגלוכֿעָן צוּ אַלץ, ישראל אוו א בּוֹים, 
ישראל איַן װאַססעָר, ישראל איַז פֿײיעָר, ישראל 
אנז אַ שטעָרן,. אַזאַמד, א שטויבּ--- אַלץ און רעָר 
וועָלט קאָנן זיין ישראָל, אפילו בּוֹימעֶל אוג עֶססוָג.,. 
נוּר פֿאַר װאָס דעֶן בּוֹים קומט צוּ שלאָגעֶן, האָט עֶר 
אַלץ נישט פֿערשטאַננען, צוּ דעָרפֿאַר, װאָס עֶר אי 
אוֹימגעװאָרצעָלט? ‏ אָרעָר מעָן דאַרף װאַרטעֶן בנ 
משיח וועֶט קוּממען , אַיניט, אויבּ עָם איו אַ זיר ,, 
זאָלל מעָן געָהעֶן אוֹיף טיְטוּם'עָם קבר אוּג שלאָגעָן , 
נאָך װאָס, האָט עֶר אוּיִסגעֶרוַסטעָן דעֶן בּוים ?האַ 3 
דעֶן יושר פֿוּן שלאָגען האָט:גבריאל בּאין אוֹפן ניִשמג 
געקאָנֵט פֿעָרשטעָהן , בּפרט, אַז דעָר {פּיַלנסוּף" האָמג 


יבעָהאַט אַשװעֶר לשון, געָרעָהוּ האָט עֶר נאָך 


בל המירא 18 


רי ,סאָציַטלאָניַע", אַלס יוּנגע װײַססעָנשאַפֿט, 
װאָס איִז עָרשט ניִשט לאַנג פֿון װיַעג אַרוױס, 
חאָטש עָם אַרבּיִיטעֶן איִן איָהר די גראָסטע 
נעֲלעֶהרטעָ, די בּעֶסטעָ קאָפף, האָט זי נאָך 
ניַשט קיין פֿעָסטע דעוֹת, קיין זיבֿערעָ מיי= 
נוּנגעָן ; זי פֿעָרמאָגט ניַשט קיין געָועֶטצעָ 
וי ;. צװיַ: אוּנ צװוײַי איַז פֿיִער, װאַריַמקײַט 
צוּשפּרײיַט זיַך,. אֵיין קאָרפּעֶר ציָהטצוּ דעָן 
צווייַטעָן ;, . אַלס יוּנגעָ װיַססעָנשאַפֿט האָט 
זי נאָך אַסך פשט'ליך, מוטהמאַססוּנגעָן , 
היִפּאָטעָועָן, שטות --- בּיי װעָלבֿעָ זי װיִלל 
ניַשט אוּנ קאָנן זיך פֿעָרהאַלטען. .. 
ייג 

נוּר וי אַזױ. מאכֿעָן זיַך מוּטהמאַססונ: 
נעָן, היִפּאָטעָועָן ל 

זײַי מאַכֿעָן זיך אוֹיף דעָם אֵיינעָנעִם 
וועָג, אויף װועָלבֿעָן עֶס שוװיִמטעָן אַרױים 
אַזױנע מײינוּנגעֶן , װי : אַ חלוֹם איִז אַ נבוּאה, 
אַ גוּטעָר יוּד היילט קראַנקע, איִן אַמעָריקאַ 
װאַלגעָרט זיַך געלד איִן די גאַססעָן וכּדומה 
אַלטץ, אֶבּנעֶריִבּעֶנע, פֿעָרשיַמטעָלטע 
מטבּעות, װאָס געָהעָן אֹינּעֶר פֿו 
האַנד צוּ האַנר אוּנ עֶס געָדוֹיעֶרם גאַנץ 
לאַנג, אֵיירעָר עָמיִץ בֹּעֶמעָרקט, אַז זי 
זעננעָן פֿאַלש , אויף אוּנם מאַכֿעָן נוּר אֵיין 
אַיינדרוּק אוּג מיָר געדעֶנקעֶן נור די חֲלוֹמוֹת, 
װאָס װועָרעֶן מקוים, מיַר האָרעָן נוּר פֿון 
די קראַנקץ, װאָס דֹעָם רבּינס בּוימעָל 


אַבּיִמל לאַטינְיֵש : , איזם". , , אנִם,,, אוג נאָך אַמאָל 
איָזם. ,, אוּג דעריבּעָר, חאָטש עֶר האָט איָהן געָי 
האַלטעַן בּיי בַּיִדעע קנאָפף פֿון קאַפּאָטע אוג געֶשאָי 
קעלט זיַך אובּעֶר. איָהם וו אַלולב , האָט גבריאל 
גאָר ניִשט פֿעָרשטאַננעָן, עֶר האָט נוּר געָפִיִהלט 
אינ'ם װויַקלעֶן זי וי א שלאַנג, פֿעָרדרעָהעֶן ווו אַקנויל 
אוג איַן דן וילע תּנוּעוֹת טיט'ן גאַנצעָן גוּף, אַו 
עָם אנז עָפיס אײיַן ענין, אפילוּ אַ טוַעפֿעֶר ענין, אַ שטה, 
אשבל'ריַגץ שטה, נוּר איַן קאָפּף אַרײן קר;כט וו 
גישט! 

עָםהאָט זיַך געָנוּממעָן צוּין איהם רער מעשה 
בּיכֿלוך מאַכֿעָר. יי 

עָר האָט.. אוָהם. אָנְגעֶהֹיבּעֶן. צופֿעָרצאָהלעֶן 
א באַנצעַן - ראָמאַן, ‏ , - אַ פֿעַרלגעבּעָניֵש.. . אויס: 
געָמנשט-מנֵט אַ געוננן. פֿון. רחל'ם קר , טוט דעָר 


על ,על לללאערייקקלזעיזלרלדייידדהי 


| 


װאָס שיקקעֶן אַרױם פֿון אַמֹעַי 
ריַקאַ זייַעֶר פֿאָטאָגראַפֿוע מיַט אָפֿפֿעֶנעָ ראָק , 

עֶנעָ קײַטאוּנײַנעֶר אונ אַלם בּיילאַי 
גע : עֶטליָכֿעָ דאָללאַר פֿאַר ווייב אוּנ קינר . 
דאַגעֶגעָן -- פֿון די חלומות, װאָם האָבּעַן 
זיך ,אױסגעָלאָזט אַ בּוירעָם", בליַבט קיז 
בָר ניַשט איַן מוח ; פֿון די עָמיִגראַנטעָן , 
װאָס שטאַרבּעָן דאָרט אוֹים פֿאַר הוּנגעָר, 
האָרעֶן מיַר נישט אַ צײיבֿעֶן ; אַזױ אויך נעָהם 
קײינעָר נישט אַרױים פּוֹיקעָן איַן רי גאַס+ 
סעֶן, וװועֶלבֿעָ קראַנקע עָם. האָבּעֶן אוּמויסט 
געֶנעֶבּעֶן פריונות ! ועָנן מיַר זאָללעַן האָבעָן 
פֿון די אַללעָ זאַבֿעָן אַ סטאַטיִסטיק ; װועָנן 
מיַר זאָללעָן װיָסטעֶן : װיַפֿיַעל חלומות מיר 
האָבּעֶן געָהאַט אוּנ װאָס פֿאַר אַ פּראָצעֶנט 
עָם איַז מקוּים געָװאָרעָן, װיַפֿיעל עֶמיְגראג- 
טעֶן עָם זַעֶננעֶן. אַרױס קיין אַמעֶריִקאַ אוג 
אויף װיַפֿיַעל אַמעֶריִקאַניִשעָ ירוּשות ‏ מיָר 
האָבּעָן זיך צוּ ריכֿטעָן ; װיפֿיעל קראַנקע 
עָם פֿאָהרעָן אַ יאֶהר צוּ גוּטעָ יּדעֶן אוּנ 
װאָס פֿאַר אַ מהייל פֿון זײַי װועָרט נעֲנעָועָן, 


האָט נעָהאָלפֿען , מיַר װוַיִסעָן נוּר פֿון רי 
נטען 


װאָלט ראָס אַללעָם נאָר אַנדעָרס אויסגע=-- 


זעָהעָן , װאָלטען סיר קײינמאָל נישט געווּבֿט 
רעֶן נטעָד פֿוּן לאָסטעָריַע , װאָס קוּמט אונם 
צוּ חלום, ניִשט נעָמאַבֿט הוצאות צוּ 
,הײַליגע לייט" אוּג נישט אַזװױי געשװוינר 
עֶמיִגריערט, 
== = ר יי 

לבנה איַבּעֶר'ץ כּוֹתס מערבי (, גלייך דאָרט װאָלט אייַן 
אַנדעֲרעָ לבנה געֲועָועֶן,, אומשטיינס געָואָגט.).. , 
דעֶר לבנון -- קרעָכֿצט עֶר--- טריקענט אוָהֶם אוֹיס, צו 
עֶר וועֶרִם פּעָרשטוַונעֶרט { מיין דאגה --- טראבֿט איִך--- 
אַז משיח װועָט קוּממען , וועָללעֶן אויף טרוּקענעַ 
ּוֹימעֶר אוֹיךְ װאַקסעָן בּוּלקעָס ! אוּנ װאָס טוג מֹיָר 
אַטעשה?... ,איך בּיַן אַמעָנש אין די יאָהרעָן, 
אוֹיסגעֶנ עֶבּעֲנעָ קיִנדעָר" -- 

אוּג דעֶר דריִטטעָר האָט'ן געֲנּממעֶן און רעָר 
האַנד אַרין , דעָר ,גראַממעֶן מאַכֿעָר"... 


עֶר האָט איָהם עֶרשט אויף קלאָר (האָטש און 
ריימעֶן) ‏ געַגעֲבּעֶן צוּ פֿעָרשטעָהן, אַז דעָר, װאָס 
שלאָגט, איַז אונזעָר גוּטער פֿרײנד, עֶר מײַנט אוּנועָר 
טוֹבה ,, , זיין איַיגעֶנע אויך,, גוּר אוּנזעָרעָדעֶר עיקר, 


; 
4 
4 


בי 


א 


אויף דעָם אייגעָנעֶם אופן װעָרעֶן בּעָי 
שאַפֿפֿעָן היִפּאַטעֶזעֶן . 
דאָס זעֶננעֶן. מיינונגעָן, װאָס װעָרעָ 
געֲבּוֹיט אוֹיף אַ קליין בּיססעָל פֿאַקטען , אוּנ 
װאַקלען זיַך אוג פֿאַללעָן אוּם, װאָס עָר 
אוּג נֵייעָרְעָ פֿאַקטעָן מיר עָר געואָהר ! 
עָם זעָננעֶן רעֲריִבּעֶר פֿעָרהאַנרעֶן בּעֶסם; עָר 
אוּנ אָרנעָרע, שװאַכֿעָרע אוּג װיּבֿטיגעָרעַ 
היפּאָטעזען, װוייל װאָס מ עָה ר פֿאַקטען 
אַ היפּאָטעָועַ האַלט אוֹיִם, װאָס מֹעָהר זו פֿעָר: 
, אַלץ נאָהנטעָר אי זי צוּם אמת, 
װױיכֿטיגעָר פֿאַר דֹעֶר שאב הי ן נוּר 
מעֶן טאָר ד! פֿאַקטעַן נישט צוּ שלעפּעָן צו 
דעָר היִפּאָטעָועָ בַּיי רי אע מעָן ט 
זי ניִשט דריקקען, אָנרערן , אוֹיסבּייגעֶן 
דעָר היפּאָטעָוץ צוּ ליַעבּ ! טעָן דאַרף אַלץ 
בּעטראַכֿטעָן אויף קאַלט, אָהֵן ! רחמנות , 
אָהן דרך ארץ, אֶהן חנופה ! ליַיְדעֶר איָז 
זעָלטעֶן,, אַ געֶלעָהרטְעֶר זאָלל זיין פֿרײ פֿון די 
אַללע פֿעָהלעֶר ! גערן: אָדעָר אוּמגעָרנויל: 
ליָג, מיִשט עֶר צוּ עֶטליכֿץ טראָפּעָן גָפֿיִהל 
צום שכל אוּגשטעָלט אי --גאַנץ אָפֿט צוּ 
שװאַך ! יעֶדעֶר טאַטע האָט ליעב זיין קיִנר { 
יעֶרעֶר פֿיַלאָזאָה זיין שטה ! מ עֶן דאַרף דעָריּ? 
בעֶר דעֶן גראָטען געֶלעָהרטען קוּקען אויף רי 
האַנד װי אויף אַ קונצענמאַבֿעָר ; בּיי יעֶדעָן 
בודק חִמץ" זיין, אוּג אען אין אַללע 


שפֿאַלטען אונ לאָכֿעָר , אונ נישם אַזוֹי צג 


טיימשט 


ד! מעשה איז אַזוֹי, ד! אוּמוֹת העולם יע 
שאַקי , די יוּרעֶן זאָללעָן געָהעֶן קיַין ארץ יש ט. 
װאָס איָז דאַ פֿאַר אַ זואוּנדער ? הלמאי כּוֹרש האָט 
געֶװאָלט ? אוּג אַז עֶר װילט מעָן זאָלל געֶהעָן , 
:ואַרפֿט עֶר טאָקי שטוונעֶר ! אי כּוֹרש האָט גע 
װאָלט. אוג נישט געַװאָרפֿעַן, איָו עֶס דאָך. טאַ 
כּורש געֲוועָועֶן,.., אוּג אַוהא ראות , אַז מען. מע 
גוּר דאָס, צוּ האָט מעֶן בּראָדסקין געֲװאָרפֿעָן 
אַ שטנין? חס ושלום ! ! נור בּיי קבּצנים די פֿענפטער 
אױסגעהאַקט! אונ װאָס האָט מעַן צוּ קבּצנים ? 

פֿוּן. בּראָדסקין האָט נברואל געהאָרט. עֶר 
זיייסם, אַז דְאָם אי דעָר קיַעֲבֹעָה מלך פֿון צוּקְקעָר 

אוי אַו אַ שרכן האָט ביי'ן אֹיָהֶם פֿעָרדיַענט 10 

טיזענד רוּבל שרכנות,,., מילא אַזאַ. בּראָדסקין 
:שי מעָן טאַק: מקנא זיין ‏ אִוּג; אָמאָל ‏ מכבּר זיין 


ה: 
מירה 


אַלְלעָם , 
ססאָר זאָגט פֿון קאַטעָרר אַראָבּ , , , גלוי 
וואוּ מעָן דאַרף ויָססעֶן אוּנ פֿעָר: 
שמעָהן, הײַסט אַרוֹיפנעָהן פֿון דעֶר פֿינם? 


װאָם רֹעֶר פּראָ: 


פֿאַללעָן צוּ דעִם 
5 


טעֲרעֶר שטוב איַן גאַסס אַרין זעָהעָן, נּוּר 
מיִט ‏ פֿעָרמאַכֿטע . אוֹיגעֶן ! גלױיבּעָן הֹעָם 
גראָסטען געֲלעָהרטעָן, קרעָריט געֶבּעֶן דעָם 
בּעֶסְטעֶן קאָפף איו געָפֿ פֿאָהרליַך , איַן דעֶר 


װיַססעָנשאַפֿט מוּם מען זיַך נהג יי וי 
דֹעֶר גראָסטעָר 7 א , װאָס ווילל קרע: 
ריִטוערעֶן אַ גרוים פֿעָרמאָגעָן --- עֶר נעָמט 
אַ משכּון, אַיין אַקט בּיים נאָטאַר, אַ חרם? 


קװיִטעָל דַעָרצוּ, אוּג שלאָפֿט דאָך נישט 
רוּהיג ; עֶר פֿעָרגעָסט ניִשט אַ רגע, אַז זײַן 
פֿעָרמאָנען אי איַן פֿרעָמרעָ האָנר.. . 
אוּג דעָרהױיפּט בּעְהוּמזאַם מוז מעָן זײַן 
מיט היפּאָטעֶזעֶן איִן אַזאַ װיִססענשאַפֿט, װי 
סאָציאָלאָגיַע ‏ איָו, 
אַז אַ פֿיזיקעַ- 
עָ, אַז אֵיין קאָרפֿעָר ציָהם צוּ ר 


שטעָלט אוּנם אַ היפּאָ: 
טעָוע 

צװויַיִטעָן, האָט עֶר אַ כּשר'ן עדות אין 
אַסטראָנאָמיַע, װאָס פֿעָרטייַמשט אס ר 
אַייגעֶנעֶר הופּאָטעָועָ די בּעוועָגוּנגעֶן. פֿין 
זוּננעָן אוּג שטעָרן ; די בּעָוועָגוּנגעֶן, װאָס מיַר 
קאָננעָן בּשׁום אוֹפן אַנדעָרם ניִשט פֿעָר= 
שטעָהן, אוּנ דעֲרצוּ הא עֶר נאָך טוֹיזֹעָג= 
דעֶר, טוֹיזעֶנדעֶר פֿאַקטען א נֹטער דעֶר האַנד; 
אינפֿאַכֿץ פֿאַקטען, 0 געָשיהעֶן אוּנם 


מיִט אַ שטיינדעָל, , ,. אָבּעֶר קבּצגים ? װאָס ? 
ד! רייטשליך העֶבעֶן אָן צוּ האָבּעָן רעָכט ! 
בּיי די װאָרטער ‏ עֶננעֶן מוַר שׁוֹין געֲוועעָן איַן 
דעָר הוָיִם , - איך נלָם אַרוֹיס פֿון בּיִכֿעָ רישאַנק דעָן 
װעקקעֲר" אוּג דעקלאַמיַער, 
,אווואַן חאַסקעלעוויַטש, ‏ נוּר דיך װילל איַך 
פֿרֹא געַן! 
, איַך פֿראָג דיך מיִם גוּטעַן {! דוּ סװאָלאָטש! 
לוש ! 
, פֿיַן דער היַיִם האָסט דוּ געבּראַבֿט דיין פֿלָר- 
: מאָגעַן ? 
, אנװאַן װילסט דוּ הײַסען, בּן--ישי, בּן 
קיש * 
-- װאָס געֶררוּקט איַז עֶם, געֲדווּקֶם ? וואוּג- 
דעָרט זיך גבריאל, 


כֹּל המירא 22 


איַן די אויגעָן , 
גרויסע קויל ציָהט אַ לץ ; צו זיף צו, 
פֿאַלם אוֹיף איָהר אַראָבּ : דֹעֶר אָפֹּעָל, אַז 


עָר װיעָרט שוועָרעָד ; פֿון בּוֹים ; דעֶר שטיין, 
אז מע ר רוּקט אֹיָהן אַװעָק, פוּן דעָר װאַנדן 
אַ מעָנש, אַז עֶם בּרעכֿט זיִך איִבֹּעֶר אַ שטאַפּ? 


פַּעָל , פֿון א טעֶר = יעָרעָ מיָנוּם האָט 
אַזוֹינעָ פֿאַקטעָן, יעָדעֶר מעָנש ועָהט 6 
אוּנ קאָנן זי יי יִכפּריַוועֶן ! אוּנ די פֿאַקטען 
נעָמם דע עֶר פַֿזיַקעֶר פֿוּן דעֶר עִ ן רשטעָר האַנ 
אוּנ מֿיַר קאַננעָן איָהם נאָבֿנע 4 , 
בּיי טריטט, בּעֶטראַכֿטעַן די 
אוּנ אוֹיספּריְוועֶן 
איָהם . 

גאָר איִן אֵיין אַנדרעֶר לאַנעָ איו דער 


סאָציַאָלאָג : פֿוּן דעֶר עֶרשטעֶר האַנד האָט עֶר 
נוּר די פֿאַקטעָן פֿון הַיינטוגען מאָג און 
עֶבּיַלרעָטעָן לאַנד , אוּנ די פֿאַקטעָן, װאָס 
עָר האָט פֿאַר זיך, זעָננעֶן נישט קיין בע 
װַיעֶן  ,‏ קיין ראיוֹת צוּ'ץ אַ שטה : זי זעֶננעֶן 
אַללײַן דאָס ראָטוּעָל, די האַרבּץָ שאלה 


װאָס טיַר דאַרפֿעָן שטוּריַערעֶן אוּנ דֹעֶר 
געָהן . װאָרוּם דעֶר סאַציאָלאָג דאַרף דאָם 
היינטוגע לֹעָבּ עֶן אַרוֹיס פֿיַהרעֶן פֿו 


גאָר גראָהעֶן, אַלטען, 


=יט 
גי 
11 
, 
2 
תוא 


פֿוּן אדם הראשון'ס ציימע ; פֿון די אַלטעַ 
יסוֹדוֹת , װאָס האָבען א אַמאָל, מיִם טוֹיזעָנ 


דַּעָר, טוֹיזעֶנדעֶר יאָהרעֶן צוּרוָק עֶקועֶסטיַע ערט, 


לאַנג איַן אֵײי ראפֿאן פָֿהר; עֶן אַיין אֶהנליבֿץ 


נאָך עֶרניַץ היינט 
,. װאָס האָכּעָן . זיַך 
ואַך א אום 


אויף דֹעֶר זעֶלבּעֶר 


בּיי די װילדע פֿאָלקע 
װייִניג געָביַלרעָם, שו 
שטעָהעֶן נאָך : 


אֶדעֶר װאָס עֶקוּעֶסטיֶע-עֶן 
ר 


כּמעט 
אויף װעלבֿעֶר. די עֶרשטעַ מעֶנשען 
געֶשמאַננעֶן , נור---ואוּ נעָמט. מעַן די 
1 , אויף עֶלבֿע מעָן דאַרף ד! שטה 
ויעָן-? די װילרע, װאָס מעָן האָט עֶרשט 
יַשטלאַנג עֶנטדעָקט לאָוען ניִשט געֶרן צוּ 
זיַך צוּ, זײַ היַטעֶן זיַך פֿאַר אײראָפּעעֶר אוּג 
האַלטען פֿאַר זײַ זיַיַעֶר גלויבּעֶן צוּנ בּילהוינג 
בּסור ; גאַנץ אָפֿט נאַררעֶן זי אב אוג ער 
פֿוהרען די געֶלעָהרטעָ אױפֿץ שאָנדליִכֿפטען 
אופֿן. . . 0 מיר א עָן האָבּעָן. װײַיננגעֶר 
סודות צוּ , לעֶבּעָן שוין ‏ אַזױ 


יי 


יו 


רע 


א 


: 
יש 6 


4 


שפּראַכֿ; עָו וא ארגא -הט הארלקןי אַנך? 


עי ד א א ג עָוויססעֶר 
קריסטל 1 הרטע קאָנן אונזעֶר י 
ראַטוּר, ‏ מאַפּסעָן פֿון אוּנס עֶרציִהעֶן זיַך איִן 
וי ניִמנאַזיען אוּג אוּניְוועֶרזיִטאָטעֶן, 

האָבּעָן אַ גרוֹיס חלק אין אַלל ש קריסטלכע 
ראַטוּרעָן, אוּנ דאָך װי װײַניג קאָנן מעָן 
אוּנס ! װאָס פֿאַר אַ דומהייטעֶן, װאָס פֿאַר 
א װאָס פֿאַר איין אוּנמאָגליכֿע זאַכֿען 


ועֶרט איַבּעֶר אוּנם געֶשריִבֹּעֶן אוּנ געֶגלויבּט ! 


6 סעֶן גײסטליבֿץ. אוּנ אי געָלְעָהרטעָ 


--- אודאי,, זאָג איִך אוּג דעַקלאָמוַער װײיטעָר, 
;האָסט דאָך אוֹיך אַלאַנר, דאַכֿט ײַך, 
: פּאַלעסטיָנאַ, 
, צוּ איָז דוָר צוּ הײִַם דאָרטעֶן איַנ'ם כּנּען ? 
;װאָס דוּ װיִלסט דיך קיּהלעָן דאָ איַן מײן 
מדינה ? 
,איַנ'ם קאַלטען קוּרסק צוּ אוִן אַפטראַחאַן !* 
-- טאַקן,. טאַקן,, אָט דאָם איז עֶס -- מאַכֿט 
גבריאל, עִם גלאַנצעָן איהם וייטעֶר די אוֹיגעָן; די 
גרייכּען געַפֿאָללען. איָהם צוּנד אוֹיך, האָטש יי 
האָבּעֶן ‏ איהםי אַזױֹי פֿיעל געֲקאָסט, 
איך דעקלאַמיַער װייטעָר + 
;אוֹיף גאַרבּעָן פֿון קאַמעָלעֶן האָסט דוּ דאָך 
געָריִטמעַן 
,אונ שאָפֿעָליִך האָסט דוּ געֲפּאַשׁעָט בּיים פרת,י, 


| 


לעֶגעֶן דאָ. אין מיין 
שלוטמען 
, מאָראָ ז" לֶ וָא 


{װאָס דאַרפֿסט. דוּ דיַך 


אוג אויף מיין לשון צוּ זיַנגעָן; 
-- ואָ, ‏ יאָ, - מאָ זי האָט עָר טאַק; 
געָזאָגט... נוּר װאָס איז אַזוֹינס מאָר אָוץ. 
נוּר איַך דעֶקל אמלע יט : 
בּיומַעָל, . מאַראַנ בען אוג מאַנדלען-- 
,קאַרגע פּרַאדוּקב טעָן געפֿונט זך בי דול { 
װיַלסט דוּ פּאָדר אַדעָן, װאָכֿעָרן, . האַנדלען ן 
,קוּמסט דוּ, מאַשעֲנניִק, שׂענקען בּיי מיַרל" / 
אָט דאָס האָט אויף מין גבריאלן אַואָ 
שטאַרקע פעולה געָהאט! פֿייגעֶן אוּג מאַנדלען האָם 
עֶר ליָעבּ דאָס לעַבּעַן , בּוֹימעֶל אוּג מאַראַנצעֶן אוֹיך .. 
אַ סחוֹרה איז. עֶס ר נישט קַן ‏ שלעכּטע ! אוג 
בִּפרט,, אַז אַנדעָרע פּראָדיקטען פֿטהלעָן וֹיךְ ננשט,, 


21 
* 

אי 
= 


קאָננען ער עָאיָש, רי שפּראַכֿע, אוֹיף וועֶלבֿע 

אוּנזעֶרְץָ. ספרים זעֶננעָן געֶשריִבּעֶן ; אוּנזעָר 
שוּהל, וו ש הייעָר, ועֶננעֶן אָפֿפֿעָן פֿאַר 
אַללע , מעֶן זעָהט װוײ מִיָר לַעֶבּעֶן, גלויבּעֶן אוּג 
האָפֿפֿעָן --- אוּנ וי װײַניג קאָנן א וָ 
אוּג אוֹיבּ געֶנעֶן אוּנם מאַבֿט מען אַזוֹנֹע 
נאַרישע גריַיזעָן, װאָס פֿאַר אַ ניַשט גַעֲשׁטו= 
געָנץָ אונ נישט ג עפֿלױגענע מעשׂוה מוּועֶן 
די ריזעֲנדעֶר פֿעָרצאָהלעֶן פֿון וילע שטאַם? 
טעָן איִן אַזיעָן,. אַפֿריקאַ אונ אַמעָריָקאַ, װאָס 
זיַו שטוּריִערעֶן קוים אַ קוּרצעָ צייט, פֿוּן וויָל 
האָרדעֶן, װאָס װיָיִסעֶן נאַנץ גוּט, אַז דעֶר 
אַייראָפּעעָר ‏ בּרעָנגט זי קראָנק אוּג טוֹים, 
אַז נאָך רֹעָם געָלעָהרטעָן, װאָס זעָהט אוֹיס 
דעֶן איִנזעָל מיַטץ פָֿלק, וועָט קוּממען 
דעֶר סוּחר מיַט'ן סאָלדאַט , צוּנעֶמעָן בּיַי זײַ 
די עָרֵד מיִט אַללץ איְהרץ אוֹצרוֹת אוּנ 
איַבּעָרלאָ זעֶן אָבּצאָהרונג. אונ סיּפֿיַליִם ! 

ניִשט פֿיעל בּעֶססעָר געָהט עֶם מיִט די 
הַיִסטאָריִשץָ פֿאַקטעָן , 

אַיין אַיינצעָלנעָר מעָנש, װאָס לאָוט 
אֵיַבּעֶר. זויַן . אֵיינעָן לעבעָנם:בּעֶשריַיִבּונג, 
+ ווײיסט אויך נישט שמאָנדיג, װועֶלבֿע פֿאַקטען 
עָם וועָללעֶן אוּנם אוִנטעָרעֶסיֶערעֶן אוּנ וועָלבֿעַ 
ניִשט, אויך, אויבּ עֶר בּעֶשרייבּט אפיל 
ינע גומע אוּנ שלעכֿטע זײַמעָן  ,‏ ועָרעֶן 
נישט געֶ לג זײַנץ חסרונות פֿעָרקלע: 
, נעָרט. אוּג רי מעלות פֿעָרשאָנעָרט ! אוֹיף 


קאַגן מעֶן שוֹי ן פּרנסה האָבּען , אוג בַּיַו משי וועט 
ִיּממעֶן , איירעֶר עֶס װעֶללעֶן גרוֹיטעָ יק 
נאַקסעָן, קאָגן מעָן זוך וי עֶס אנ דוּרֿשמופּען +. , 
נוֹר אוך לעָז איהם װײיטעָר: 
פֿון פּאַלמע אוּנ צעֲרעָר האָסט דוּ דאָרט 
װאָלדעָר, 


,מר.האַקקען װיַלסט דוּ בּעֲריאָעָ אוג רוב". . . 


אוּג מיין גבויאל האָט גוּט פֿעָרשטאננען , אַז 
פאַלמעֶן. אוּג צעֶרעָרן ועָנגען אוֹיך. האָלץ אוּג מען 
קאָגן זיי צוּ שטעָללעָן' דעָם טעָרקיִשעָן מילנְטעֶר , אַזֹי 
| וי דאָ שמעלט מעֶן צוּ. אנן דער ראָטעַ ,בּעריאָועף 
אוג , רוב", אוֹג עֶר איַן טאַקי באָז געװאָרעָן אוֹיף 
אַללע יוּדעֶן,. װאָס האָכּעֶן זיַך דוק:: צוּגעֶצִיעֶפט צוּ 
1 ארוב" אוג , בעֶריאָוֹעָ" . +. 


: 


זיַך אַללײַן שרייבּט מעָן ניַש ט. דעָן גאַנצעָך 
אמת  .‏ דעֶן אֵיינעֶנען שקר האָט איָהֶר אין 
יעָרעָר געֲשיִבֿטעָ פֿון יעָרעֶן פֿאָלק , איִבּעֶר 
אַ פֿאַקם צװיַשעָן פֿראַנקרײך אוּג פּרײַסעָן, 
וועֶרט גאַנץ אַנדעָרם פֿעָרצאָהלט אוֹיף פֿראַנ: 
צאָויַשׁ אוּנ נאַנץ אַנדֹעָרם אויף רײַטש! 
אויך פֿעָרשרײבּט זעֶלְטען ר! געֶשיכֹטץָ רי 
פֿאַקטעָן פֿון מעָנשליבֿעָן לעבּעָן, װאָס 
קאָנגען נוטצען דעָם פאָציַאָלאָג. רי אַלטעָ 
געֶשיּבֿטעָ,. אינטעָרעָפֿיִערט זיַך מעָהֵר מֹיָט 
מלחמות, קאָניגליִבֿע היועֶר אוּּ געֶנעָראָלעָר, 
אַלם מיט'ץ פֿאָלק אוּג . זײַן קוּלטוּר, זײַן 
לַעֲבִּעָנֹם אָרט אוּנ גלויבען. נאָך. פֿאַר אַ 
קורצע ציַיט האָבּעָן מיַר קייַן פֿאָלקער:נע= 
שיּכֹטְץָ ניִשט. נעָהאַט , נוּר! געשיִכֿטעָן 6 
קאָנינע אוג -פֿעָלרהעָררעָן ! אוּנ. װיּ לאַנג 
א דו גאַנצע געָשיִבֿטע ? וי לאַנג איז,, אַז 
שעָן שרייבּעֶן ? די געָשיִבֿטליבֿץ צויט 
א אטראָפקן א איַן ים נעָגעֶן רעָר לעֶבּעָנם= 
צוַיִט -פֿוּן דעֶר מעָנשהייט ! אמת איו, אַז 
מיַר האָבּעֶן נאָך אַנרעֶר מאַטעָריאַל, אוי 
סעֶר. געשיִכֿטע, די דוֹרוֹת, װאָס האָבּעֶן 
נאָך ניִשט געֶשריִבּעָן ; האָבּעָן אונס דאָך 
איִבּעֶרגעֶלאָזט װַבֿטינע ציַיִבֿעֶן, ‏ װאָס עָק=- 
עֶסטיֶערעֶן בּיַז הײַנט אוג עָרצאָהלעָן אוּנם 
פֿון זֹיַַעֶר לַעֶבּעֶן, מיַר האָבּעֶן שוק דעָר: 
טאַנט, אַז דעֶר מעָנשליבֿעָר גײַסט איַו אַ 
,פועל. יוצא"-אונ װיַרקט אוֹיף אַללעָם אַרוּם 


גרובנענעד בע ,אנמיהמ =0:ש:עשו-נ.=זמנצטענפמזעמפצוה: אפ הי 


,קאַרג האָסט. רוּ : דאָרטעָן, ‏ או לייבּעָן, או 
טיָגעֶר ? 
, צוּ זעננעֶן דנ פֿוּמטעָרלנך פֿאַר דוָר צוּ פראָסט ? 
, דאַרפֿסט אַקאַמציאַטקע? וויַלסט זיין אַ הוַעגעָר, 
, פוביַעָנעָם בּיַבּעֶר דאַרפֿסט דוּ, פּראַחװאָסט!* 
בּיים לעָצטעָן. װאָרט. ציַטטעָרט גבריאל נאָך 
אנ עָר מוֹתל, נאַקיַט אוג בְּלוִים װאָלט עֶר געָנאַנגעַן, 
דעֲנעָרוויֶערט אֹיָהן, 
,דוּ ווילסט הנך מִליִיאֵיעֶן? אָה! 
געֶססעֶן --- 
,װיַלסט העֶלפֿען מיר טראָגעֶן א משון אַ מונדנר--- 
, איִך דאַרפ נישט קינן שׁותּף חִזִיר צוּ עֶססְעַן 
,אוג אַקאַמאַרינסק: טאַנץ, איך אָהִן דיַר!? 


הוינט, , , עס איַז צוּ שטאַרק ! רעָן גאַנצעָן פּעַלץ; 


: דאָס װאָרט זאָלל עָר ניִשט האָרעֶן! עָם: 


! ך'האָבּ. פֿעָר=: 


, 
ו 
, 


י כּל 


חמילא : 22 


:ר הייטע 


זיַך, די אַלטץ דוֹרוֹת, האָבּעָן װעָני-עֶר 
געָאָנדעֶרט די װעָלם אַלץ מיר, אוּנ דאָך 
האָב בּעָ זײַ, דוּרבֿגעָהעָנריָג , אובּעָרגעֲלאָזט 
אַ שליאַר פֿון זְַיַעֶרעָ מריטט אוּג טיָר האָרעָן 
בּיַז הײיַנט דעָן װיָדעֶר-קול פֿון זיַיַעֶרעָ ריר ! 
זי האָבַּעֶן זיך וואהנוּנגעֶן געֲבּוֹים, נעֶסטען 
אויף סקאַלעָס אוּנ הייזעָר אויף זיילען איִן מיי? 
בֿעָר געָמאַכֿט, זי האָבּעֶן טײכֿעָר רעָנוּלוערט, 
טײכֿעָר געֶנראָבּעֶן,, בּעֶגרעָניצט זיַך --- אוּנ 
כּמעט איִבּעָראַלל געֶפֿיַננעֶן מיִר נאָך זיַעֶרע 
װועָרק, װאָס רעָדעֶן צוּ אוּנס אוּנ פֿעָרצאָהלעָן 
אוּנם מאַססעָן פֿעָרבּאָרגעָנעָ זאַכֿעָן !--- 
נוּר דעֶר גראָסטע טהײיל פֿאַקטען פֿון 
אַלטעֶן לעֲבַּעֶן איַז דאָך פֿאַר אוּנס פֿעָרלו. 
רעָן געָנאַנגעָן, בּשעת װועָנן דאָס קליַינץָ 
איַבּעֶרנעבּליַבּעָנעָ, קאָננעָן נאַנץ לײיפֿט 
וֹעָרעֶן שלעָכֿט פֿעָרטיָיַטשט ! אֹיָהר זעָהט, 
אַז ראָס מאַטעָריאַל, פֿון וועֶלכֹעֶן די סאָצי; 
אַלאָגיֶע כּוֹיט זיַך איִהר משכּן אי נישט 
אַזוֹי פֿעָסט ! . 


4 נר אֶהן היפּאָטעָזעֶן אוָז נישט מאָגליך 


צוּ מאַכֿעָן אַ שריִטט 
אוּנזעֶר זכּרון א 
שמאַנד צוואַם 


איִן דעֶר װויַססעָנשאַפֿט ; 
יִז אֶהן אַ סיסטעָם ניִשט אוּם? 
מעָן צוּ האַלטען די . מעָנגעַ 
פֿאַקטעָן, דאָס אוּנְגעָהֵייעֶרעָ מאַטעָריאַל, 
װאָס װעָרט גראָססער פֿון טאָג צוּ טאָג , 
די היּפְּאָטעָועֶן מוועָן געֲבּוֹירעָן װעָרעָן, 
לַעֲבּעֶן אַ צייט אוּנ אוּנם עָרָה אנ אס 


רע דעֶן פּלאַין פֿאַר נֵייעָרְעָ אונ בּעָם: 

סעֶרעָ היִפּאָטעָזעָן, ‏ װאָס האָבּעֶן בּרייַטעֶרץָ 
פֿליגעָל אוּנ קאָנ נעֶן פֿעָררעָקקעֶן אַ גראָס? 
סעֶרעָ מעננעָ פֿאַקטען , 

רי קר האָבּעֶן מיַר געֶבּרוֹיכֿט, עָם 

זאָלל אַייךְ ניִשט װאוּנדעָרן, אוֹיבּ מיָר 
ועָללעֶן ‏ אַייך דוּרכֿפֿיַהרעָן אַ שורה קוּרצ- 
עברא סאָצ!ַאָלאָגיִשעָ היפּאָטעָועָן , װאָס 

עָננעֶן אַרױף אוּנ אַראָבּ אֵיינֹעֶר נאָך דעֶר 
ער , וו דן שאַטטעָן, אוֹיבּ מיַר וועָללעֶן 
פֿאַר אַייךְ איִן די אוֹיגעָ אויפֿבּויעָן אונ א 
שִמעֶרצעָן. די גראָסאַרטיַגסטע איִרעֶעָן , 
הייזליך פֿון קאָרטעֶן , 


4 יו 
6 1:03א 9 --= / 


קְרִיטִיק. 
י"ז בּן אריה : אַ וועָלט מיִט וועֶלְטעָלעֶך 


וב (ווילנא, תרנ"ד), 
מחבּר װיִלל, 
איַבּעָרצייגעָן, אַז: 1) די עָרר איַז קײלעבֿריָג, 


ניִשט אַ בּרעָט מיִט זייטעֶן אוּג עֶקקעֶן . 6) אַז ' 


זי בּעָועָנְט זיך אַרוּם דֹעֶר זוּנן, ‏ ניִשט די 
זוּנן אַרוּם איָהר, 3) אַז : עֶרד ציהט צוזיך- 
צוּ אַלץ, װאָס אוֹיף אֹיָהר איָז, פּונקט אַזױ 
וו זי אַללײַן וועָרט צוּגעצוֹיגעֶן צוּ דעֶר זונן 


,חזיר! אי געֶוועָזעֶך דאָס צװונטע, נאָך שטאַר. 
ערע װאָרט פֿארן גבָריאלין.}, :* 
אוּב פֿון אַללעָם צוּזאַממעָן אוו אוָהם אַלּכֿמ 


אױפֿג עָגאַנגעָן און דן אויגעָן. .. 


וי . הײַסט לט ! יעָנץ אנו זיין, ‏ דאָ איַן 
פֿרעָמדס ,.. דאָרט אִיּוֹ מאַנדעָלן , מאַראַנצעָן, פֿײינעָן 


אוּנ בּוֹימעָל (פֿוטטעֶר פֿון טוָגעֶר אוּג לײַבּעָן, אנַז עֶר 


מוֹחל) אוּנ דאָ אַ פּאָלדאָטסל קי מוּנדיַר (פֿון קײַן 
אַנדעָדן חלומט אֵיָהֶם נישט), אנ טשון (פֿון עָפּאָי 
לעֶטעֶן חלוֹמט זיַך אוָהֶם אודא! נוִשט) אוּג אַלץ אוז 
אויס געשטיֶערט מיַט הזיר-שמאַלץ, ,, אֶה ! אַקאָלט 
נעָהט איָּהם דורך דורך דו בּיינעָר.., 
אוּג עֶס פֿראָהט איָהן , אַז דעֶר עוֹלם" פֿאָהרט; 


אַז ,אללע" פֿאָהעָן" { עֶס זאָל זיך אויספֿוְהרעֶן דעֶר 
שריך , װאָלט עֶר אַללונן אוֹיך. פֿאָהוֹעָן ! עָר האָט 


אפּילוּ קוּננמאָלננשט געָהאַלטען פֿון , סלייאיען", עֶר 
װויסט אפילוּ ניִשט רעָכֿט , װאָס דאָס װאָרט בּעֶטייט, 

נוּר פֿאַר װאָס ניִשט פֿאָהרעֶן ? אוּג אַ גאָט'ם זאך 
(האָט זיך איָהם געָדאַכֿט) : דֹעָר שירוֹך, װאָס האָט 
געָהאַנגעֶן אויףה אַ שפִּיֵנו וַעֲבֹּם, האָט זיָך דוקא אויםי 
געָפֿוַהרט.,, ד! מחותּנים האָבּעֶן זיִך שוֹין געָהאַט 
צושאָלטען בוז און ד אָבוֹת אַריין --- אוּג גבריאל 
האָט פֿאָרט געָהאַפּט אַ הוּנדעֶרטעֶר! ער זעָהט בֹּחוּשׁ, 

אַז דאָס אוו אוֹיף הוֹצֹאוֹת קײַן אָרץ ישראל,,, צוּנר 
קאָנן עֶר פֿאָהרעָן, אוּג ‏ עֶס אנז אַזוֹי לײכֿט: עֶר וועָט 
זיך נור אַרוּבּעֶר שװאַרצעַן אוַבּעֶר דעֶר גרעָניץ, די 
דייטשליך װועֲללעֶן נור אַ פּיפוִין געֲבּעֶן צוּם בעֶרלוּנעֶר 
די וי א טעֶר וועָט עֶס געָהן! אײיַן זאַך נוּל 
שטעָהט אֵיָהם און װועֶג.., פֿון װאַננען קומט עֶס צוּ 
ד! דייטשליך , צוּ ד! בּטלנים! פֿאַר װאָס אוו עָר 


: 2ליי,יי,.),,,, ,יי יי יי 


אַז מיַר זאָללעָן זיף. 


7 כל חמידא 


ר צלשלעשרשרערשל-יה, 


אוּג 4) אַז דוּרך דעָר אַטראַקציאָן (אַוֹי הייסם 


די קראַפּט, מיִט װעֶלבֿעֶר אֵיין קאָרפּעָר 
ציִהט צוּ דעֶן צווייטעֶן) בּעֶוועָגעֶן זיַך רי 
יִמליִשץָ קאָרפֿעָר (װּנן, לבנה, שטעָרן, 


עָרד) אֵיינם אַרוּם צווייטעָן . י. 

נור,, כּרי מיַר זאָללעָן ועָללעֶן זיין זיינע 
לעָעֶר, כּדי מיַר זאָללעָן וועֶללעֶן נעֶמעֶן אין 
האַנד אַרײן אַ װויַססעָנשאַפֿטליך וועָרק, נישט 
סאַמע בּאָבּע:מעשיות אוּנ ראָמאַנעָן, נאַרט 
אוּנז י"ז בּן אריה אַרײן אין בּיִכל, וי אַ מלמר 
נאַרט דאָס קינד צוּם אלף-בּית.. . דער 
רבּי זאָגט אֹיָהם צוּ אַפֿאָגעלץָ, אוּנ י"ו בּן 
אריה -- אַ,האָכֿסט איִנטעָרעֶסאַנטע עָרצאָה: 
לוּנג"! דעֶרזעָהעֲנדיַג דעָן שַׁער -- רעָכֿעֶנט 
דעֶר מחבּה --- וועֶללעֶן מיַר ניַשט קאַרגען רי 
צעָהן קאָפּיַקיִם אוּנ דעֶרנאָך איָו פֿעָרפֿאַללען ! 
מיר וועָללעֶן שׁוֹין אוּנזעֶר געָלר דוּרבֿ'ן פֿעָנס 
טעֶר נישט אַרױסװאַרפֿעָן אוּג וועָללעָן שוין 
דוּרבֿלעזעָן ראָם בּיבֿל.... 

נאָבֿץ שער געָהט אֵיין הקרמה : יניִט . 
אַללע מעֶנשעֶן ---זאָגט דעֶר מחבּר-- האָבּעֶן 
ודי מאָגליפֿקײט אין זייַעֶר יוּגעֲנד צוּ לַעֶרנעֶן 
{אַן װיַסטעָנשאַפֿט" -- טהייל וועָרעֶן געֲבּוֹי* 
רעָן - בּיי אָרמע אַלמעָרן,.. (איַן דֹעֶר 
שוװעָרעֶר אַרבּיַיַט) געָהט אַװועָק אַ יאֶהר נאָך 
אַ יאָהר אוּג ,מעָן װאַקסט אוים גאָר אֶהן 
װיַססעָנשאַפֿט". נוּר ,מזל איז בּיי גאָטט ואיִן 
דעָר האַנרן , דאָס אָרמעָ קינר.. . װעָרט 


רייך,,.. װאָס טהוט עָם אֶבּעָר צֶהן ויסעָנ- 
שאַפֿט?, ,, אָט ,פֿאַר אַואָלבֿץָ מעָנשעֶן, 
װאָס װיַללעָן נײשט פֿעָרשאָמט וועָרעָן געֶנעָ 
די געָלעָרנטעָ" -- זאָגט י"ז בּן אריה -- 
שרייבּט עֶר זיין בּיכֿל, 
! נור ‏ טײַנט נוישט, אַז עֶר שרייבּט רוקא 
נור פֿאַר די , -װאָס װעָללעֶן אַ טאָל רייך 
װעָרעֶן,. אָדעֶר דוקא נוּר פֿאַר די, װאָס 
וועָללעָן האָבּעָן רי געָלעֶנעָנְהייט פֿעָרשאָמט 
צוּ ועָרעֶן פֿאַר געָלעָרנטע... איַך בּיִן איָהם אין 
דעָם ניִשט הוֹשד! רי הקדמה זעָהט אוֹים, איָ, 
גלאַט אַװי,. געַשריִעבּעָן איַן אַיילעָניִם אונ 
איז אַרוֹיס אֶהן האָנד אוּג פֿיִם... װאָרום 
י"ז בּן אריה פֿעָרשטעָהט גאַנץ נוּט , אַז פֿאַר 
אָרמעָלײט, - װאָם וועֶרעֶן רייך, איַז ניִשט 
כַּראי צוּ שרייבּעֶן, ווייל --- עֶס טרעָפֿפֿעַן זיַך | 
אזוינע לייט װאָס אַ טאָג. ווענינעֶר אוּג וע 
ניָגעֶר , ,. אויך װײַסט ה' י"ז בּן אריה, אַז 
אָרמעָ לייט דאַרפֿעָן מעָהר װיִספעָן װי 
רײיכֿץַ אוּנ דאָס װימסען קוּמט זי אויך מעָהר , 
צוּ נוּמץ, פֿון אמת װיִססעָן האָט מעָן, | 
אוֹיסעֶר דעָם גײסטיַגעֶן פֿעָרגנוגעָן, אוֹיך -- 
פרנסה , בּרויט אוג גאַנץ אָפֿט מיט פוטטעָר ! 
דײ בּושה, װאָס עָר אוּנגעלעֶרנטעֶר האָט 
פֿאַר'ן געלעָרנטעָן, איז אויך אַ זעָלְטעֶנעָ זאַך, 
מעהִרסטעֶנטהיַיִלם געֶשיָהט פֿעָרקעָהרט!,, ! 
מיַר שאָמעֶן זיִך אַסך מעָהר מיט אַ צוּרים?, 
סעֲנעָם שטיפֿעָל וי מיַט אַ לעֶדיִגעָן מח, 


=.,,,.,,,,,,,,,., ,,,,,,"ת, !-ץ+;לװ|ב ,בנ 
=,,,,,,.....,,,,.ע, ,יי טט;נ;סנ : 


אַללײַן,. גבריאל, בּוִו אַהעֶר ניִשט געָפֿאַללעָן אױפֿין 
שכל? 

מילא , עֶר יאַק עָר" (האָט עֶר געטואַבֿט) -- 
גור למשל חייםבּיַנִם , דעָל וועָלט חכם אוֹיף דעֶר 
פּראָװונץ, געָהט שוֹין דרי יאָהו אהּם אֶהן 
אַגעָשאָפֿט ; יוֹסעָס האָנקיס , װאָס מעֶן האָט איָהם 
די פּאַכֿט אױסגערוּנגעַן. ,. אַ דאגה אַזאַ וועָלט מיט 
לעריגעהער, ‏ מיִט אָרמע לייט, מיט לופֿט-שליַנגעֶר 
אוּב סאַמעץ חכמה, סאַמעַ גמראיקאָפּליך, סאַמעַ 
דורכֿגעטריבּעֲנעָ. יוּננעָן,,.. פֿאַר װאָס אֵנִז זיו נישט 
אַיינגעַפֿאַללען אַריִבּעֶר צוּ חאַּעַן זיִךקִייִן ארץ ישראל, 
אוּג נישט, װױ מאַנעַם דער שותט פּטוּר צוּ וועָרעֶן 
חבּוט הקבר מיָט גלגול מחילות , נוּר טאַקן צוּ מאַכֿעָן 
זיַך א מסחר'ל !,  ,,‏ װאָרום באמת -- אַ קלווגנקוט 
מאַנדלעֶן , , , בּוֹימעָל, , , פּו! פּי! בַּפרט אַו מעֶן 


קאָנן בּײַדע זאַכֿעַן יוצא זיין ! 

נור דאָס האָכּעַן איָהֶם ד! דייטשלנך גאָ 
װואָהל פֿעראָנפֿעָרט: 

דעָר ענין רערפֿון איָו, אַז װאָס פּשוּט'עָר אוּנ 
קלאָרעָר אַ זאַך איַז על פּי שבל , פֿאַלט אוֹיף אוָהו 
דעֶר עולם אַלץ וַעֶניְגעָר. .. יעָרעָרעֶר זופֿט נו 
עפּיִם טיַעפֿער אָדעֶר איַן דעֶר זייט, װאַרוּם דאָס, 
װאָס אנ געֶלעֶגעֶן פֿון אויבּען אָן , אופֿ'ן - גלײכֿען 


וועָג , האָט מעָן אודאי שׁוֹין לאַנג אוֹיפֿגעָהויבּעָן!.. 
אָבַּעֶר באמת -- וו קאָגן זיין אַפּשוּט'עֶרעַ זאַך, 
אַז דער , טאַטע זאָלל צורוק נעָמעָן דו מאַמעָן"? אַז 
ידע זאָללעַן זיך בּוסלעֶך-ווייו אובּעָרטראָגעֶן קײַן 
ארץ ישראל? װאָס קאָנן זיין פשוט'עָר, לײבֿטעָר, 

געַזּנדער אוּג גליפֿעָר ? 
- נור, ווייל עָם אוו גלייך, טוג עָם נישט ; דֵעָו 


כֹּל חמילא 50 


אוּג אויך -- דו בּושה, װאָס אֵיינעֶר צוויִשען 
הוּנדעָרט ליירט, אַז עֶר װײַם ניִשט ראָס, 
װאָס יעָנעֶר װיַיִם, איו נאָך ניַשם דער 
עיקר . . . די בּושה קאָנן זיין אַ נוּצליִכעַ זאַך, 
נוּר איַן לַעֲבֹּעֶן פֿיִהרט זי נעָוואָהנליַך. נור צו 
עָטליַבֿע װאָרטער פֿראַנצאָזיַשאונ אַ קאַדריל.., 
! וִיִססעֶן אַללײַן איָז נוּטצליַך אוּג ניַיִטיג, 
אוּנ דאָם האָט ה' י"ו בּן אריה געָראַרפֿט 
נעָווייועָן אין זיין הקדמה, אָדעָר זיַך אָהן 
אַיין הקרמה בּעֲנעָהן , 
4 ור דאָס איז אַ קליַוניגקיט, די הױפּט: 
פֿראַגעָ איז, װ! אַזוֹי עֶרפֿיַלט ה' י"ז בּן אריה 
- זיין פֿעָרשפּרעָבֹעֶן? האַלט עֶר בּאמת װאָרט ? 
4 גי עֶר אוּנס אמת װיַססעָן ? 
עֶרשטעָנם מוּועָן מיַר בַּעֶמעֶרקעָן, אַו ה' 
י"ז בֵּן אריה מאַבֿט נישט קיין אוּנטעָרשיִער 
פֿוּן ,װיַסטעֶן" בַּיַ װויַססענשאַפֿט", פֿון , יְרוֹעַ" 
בּיָ חכמה", אוּנ, אויבּ עֶר רעָדט פֿון װויַססעָנ: 
שאַפֿט , מיינט עֶר ניִשט מעָהר נוּר װויססען 
אוּנ אַזוֹיעָרנאָך װיִלל עֶר וועָניְגעָר, אַלם עֶר 
! זאָגט צוּ, נוּר -- זאָל זיין וויַםסעָן! 
+ - מיַר האָבּעֶן רּרַכגעָלעָועֶן ראָס בּובֿעָס--- 
װאָס װיַיִסעֶן מיַר דעָרפֿוּן ? צוּ ויַיִסעֶן מיר 
בּאמה, אַז די עָרר איַז קײלעכֿדוג, אַז זי 
אוו אַ קויל ניִשט קיין בּרעט ? אַז זי בּעֶוועָנט 
! זיַך אַרוּם דֹעֶר זונן, ניִשט פֿעָרקעָהרם אוּנ 
אַזוֹי אַנדעֶרְעָ זאַבּעָן. 
4 - ליַיֵדעֶר נישט, 


דעֶר, װאָסּ לעָום דוּרך דאָס בּיכֿעָל, 
האָט קיין אֵיינציגעֶן ריַכֿטיַנעֶן בּעװייז, אַז 
עֶס איַז אַזֹי אונ נישט אַנדעָרס ! עֶר האָרט 
.אַ פּשטול פֿון אַ מניר ,. אַ מײַנוּנג פֿון אַ בּוּ5: 
האַלטעֶר , אַ מין שטה ,, אַ מוּטהמאַססונג --- 
אוּג עֶס פֿאַלט איָהם גאָר ניַשט אֵיין, אַן. 
דאָם זעֶננעָן נישט קיין שכליות'ן, װאָס 
פֿליַהעֶן איַן דֹעֶר לופֿטעַן , נוּר אמה'ע, בּעֲוי 
זעָנֹעָ זאַבֿעָן, אוּנ אַזוֹי זיִבֿעֶר בּעֶווִועָן, ויפ 


3 


אוּג 9 אי 4! נאָכֿ'ן איִבּעֶרלעָועֶן טראַבֿט 
געָוויִם דעָר לעָועֶר: עָם קאָנן זיין, אַז די 
עָרֵד זעָהט אוֹים וי א קאַװאָן אוּנ מיַר זעֶהעָן 
אוֹים װיַ די פֿליגען, װאָס געָהעֶן אױפֿיך 
קאַװאָן אַרוּם ! עָם איַז גאַנץ מאָגליַך, אַז די 
עָרד דרעָהט זיך אַרוּם דעֶר. זונן וי אַ גלאָז 
װאַססעֶר איִן דעֶר רייִף , װאָס מעָן דרעָהט 
אַרוּם אוֹיף אַ שטריַקעָל , אָדעֶר וי אַ שטינ 
דעֶל אוֹיף אַ שמריַקעָל, װאָ פֿליָהם אַרוּם. 
וי אַ ראָד אַרוּם דְעֶר האַנד. עֶס איַו קרוב 
לאמה, . . עָם לאָוט זיַך האָרעָן, עֶס לייט 
זיך אוֹיפֿץ שכל, נוּר --אַז עֶס אי זיַב עָר 
אַזױ', דאָס װעֶרעָן מיַר ני שט געֲוואָהר. 
קיין איַנציַגעֶר װײַבֿטיגעֶר בּעֲווייו , װאָס ואָלל 
אַרײן װי אַ האָלץײשרױף איַן מוֹח ! אוּג אין 
אַ האַלבּ יאָהר אַרוּם וועֶללעֶן מיַר פֿעָרגעֶסטעֶן 
דעֶן אַיינררוק פֿון בּיַכֹעָל אוּג צוריק גלױיבּעֶן 
אוּנזעֶרעָ אוֹינעָן --- אַז די עָרֶר איַז אַ פּלאַץ 
מיִט עֶקקעֶן אוּנ קאַנטען אוּנ די זוּנן דרעָהט 


עעעעעשבאעערג רא אמט :8 אע תמפגננטענעוסכוקענות ער אטאנ ענעי 2 סעקמטאטוהטענט אקקאגנטראדעבאנא:טווקהננ)מענטווטעאואנעני ‏ הוצ מוגומתוונת הנק:משקמאמחומקמחה פנינונטפטעט:תטעמומעמעמעט. = 


דייטש נויַלל דוקא זוך , סליַיאַיעָן", דֹעֶר פֿרוּממעָר 
װאַרט אוֹי משיה'ן, ,, נוּר וז קומט דאָס צוּ 
משיח'ן ? 

משיח וועָט טאַקן אוֹיסלווועֶן פֿין גלית , אָבּעָר 
דערווייל-מאָג מעָן דאָף זיין בּיים טעָרק און גלוּת 1 
נישט גלײכֿעָר צוּ װאַרטעֶן אוֹיפ'ן אָרט ל 

עָר האָט ‏ נוּר געָפֿראָגט, צוּ זעָנגעֶן ראָרט קײַן 
פּאָגדאָמעַן ניַשט פֿעָרהאַננעָן . 

-- חם וְשלוֹם! זעֲננעָן. אױפֿגעַשפּרונגעָן אַללעַ 
דריי משכילים מיִט די האָנר אוֹיף ד!: האָרצער, חם 
ושלום ! אַזאַ נאָהנטעֶר קרוֹב! אַ לײיבּליכֿעָר פֿעַטטעָר! 


היינם ווֹנַיִם עֶר שׁוֹין דאָס קרבוֹת ., 
עֶר האָט געָזעהעָן שוחר נעָממעָן אָרגעָר וו 
זויַנִם איך וואוּ, . שמייסעֶן מוט נאַהייקים וייבּעֶר אווף 


די בּרוּסטעָן, אָרגעֶר וי קיַמײ.,, 
צוּרוַק צוּ וועָגס האָט עֶר געֲהאָרט, אַז דו 

טעָרקעָן האָבּעֶן דעָרווייל ‏ אוֹיסגעָקוֹיליִט מוּט אַײיַן 
מאָל 8---6 טוֹיועָר מעֶנשעֶן --פּראַוגרעָ--- אַרמעָניֵעָר, 
ניִשט יודען!יי. 

י נור אֵיין עָרֶר, אֵיין עָרֶר האָבּעֶן זי עָם אֵיני. 
געֲהאַנדעלט, בּרעכֿט זיַך גברואל די האָנר און. 
קרעָכֿצט, ---זאָלל זוִו גאָטט ננשט געָרעֶנקעֶן! 


נור דאָס אַלץ יז עֶר זי מוֹחל,. . דעֶר פֿאַק. 
טאָר דאָרט, ., מילא אַ פֿאַקטאָר ! ד! רייטשליך,. 
האָבּעֶן אוָהן אָנגערעֶרט -- מאַלע -- בּטלנים,, ,. 
אַ זהא ראיה -- װאָס טוֹיג זײַ די פֿרומק;ט ? זײַ 
װיַללעָן. זיַך אײנקױפֿעָן אין דער חברה 1 או! אָט 
האָבּעֶן זוו מ נך געָנאַרט,,, אָבּעֶר אַזױי, דעָרקאָנט- 


: 
ױִ 


5 = :באט יע יטיס ייט 5 יי 


אי בל 


31 ' כּל חמירא 


רער יל דירי 


יזיַך אַרוּם איָהר ! מיָר װועֶללעָן פֿעָרגעֶססעֶן דער דעה ? עָפּיִם שווימט זי דאָך בי איָהם 


אַזױ דעָן מניד, װי דעֶן בּובֿהאַלטעֶר, אוג 
דאָך אי געָנוּג געועֶזעֶן צוּ רעָרמאַננעָן די 
ריָיִזעֶן, װאָס מעָן טאַכֿם אַרוּם דֹעֶר עָרר ; 
צוּ דעָרמאַננעָן, -אַז אַנדְעָרם איָז זיִך שוועֶר / 
-אָדעֶר אוּנמאָגליַך פֿאָרצוּשטעֶללעָן דעָן לק 
| לבנה ; צוּ דעָרמאַננעָן, וי אַ זאַך , װאָס קומט 
אוּנם אַלץ נאָהנטעֶר אוּנ נאָהנטער , װעָרט 
גראָססעָר אוּג גראָססעֶר , אוּנ פֿעָרקעָהרט , 
װאָס מעָהר זי דעָרװייטעָרט זיַך, װעָרט זי 
אַלין קלעֶנעֶר אוּג קלעֶנעֶר, חאָטש מֹיָר ועָהּן 
זי אוִן בּיַרעָ פֿאָללען איַן גאַנצעָן, אַו עִם 
|-פֿעָהלט פֿון איָהר ניִשט קיין האָהר, װאָס 
איָו אויך ניִשט מאָגליַך, נוּר סיידעָן, אַז די 
עֶרר איו אַ קויל... 
דאָס איָז אַ שטאַרקעֶר פֿעֶהלעָר ! 
נאָך אָרגעֶר אוָז דאָס, װאָס רעֶר לעָועֶר 
וֶועָט קריגען זעָהר אַ שלעָכֿטעֶן בּעֶגריָף פֿון 
; ;װויַססעָנשאַפֿט" בּכלל . עֶס וועָט זיִך אֹיָהֶם 
דאַכֿטעָן, אַז װיַססעַנשאַפֿט בּכלל איִן עֶפַיָס 
;אַ לײבֿטץ. זאַך, = אַ שבל'ריג שפּיֶעלעָבֿיֵל; 
-אַ דוים, ‏ אַ שאָך --- אַ פּשטיל ! וועֶמעְן פֿין 
- ייז בּן אריה'ס לַעָועֶר װועט גאָר אֵינפֿאַללען, 
װפֿיַעל מיָה אוּנ מאַטְטעֶר, װײַפֿיעל בּלוּט 
עָם האָט געָקאָסט , װַפֿיעל דורוה עָם זעננען 
אַריִבּעֶר, װיִפֿיעל צרות מעָנשעָן האָבּעֶן 
. געָליִטטעֶן , װַפֿיעל אַנשמרעָנגוּנגעֶן מעָן האָט 
געָדאַרפֿט,, אוְיְדעֶר מעָן איַז צוּנעָקוּממעֶן צו 


היוול 


--מעַן זי שוין אינ'ם ריח הפּה, ,, הבּל?-- בּטלנים, 
רֵייטשעֶריִשעַ מלמדים . . 
- נור. פֿאַר װאָס (ציַטטעֶרט זיין קוֹל פֿאַר 
כּעס) - - פֿאַר װאָס, אַז אוך בּוִן ‏ צוּריק געֲקיממעָן, 
--פֿאַר װאָס האָבּעֶן נאָך די אײַגעֶנעַ דויי גבּורים , 
- אָבּגעֶלוִּקעֶנט אַלץ שטין אוּב בּײַן? פֿאַר װאָס 
האָבּעֶן זי מיר און די אוֹיגעֶן געָואָגט, אַז וי האָבעָן 
מיך ניִשט צוּיגעֶרעֶרט? אַז זוָ האָבּען שטאָנרנג 
געשרוגען : זצ אויף אֵיין אָרם, ,, לױפֿט ניִשט,,, 
אַז זי האָבּעֶן געֶמויגט רעֶן רריַטטעֶן , דעֶן פֿעָרטעֶן 
דור, נישט מיך? 
--װאָס טוֹיגעֶן דו ליגעֶן + קלאַפּט עֶר אוַן טיש 
-אַרין פֿאַר צאָרן , 
-- אוּג דוּ, גבריאל, -- פֿראָג איִך אוָהן-- האָסט 
-אמת געאָגט 1 


אַרוּם װי אויף אַ װאַססעָר ! 

נאָך אַ שטאַרקער פֿעָהלעֶר שטעקט אין - 
דֹעָם בּיַֹעָל: די יריעות זַעֶננעָן נישט אנן 
גאַנצעֶן ריבֿטיג ,, . דעֶר לעָועֶר דאַרף װויִםסען, 
אַז די עָרד זעָהט נ יַשׁ ט אַזױ אַקוּראַט אוֹים 
װי אַ קאַװאָן ; אַז די עֶרֶר האָט ניִשט די 
קראַפֿט פֿון אַ מאַננעָם, װאָס ציָהט צוּ נור 
אייועֶן אוּנ שטאָהל ניִשט האָלץ, למשל, 
אוּג פּאַפּיַער, אוּג װעָרט אַללײַן פֿון גאָר ניִשׁ 
צוּנעְצוֹינעָן; אוּג בּבלל, אַז דו אַטראַקציאָן 
איִז נישט נוֹהג נוּר בּיי עֶרר אוּנ זנן, נאָכֿן 
משל פֿון מאַנניַט, מוז מען דעָם לעזעָר אויף 
קלאָר עֶרקְלעָרעֶן, אַז אַ ל'ל צָ קאָרפּעֶר אָהן 
אויסנאַסציַהעֶן צוּ איַיַנם ראָס צוויִטץָ, אַז 
דֹעֶר כַּח שטעֲקט אַזױ גוט איָנים קלעָנם: 
מעֶן שטויבּ , וי אין דֹעֶר זנן 1י:. 

נאָך אַ פֿעָהלער שטעָקט אין בַּיִכֵּל, װאָם 
דעֶר מחבֿר האָט זיַך ליַעבּ צוּ פֿעֶרנאַלאָג 
פּיֶערעֶן אוּג צוּ זאָגעֶן אַזױנ, איַן וועֶלעָ 
אַללעָ זעָננען װועָניגסטעָן שטאַרק מסופּק. 
נאָך דער לופֿט (למשל) האָט עַר אַ לרוג 
אָרט,,, אוג אַ טעָר? 

נוּר די אַלֹלעָ פֿעָהלעָר קאָננעָן לײכֿט 
פֿעָרריבֿט וועָרעֶן בּיי'ן א צװוייטץַ אױפֿלאַגץ 
אוּג דאָםּ װועָרק'ל קאַנן װעָרעָן אוּנגעם:ן 
נוּצליַך דעם פֿאָלק , מעֶן דאַרף די משלים, 
נוּר נאָך זיַו מוזעָן קיממעָן קלאָרע בּעווייוע; 


-- וי היסט ? שפּרוַנגט עֶר אוֹיףּ--- זאָל 

מיַר די צוּנג דאַרעןייי 

= זיַץ גוּר ,. זויץ -- בּעֲרוּהוּג. איך איָהן -- רי 
צרוֹת , װאָס דוּ דעָרצאָהלסט, װויַיִם אוך זעָננעֶן אמה , 
נור דיין ווייבּ װאָס האָסט דוּ געֶשוֹיִבַּעָן? 

אֶה, אוָהר ? זי אנז דאָך מיין װײבּ,,, איִך האָבּ 
געֶװאָלם ... 

-- גוּט, האַקק איך איָהם אבּעָר, -- דוּ האָפט 
געָװאָלט אנָהר גוּטם,., נוּר צוּ האָט וו אַלל;נן, 
נוּר זי דיין ‏ ווייבֿ געֶלעָזעָן רי בּריעף, ניִשט גאַנץ 
קהל הקרש?-- 

גבריאס לאָזט אַראָבּ די אויגעֶן. 

-- עָם אנ טאַק דוּרך מיינע בּרועף נאָף 
אנָיְגעֶר געקומטלןייי 


-- אוּג} 


בי 


כּל חמיוא " 84 


מעַן דאַרף אַפֹך אַרוּמריַיַדֹעֶן פֿאַר'ן אָנפֿאָננֹעֶר , 
נור -- מעָן טאָר דַּעָן קלענסטען גרייז ניַשט 


אַרױסלאָזעָן פֿון מויל, ,. אוּג דאָס װויַססעֶן 
דאַרף זיַך פֿאָרט נישט אֵיינבּעמעֶן אוּנטעָר 
דעֶר מאַסקע פֿוּן אַ האָבֿסט איַנטעָרעֶסאַנטע 


עֶרצאָהלוּנג ... עָם פֿעָהלט נאָך אוֹיפֿ'ן שער 
זאָלל שטיין : אַזױי איַנטעָרעסאַנט װו!---שמ"ר ! 
מיַר האָבּעֶן נאָך עָפיִם געֶגעֶן רעֶר שפּראַכֿע. 
צוּ װאָלט געֶשאַרט, מעָן זאָלל שרייבּעֶן ; 
ראָס קיַנד, נּישט ד עֶר קיַנר; דאָם, 
נישט ד עָר געֲויִנרל ?. אֶבּ (אֶבּואָגעָן, אָב: 
לעָרנעָן) ניַשט אָ פּ? ניִשט ד ער, נור ר 
שטאָרט? װועָנן דעָר ליְטויִשעֶר זשאַרגאָן זאָל 
וועָללעָן נאָפֿגעֶבּעָן רי קלײיַניגקייטען , אַזױ 


ױֹ 


צװײיַמעָן אונ בּיידְעָ צוּזאַממעָן מיַט אַרֹעָסם 
בּעֶססֹּעָר פֿעָרשטאַנגעָן , 

נוּר נאָך די אַללעָ פֿעָהלעֶר אי דאָם 
בּיִבֿעָל איִם אַללנעֲמייַנעָם געֶשריִבּעֶן מיַט 
אַיין אױסגעצײכֿענטעָן הוּמאָר אוּנ עֶס לעָוט 
זיַך װיַרקליך װײ אֵיין עֶרנאָהלוּנג . 

דאָס בּיִכֿעָל איַז אוֹיך וְעָהֶר בּיִלליג : עִם 
האַלט 64 זייטעָן, עֶס האָט עֶמליבָ, נישט 
שלעָבֿטע, בּיַלרעֶר אין טעָקסט -= אוּנ קאָסטט 
אין גאַנצען 10 קאָפּ' מיַם פּאָרטאָ ! פֿאַר די, 
װאָס װיַללען (אוּג עָם איַז אַ יושר) דָאָס בִּבֿעָף 
פֿעָרשפּריַיטעֶן, גיבּעֶן מיִר אויף די אַדרעָססע : 
מ. קאַצעֶנעֶלעֶנבּוֹיגען, בּּבֿהאַנדלונבֿ, ווילנא , 


וי רעֶר פּאָלניַשעֶר גיַט נאָךָ אַללע מאָל מעָהר שא 
פֿון זייַן זייט, ‏ װאָלטעָן מיַר זיַך אייִנס מיט'ן יי עי יט 
:מע טאכרקעטאנעהאג ןסאנעג ערו רעקנעד עירעראמאערצענטאאעטאקנצצרן הנעט ארבאבגעאגענוהאצנערב-צםציכ:44ב גנאג בא רענגעק נאטנטעא ע מג סדרע 


-- אוּג אַרוֹים בּשן ועין. .. עֶר בּעֶטעָלט נאָך 
אנן פּרײַכ;ן, 
' -- אוג. פֿוּן װאַננעָן װײַסְט דוּ , אַז דוּ אַללײן 
האָסט אַזוֹינעָ בּריֶעף געשרובען ? 
-- װועָר זאָגט דעָנן ?--- מאַפֿט גבריאל-- אַללעָ 
האָבּעֶן אַזוֹי געָטהאָן . י. 
---אוג אַללעהאָבּעֶן געָמאַכֿט נייע עמיִגראַנטעָן ? 


עֶן װײַסט דוּ, אַז. אוּנועֶרעַ 
נישט. נעַקריגעֶן זַיַעֶר התלהבוֹת 
אוֹיךְ נוּר פֿוּן אזו יעה ? 
-- וו הײַיַסט? --אָפֿפֿעַ 


אָפֿפֿענט גברואל אַפְּאָר אווגעֶן--- 
זי זעֶנגעֶן דאָרט ניִשט געֲװועָועֶן? 
---נוין ! א 
-- וואם דעָנן ? 
- זי האָבּעֶן געֲלעָזעֶן טאַקו נור אַזוֹינעַ בּריַעף 
צוּ וייבּעֶר אוּג כּלוֹת.,, : 
גבריאלץ געָהט װייטעָר אויף װו אַ ליכֿטעָל 


ייר :4427 


-- אוּג פֿאַר װאָס דעֶנן -- שפּריַנגט עֶר אוֹיףּ -- 
זעננען זײַ אַליַיִן נישט געפֿאָהועָן ?י, ק 4 
-- נאָך. אַזױֹינע נאַראָניִם זאָללעֶן זויַ זיין ! עִם 
אוז זיַבֿעֲרֹעֶר , אַז יעֲנעֶר פּרוּפֿט.., נוּר גענאַרטו 
האָבּעָן זיִך אַללעָ; אוּג געֲקאָסט האָט עָם אונן אַזױ 
פֿועל געֲלד אוּג בּלוּט נור דעֲרוֹבּעֶר , װאָס קונער | 
האָט אַ לאַנגע צייט קון כּח נוִשט געהאַט מוֹדה צ 
זיין, אַז מען האָט זוך . געָנאַרם. . 
. -- אנ היונט ? וּ וׂ 


-- טהוַיֵל נאַרט מעֶן זיַך נאָך... אַסך האָבּען | 
זוך לעב צוּ נאַרעָן, .. א סך זעֶננעֶן שוֹין צוּ וויים | 
פֿערקראָכֿען+י, 

שִּ / 

-- נוּר עָר האָר. עָם אוֹיסגעֶקלעָרט, װעָר ? | 
אננְטעֶרעֶסעוט זיִך גבריאל ג וועמען און עִם אַײינ+ ‏ 
געָפֿאַללעַן ? אַ פּראָסטעָן יור אַוראי נישט,., וֹ 

-- געֶוווְסם נישט, ,, - אַיינג עָפֿאַללעָן. אוז עָם 
אַזַנעָם , ואס װיַלל זיך מאַקו , סליַיאַיעָן".,. װאָם ! 
האָט געֶרעֶכֿעגט, . אַז קוים ועט מלָן פּטור ועָרעֶן, 
די פּראָסטע, אֶרמץָ מאַסטע, װעָט עֶר מוט דֹעָר| 
קלנעֶר רעֶשט שוֹין נבלע ועָרעֶן בּנעימות ובּשתּיקה... ! 

אוּנ די רעשט -- זי געָזאָגט -- האָט אווגם ראָם 
אַנדערעָ אוּג זי אַללונן געָנאַרט. 


תּיתוף אנגוירו : 


יא ,יי א ו 


כּל חמי'א 


יאטטע יט 


-י אע 
,,, עֶנדעָ! אַטוף! אֵיין עֶק! 
ונ װאָס װײַטעֶר ? װאָס וועֶט װייטעֶר זיין מיט 
ביר ? יעֶצט האָבּעַן זיַך שוֹין אַללעָ קװאַללען אויסי 
געַמרוקענט. איָךְ האַבּ זיִך געֶװאָרפֿעָן אוֹיף אַללְעָ 
. זייטעַן,, געװאָלט אַללע עבוֹדֶה-זרות אובּעֶורוענעָן-- 
! אוּג אומזנסט, פֿון װאָס לעבּט מעָן? װאָס עֶסט מעָן? 
עֶס מיִשט זיך מיַר אוָן מח, עָהרעֶנװאָרט! איך 
|קאָנן. שיין נושט טראַפֿטעַן ועָנעֶן אַללעָ מיינע 
' פּלאַנען  ,‏ זי קריכֿעַן מוַר גאָר אין קאָפּף נישט. 
עֶססעֶן -- עֶססעֶן װיַלל אוָך! בּרוֹיט -- א שטיקעָל 
בּרויט ! צוּ װועֶל איַך דעֲנן שטאַרבּעָן פֿאַר הונגעֶר ? 
גאָטט מיינעָר, עָם פֿעָרחאַפּט מיר דער אָטהעָם; עֶס 
! שוירעָרט מוַר דער לייבּ, עָם בְּעֶנסט ביך מיט 
! שווננִם! אוֶך וועָל שטאַרבּעֶן פֿון הוּנגעָר ! איִך װועָל 
| שטאַרבּעֶן פּֿן הוּנגעֶר! 
עָם בּרֹעָנט מוַר און קאָפּף, אָט אוו אַ סוף 
פֿון אַללע. מיינץ פּלאַנעָן : זעָלבסטשטאָנדיגקײַם, 
זיין אַבּעל הבית אוֹיף זיַך, נושט וועָרעֶן געטראָטעֶן 
פון יעָנעָמם פֿיִם,,, אוֹי! אַ! עֶס װילט זיך מיר 
עָפִּם ‏ טהוּן!. בּעָכֹעָן, . רײיסעָן, . בּייסעֶן, צוּפּען! 
גאָטט -מיינעָר, איך וועָל שטאַרבּעָן ! 
אוּף !. מנט טור וועֶט זיין, דאַכֿט זוך, אַ קאָנ: 
וואוּלסיע, : דו געֲהוועָן לאָפּעָן. איך וועָל, דאַכֿט 
זיַך,. משוּגע וועָרעָן. װאָס אוַז ד! פּעולה, איִך רייב 
עָן שטעָרן, רייבּ היינט, ריב מאָרגעֶן ! 
װאָס טהוט מעַן? װאָס העָבט מען אָן צוּ טהון? 
שאַ, איך האָב ‏ נאָך עָפיִם צוּ פּרובעֶן. אוֹיבּ 
דערפֿון וועָט זוךְ גאָר נושט אויסלאָועָן --- יענמאָלט, 
יעָנמאָלט וועט מִיָר צוּניטץ קיממעָן דְעֶר טשװאַק 
אוִן בּאַלקעַן. 
חאַ, חאַ, חאַ ! זעֶלבסטשטאָגדוַנקייט, אַ פֿרײ 
לעֶבַּעָן, העַלפֿעֶן מעֶנשעָן, -לעֲבּעֶן פון דֹעֶם אַנדעֶרנם 
ועגעֶן --- אוּג אַ טשװאַק אן בּאַלקעֶן , הונגעָר.טויד, 
האַ, חאַ., חאַ ! גיין, . מעָן דאַרף געָהן און אַ, פַאָר. 
ריאַד", איַך האָבּ, ראַכֿט זיִך, אַ גרויסעָן טאַלעָנט 
מצת ראָדלען, חאַ, האַ, חאַ! אך לוֹיף. לעָבּעֶ 
זאָללעָן טאַלעָנטורשע האָנר ! 


2. 


געֲלוּנגעָן! װּ איך בּין אַװד, געֲלוּנגעָן ! 
דֹעֶר ‏ פֿאָדדיאַדטשיַק האָט מיך בַּעֶקִיקְט פֿון 
(קאָפּף. בּיַז די פֿוִם, שטרענג געקוּקְט אוֹיף מיר : 


מיינע צורוסטעָנעָ קלודעָר אונ דעָר קאַטה אוֹיף 


ר זענַעֶן אוָהם, 8 פנים, געָפֿאָללעָן געֶוארען. עֶס 
= אט = שי רה - 


פּאַסט פֿאַר אַ מצה-ראָדלעָר , דַרעָרנאָך האָט עָר 
אַ שמינֿעָל געָטהאָן . איַך װעָל שוועָרעָן מיט וינע 
בּאָרר אוּג פַּאוֹת, אַז עֶר האָט פֿעֶרשטאַננעָן, װאָס 
איך בּיַן, פֿעָרשאָלטעֶנעַ בּיַלדוּנג, דוּ קריַכֿפט פֿין די 
אוֹינעֶן  !‏ נוּר היינטיגעָן מאָל האָט זי מיַר ננשט 
קאַליע געָמאַבֿט, ער האט נור אַ שמײבֿעָל געֶטהאָן 
אוב געהייעָן אָבּראָרלעָן אַ מצה , בּיי'ם עקואַמּעֶ 
הֵאָבּ איך אַזוֹי נישט געָצוְטטעָרט , רבּוֹנוֹ של עולם, 
װעָנן איַך האַלט ניִשְט אוֹיס דעָן עָקואַמעָן! נוי 
דעַן עקזאמען האָבּ איך אױסגעָהאַלטעָן. דאָם מצה 
ראָרלעֶן אנז מיַר גליקלוכֿעֶר אַראָבּ, װ! דן לאַטײ. 
יש איַבּעֶרזעטצוּנג, ‏ װווואָט ראָס מצהיראָדלעָן ! 
איַך װאָלט שוועָרעֶן , אַז די בּיַלרוּנג האָט מוַר נאָך 
דאָס מאָל אַ טוֹבה געֶטהאָן, - איִך װאָלט זיַך דאָס 
פֿוּן איָהר נישט ג עָרוכֿט, דעָר פּאָרריאַרטשוק האָט 
מיַר אפילו געָזאָגט ,דוּ", נור געֶג עַבּעַן מעָהר וויָדעֶר 


אֵיין אַנדעֶרן , אַזוֹי האָט עָר על בל פּנים געֲזאָגטן . 


איִך וועָל איהם גלנבּעָן. 
אוּנ. איך בּוִן א מצהיראָדלעֶר ג עָװאָרעֶן. -מיַר 


האָט זיִך שטאַרק געװאָלט , אַז און פּאָדדיאַר" זאָל ' 
אַרײן אֵיינעֶר פֿון אוּנעָר שטאָרט , איך װאָלט אֵיין ' 


אמת פֿעֲרגנוְגעָן געָהאַט , אוַך ;װאָלט טייוולאָניש 


געלאַכֿט, אנך װאָלט עָפּיִם ‏ יעֶנעֶן רירכֿשטעַפען ‏ - 


פֿאַר װאָס ? װײַים אוָך ננִשט , נוּר מוַר װוָלט זיַך נקמה 
נעָמעְן פֿון אַללעַָ מיינץע שטאָדטיגעָ, רריריר, 
בּררר, נקמה ! ציאָרט איַח פּאָדעָר!!!., 

איך בֵּן בּאָז אויף דער גאַנצעָר װעָלט! אוך 
װאָלט יעֶצט , דאַכֿט זִך , אַ מעֶנשעָן געֲקיילעָט אנ 
רוהנג געַקוּקט , ווו עֶס גיסטזיַך פֿון איָהֶם דאָס בּלוּט, 
וו עֶר חאָרעלט., וי עֶר װאַרפֿט זיַך { זיין קרעָבֿ- 
צען , זיין שרייעָן , זיין װואָיעֶן, װאָלט בּיי"מוַר געָ- 
וועָועָ דו בּעֲפְטעָ מוווק. איִך. װאָלט אוהן נאָך 
אפשר דעָרבּײ געקנופּעָן, געֶבּיססעָן, געָשטאָכֿעָן !יי 
דאָס האַרץ צורייסט זיַך מֹוַר , אוּף! 
נור אנך װועֶל דאָך אַזוֹי משוגע װעָרעֶן. איַך 
האָבּ און זוך אַללע סמנים פֿון. א משוגעֲנֹעָם. פֿע, 
יעָצט משוגעָ װעָרעֶן -- אוך בּין דאָך עֶתִם אמצה- 
דאָדלעָר! חאַ! חאַ! חאַ! : 

איך וועָל בּעֶסְסעֶר טראַכֿטעָן. וועָגעֶן פּאָרריאַד, 
אַ פֿינסטרע גרובּ , פֿעָרשטיקטע לוּפֿט ; צוּשוֹיבּערטע 
קאָפּף, אזיסגעָדאַרטע געֶוכטעֶר , צופיצעָלטע קלני- 
דֹעֶר , הוּנגרוגץ נפשות ,. אוַבּרוג;עָ נשמות , לערוגע 
מײלעָר, קאטה פֿון לַעֶבֹּעֶן, קללות, הומוֹה, 
ציניזם.,. גראָבּהוַיט.,, 

נוּ, אוּג װאָס נאָך ? שאַ , אין װַנקעָל, עֶנטגעֶגעַן 


אויגעֶן , אַ געָטאָקטע נאָו, הױגרובּלעֶך.., װוּ איִד 
בּיִן אַ יור, -מען דאַרף גאָר אֶנהעֲבּעֶן שפּיַעלעֶן 


אַ ראָמאַן, חא , חאַ, האַ! א לײבקע און פּאָדריאַד 
צווַשען דעם מצהילאָדלעֶר אוב אַ װואָלגערקעָ, אוֹיף 


טהיר -- אַהויכּעָ מאָרעָל, ‏ עֲרעָל-פֹיֵשׁ, שװאַרצע. 


א דוּעָל אַרױֹיסגעַרופֿען דעֶן מצה:זעַטצעָל, בּעֲקוּמִמעֶן 
אַ ואונד אין האַרצעָן מיַט דעֶר לאָפּעֶטע אוג פַּאָ 
עטוִש אוֹיסגעצויגעָן דאָס קאַלטע ראָרעָל נעֶבּעֶן עָר 
בּליַבֿעֶר קאַטשעַלקע. : : 

טפֿוּ! איך ועָר דאָך טאַק: משגע ! 


51 


היינט האָבּ אוך זוך אָנגעֶנעְֶסעֶן פֿאַר אַללעַ 
:הונגרוגע טאָג פֿון אַ גאַנץ. יאָהר אוּג װאָלפֿול געַי 
קאָסט, איַך האָבּ געגעֶסטעָן מצה, דעֲרֹצוּ האָבּ 
איִך מיך דעָרמאָנט, אַז איִך האָבּ ליַעבּ געֲהאַט 
:מצה מיָט מיַלך, דאָס אי געועָועֶן לאַנג, גאַנץ 
לאַנג ,., האָבּ אוך זיַך געֲקוֹיפֿט מילך אוּג גע 
שטאָפּט זי אַ גאַנצעָן טאָג מיט מצה אוּנ מוַלך. דעֶר 
בּעל-הבּית קוקט מיָר אוַן דו אויגעָן איג לאַכֿט, 
אָט ,, אַ שופֿט ! עֶר פֿעֶרשטעָהט, װאָס אוך בּון. 

-- ז לאַנְג. האָסט דוּ. שוֹין קייִן מצה נישט 
געַגעֶססעֶן ? האָט עֶר מוך געפֿראָגט מיט אַ חיַטרעֶן 
-שמײפֿעָל , 

װעָנן עֶר װאָלט קייַן לאַנגע קאַפּאָטע נושט 
געטראָגען. אוג קונן פּאָרריאַטשיק פֿון מצה בּאַקעֶן 
בוט געֲוּעָועֶן,. װאָלט עֶר זַכֿעֶר וייט אַוועָק. 

עֶר העֶבּט שוין אָן אַרײנבּרוַנגעֶן מיך און כּעם מיט 
זיין קוּקעֶן . װאָס װויַלל עֶר ? עֶר וויַלל אַבּיסל שפּאַסס 
טרייבּען אוֹיף מיין חשבּון ? דאָס װועָט איָהם נישט 
געֶליִנגעֶן ! אוך האָב היינט שאַופֿעָ צאָהנעֶר , זי 
האָבּעַן זיִך שטאַרק אָנגעשאַרפֿט, זונד איַך האָבּ 
אױפֿגעהאָרט;צוּ עֶססעֶן, ‏ עֶר װעָט בּיי מֹיַר אַרוֹים 
בּשן ועין . 


אוּג בוט עֶר אַללויַן -- אַללע קיקען אוֹיף מיר, 


-אפילוּ דאָס שאָנע: מאָדעֶל קוּקט אוִֹך, נוּר דאָס אוז 


שוֹין אַיין אַנדעַ 


יקעַן. ‏ איַך האָב קיין ‏ שפּנעגעָל 


ניַשט,. נוּר איַך גְלוֹיבּ ,. אַז איַך בּיַן זעהר שאָן אין ו 
:דעם ווייסען פֿאַרטוּך, װאָס פֿעָרדעָקט מיַר די שְמאַ: 


טעם מיינע . 


ז פֿערשטעֲהעֶן אַללע, אַז איַך בוּן נושט קיין 


.;אֵיינפֿאַבֿער" מצה-ראָדלער . פֿון װואַננעֶן פֿעָרשטעָהעֶן 
:זו דאָס ? אָן דן אוֹיגעֶן,, אַרױפקרובֿעָן זאָללעַן זיי! 
ינור דערהויפט שוּלדוָג אנ דו בנלדונג, איך װוס 
:נישט, מיָם װאָס פֿאַר א קללה אוך ואָלל זי שנלטען. 


איָך האָבּ געװאָלט עָפּוִס רעדעֶן מיַט זי  ,‏ נור 
אי האָבֿ. נושט געֲקאָננט, איַך געֶפֿונן עָפַיִס קוון 
טעמאַ נישט, איַך האָבּ ניָשט פֿוּן װאָס צוּ רעֶרעֶן 
מיט זי שוייג. אוַך ; לאַכֿען זי: פֿון מור, נוּר איִך 
װאָלט ניִשט געֲקאָנט רעָרעֶן, וועֶנן אוִֵך װאָלט 


:אפילוּ געהאַט פֿון װאָס, איַך קאָנן גיִשט דעֲרעָן, 


איך בּון בּאָז ! אנך װנלל זי זנִדלעֶן. אוּנ איַך וועָל 


זי מוט זנז זוַרלעָן, דעָר בעל הבּית זאָלל בּעֶסטעֶר 


-מנט גוטען פֿון מיַר אָנטדעטעַן! 
0 יב טע 


א 1 = א - רצוי 


4 
די שאַנע. װאָלגעָרקע מאַגנעטמַיַרט סיך. זי 
קוּקט אוֹיף מוַר,. אך אוֹיף איָהר, זן קיקט אַזוֹי עֶרנסט, 
מנט אֵיין. אוּמעֶריְגעֶן בּליִק, גלייך זי װאָלט מיך 
בּעֲרויעָרעָן, איַך האָב זי געָװאָלט אָנהופֿעַן ;נאַור"-- 
נוּר אנְהֹעָ אוֹיגעֶן בּעווייעָן אוֹיף שכל, איִך וועָם 
זיַך , אַז ז איָז גאָר קײַן נאַרר נושט, 


איָך האָב געװאָלט אָנהעֶבּעֶן שרייעָן, װאָם. 


קוּקט זי אַזוֹי אוֹיף מיָר,. נוּר פֿוּן קולות האָבּ איַך זיך 
אַיינגעָהאַלטען אוג אַינגעָדרונגעָן איַן איָהר אַ בּאָועָ 
קוּק, זּ האָט אַראָבּגעָלאָזעֶן אַ פֿיהעֶר רו אוֹיגעָן 
אוג דעָרנאָך אופֿגעָהױיבּעָן זי צורוק אוג װיִדעֶר 
געקיקט אוֹיף מיָר, נוּר. אוַחר קוּק האָט זיך געֲבוי 
טע , זו האָט שוֹין געָקיקט אוֹיף מור מיִט א פֿאָר. 
וואורף , װו זי װאָלט געָזאָגט : , פֿאַר װאָס בּעלֹעָי 
דנגסט דוּ מיך ? 

אנָךְ װאָלט געֶשוואָדעָן, אַז זי אויך האָט געִי 


האַלטעָן עָקזאַמעֶן א פֿרוְהעֶר. אוַן גומנאַזום אוּג . 


דעֶרנאָך אוֹי מצה-װאָלגעֶרן, נור פֿאַר װאָס קיקט 
מעֶן אויף איָהר ננִשט אַזױי , װו אוֹיף מיר? נוַן, 
דאָם אנז א רוין קונר פֿון פֿאָלק, אַ ראָזע צוויַשעֶן 
דאָרנעֶר , אַ בּריַלליאַנט צוווַשעֶן שטנעָר, שאָנהײַט 
צוונשען אַללעָרלי; האָפלוכֿקוַטען , גוּר ביַלדוּנג קרוכֿט 
אוָהר נוִשט פֿון דן אוֹיגעֶן, נײַן,. איַהרע אוֹיגעֶן 
דריַקעָן עָפּיִם אַנדעָרס אוֹים: טוּגעָנֶר, צניעוֹת, 
גרויסמוטה,. עָדעֶלקייְט, גוּטהעֶרצוַגקייט אוּג שכל , 
שבל, שבל, בּ;לדוּנג װאָלט געֲוועֶועֶן אַשאָנעֶר ראַם { 
אַזוױי אוָז זי אַ פראַכֿטפֿאָללעָס בּיֵלד אָהן אַ ראָם, נוּר 
דאָס בֹּיֵלד בּלייבּט דאָך אַלץ פּראַֿטפֿאָלל , 

אוך קוּק אוֹיף אוָהר אוּנ קאָנן זיִך ניִשט אָבִּי 
קיקעַן. אִיָךְ בּיַן שוין נישט אַװי בּאָז, אֶבּעֶר װאָס 
בּעָדוֹיעָרט זו מוך אַוֹי? װאָס זְעָהט וי איִן מור ? 
איַךְ װאָלט זי שוין געפֿואָגט -- שטעָהט זי פֿעָר. 
וּקט איַן װײַנקעָל אַרוּם אוּג אַרוּם מיִט װאָלגעָרקעָס 
אוג מעָן קאָגן אַ װאָרט ניִשט רעֲדעֶן, פֿאַר נאַבֿט 
אַרבּיט זו זיַך אֶבּ פֿריְהעֶר פֿוּן מוַר, מאָרגעָן, װעָנן 
זי וועט זוִך אָבּאַרבּייטעֶן , מוּז איַך װאַרפֿעָן דאָס 
ראָדעל אוג לױפֿעָן נאָך איֵהר, אַזזֹי װועָט עָם זיין, 


טי 


דער בּעל הבּית האָט בּיי מיִר היינט שוער 
ננשט געקראָגעַן, נוּר עֶר האָט זיַך אָבּגעַטראָגעֶן צו 
דער צייט, עֶר קלייבּט נחת , עֶר האָט עָפּים אַוויַלרְָ 
הנאה, װאָס אנך בּיַן בי אוָהם אַ ראָרלעָר . עָר האָט 
היינט געבּראַכֿט מיט זיִך נאָך אוננגעָ לאַנגעָ קאַ- 
פּאָטעס אוּג געטייטעָלט זי מוָט די פֿונגעֶר אויף 
מיר, זי האָבעָן געַלאַבֿט אוּג געָשאָקעָלט צוּ מוָר 
מיַט דוי קאָפּף , איַך בּיִן זבֿעֶר , אַז מאָרגען וועֶלעָן 
נאָך קומטען כּהנה ונהנה, עָר װעָט בּאַלר מאַבֿען 


"== 


װ 
1 
צייץ 

1 
/ 
ױ 


' 
וֵ 

וָ 
ו 


545 בא עמעט טע עסאר ירי-עאר אי "פלאמוופיך וז - 0 + שי רעבאה 


יי 


י 


וי יי : - כֹּל חמירא- 


בּיַללעָט'ן אוּנ ארײיגלאָזעָן קוּקען אויף מיר. עֶר ועָם. 
פֿעָרגוּלרטען וועֶרעָן . 

מיַר האָט בּשעת מעשה דאָס בּלוּט אָנגעָגאָם- 
מעֶן און געֲזופֿט, שלעָבֿט! זי פֿייעָרן דעָן נצחון פֿון 
פֿיַנסטעַרניִס אוֹיף לובטיגקייט , פֿון נאַכֿט אויף טאָג, 
זײַ װעֶלעֶן מיך שטעָללעָן פֿאַר אַמשל -- דאָס 
הויסט , אָט צוּ װאָס בילדוּנג בּריינגט ! און זויַעֲרע 
פֿאַמליען וועָט שוין קונן מאָהל קינ שטראַהל פֿון - 
בּיַלרוּנג גננִשט אַרײגשײינעֶן פַֿרפֿאַללען , אוּג שוּלריג 
בִּיַן אוִך, װ!: עֶר האָט עֶס אֶבּעֶר דעָרשטעָקט. איך 
בּוִן איָהם גרוֹים צוּשוועָרעֶן, אַו איַך בּיַן א האָר 
נוִשט געֶבּיַלדעָט , אַז איִך ווײַים אוג קאָנן גאָרנישט, 
אַז אוִך האָבּ אויפ'ן עָקאַמעֶן בַּעֲקויממעֶן פֿון לאַטײניֵש 
אַ צוויַ, = איִך בּיַן גרויט דייטליך צוּ עֶקְלעֶהוֹעָן 
אנָהם , אַז אַ צוונ: אי אָרגעֶר פֿאַר אַ דריי, /אַז אַ צוזי 
אנז אַ סימן, אַז מעֶן ווָיָם גנשט, 

ז! אנָז בלייך געֶװאָרעָן, וועֶנן עֶר האָט דו יוּדעֶן 
געֶטְוַעֶלְט. אוֹיף מוַר מיט די פֿוַנגעֶר. אוַך האָבּ' 
עָם, בּעָמעֶרקט. זו האָט זוך אֶבּער פֿאַר מוַר בּעֲלעָ 
דיגט, פֿאַר דעֶן מעֶנשעֶן , ננשט פֿאַר רעֶר בַלדונג, 
וּר עָר זויִם זו ! װועָר אײַז זי? װאָס אנ זי 

אֵיָהר. אָנטפֿעָרט מיַר, שטערן, 
אך וֹעָס אֵייך בּעֶשוועָרען --. 
-פֿץ, אַגאַרריַש ליַערעָל ! 


י 
ו 


.5 ו 
אך האָבּ נאָפֿטעָן נבוָאוּת געָאָגט : היינט 
האָבּעֶן געָשאָטטעֶן יוּרעֶן קיּקעֶן אויף מוַר . אנך װעָל 


יעֶרעָן אֵיין אַנטסעַמנט יודעֶן זעֶנעֶן חיטרע, עָרשׁי . 


טעָנם האָבּען זי געָטראָפֿעַן, אַז אך, בּנן אַ ליטװאַק, 
צווַיטעֶנס, אַז איַך בּיִן אַײַן אָרמעֶר גנידענה שוק 
ײרוטטעַנס, ‏ אַז מסתּמא האָבּ אוך גוּט געָהוּנגעָרט, 
ראָס האָבעֶן זי געָרעֶרט צווישעֶן זוִך בּסוֹר, אַז אוך 
האָבּ געָהאָרט אוּג זי מפתּמא אוֹיךְ, איַך האָג 
געָוֹעָה'ן נאָך איָהו, 

אֵיינעֶר האָט געָפֿראָגט 
דאָס אַזוֹי ראָרלעָן, 

דעֶר צווננְטעֶר האָט געאָנטפֿעָרט, אַז אַ לוטװאַק 
קאָנן אַלץ, ראָט האָט עֶר שוֹין געָואָגט אַלגָן, 
בור איִך בּון אוֵהם עֶס מוֹתל, 

זײַ האָבּעָן זיַך אָנגעשטעָלט קוּקעֶן אוֹיף מוָר, 
איך בּיִן און כּעם געָװאָרעֶן, ' 

-- װאָס קוקט איהו ? האָב איַך אַ פֿראָג גע 
טהאָן שטרעֲנג. איַך האָבּ געפוהלט, אַז זי האָט 
אַ צומטעָר געֶטהאָן, 

זי האָבּעָן זיך צוּלאַכֿט; אוך בּיִן נאָך מעָהו 
און כּעס געװאָרעֶן, 

-- װאָס האָט אוָהר זיך אָנגעֶשטעָלט קוּקעֶן , 
זֹשוָד! פּאַרשיויע ! האָבּ איך שוין אוֹיסגעֶשרוַעֶן אוֹיף 
דן הויכֿץ טאָנעָר, איך האָבּ געֲפֿהְלְט אוָהר פֿאָר- 


װײַרפֿלנפֿעַן -בּלנק, איך האָב געוואָלט הרבה האָכּעֶך 
אוֹיף מיינע לעָטצטעָ װאָרטעָר,. פֿעָראָנטפֿערן זיַך. 
נוּר אנך בּיִן נאָך מעָהר בּאָו געֲוואָרעָן, איַך האָב 
זיַך קיים אֵיינגעֲ האַלמען ניִשט אַרױיפװאַרפֿעָן זיִך מיִט 
די פֿױסטען אויף דן יור . 

-- אַז מיַר זעֶנעֶן. {פּאַרשיַועָ זִשיָדו", װאָס 
ראָדְעֶלסט דוּ יודנשע מצה ? האָט מוך אֵיינעָר פֿון 
זי געפֿראָגט, 

עָר האָט מוַר געגעֶעֶן טיט אַשטײַן און קאָפּף, 
עָם האָבּעֶן זיַך פֿעָראַ ידעֶרגעָלאַפֿט דו ידע  ,‏ עָס 
האָבּעֶן זי פֿעָראַנדעָרגעָלאַפֿט די װאָלגעָרקעם , דער 
זעֶטצעָר, דער גנססעָר.,דעֶר שִיטטעֶל; די מצוֹת, 
ראַכֿט זוך, האָבּעָן געָלאַכֿט !- נישט געֲלאַפֿט האָט 
וו נור, בּרגן אָנרּקעָנריַג דו שאָנע בּרעמעַן. אויף 
די לוכטנג; עָ אויגעָן אונ אָנקנויגישענדוג דען הוֹיכעֶן, 
ווייסעָן שטעָרן , נישט געָלאַכֿט האָב איך , יס דאָם 
האַרץ אנ מיַר פֿעָרגאָססעָן ‏ געָװאָרעָן מיַט בּלוּט, 
איך בּין שער ננשט צוּלאָפּעָט געֶוװואָרעֶן פֿין בּעס, 
פֿון שװאַכֿקײַיַט , פֿון נוִשט קאַנגעֶן אָנטפעֶרן . מיין 
כּעם האָט דעֶרגרויכֿט די האָכֿסטע מדרגה, נור איך 
האָבּ זיִך אַיינגעֶהאַלטעָן, אוָהר מְיִלְרעֶר קיּק. האָט 
מיַר געָהאָלפֿען , 

-- װאָס װיָלט איָהר? האָבּ אך כּמעט מיַט 
אַ קרעָכֿץ אַרוױסג עֶרעָרט, --- װאָס װַלט אנָהר + אוָהר 
װולט" וונסטעֶן, וועֶר איך בון ? אַ ליטואַק, װאָס איך 
בּון ?. אֵיין אָרמעֶר ר װױיַ ‏ קיּם אִיַךְ 
אַז הער { איך האָבּ געָהוּנגעָרט, פֿאַר װאָס האָבּ אך 
געֲהוּנגעָרט ? דאַרפֿט אוָהר דאָך צלָהן מאָל. מעָהר 
נאַררַּשעֶר זיין , וו; אנֵהר זייט., דאַרף דאָך ביי אַייך 
אַ פֿריהעָר דעֶר מאַרך זיך איִבּעָרקעָהועָן, אײַדעַר 
אֵוָהר זאָלט בֿראָגעֶן אַואַ קשיה! װאָס זייט אֹנָהר 
געֲקוּממעָן קיקעָן? האָבּ איַך עֶרהאָכֿעָרט הו קילוֹת. 
מֹיַט פֿעָרצ װפֿלונג, -- אנָהר. װנלט. זעָהעָן, . וד 
אינעָר, . ראַטעֲוועֶנדוַג זיִך פֿון הונגעִר-טוֹיר, פוּן 
דֹעָם טשװאַק און באַלקען בּיי זנך אין ציִממעָר, איוּ 
עֶנטלאָפֿעָן ראָדלעָן מצה?, . װאָס װוָלם,, , 

-- ראָדעָל , ראָרעָל ! האָט מיך אובּעָרגעָריִסטעֶן 
דעֶר זַעֶטצעֶר , -- עֶל האָט זיַך צוּ דרשנט ! מעַ'קענן 
אַייעָרְעָ חברה, אי גהינם אַללון וועָט עֶס נישמ 
בּעֶססעֶר. װעָרעָן , 

עָר האָט שיין עָפִּם געָרעֶרט נשט צוּ דעָר זאַך 

נ פֿערטשעפּעָט א יע מעָמא, נוּר אוַך האָבּ זיַך 
א אויף די מצה אוג מיַט אַללע כּחוֹת 
געָנוּמטעֶן עִם ראָרלעָן , עָם האָט זיַך מיַר געַװאָל 
אַ װאָרף טהון ראָס ראָרעָל,. אַ שפּיי טהון ן אַללעָמען 
אוָן. צוּרה אוּג עֶנט גלױפֿען { עָנטלויפֿעָן . איַך האָבּ 
געָראָדעָלט מיַט ואוּטה, ביט אט קײַט, ביִם 


נייעֶנצוְג. פּראָצעַנט פֿון אַ שטאַרקעָן, רמ 
משגעָנעם . דן טוג האָט זיַך צוּם ראָרעָל געָקלבּט. 
סַעָן אַ פּאָר מצוֹת . איַך 


איַך האָבּ צוּריט האָב געָ- 


כֹּל חמירא 42 


זואָרפֿעַן דאָס ואָדעָל אויף דר'עָרד אונ געָהאַפּט זיַך 
פֿאַר'ן קאָפּף, מען האָט זיַך דערשואָקעָן. די יוּרעֶן 
עָנען זיַך גלייך, צוגאַנגעֶן ; די װאָלגעַרקעָם האָבּעָן 

ך געֲניממעֶן בּעֲרוּהוגעֶן , זי אנז געָװאָרעָן נעֶבּעָ 
א 

--- בּעֲרוּהיגט זיִך, האָט זי געֲרעֶדט מוָט אַזֹיִם: 
סעָר קלונגעֲנדַעֶר שטיממע, --- װאָס דאַרפֿט אוָהר 
זנך פֿוּן אַ זאָלכֿץ פראים אָבּעֶססעֶן דאָס האַרץ ? איָהר 
זייט אַ קיַנד 

אַיִן אננן מיָנוּט האָבּ איַך אַלץ פֿעָרגעססען אוּג 
נור /צוּגעַהאָרט זיַך צוּ דער פֿײינעַר , ליעבּער שטיַם: 
מע מוַר אוז געװאָרעָן. מאָרנעַ אומערוג -- עֶס 
האָט זיַך מיַר געֲראַפֿט , אַז אוָך וועל זנ צּיוונננעֶן , 
ז האָט אופֿגעֲהובּעָן דאָס ראָרעָל, נוט אוֹיסי 
געָוויִשט עֶס אוּנ דעֶרלאַנגט מיַר, 

-- ראָדעָלט ,. ראָדעָלט, האָט זי געֲואָגט, 

ם זיִך ננשט אוֹים פֿון זוַַעֲרעָ פּוסטץ דִבּורים, 
עָס פּאַסט נוִשט פֿאַר א געֲבֹּיֵלֵר עֶטעָן מאַנן, 
איך האָבּ אױפֿגעָהױיבּעַן אויף אֵיָהר דן אויגען : 
ּן װאַננעַן װײַם זוּ עֶם ?. אוך האָבּ אוָהר. געָװואָלט 
עָפּיִס זאָגעֶן אוּג נְנִשט געָוואוֹסט װאָס. אוִך האָבּ 
זיַך דע = ט, אַז מעָן דאַרף אֹיָהר בּעֶדאַנקעֶן פֿאַר 
דן טראָסט:װאָרטעֶר , נוּר זו אנ שוין געוועָוען אוֹיף 
אוָהר אָרט, האָבּ איַך איָהר פֿוּן ייטעֶן בּעראַגקט 
פֿאַר דאָס ראָדעָל, װאָס ז! האָט אויפֿגעָהוובּעָן אוג 
אזוסגעֲרויִנוְגט . 

-- נישטאָ פֿאַר װאָס ! האָט זו געָאָ 
א לועבּלובֿעָן שמײבֿעָל, 

אנָהר שמי:כֿעָל,, אוהר קוק האָבּעָן מך דע 
קװיַקט. עֶס האָט זוֹך מוַר פֿעָרװאָלט אַרו ישגאללען 
איָהר אויפ'ן האַלז, וויונעֶן בּיי. אוָהר אוֹיפֿין האַרץ, 
טראָסטען זיַך מוט איהרעָן אַ קוּשׁ,., 

איִך האָבּ שׁוֹין געָוואַרט מיט אוּמגעֲדוּלר, בנ 
זי וועט זיַך אָבּאַרבּויטעֶן , אָבּעֶר אוּמזיסט : מעַן האָט 
מיך בּשוּם אופֿן נישט אָבּגעֶלאָועֶן -- ננשטאָ. קננן 


נטפֿעָרט מיִט 


זי 
0 

יי 

1 


צווויַטעֶר ראָדלעָר, איך האָבּ געֶמונְט , אנ 
; פּלאַטצעָן . 

8, דוּ טײפֿעָל ! אוַך קאָנן ננטט אַינשלאָפֿען : 
ראָס מאָדעָל קיכֿט מיַר פֿוּן קאָפּף נוישט, זו שׂטעָהְט 


מיָר פֿאַר. די אויגעָן { אַוָהר שטיַממע קלונגט מיר 
אין די אוֹיעֶרן ; אָט ועָה איָך אוָהר מולדעֶן קוּק. װײָ 
עָר דרוַנגם מיר אַרײן אוָן האַרץ ! עָפּוִם וועָרט מור 
אַזױױי װאַרם,, אַזֹי אַנגעֲנעָהם , עָפּיס צוּגוסט זיִך מור 
אַ זוססקינט איבּעֶר אַללעָ גלועדעָר. פֿון װאַנגעָן 
קוֹמט עָם צוּ אוָהר ? װאָס אי דאָס פֿאַר אַ מאָדעָל ? 
אַײן אַלטץ קשיה! וי אַזוֹי האָבּ איִך בּיז אַהעֶר 
גיַשט דעַרואוּסט? עָס אנ אפשר ננִשט מאָגליך 
צּעֲוועָועָן ? כּזבם ושקר ! װײַ ‏ אַזױֹי. האָבּ איַך טאַקי 
גיַשט דעַרוואוּמט ? ואס הב איך נישט דעֲרוואוּסט ? 


טפֿױ, ‏ דוּ טיפֿעָל, עֶס מיִשט זיַך מיַר אין מח! 

וו זי שְטעָהט דאָס פֿאַר ד! אוֹיגעֶן ! איִך האָבֿ 
עָפֹּיִם קוינמאָל ניִשט געָועָה'ן אַזאַ. , , 

װאָס אוָךְ וועָל היינטוגע נאַכֿט ננשם שלאָפֿעַן ? 
ניי , אוַבּערגעָקעָהרט זאָל וועָרעֶן אוֹיף דעֶר אַנדעָר 
זייט אוּג. אַינגעָלאָפֿעֶן ! אוך װעָל צאָהלעָן בי 
הונדעָרט , אונם, צװון , דר, פֿיער, פֿנף, 
זעֶקס, װּעבּעָן... װוּ עָם קלונגט' איָהר שטוממע! 
װאָס פֿנַר ‏ אַ זוססקויט! קלונגט אַמאָל אַזוֹי אַ פֿאָר. 
טאָפּיאַנאָ ? עפּיִם קלאט מוַר שטאַרקעָר דאָס האַרץ. 
עֶס פֿעָהלט מיר. מעָהר ניִשט פֿערליַעבּעֶן זך ! נור 
אנֵךְ בּיִן ננִשט פֿאָהוג אוֹיף א זאָלכֿע זאַכֿעַן, איִך האָבּ 
זי ניַשט לי עב: { איִך האָבֿ זי אפילו פֿיינר : וועָנן זי 
שטעָהט יעֶצט עב מִיַר , נאָלט איַך, ,, זו אַייני 
שלונגעֶן, אוּ.אוּ;אוּ, איִך האַסס ז, איִך קאָנן זו 
נוִשט ליידעֶן ! װאָס בּן אוִך משוגעָ! איַך װיַלל זוך 
אַיינשמוּעסן ,. אַז אך האָבּ זו פֿײנד, אוּג דאָס בּלוּט 
לױפֿט אוִן מיַר שנעֶללעֶר , שטאַרקעֶר , היטעָר ; און 
דו שלעָפֿעָן. קלאַפּט אָזש נור, פֿו! מעָן מוּז אֵיינ. 
שלאָפֿעָן, האַלטעָן קאָפּף אוּנ צאָהלעָן, דאָס אוז 
אַ גוּטעָ סגלה, אוְנֹם, צוווב,. רריי,, פֿנער.. , 

בּיֵן איך פֿעֶרליעבּט, האַ? װאָס פֿעָרליעבט 
בּיָן אך 2 װאָס פֿאַר אַ קוק בּיי אוָהר אוָז 1! אַ שאַר- 
פֿעָס שוועָרט,,, איַך טראַכֿט שוֹין װייטעָר װולָגעָן 
דאָס מאָרעָל! ,,, אינס, צוונו, רריי, פֿנער א 
איך ווֹעָל. גאָר מראַפֿטען וועָגעַן איָין אַנדעֶר זאַך 
מען דאַרף פֿון זיִך דאָס מאָדעָל אָבּטרייבּעֶן. װאָס 
זאָגסט דוּ צוּ דיין בּעל הבּית 3 וו!ַ פֿעָרשטעָהסט דוּ 
ד; יוּדעֶן? דעֶר פֿאַנאַטוזמוס איַז נאָך זְעָהר שטאַרק , 
שטאַרק אֵײנגעָװואָרצעָלט געװאָרעֶן אין דן העֲרצעֶר 
אוּנ מחוֹת , זי האָבּעָ אַ וילע הנאה, װאָס 
אַ געבּנַלדעטעָר הוּנגעָרט: זי ועָהעֶן אוִן דעִם 

בּעשיינפּעָרליך" אַ אַ גאָסט'ס זאַך , בּיִלדוּנג אִנָו בי 

זײַ שטאַרק צוּזאַממענגעֶבּוּנדעֶן מיִט פּרנסה. נאָך 
אַיין אָרמעֶן געֶבּילרעֶטעֶן דאַרף מעֶן נאָפֿלױפֿען איִן 
ד!ָ גאַססעָן, װאָס אוו פֿעָרהאַנן צוּקוקעָן, ואָס 
אוך ראָרעָל מצה? איך ראָרעָל,.. ראָרעָל... 
ראָד עָל.,.- וו שאָן זו שטעָהט בּיי'ם װאָלגעָרן !ײַ 
דרעהט זיִך ננשט אֵיין איַן פֿיער'ן, וי אללע, : 
שטעָהט שלאַנק,, עָדעָל, ‏ גראַציַאָז, װו אַ בּוים.., 
איִך װועָל פּרוּבעֶן אַזי ראָדלען ,, געָחאַפּט דאָס 
ראָרעָל. אוג אַ שליידעֶר געָטהאָן אוֹיף דר'עָרֹד.., 
,װאָס דאַרפֿט אֹיֵהר זיִך אָ ּעֶסְעֶן דאָס האַרץ ?"י., 
,ראָדעָלט, ראָרעלט"... 

אַח , ציאָרט װאָזמ! ! איךְ בּרעֲדִיעָ דאָך . אֵיינ 
צוונ, דרי פֿנער,. פֿתף, ְָקם, זועבעֶן, אט ! 


ניי יו 
עִ 8 8) 
| -- מם פעסן. 
= 


5 


וי 

1 

: 
גי 
11 
0 


4 כל המירא 


פאשר, שרט ישר הרעה 


וו גארְשִׁין. 


דָאס, וָואס אִיזּ נִישְׁט גֶעוֶועוֶען. 


און. אַ שאָנעָם שרעקליך-הווסעָן זוּממעָר-טאָג, 
א זײַגאַר 19 , וועָנן די זונן האָט פּשוּט געבּועֶננט 
איָז אַלץ כּמעט געָשלאָפֿען טעֶנשעַן האָבּעָן אָבּי 
עס מיבטאָג. אוג געֲלעָגט זיִך אָבּרוּהעֶן ; 
פֿאָגלעָך. זעֶנעֶן שטילל. געָװאָרעָן,,. אַפילו יט 
האָבּעָן זיִך בעֶהאַלטעָ פֿאַר דעֶר הוטץ , וועָגעֶן די 
הוֹיזליכֿע טהוערע אוז גאָר ננשט דאָ װאָס צוּרעֶרעָן : 
בּהמוֹת, גרויסע אוּג קליונע, האָבּעֶן זִך בּעָהאַלטעֶן 
היַנטער'ץ שפּײכֿלער פֿון תּבוּאָה ; דער הונד האָט 
זיִך דאָרט אוֹיסגעָגראָבּעֶן אַגרוּבּ, אַ וננרעָרגלעֶנט 
זיך אוג, מיַט האַלבּ פערמאַפֿטע אוגעֶן, שער 
נעָאָטהעמְט אוּב רערבּיי אַרוֹיסגעשטעקט די רוֹיטעָ 
צונג ‏ כּמעט אוֹיף אַ האַלבּ אַרשיַן; צײטעָנװײס , 
געֶויסס פֿוּן מרה שחורה , האָט עֶר געט אַזֹי 
הויך וו 6 אַ האָרן, מאַדאַם , שהוננן" האָט זיִך 
ממריח געֲוועָועֶן צוּם בּרעָג פֿון טײבֿעָל. אוּג אוֹים: 
געָצויגעֶן זיך דאָרטיָן מיַם אוַהרעָ דרײיצעָהן קיִנדעֶר. 
לעָך, פֿון דעֶר שװאַרצעָר, פֿעַטטעֶר בּלאָטע האָבען 
אַרױסגעָשטאַרט די חזיִרטעָ שנױיצעַן, אָהנל:כֿע צ 
מטבּעוֹת מיט צווו לאָבֿעָר, װאָס האָבּעֶן געאָטהעָכט, 
לאָנגלוכֿע,, מיט בּלאָטע אוֹיסגעֶשמיַערטעָ, חזולשע 
רוקענס אוּג גרוֹיסץָ,.. לאַנג אַראָבּגעלאָוטע אויעָרן, 
נוּר הוַהנעֶר אַללנן האָבּעֶן זיִך ניִשט געָשׂראָקעֶן פֿאַר 
די היטץ, זי האָבען זי עֶם אי פֿעָרטרובעֶן דרי 
צייט ,,. גראָבּעֲנדוַג מיִם דו פֿ;סלעך ד: טרקענעַ 
עָרר געָגעָנאוְבּעָר רעָם גאַנעָק פֿון קיך, חאָטש זי 
האָבּעָן" נוט געוואוּסט, אַז זײַ וועָלעֶן קינן אינצנּג 
קאָרעֲנד'ל. ננשט געֶפֿוננעָן, דֹעָר האָהן האָט זיך, 
אַ פּנים עב ניִשט גוּט געָפֿיָהלט; ; עֶר האָט עָפּיִם 
בּעֲקוּממעֶן אַ צוּרה פֿן אַ נוֹלם אונ מיט'ן ‏ גאַנצען 
כּח געֶשריַעֶן : ,א סקאַנדאַל אַ ביל וי 
אי גאָרטעֶן , אוֹיף איין אִרט , ואוּ עֶס איַן 
הײיסעָר ‏ געֶוועָועֶן . װו!. אוּמעָטוּם, . אוז געֶעֶמְסעֶן 
אַ גאַנצע געָועֲללֵשׁ אַפֿט פֿון נוִשט אױיסגעָשלאָפֿעֶנעָ 
שררות , דאָס הייסט ,, געֶזעָספעָן זַענעֶן גישט אַללע : 
דער אַלטע גניאַדײ; , למשל , . האָט פֿוּן שעק פֿאַר 
אַנטאָן דעָם שמייסערס בּייטש גאָר ניִשט געֲקאָנגט 
זיִטצעֶן : אַנטאָן האָט דאָ ניִשט וויים צוּ-װאָרפֿעַן 
אַ הוֹיפֿעָן הי { אַ װאָרמיָל , פֿון װועֲלבֿעָן עֶס װעָט 
מיַט דֹעֶר צייט אַרוֹים אַ זוּמטעָר: פלגעֶלְעָ { איַז אוֹיך 
ניִשט געָועֶססעָן, . גוכֿער--- געֶלעָגעֶן אוֹיפֿ'ץ בּוֹיך, 
גוּר עִם רערט ליִך שוין אַזֹי, , , זי זענעֶן געועֶססעַן! 
דאָרטון אוֹיפ'ן { אָרט, נוִשט ווייט פֿוּן הױפֿעַן היַר, 
אוּנטעֶר { שאָטטען פֿון אַ קַרשעֲנבוים האָט זוך פֿעָ. 
ק יעבּעֶן גאָר אַ קלונגע, גוּר עָהֵר אַ װיַבֿטוגע קאָמפּאַ: 
בע + 'ז שנעָק'ל, אַ מוסט-קאָפֿעַר (זשוק) , אַ עֶגריסיל 


(יאַשציעָרקע) אוג דאָס-אויבעָן דערמאָנטע װאָרמיל - 
צוּ זיַן. איַז, אונטעָרגעשפּרונגעֶן א הײיַטעָועֵק; רעַר= 
בּיי אוָז געשטאַננען דעָר אַלטע גניאַד! אוֹנ צוּגעַהאָרנ 
זיַך מיַט אֵיין גניאַדעָן אוֹיער, פֿון ועַלכֿעֲן .עס 
האָבּעֶן אַרוֹיסגעֶשטעֶקט אַ פּאָר גראָהע האָר; אויפֿין 
גניאַרו זעָנעָן געָועֶססעָן אַ פּאָר פֿלונן. די קאָם- 
פּאַניַע האָט גאַנץ עָרעֶל ,. נוּר לעֶבּענרוּ געָפֿולאָ- 
זאָפֿירט, , געָחֵק קרנם זיך", וו עָם פֿיָהוט זיַך, האָט 
אֵיינֹעֶר דעָם צווניטעָן ניִשט גאָכֿגעֲנעֲכַּעַן, וייל 
יעָדעֶר האָט הוֹיך געָשאָטצט זיין אֵייגעֲנעָ מײַנוּנג. 
-- נאָך. מיין מײַנוּנג , האָט געזאָגט דֹעֶר מיסט. 
קאַפֿער, -- דאַר, אַ ליטיִשע בּריאָה אַם אַללעָם- 
ערשטען זאָרגעֶן. פֿאַר קינדעָר. דעָר, װאָס = 
ווו געהאָריָג א צוּ װאָס עֶר אי בּעָשאַפֿפֿ 
עֶװאָרעָן, . דער געָהט בּררך הישר; עֶר װײיִם ש 
א וב װאָס עָם זאָלל נוִשט געֶשעֶהע , איַז עָר 
פּטוּר. פֿון אַחריוֹת, גִיִט א קוק אויף מור! װעָר 
האָרעֲוועָט נאָך מעָהֶר פֿוּן מיר ? װעֶר קייקעלט 
גאַנצעֶנעָ טאָג נאָך אַנאַנר אָהן אֵין אויפֿהאָר אַואַ 
שוועֶרעָ גרויסץ קויל 3 אַ קוֹיל, װאָס אנו אַזוֹי קוּנציג 
קיילעכֿג אַרוֹים פֿון מיסט אוּג דיענט צוּ אַזאַ גרױיסעַן 
צוועָק, עֶס זאָל זיִך האָדעוועָן און איֵהר אַזֹינעַ 
מנסט-קאָפֿעָר , װי אוך בי ? דערפֿאַר װיָים איך 
נישט, ‏ אוֹיבּ נאָך אֵיינעֶר קאָנן מיַט אַואַ רײַנעָם 
געֲו סע אוג רוֹהיגעֶן האַרץ זאָגעֶן : ,יאָ, איך 
האָבּ געֶטהאָן אַלץ, װאָס איך האָבּ געֲקאָנגט אוּנ 
געֲדאַרפֿט טהוּן 1*. אויבּ נאָך איַינעֶר קאַנן זאָגעַן די 
װאָרטעָר, װו! איִך, װועָגן אויף רֹעָר װעָלם קומ 
אָן אַ נייעֶר דוֹר ‏ מיַסט-קאָפֿעַר, אָט ואָםס הײַסע 
פּראַצע ! 
-- נוּ טראָג זיַך, בּרוּדְעֶר, מוָט דיין פּראַצע ! האָט 
געָואָגט די אַמוַַזע (כ זראַשקע) , װאָס האָט נישט קוּ. 
קענרוּג אוֹיף דן היטץ געֲבּראַבֿט צושלעֶפעֶ אַ גרויס 
שטיק טרוּקעֶן שטענגעָל, בּשעת רֹעֶר מיַסט-קאָפֿעָר 
האָט געֶררשנט , זו האָט זיַך אוֹיף אַ מינוּט אָבּנעָ 
שטעָלט , צוּגעֶזעֶצט זיַך אוֹיף ד! היִנטעֶרסטע פֿיַסלעַך 
אוּג מיַט בּיַיִדע פֿאָדעָרסטע אָבּגעויִשט דעָן שװוײַם 
פֿון פּנים. -- איִך האָרעָו וֹעָ דאָך אוֹיך, אוּג מעָהר 
פאַר דיַר! נוּר דוּ אַרבַּוסט פֿאַר זיִך אָרעֶר פֿאַר דיי 
קליננעָ קאָפֿעָר - נוישט אַללעָ זעָנעָ אַוֹי גלנקליך.., 
דוּ װאָלסט געפּרוּבט שלעּעֶן { קלאָטצעָר אָט ווו איִך, 
איִך. ונַיִם אַללוַן נישט, װאָס עֶס צװונגט מיך , 
5 זאָלל האָרעֶוועָן , קר;כֿעַן אוֹים דַעָר הוֹיט אפיל 
{ אַזאַ היַטץ, קיַנעֶר װעָט דעַרפֿאַר אפילוּ קיַן 
2 ניִשט זאָגעֶן, מיַר אונגליקלוכֿץ אַרבּיטס 
אי האָרעוועֶן אַללע מנט'ן לעֶטצעֶן כַּח! אוּג װאָס 
אנ אוּנזעָר לע עָן ? אַמול א 
-- אֹיָהר, העֶרר מוסט-קאָפֿעָר, קיקט צו פּראָסט, 
אוּנ. אוָהר,, פֿרוי אַמֹעָ, מאָהלט דאָס לַעֲבַּעָן אין 
ופֿונסטרע פֿאַרבַּן , האָט אָנגעָהוֹיבּעֶן רעֶר הנשעָרעק 


5 "= 


' 
: 
וָ 


כֹּל חמירא 46 
."לאר ר שרשל לעש טערשל ילש 


ווו צוּ פֿעָרשטעָה'ן , האָט געָואָגט דאָס װאָרמנל,--- 
האָבּ טאַקו ליעב אַ קנאַק, אַ טאַנץ,, אַ שפּרוּנג, | איך דאַרף נוּר האָבּעַן אלפ אונ ג עֲנוּג, אָטם 
אָבּער יט מעָהר. , , דאָס געֲוויִססעֶן פּלאַגט אֶבּעַר | קריַך איַך שוין פֿיַער טאָג אוּג עִם איז נאָך ניַשטאָ 
ניַשט ! גלאַט זייט אוֵהר אַראָב אָן אַ זייט אוּנ פֿעָר- | דֹעָר בּרעָג. נאָך דעָם לאַם ואנ דאָ נאָך א לאַפוך , 
אָנטפעָרט גאָר ניִשט די פֿראַגע, װאָס פֿרו עָנדיִם | אוּג אוֹיף יעָנעָם זיצט נאָך אַ װאָרמיַל, אָט האָט 
האָט געֶשטעֶלְט , ז! האָט געפֿראָגט : {װאָס הײַסט | אֹיֵהר און גאַנצעָן, אוּג איַך דאַרף גאָר אָרגיטץ 
א זועָלט. ?* אוּב אוהר רעֲדט וועֶנעֶן 7 ננשט שּר;ָ גע" דאָס אנו אַלץ אוֹימגל קלערטעַ 
דאָס אוו זאָגאַר נוִשט עָדעָל. די װעָלט אנז, נאָך | זאַבֿעָן , פּוסטץ מעשוֹת, זיִטץ זיך דיַר, עֶסס דאָס 
מיין מײַנוּנג , - שׁוֹין דערפֿאַר אַללון אַ גוּטע זאַך, | בּלאַטט , אויף װעָלבֿעָן דוּ זנטצסט , אַז איך װאָלט 
אט אן אט 6 דאָ. פֿאַר אוּנז אַ יונג גראָועָל, זיִך ננישט געפֿױלט, װאָלט איַך שוֹין לאַנג אַװעָק 
אַ זײנן,. אַ װויַנטעָל, אוּנ דײּ װועָלט איַן גרויס, אוָהר | געָגאַנגעֶן פֿון אַייך אוּנ אֵייעֶר געשפּרעֶך , פֿון אֵייעֶר 
: . נט א ושע די בּוימעָר גאָר קײַן בּעֲגריף ננִשט | פּלוירעָריי העֶבּט א דעֶר קאָפף װועָה צוּ טהוּן אוּג 
ז אי איךְבַּין אן פֿעָלד , || מעָהר גאָר נושט 
: אב 1 4 1 וּנטעֶר א 0 ונ איך קאָנן -- נן ,. אָט לאָט נוּר,. פֿאַר װאָס-ושע ? האָט 
שי אוּנ גלױבּט מיַר בּנאמנות, אִיךְ דעֹגרוֹיך אובּעֶרגעֶשלאגֶ דְעֶר הונשעֲרעָק, -- קנאַקען אוו 
געַנוּג-געֲנוּג הוֹיךְ --- יענמאָלט. זְעָה איִך עֶרשט, אַז | זעָהר אַנגעָנעָהם אוג אֹיָּבּעָרֶה זיפט וועֶגעֶן אַזאָלכֿעַ 
יו הופֿץ. ענינים, פֿעָרשטעָהְט זוַך, עֶס זעָנעֶן פֿעָר* 


! װועלט האָט גאָר קוין סוֹף גנשט, 
די ; װי 
--אמת! האָט טועפֿוונננג בּעֶמעֲרקפֿ דעֶר | האַנן פּראַקטישע נאַטוּרעָן, . װאָס טראַבֿטעָן מעָהר 
ניִשט, וו אָנצוּפּאַקעָן דעָן בּוֹיךְ, אָט װן אֹיָהֶר, 


גניאַרן,--- קוננעָר. פּֿן אַייך האָט נְיִשט געֲועָה'ן 
פֿון דעָם, װאָס איַך האָבּ זיר העֲרר שטעַטטעֶרכנגסיװאָרמול. .+ 
לע -- אַח! זעָהט , לאָזט מוך , איִך בּעֶט אַייך ‏ 


אויף מיין לע שאַדע, װאָס אֹיָהר 

ט פֿעָרשטעֲה'ן װאָס אנ דאָס אַזוֹינֹם | טשעפּעָט מוך ניִשט ! איַך טהוּ עָם נוּר צוּליַעבּ עוֹלם 
7 

הבא , צוּליעבּ יענעַ וועָלט, 


ויאָרסט אַ װאָרסט פֿון. דאַננעַן איַז דאָ אַ דאָרף 
יב -- װאָס פֿאַר אַ איעֶנעַ װעָלט ? האָט געָפֿראָגט 
דער גניאַד:. 


לופּאַװקא -- אַה ן פֿאָהר איַך יעֶדעָ מאָג נאָך װאַס: 
ו יּ קײנמאָל 
-- נוּר דאָרטין קאָומעָט מעָן מיך ק : 
= 1 : : --- אוָהר װײַסט דענן ניִשט? האָט געאַנטפֿעָרט 
דאָם שמעטטעָרליַנגס* װואָרמיל, --- אַז נאָבֿ'ן טוירט 


ננִשט, אוּנ פֿוּן צווויִטעָן זייט איָז דאָ נאַאומאָוקא, 
זיעָראָװוקאַ--- דאָרטנן א דאָ אַמקום קדוֹש מיַט 

: וועָל אוך ‏ װעֶרעָן אַפֿליג, אַ שטעטטעָרלונג מִיִם 
פֿעָרשוערענפֿאַרבּגעָ פֿלגלעָן ? 


אַנר תּמיד { ; װוייטעֶר איַז אַ דאָרף ווענטי דוּך אוּנ 
דֹעֶר גנואַד: אוּג דאָס. עַגדיִם'ל האָבּעָן ראָס 


צוּ קנאַקען : -- ניין , : הערר קאָפֿער ! אמת , איַך 


האר 


עָרנאָך בּאָגאָיאַוולעָנסק. איַן בּאָגאָיאַװולענסק גִיִט 
בעָן מיַר היָ:, נוּר שלעכֿטע; אָט און נוקאָלאַיעָו -- 
דאָס. איַז אַזאַ שטאָרט אָכֿט אוג צװאַנצנָג װיאָרסט 
פֿוּן דאַננען -- אִנַז גאָר גוּטע הי אוּג מעֶן גיַם 
נאָך האָבעֶר אוֹיךְ, אנך האָבּ אָבּעֶר פֿײנד אַהיִן צוּי 
פֿאהועֶן + אַהיַן א אוּנז דער אָדוֹן אַללײַן 
אוּג הויסט דעָם קוּטשער אוּנטעַרטרייבּעֶן, אוּנ דעָר 
שאט שער שמייסט שוין. א צוּ פֿועל חשק ... עֶס 

יֵז נאָך דאָ גלוּפּאָװקאַ , בּעֶלאָאֶויעֶרקא,, העַרסאָן--- 
= אַ שטאָרט, ,, נוּ, קאָנט איָהר דאָס אַלץ פֿעָר: 
שטְעָה י? אָט דאָס הויסט אַ װועָלט! דאָס אוו נאָך 
אויך נוִשט נאָר, אָבּעֶר דאָך שׁוֹין אַ הובּש שטוק 
וועָלט , 
אוב דעָר נניאַד! אנִז עֶנטשויגעַ געװואָרֶן, נוּך 
דיּ אוּנטעֶרסטעַ ליפ האָט זוך נאָך. בּעוועָגט בי 
איָהם , פונקט וויּעֶר װאָלט נאָך עָפּיִם געשעֶפּטשעָט. 
דאָס אנ געֲוועָועֶן פֿין אַלטקײַט, עֶר אוז שוֹין 
געֲוועָעֶן אַלט זיַעבּצעָהן יאָהר אוּג פֿאַר אַפֿעָרֶר אנז 
דאָס אַלץ אַיינס,. װי בּיי אַ מעָנשעָן ויַעבּעֶן אוּג 
זיַעבצוג , 
-- אוך פֿערשטעה נישט אֵייעֲרעָ פֿעַררישעַ רעֶד 

אוּנ, דעֶן אמת זאָגענרנג , יאָג אוך זיִך גאָר גוִשט 


געַהאַט אַ בּעֶגרוִף דעֶרפֿון, נוֹר זֹעָהר אַ שװאַכָֿן , 
אַללעַ האָבּעַן געֲשויְגעֶן  ,‏ ווייל קיינעֶר האָט ניִשט 
געָקאָנט זאָגעֶן װאָס עֶס אוַז ן ן יעֶנעֶר וועָלט , 

-- פֿעסטע אובּעָרצייגּנגעֶ וענעֶן ווערטה רעֶן 
גראָסטען ַּבוֹר, האָט אַ קנאַק געָטהאָן דעֶר הישע 
רעֶק ,-- װיַנשט פֿיַלײכֿט נאָך וועֶר עָם אי צוּ רעֶרעָן ? 
פֿלײכֿט אוָהר? האָט עֶר זיַך געֲוועֶנרט צוּ די פֿלנג עָן, 
אוּג דױָ אָלטסטע פֿון זײַ האָט אָנגעֲהו זיבּעֶן צורעָרעָן + 

-- מוַר קאָננעָן נושט זאָגעָן, אַו אוּנו אנ 
שלעָפֿט, מיַר קוּממעֶן עֶרשט פֿון די גרויסע זאַלעָן + 
דן מאַדאַם האָט אָנגעשטעָלט און שאַלעָן קאָנפֿע- 
טוּרעֶן אוּג טור זעֲנעָן פֿעָרקראָכֿעַן אוּנטעֶר די רעָק? 
ר אוּג געָנאַשט. מיַר זעֶנעֶן צופֿריַעדעָן. אוּנועָר 

אַטוּני איָן דעָרשטיקט געָ ואָרעַן איִן די קאָנפֿע* 
6 נור װאָס זאָלל מעֶן טהוּן ? זו האָט שוין 
אנ וועֶלט'ל אױסגעֶפֿוָהרט אונ מור זעָנעֶן צופֿרנע. 


דעָן ! ט 


-- רבּוֹתי ! האָט געָואָגט דאָס. עֶגריִס'ל, -- 
איַך קלעֶר, אַז איָהֶר זייט אַללעָ ְוּרבֿאוֹיס גערעָבֿט {; 


גאָר ננשט געוואוּסט ; די פֿלנגען האָבּעָן עֶפעָס יא . 


5154 


יי יי יט 


טסאק 2 


ישש יל די 


ייט 


7 שנ ול ער = 


47 3 חמילא : 


: : 4 לט לע ישרשטשט שער 


בור פֿון צוונְטעֶן זיים.. ; 

ור ראָט עֶגדיִם'ל האָט זיך -אָבּגעְהאַקט אוג 
האָט טאַקי אַזוֹי ננשט אויסגעֲואָג גט, װאָס אנ פֿון 
צווויטען 6 ר ז האָט געָפֿיהלט, וו עָפִּם 
האָט אֲיָהַד שטאַרק צוּגעַרריִקט דעָן עֶק צוּ דעֶר עָרֹר, 

דאָס אוז געֲו : דער שמייסער אַנטאָן, 
װאָס האָב ייִך עֶרשט. אוֹיפֿגעָחאַפּט . פֿון דרעֲמיֵל 
אוּג אנָו געֲקוּממעֶן נאָבֿ'ן גניאַדן, עֶר האָט אונגעָהן 
אַרױפֿגעַטואָטעַן. מנט זיינץ גרוֹיסע. שטיּפֿעָל אוֹיף 
דעֶר געְעֶהרטעֶר קאַטפּאַניַע אונ האָט זו צעָרדווקט: 
מעָהר נושט די פֿלוַגעֶן זעֶנעֶן אַװעֶקגעַפֿלױיגען אַרוֹם. 
לעָקען זויַעֶר טוֹירְטע מוָט קאָנפֿעַטוּרען בּעשמיערטע 
מוטטעַר, אוג דאָס עֶגדיס'ל אנ ענטראָכען מיָט 
אֵיין אָבּגעֶרוִסְטעָנעָם עֶק. אַנטאָן האָט אָנגעֲנוּממעַ 
דעֶן גניאַדן פֿאַר'ן משוב, אַרױסגעֶפֿיַהרט אוָהן פון 
גאָרטעֶן אַינצוּשפּאַנעָן און פֿאַס אוג פֿאָהרעֶן אה 
װאַססעֶר אוּג רעָרבּיי געֲואָגט : ,גוּ שלעָפּ זוִך, דו, 
עֶקִיגעֶר !" דער גניאַדן האָט. דעֲרוֹיף שטול געָמוֹר: 
מעָלט, 

אוּג דאָס עֶגריִס'ל אנָו געֶבּלועבּעָן אה איין 
עָק, אמת, איַן אַ צייט אַרוּם אוו עֶר אָבּגעװאַקסען, 
נור אוֹיף אויבּוג. געֶבּליֶעבּעָן אַ בּיסל טעָמפּ אוג 
שװאַרצלוך , אוּג אַז -מעָן פֿלעָגט א דאָס 
'עַנדים'ל, זי אַזױ האָט זי דעֶן עֵ פֿעָרלאָרעֶן , 
פֿלעָגט. זי אָנטפֿעָרן מיט ענות+ ‏ - 
= -- מעֶן האָט מיָר .אוָהן אָבּגעָרוססעַן דערפֿאַר, 
װאָס איַך האָבּ מיַך בּעֶשלאָססעֶן אוֹיסצװזאָגעֶן מיינע 
אנַבעֶרצנַגוּנגעָן, 

אוב ראָס עָגרוִם'ל אוו געָוועָועָן גאַנץ געָרעכֹם. 


איבערזעצט דור ר 
7 יי . 


בנ ר - 


שָׁלִמֹה דֶער וַויינֶער, 


יי : 


ר', שלמה. דעֶר ‏ װײַנעָר אֶדעֶר ר' שלמה דער 
חסיר, וי אַנדעָרע פֿלעג עֶן איָהן הופֿעָן,. אוו געוועֶעָן 
;בַּאמת אַ גרו ויסער הסיר., עֶרשטעֶנס האָט זיין גאַנצע 
קל וינע אַיינג; עְהויקעֶרטעַ פֿיגיּר, דאָס מעריִדיַן =געֲונבֿט, 
דאָס אױיסגעֶקראָֿעֶנע , שוטטעָרע, שפּוטצוגע 
א רן בּלונדלוכֿע, - רוּננעֲנריַגעַ אויגען, 
דוּת געזאָגט, אַז עֶר איַז אַ חפיד ; } צװמטעֶנס, אוָן 

עֶר געועֶססעֶן בּײ'ם ווייבּ אוֹיף דער האַלו אוב האָט 


בישט א געֶטהאָן זיין גאַנץ לַעֶבּעֶן אַפֿונגעֶר 


אָן אַ פַֿנגעָר}. דרוטטענס. אנו עֶר געָלאָפֿעָן אַלעָ 


טאָג אוּ ן דעֶר פֿריָה א 
עברוֹת , - װאָס א 
אָנגעָקליַעבּען ; פערט עֶנ א 
אֶבּוּיִטצעֶן אוַן בּית המרדרש , ער האָט פֿײנ ַעָהאַט 
צוּ זיין און דער היַיִם : װאָס וו ט עֵר דאָרטין טהין ? 
קיּקעֶן אוֹיף דעֶר פּלונית'שעלָ אנן בּיתהמררש פֿלעגט 
עֶר אַו ריינקיקען אנ אַספֿר, האַפּעָן אַ װאָרט מיַט 
אַ למרן אַ כּטלן, דורכֿשמיעסען זִך מיַט לובּץַ דעָם 
מלמד, װאָס האָט געֲהאַט מויועֲכר אֵיין נאַכט צוּ 
דעֲרצאָהלען פֿון דֹעָם אַלטעֶן , מוַטטעֲלעֶן אוּג יוּנגעֲרעַן 
רבּי. דאָרטין אנז געֶוועעֶן זיין וועֶלט ; דאָרטנן האָט 
עֶר געֶלַעֶבּט , געֶפֿיָהלט, אַז עֶר לעֲבּט 
 .‏ בִּין מנחה למערב פֿלעָגט עֶר אנ ;עין יעקב" 
פֿאַר'ן עוכ ; זיין זאָגעֶן איז געֲוועז עֶ אה פֿליַטע: 
לג א פֿון דעָסטוועגעֶן האָבּעָן אַללעַ. מסבּים 
געֲוועועָן, אַז עֶר איָז אַ יור אַ מוּפלג, 
אָפֿט פֿלעָגט מעָן איָהן זְעָה'ן אַרוּמגעָה'ן מיַט 
לײַנגע רעם מלמד, קלײַבּען נדבות אוֹיף אֵיין אָרטעַ 
בלה ,.- אויף. איין אַלטען בּטלן, אוֹיף דעם שמש'ס 
ווייבּ , װאָס לועגט אין זועבּעטען ק;נדבּעטט, אוּג 
נאָך אואָלֿץ זאכֿען, 
זיין װייבּ פֿרוּמה גיָטעל אנ געועזען דּ שפּיי 
זערין, דאָס געשאָפֿט האָט זיך געֲהאַלטען נוּר אוֹיף 
איָהר, דען זויין האָט זי אַללייַן יי אַלליַַן 
געֶפּראַוועֶט, אַללננן אַרומגעָטראָגען אֹיָהן אַללע ערב 
שבּת אוּנ יום טוֹב צוּ דן בּעלי-בּתּים, צוּזעָהן די 
קיִנדער אנז אויך געֶוועוען אי איהר, נוּר זי האָט 
זיך נושט געֶקלאָגט: זאָלל ער אַרבּיַטעָן ווענען 
יענער וועלט, זי -- וועגען דער וועלט אוּג ממילא 
וועלען. זי שוין זיין אֵייבּיגעָ שותּפים 
נוּר אֵיין טאָג איַן יאָהר אֵוַו געו וועזען , וואָם 
ר' שלמה פֿלעגט פֿערלאָזען דײּ , דליתּ אַמות" פֿוּן 
בּית מררש, - דאָס אַרבּוַיטען װעָגען יענער וועלט 
אוּג עוסק'ן זיַך א בּיסל איַן דער װעָלט, דאָס פֿלעגט 
זיין ערב פּסח, דער יריד בּיי. ד! נזיינער. אין יענעם 
טאָג זענען זיינע האַנד געוועָוען ,פֿוּלל מיַט אַרבּייט": 
אויסשוויַנקען די קוֹנים'ם כּלים,-. פֿערצייכֿנען אין 
רעעסטער, נעהמען געלר, געבּען אויסנאָבּ אוג 
ווערען בּנאמנות, אַז דער װיין אמ גאָר אײַן 
אַנטיִק,. אַ הפלא, אַז דער מלך מאָג אִיָהן טרונקען, 
איַיַנטאָל ערב פּסח איַז ה' ילס געבּל קע 
אַלליַַן /איַן קעלער : פֿרוּמה גיַטעל. האָט נאָך געהאַ 
אַסך מלאָכה איַן שטוֹבּ, עֶס אמ שוין ג חו 
שפּאָט, ר' שלמה האָט זיַך צוגעַקלנעבען פֿער: 
שלוססען דען קעלער, פּלוּצלינג איַן אַרײנגעפֿלױיגען 
פֿעָרסאַפּעט משה דער שניירער, אַ לאַנגעָר,, ראַרער 
יוּר,. מיט ‏ אֵיינגעפֿאַללענע אויגען אונ אַמאָגערעֶן 
געױפֿט, װאָס אמ געֶועֶועָן בּעֲואַקסעַן ‏ מיט 
אַ בּרײַטער גראָהליבֿער בּאָרד, אוּנטעֶר דעָר האנף 
האָט עָר געהאַלטען אַ פֿלאַש, 


וד מיַט יי נעה- 


=ד 42 


שקלננמקיט, 
עט דער שניירער, -- 
אַרבּניטען ירוהם דעם 
מעהי. קאָסטײוט, , 

-- טאָ א זשע יעצט 
איבּערגעריסטען / -- עָם. אנַז שוֹין 
װאָס פֿאַר אַ זייך 


ממען בּיִי משה'ן די פֿלאַש 
נֹ,. אָנגעגאָסטען וואַספער. אוּג. גענוממען 


-- על וס ? ווע 
משה גל אָנ ערם,: 
װױפֿיעל א אנִך 
אוך זאָלל געהמען ' מיַר יט מט פֿוּן איה אַרוּב 
בי מיַר אוֹיף הען. ריבּעל. 
יל שלמה האָט אֶבְּגעָהאֵק 
ואל אַקיק געַטהאָ 
װאָס קוּמט דיַר אַרבּעלל 


אויפץ אל : 


ון פֿאַר. פּוּרים אָן, האָט געאָנט: 
פֿערט דער שנייר 0 
--- זעהסט, דאָס 
א ר שלמה אוֹיסג 
ר ניַשט וי אוֹיף ; גבזימע 4 
אוּנֿ מיין אַרבּיָיַט אי ז דענן 
געלר א האם. זיִך משה בּעלעדיגט, 

-- אָהן אֲיָהוּ וס אוַך גאָר ניִשט , האָט איָהֶם 
מה עוקלעההט , 

--- איָהר מאָגט מיַר גלױבּען, איָהר קאָנט טיך 
שוֹין נשט דען ערשטען טאָג, אַז איִך זאָג ,. מֹיַר 
ך געעקשנט דער שניירער 


גאָר אַיין אַנדער 


, קוּמט מִנַר , האָט זי 


,. משה, שׁוֹין שפּאָט 
גע שטעט דער. װײַנער װײַך, -- 


= - מאַך קײַן ש 


: 
: 


חמירא 50 


האָסטוּ געל , -טאָ נֹעֵהֵם וויין,, באַלמוטשע נישט, 
--- וו הײסט ,. מיר קוּמט א רובעל! האָט שוין 
דער שניידער ערהאַכֿערט דן שט:ממע, 
--- דאָס אנַז אוָהר געשאָפֿט ,. האָט אָבּגעשניט, 
טען ו' שלמה, דוּ װײיסט דאָך ך, איך מיֵש זיך 
עפּיס אַ סך ? 
-- איז וואָס זאָלל איך טהּון  ?‏ האָט בּיטטער 
אַרוֹיסגערעדט דער שניירער, --- איִך האָבּ. בי זוך 
| נישט אַ צוּבראָבֿענעם שוללונג, 
וֶ -- זאָג. אַלְליִ ין, װאָס קאָנן איך ריר העלפֿען? 
| האָט ר' שלמה אָבּגעקרעכֿצעט, 
: -- זאָלל זיין,. אַז עס! קומט נוִשט, נין, נּ, 
1 
7 


; עֶס קומט נושט, האָט אָנגעְהוֹיבּעֶן דעָר שניידעָר / 
בן איַך בּײ אייך קייַן. בּעלדבּטוּח ‏ נישט אוֹי 
אַרוּבּעָל ?גי אוֹיף אַ האַלבּעֶן,,. גי אויף צוונ 
גיַלדעָן; 
-- גלויבּ מיר בּנֹאמְנוֹת , - האָט ר' שלמה געַ. 
אָגט מוט אַגעֲבעָם, -- אַז אוך קאָנן גוִשט, אֶהן 
אוָהר. װיִם. אוך גאָר ניִשט אוּג טאָר גאָר ניטט 
טהוּן { דאָס אוז אוָהר געֲשאָפֿט, זי האָרעֶװעְט 
אוו ז! ד! בּעלרהבּיה'טע, א וס גאָר ננשט,, ' 
-- וועָט איָהר ניִשט. געֲבּעֶן? וו בּיי אַייךְ 
רעָכּט, איך זאָלל בּלײַבּען אֶה אייןל האָט דער 
שניירעֶר אויסגעשויען, ‏ . : 
אַוראי פעָרדרנסט עֶס מוַך וְעָהר , האָט ר' שלמה 
פֿרוּם - אַרױסגעֲרעָרט אוּנ געָנוּממעָן זיך פֿאַר דוי 
לאט ארקא װאָלט געֲוועָעֶן דעָר בּעל-הבּיה, 


-- עֶך, ר' שלמה, זאָלל מיינע אַריִבַּעְגעָהן! 
האָט איָהן אָבּגעָהאַקט מֹנֵט פֿעָראַכֿטונג דעָר שְניידעָר, 
אַרײנלאזעָנדיַג דו האַנד און קעשעֲנץָ, -- איַך האָבּ 
געַװאָלט קופֿעָן מײַן טאָבֿטעַר אַפּאָר שיך אוֹיף יוֹם 
טוֹב , טאָ זאָלל זי אוּמגעָה'| בּאָרפֿס, גיט מיַר וויין ! 
האָט עֶר בּאָז אוױסגעשיפּעָט פֿון די צוּנפֿגעָדר:קטע 
צאָהנעָר , אַוועֶקלעֶנעֶנריַג אַרוּבּעָל, 

-- וויין דאַרף זיין דאָס. עֶרשטעַ זאַך, האָט 
ר' שלמה געטוּסְוט איָהן, --- דו כּוֹסוֹת , אַ קלונננג. 


קיָנט די כּוֹסוֹת /ו, 
הי נ 


יע אי = 


א 


עי 


יט 


יי יי 


עס רשיי ייט 
ר אי 


= 


נאטוּר-קְרָאפְטֶען. 
טנוארמפקייט,. - 


מיט | דער װאַרמקײט טעֶפֿפֿעֶן מיַר זיַך אנן לעּעֶן אויף ועָרעָן שריָמט אוּנ טריפט 
מיוי. אללין אַרבּויַטעֶן ז! אוֹים אנן אוּנזעֶר קאָרפּעַר אוּג פֿעַרלנערען זי עֶרשט ‏ מנַּט'ן לע 
צוּזאַמטען ; זי אוז אַ לעבּענט -בּעֶרנג פֿאַר אַללעָם , װאָס לעָבּט אונ װאַקסט ; פֿאַר אַללעָם, 
װאָס. בּעֲוועָגט זוך. נעָמט צוּ דו װאַרמקײט --- האָרט אוֹיף דאָס לעֶבּעָן, פֿערשװוַנדט = 
בּעָועגוּנג; אַלץ װעָרט מויט אוג פֿעָרשטאַרט, אָהן אַ תּנועה, אֶהן אַ קלאַנג. אַנדעָרע 
װססעַנשאַפֿטען װעָללעֶן אַייך לעָרנעֶן, פֿאַר װאָס עֶס װאַרמט די זּנן, װאָס פֿאַר איין אוצר הומץ 
עָם שטעֶקט איַן דער עֶרר, װאָס שפּײט מיָט פֿײיעָר דורך הוֹילעָ בּעֶרג אוּג שפּריַצט װאַרמע, 
הונע אוג זְוֶערעֲנדיגץָ קוועַלעֶן; פֿאַר װאָס עֶס בּעֲווייזט זיַך װאַרמקײַט בּיו פֿעָרשנעדענע 
עחעֶמישעָ פּראָצעֶסטעֶן", װוו בּיי יעָרעֶן בּרעָננעָן, קאַללעָך -לעָשׁעָן אוֹג אַנדעֲרֹעָ פֿעָרשנעדענעַ 
צוּזאַממעָנמיַשוּנגעַן פֿוּן קאָרפּעָר; װן אוֹיך --װוי אַזֹי אַלץ, װאָס לַעֲבּט אוג װאַקסט , אַרבּנִט 
און זנִך אוֹיס דו װאַרמקײַט, װאָס עִם בּרוֹכֿט צום לעַבּעֶן. -- מיַר, װאָס װיַללעָן בּעֲקאַנט 
וועָרעָן מיַם פֿונשע קראָפֿטעַן, וועֶללעָן נוּר רעֲדעָן פֿון דער װאַרמקײַט , . װאָס. בּעֲווייוט 
זִך אוּנו ם עָבֿ אַניש,, ביי יעָדעֶר אַרבּיִַ , בּיי יעֶדעֶר בּעֲוועֶנוֹנג. אוב בּכלל -- װאָס פֿאַר 

אֵיין אֵייג; נשאַפֿטען די װאַרמקיַט האָט, --- 


א, וַארְמְקֵייט אִיז אַיי 


1 8 אַז בּיי יֹעֶדעֶר אַרבּיַיִט דעָרוואַרמט 
זיִך אוּנועֶר. קאָרפּעָר, + האָט - אֹיָהֵר 
געָוויִסס בּעֶמעֶרקְט. אֹיָהר זעָהט גאַנץ אָפֿט, 
װױַ אַ טראָגעָר דעָרשוויִצט זיַך אוּנטעֶר דער 
לאַסט איִן מיַטטעָן גאַסם, אין גראָסטע 
פֿראָסט , אַז עָם וועֶרט אוּנס קאַלט אוּנ ם 
האָבּעֶן קייִן נוצליבֿע אַרבּייט ניִשט יע 
מִיַר אַרוּם אוִבּעֶר דעֶר שטובּ, שלאָגעָן 
מיט. איַיַן פֿום איָנ'ם צװוייִמעָן, - מיט איין 
האַנד איַן דעֶר אַנדעָרעֶר, אוּנ פֿון דעֶר 
בּעֶוועָנוּנג, װאָס אי אױך נור אֵיין 
אַרבּיַיִט פֿון אוּנוּעֶרעָ גליַעער א 
מיַר זיַך, ‏ איָהר צװײַפֿעָלט ניִשט, אַו-- 
בּיי יעָדעָר אַרבּייט בּעָווייוט 
זיַך וואַרמקייט, 
82 אוֹיך איַז אַייך לײיכֿם געָוועָועָן צוּ בּעָ= 
מעָרקעָן, אַז דעֶר דיַן איַז נוהג ניִשט 
- לעֶבּעֶנריגעָ קאָרפּער אַללײן , בּיים שמיֵע: 
עָן (קאָוועֶן), אפילוּ אוֹיף קאַלט, דעֶרהיצט 
8 דאָס אַייזעָן, איַן װועֶלכֿעֶן מיָר שלאָנען, 
נלייך. מיט'ן האַממעָר אונ אַמבּאָם; רייבּ 
מיִם אַ מעָטאַלעֶנעֶן קנאָפּ איִבּעֶרן טיש -- 


| אוֹיסְגֶענוּצטַע קְרַאפְט, 


רעֶרוואַרטט אונ דעֶרהיִצט עֶר זיִך נעָשווינד 
אַמאָל .איז ראָס געֶוועָועֶן (אוג בּיי די װיַלרע 
איַז עֶס נאָך היינם) ראָס איַנציגעָ טײַטטעָל 
פֿײעֶר צוּ מאַכֿעָן ;. טעָן נעָמט צווי! טראָקעֲנעַ 
קִיִהנדליִך אוּג מעָן רייבּט אַיינם אינ'ם צװווַטען 
בי זי דעָרוואַרמעָן, ‏ רעָרהיִצעָן זיַך אוּנ 
ציַנדעָן זיִך אָן. ריב צְוויַ שטוקלנך אַייז 
װינטעָר אין גאַסם, איינס איָנ'ם צװײיַטעָן , 
וועָללעָן זײַ זיִך אויך דעָרוואַרמעָן אוּנ צוּ 
געָה'ן. אַז מעָן שמיַערט נישט דעָן װאָגעָן, 
ציַנדען זיך געְשוונר אוטעָר די אַקסקן 
פֿון די ראָדעֶר, װאָס רייבּעָן זיִך אַרוּם זי . 
בּייץ ר אי ראָם װאַפטעָר 
אוּנטעָן , פֿונ 'ם אַראָבּפֿאַללען, װאַרמע ר אַלץ 
אוֹיבּעָן איִן רעָר הויך-- בּיי אַרבּיים 
אָדעָר בעווקְנוּנג , דעָרוואַרמעָן 
ויִך אַללֹעַ קאָרפּעֶר. 
4 8 נוּר װאָם פֿאַר אַ שייכוֹת האָם די 
װאַרמקײם צוּ דעֶר אַרבּיים אֶרעָר דעָר 
בּעוועָנוּנג ? איָהר האָט געָויִסם ניִשט איָיֵנ= 
מאָל בִּעֶמעֶרקְטֿ, אַז, װאָס שװעֲרעָר רי 
אַרבּײַט איָו, מעָהר בּעֲווייום זיַך װאַרמקײט ; 


כַּל חמירא 


אַז אַיין אייזעָרן קײלעפֿיל װועָט זיך קאָללעָרן 
(קי יקלען) איַבּעֶר דעֶר פּאָרלאָגע, װועָט זיַך 
עָם, ואָס וועָניגעָר גלאַט די פּאָ רלאָגע איָו, 
געָשווינרעֶר דעָלװאַרטעָן. עָם איז לײיבֿטעָר 
אױסצומישען לופֿט אַלס װאַססעֶר  ,‏ צוּ מיַשען 
װאַססעָר, אַלם צוּ קנעֶטעָן און ליַיִם , 
װאַקם, סמאָלעָ אוּנ דעָרגלייבֿעֶן װײַבֿע 
קאַרפּער ; אט איז אוֹיסצוּבּייגעֶן האָלץ, 
נאָך שוועָרעֶר --- שטײיַן, וועֶר שמיַעסט אֵייועֶן 
אָדעֶר נאָך שטאָל ; אוּנ דעֲריִבֹּעֶר אַז איָהר 
מאַכֿט מיט דעֶר האַנד איַן דער לוּפֿט דֹעָר= 
וואַרמט איָהר אַייך װועָניְגעֶר, אַלס שלאָ: 
ענדיָג מיִם איהר אוֹיף שטעָהעֲנדיַג 
װאַספעֶר  ;‏ געשוויִנדעֶר ‏ װעָט איֵהר אַייך 
דעָרהיצעָן, . אויבּ איָהר ‏ װועָט שלאָגען אין 
פּושטעָר, נאָך געָשוויִנרעֶר -- איַן סמאָלץ, 
װאַקם ; זעגעָל :לאק אוּנ נאָך געָשװיִנדעֶר און :ן 
האָלץ , שטײיַן, אַייועָן, שטאָל . איָהר זֹעָהט 
בּהוּש--- אַז װאָס האַרמעֶר דֹעֶר קאָרפּער 
איז, װאָס מֹּעָהר עֶר שטעָלם זיך אַייך 

: עָנגעֶגען װאָס וועֲניְעֶר איָהר קאַנט אויפ'ן 
װויַרקעַן, פועַל יוצא" יין, אַנדעֶרס מאַכֿעָן-- 
מעָהר אוּנ געֶשװיִנדעֶר קוּמט אַרוֹים די װאַרם= 
קייט 2 2 

4 אוּג דעֲריִבּעֶר װועָרט דעֶר עֶנבּוֹיר, װאָס 
בּויעֶרְט איַן װוײַך האָלץ, ניִשט אַזוֹי נעֶשׁווינר 
היַיִם ,. וי בּיים בּוֹיערעָן איַן שטיין ; בּיים 
בּוֹיעָרן איַן שטיין -- װועַניִנעָר, װײ בּיים 
בּוֹיעָרעָן. איַן אי ; די קויל, װאָס וועָרט 
ארױסגעשאָסטעֶן פו אַרמאַט,, האָט אינ'ם 
פֿליַהעָן נוּר גובר צוּ זיין די לייבֿטע לפֿט-- 
דעָרהיִצט זי זיך װועָניַג  ;‏ מרעָפֿט זי אֶבּעָר 
אוֹיף אַ האַרטעָ װאַנד פֿון אַ פֿעָסטוּנג, װאָס זי 
קאָנן נישט דוּרבּוֹיעָרן, דעָרהיצט זי זיִך אוֹנ 
װעָרט צוּ שמאָלצעֶן אויפֿן אָרט, 

+ בַּיי יעֶדעֶר אַרּוַיִם ניִבּעֶן מיר אוֹים 
אוּנוֹעֶר קראַפֿט אויף אַ געָוויִססְעָ ב עָווֹנ 
1 ו1נג ; צוּ מיַשעָן מַיר לוּפֿט אֶדֹעֶר װאַסטער , 
צוּ מיָר קנעָטעָן אוּג בּיַגעֶן װײַבֿע קאַרפּעָר , 
צוּ מיַר קאָוועָן מעָטאַללעָן, סיי וי סיי גיבּעֶן 
מײַר אוֹים אוּנועָר כֹּח אוֹיף אַ געוויססעַ 

עָוועָנוּנג, װאָס ראַרף געָשׁעָהעָן אונים 


קאָרפּעָר, איַבּעֶר װועֶלכֿעָן מיַר. אַרבּײַמעֶן . 
דעֲריַבּעֶר וועָרט אוּנם הײַסעֶר פֿון געָה'ן 
אויף אַ שלעכֿטעָן װעָג, איַן אַ זאַמד אֶדעָר 
אויף שמייְנעָר, װי אויף אַ גלאַטט, עָ; ווייל- - 
וואָס וועֶניִגעָר עֶס געָשיָהט פֿוּן 
דעָר בּעָוועָנוּנג, מעָהר בֹּעָקוּם- 
מעָן מיַר פֿוּן דעֶר וואַרמקייִם! 
4 אַז מיַר שלאָגעָן אַרין אַ נאָגעָל איִן 
אַ װיַכֿץ. הַיִלצעֲרנעָ, אָרעֶר לייַמיִנעַ 
װאַנד --- דעָרװאַרמט זיַך דֵעֶר האַממעָר 
מיַט'ץ נאָנעָל -אַנץ װעָניָג. דעֶן כּח, װאָם 
מיַר בּעֶנוּצעֶן בּיי דעֶר אַרבּייַט , נעָהט כּמעט 
יִן גאַנצעֶן אויף דֹעֶר בּעֶוועָוּנג, װאָס דעָר 
א מאַכֿט, אוּג נוּר פֿון אַ קליין בּימל 
וועָרם װאַר מקייט , -- מרעפֿפֿען מיַר אוֹיף 
אַ ציַגעָל --- דעָרוואַרמעָן זיִי זיַך געָשוויָנ= 
דעָר, װײַל רְעָר ציְגעֶל איז האַרטעֶר , ווייל 
מיַר מוען שיין לאָנגעֶר קלאַפּעַן, פֿון יעָרעֶן 
קלאַפּ בּעֲוּנדעֶר קומט שוין אַרױס וועֶניגעָר 
בַּעֲוועָגוּנְג. אוּג מעָהר װאַרמקײט , איַז אֶבּעָר 
דֹעֶר נאָגעָל שוין אַרײן אין דעֶר װאַנר בּיַרן 
קאָפף אוּג קאָנן שוֹין װייטעֶר ניִשט געָהן 
אוּג מיַר שלאָגעֶן וויימעָר --- וועֶרט פֿון דעָם 
גאַנצעֶן כּח, װאָס מֹיָר בּעֶנוּצעָן אויף רי 
קלאָפּ , --- װאַרמקײַט, ווייל קייַן װוייטעָרעָ 
בּעֶוועָגוּנג איַז שוין ניִשט מאָגליך. 
- מיַר ועָהעָן, אַו די קראַפֿט, 
וואָס מיַר בַּעָנוּצעֶן בּיים בּעָשאָפ: 
טיַגעָןווך מיִט עָפּיִם, נעָהט אך 
אַנֹעָוויִס פעֶןטהיַיֵל אויף : אַרבּייט 
אָרְעֶר בּעֶוועָגוּנג אוּנ אין 0 געָוויִם 
סעָן טהיַיֵל אוֹיף וואַרמקײיט; אַו 
ברע -- אי אַרבּײַט אֶדעֶר בּעֲוועָנוּנג, אי 
װאַרמקײַט --- זעָננעֶן אַ בּעֶנוּצטעָ, אויסגץ: 
טוישטע קראַפֿט, אַ פֿעָרבּיטעָנעֶר כֹּח ; אָרעָר, 
אַז וואַרמקייט אוּנ בּעֶוועָגוּנג 
יצ צוויַי געֶשטאַלטעֶן פֿוּן 
עָר זעֶלבֹּעֶר קר אַ פֿט, אוּנ דעֶרבּי--- 
2 ר קראַפֿט בּעֲקוּמט דו עָר 
שטעָגע ש ט אַל ט פֿוּן װאַרמקײט) נוּר 
װיַ װוייט די צוויַיַטץ געָשטאַלט 
(דײ בּעֶוועָונ) איַוניִשט מאָגליך. 


כל? המידא 


יט טע 


ב, וָואס גָעֹשִׁיהט, אַז אַ מָארְפֶער 
ערְוַארְמְט זִיךְ. 


9 1 נעָם אַ פֿעָרבּוּנרעָנעֶן נוּר צוּא 


: 2 
קנײיַטשטען , צוואַממעָן געָלעָנט יט 
(פּאַחיִר, פּוויָר), אָרעָר איין אַיינגעפֿאַ א 


נעֶן באַלל . לעג זײַ. און א װאַרמען אי בעֶן 
אַריין . קוֹים דעָרװאַרכט זיַך די לופֿט, אי 
אִיָהר שוין קלײַן דעֶר פּלאַץ. אין דעָם אַיינ: 
געֶפֿאַללענעָם בּאַלל, װעָרט אוהר שׁוֹין עֶנג 
צוויִשעָן די קניישעָן פֿון בּלאָו! זי צו 
שפּריַיִט זיִך אונ צוּציָהט בּיַיִדעָ ; דעֶר בּלאָז 
אוּנ דעֶר באַלל העֶבֹּעָן אָן אױפֿגעָהן, 4 
וועָרעֶן אָנגעֶבּלאָועָן אֶרעֶר --- פֿעָרפֿולט מי 
דעֶר לוּפֿט. נֹעָם זײַ פֿון. אויבעָן יי 
- לאָז זײַ. אָבּקיִהלעָן -- פֿאַללעַן זײי יי 
אֵיין  {‏ די. אָבּגעָקיִהלטץָ לופֿט פֿערנעָמט 
שוֹין צוריק דעֶן אִייְגעֶנעֶן פּלאַץ וי פֿריהעָר- - 
עֶס איו איָהר שׁוֹין נושט עֶנג. פֿוּן דער 
װואַרמקייט וועָרט לוּפֿט צױּ 
שפּריָיִט, אויסג עָדעָהנט. 
2 פ נעָם א דיַנן - גלאָועָרן ראָהריל, גיִם 
עִם אָן מף פֿולל מיַט װאַססעָר, 
מאַך. א ציַיִבֿעֶן, בּיַז װאַננעָן דאָם װאַססעָר 
געָהט ; דעָרוואַרם ראָס דאָהרָל בייץ אַ 
לוכֿט אֶעֶר אַ לאָמפּיל --- וועֶט שוין דאָס 
װאַססעֶר אַריַבּעֶר איִבעֶרץ ראָהריל, אוּנ עִֶם 
וועָט שמייגעָן, װאָס מעָהר דוּ װעֶסט עֶָם 
זואַרמעֶן  ,‏ געֶשװוִנדעָהְ. וועָט דאָס שטייגעֶן 
= בי שּפּיִרט. עֶס איָן גענוּג רו 
זאָל לסט. ריַובּעֶן ‏ מיִט אַ װאָללעָנע טאַשטע 
א דײַנן שמאָל.. האָלזעָל בֹּיַן אַ פֿלאַש מיִט 
ספּיִרט, עֶר זאָלל זיך אױפֿהעבען אוִבּעֶר'ן 
געַמאכטען ו, דעֲריַבּעֶר לױפֿעָן אויס 


דעָרהיִצטץ, ניִשט פֿוללע סאַמאָװאַרעָן , 
טוןפף יט מילך אֶדעֶר זוּפּעָ,. װײַל -- 
אַללץ פֿליַסםסו:גקייטען וועֶרעֶן 
פֿין רעָר וואַרמקייט אוֹיםגעִ 
דעָהנט, 


9 8 װאַקס, װיַעגעָלילאַק, סמאָלעָ. אוּנ 
אַללץָ אַנדעֶרעָ װײַבֿץ קאָרפּעֶר ועָדעֶן 


א 


פֿון. דער װאַרמקײם. אױיסנעצױיגעָן אוּנ צו. 
גאָססען. נוּר צוּ צײַשפּרײַטעַן זיַך פֿוּן דעָר 
װאַרמקײט אפילוּ די האַרמץ קאָרפּעַר צ. ב, ש, 
מעָטאַללעָן ל איָהר וװייסט , אַז בּייץ אַ גרויסץ 
היִץ וועֶרעֶן צוּ טאָפּיעָם אַייועָן, = 
גאָלר אוּנ אַללץָ אַנדעֶרעָ טעַטאַלען ; 
דאָס אוֹיסדעָהנעָן ‏ קאַננעַן מיר בא 
בּי'ץ אַ סך קלעַנע עֶרעָ גראַד װאַרמקײט: אַז 
א שמאָפּעָר (פּראָכּקאַ). װיַלל נישט אַרוֹים 
פֿן פֿלאַש, אוו געֲנוּג צוּ רייבּעַן מיט 
אַ װאָללעַנע. טאַשטע דאָס האָלועל, עֶס 
זאָלל זיִך דעָרװאַרטעָן,. צוּציַהעַן, אוּנ דעֶר 
שטאָפַּעֶר זאָל אַרוֹים . בּיי'ן אַ פֿייעֶר פּלאַצעֶן 
די שובּעֶן,. ווייל זײַי ציְהעָן זיִך -אוים אוּנ 
דעֶר היַלצעֶרנץָ ראַס קאָנן זיַך אַזױ געשװיִנר 
נוישט. נאָכֿגעֶבּעֶן (שפּאָטעֶר װעָללעָן מיר 
ֹעָהעָן, אַז האָלץ דעָרואַרמט זיַך ניִשט אַװױ 
געֶשויִנֹר װי גלאָז). מאַך אַלאָכֿעָל אן 
ארי עָם זאָלל פֿוּנקט דורך װאָס עָם 
יו פֿאַר אַ מטבע ; דעָרהיִץ די מטבע בּייִם 
מ וועָם זי שוֹין דוּרך ראָס לאָבֿיַל ניִשְט 
דוּרך, נעָם אַיין אַייזעָרן רע עָל (קײלעבֿיל) 
אוּג אַ רינג, װאָס זאָלל זיין עֶטואָס קלעֲנעֶר 
פֿאַר'ן רעֶשעֶל, עֶס זאָלל נישט קאָננעַן רוּרפֿ 
פֿאַללען , מאַך אױפֿץ רעֶשעֶל אַ צײַכעָן, בּיַ 
װאַנעָן רעֶר ריַנג דעֶרגעָהט . דעָרהיץ רעֶן 
ריִנג, װעָט עֶר אַראָבּפֿאַללען ניַדריָגעֶר 
פֿאַרן צײַבֿען; לאָן. איָהן אָבּקיִהלעָן, 
געָהט עֶר צוּריִק נוּר צוּם צײיכֿעָן צוּ ; דעָר- 
היַץ צינד דאָם ר עָ שעָל, װעָם שוין 
דעֶר רינג בּלייבּעָן שטעָה'ן האָכֿעָר, איִבּערץ 
צויכֿען . דעָר שמיעד זעָצט די צוּהוצטע 
רײַף גאַנץ לויז אַרױף אופֿ'ץ היִלצערנען ראָר , 
נוּר אָבּגעֶקיְהִלטעֶרהּיַיִט פּרעָסט עָם איי 
דאָס האָלץ אונ זצט פֿעָסט. נעָם אַראָבּ 
אֵיין אַייִועֶרנעָ רײיף פֿון א פֿאָססעָל , רֵעָר. 
גליה זי, אוּג פּריַװו זי צוּריָק אַחױפֿועָצעָן -- 
זי פֿאַלט אַראָבּ פֿוּן גאַנצעָן פֿאַס. די שיָנעָם 
פֿון דעֶר אַייוענבּאָהן מוועָן וועָרעֶן נעלעָנט 
אָבּגעֶטרעֶטען אַיינם פֿוּן צװייטעָן, אַז ניַט 
װאָלטעָן ‏ זײַ זיַך זוּממעֶר אוֹיסנעצוֹיגעָן אוּג 
אויסנעבוֹינעֶן . מיַר זעָהעָן, אַז אױיסגעָדעָהנט 


- כֹּל המירא 


אק ועָרעֶן אפּילוּ די 

האַרמסטץ. קאָרפּעָר,. אוּג- מיַר. ואָגעָן . מיַט 

א { אוב די וארמקיט דעָהנם, ציָהט 
יס אַללע קאָרפּעָר. 

וי אַזוֹי דאָס געֲשִיָהט, וועֶללעֶן מור אַנדעָרם 

נושט פֿעַרשטעהעֶן , צייטען מיַר על אָנְנעַ: 

מען די יא ע, אַז אַללע קאָרפּעֶר בּעַ: 

שטעֲהעֲן פֿון קלוינע, גאַנץ. דראָבּנע מהיילבֿ כֹעָ 

חלקים)  ,‏ װאָס מיַר זַעָהַעֶן ניִשט , ניִשט מנֵט די 

אוֹיגעָן, ננשֵם אפיל אוֹיף אַ פֿעָרגראָסטעָר-גלאָזן 

ר װיספעַנשאַפֿט רופֿט די טה נלבֿען : מאָלעַקוי 

עִ . לוֹי ט דער הופּאָטעוע קומט אוֹיס ,, אַז װאָס 

עִם לָגט אײַן -מאָלעֲקיּל פֿון צווננטען : 

ט פֿעַרנעָמט א קאָלער יש 


װייטער 
א 


עָר קאר א אנ נז רער אוג פרופמר, װאָס 
עֶנגעָר, - װאָס - האַרטעֶר דו מאָלעֲקוּלעָן לגע 
יינ נּעֶן אַנדעָרן ; וװואַרמקײט (ואָלל 
צוּ שׁיַיָּרט די מאָלעַקוּלעֶן, 

זו: אײינעֶן פּֿן צװיטעֶן ; דעֲריֵבּעֶר 
כֿערנעָט שי דערוואַרמטעֶר קאָרפּעָר ‏ מעָהר 
פּלאַץ -- ער װעָרט צושפּרײט, אוֹים געֶרעֲהנט. 

אױספֿנהרליכֿעַר ‏ (פּאָרראָבּנעָר) ‏ דעֲרובּעֶר 
קאָננעָן.יַר. בּיי עָר , עֶרשטעֶר בּעָקאַנטשאַפֿט 
מיִט נאַמוּך:קראַפֿטעַן" ניִשט רעֲדעֶן. אוֹיך 
קאָננעָן מיר דאָ נישט אוֹיכטייטשעָן, פֿאַר וואָס 
מט אַרוּם האַרט אַיזעָן אוֹיף צוטאָפּיעָטס , 
אָדעֶר -- כֿאַר װאָס פֿעֶרנעָמט געפֿרוירעֶן װאַס. 
טעֶר מִלָהר פראץ. װי ג 


6 האַסלער געָפֿר שי אזיסגעֲצויגעֶן 
נוועצט דאָס שאַפֿף), 


ג, װִי אַזױ קָארְפֶּער דֶערְוַוארְבְל ען זִךְ : 


1 אַ מעָטאַלל לפעל דעָרוואַרטט זיִך 

פוּן הייסעָן טהיי איָן נאַנִצעָן, חאָטש 
עֶר שט/ עֶקט נוּר איַן דעֶר 5 בַּיִן 
אין דעֶר האָלפֿט ; לעג צוּ אַ שפּיועֶל מיט 
אֵיין עָקק צוּם פֿייעָר, װאַרמט אוּנ בּריָהט 
דיִך דֹעֶר צװײַטעָר עָקק איִן דעֶר האַנר ; דאָס 
פֿײיעֶר בּרעָנט איִן הרובּעָ אוּנ דעָרהיצט 
װעָרט דֹעֶר גאַנצעֶר אױבֿעָן, אוּג, אַז מעָן 
פֿעָמאַבֿט איָהן--- ראָס אַייועָרנֹע טהורעָל ; אין 
אַ געָהייִצטעֶר שטובּ דעָרוואַרמעָן זיַך אַללְע 
ַּלִים ; פֿון דער פֿלאַמם איִן לאָמפּ דעָרְהיִצט 


וי דאָם גלאָזעָל ל, פֿון לאל - ראָס ריִע | | זאַלץ, ;אָדעֶר צוּקקעָר, אוב הי לעֶצטעָ 


טאָללעָריָל איִן דֹעָר הויך, אוּנ דעָר קלאשׁ 
אַרוּם ; בּיי'ן א גראָססעָרץ שרפה שפּיערם 
מעָן די היץ ווייט אוּנ בּרוַיִם איַן נאַסס -- 
וװואַרמקייט צוּ שפּריַיִם זיַך איַן 
נאַנצעָן קאַרפּלצָר אוּב גֿצָהט 
איַבֹּעֶר פֿוּן אֵיין קאָרפֿעֶר צוּם 
צוויַיִטעֶן. 
2 8 נוּר דעֶר אוֹינעֶן װאַרמט די שטוֹבּ, בּיַז 
עָר אַלײַן קיהלט 7 אָב; אַז דרּ 
אָפֿפֿעַנסט אַ פֿענסטעֶר איִן שטוּבּ,, געָהט די 
װאַרמקײם אַרוֹים אוּנ אי שטובּ װעֶרט 
קאַלט װײ איַן גאַסס ; אַז דוּ גיסט צִוּאַממעֶן 
צװוײַ גלאָז װאַססער, אַ היָיםס אוּנ אַ קאַלמס, 
דעֶרוואַרמט זיִך טאַקי דאָס קאַלטע, נוּר 
דאָס װאַרטע קיהלמ זיך אֶבּ אוּנ דוּ בּעֶקיטסט 
צוויי 4 װאַרם, לוי (לאָבּליִך) װאַססעֶר 
א אַ מהיַר צווישעָן אַ הוַסֹעָ. אוּג אַ 
קאַלטע. שטובּ, װעָרט מִיִט דעֶר צייט אין 
בּיידע גלייך װאַרם -- ד! וואַרמקייט 
צוּשפּריַיַט ויַך אַווֹי לאַנג, בּיִז 
זי בּרעָנגט 0 ק אַ רפעָר צוּ 
אֵיין טעָמפּעָראַטוּר (גראַך װאַרמ; 
קיַם). 
3 8 אין אַללע קאָרפֿעָר צוּ שפּריָיִם זיִך די 
װאַרמקײט, אַללעָ לאָועָן זי דוּרך, נור 
נישט אין דעָר אֵייגעֶנעֶר מאָס , אוּנ דעָר!- 
בּעֶר מהוּיַלעָ 0 מיר די קאָרְפַּעֶר אוֹיף גוּטעָ 
אוּג שלעָכֿטץ וואַרם?ליַיַטעֶר, 
לִעָג א 
פֿעֶרשוַערעֶנעַ מעָטאַללעֶן (ויִלבּעֶר, אַייועֶן, 
קוּפּעָר וכוֹ'), מיַנעָראַל וצוקקער, ויָסמוּט, 
זאַלץ וכו') פֿלאַנצען אַכֿעָן (אַװינע זאכֿען, 
װאָס קוּממען אַרֹים פֿון 


עֶרשט ---די פֿלאַנצ; עֶןזאַכֿעָן. דעֲריִבֹּעֶר אוֹיך, 
אַז דוּ ריהרסט דיַך צוּ אין אַ קאַלטע שטובּ 
צוּן אַיין. אַייזעָרנעֶן שליססעָל, דאַכֿט זיך 
ריַר, אַז עֶר אי קאָלטעָר. פֿאַר אַ שטיק 


זוממעָר. אוֹיף דֹעֶר זּנן 


געֶוויקסעְן : 
האָלץ, פּאַפּיער , פֿלאַנעָלץ וכו') װעֶסט רוּ 
אַרוֹױסשפּיַערעָן מיִט דֹעָר האַנד, אַו די 
מעַטאַללעָן דעָרװאַרמעָן זיִך אַמגעשװינרסטעֶן,. 
שפּעְטער געָהעֶן די מיַנעָראַלעֶן אוּנ דעָרנאָך- 


..,,,,,,,,,,,,,,, יי יא ישי יה 


..+ 


שפּיִערסט דוּ קאָלטער , אַלם אַ שטיִק האָל'ץ 
יאָדּעֲר אַ בּוֹיגען פּאַפּיַער -- ווייל דאָס אַייועַן 
נעמט ביי היַר געֶשוויִנדְעֶר צוּ די װאַרם? 
קייט פֿן דֹעֶר האַנד, אַלם זאַלץ אוּג צוק* 
קעָר, אנ די בּיַיִדעָ װייטעֶר טהוּעָן עִם 
-געֶשוויִנדעֶר אַלם הָאָלץ אוּנ פּאַפּיִער, אַז 
מיַר לעֶנעֶן אַ מעֶטאַללעֲנעָ וא מיִט אֵיין 
עָקֹק איִן פֿײיעֶר אַרײן,, בּרוָהט אוּנס דעָר 
צויטעֶר עָקק איִן דֹעָר שאר שא וענן 
איין אָנגעֶצוּנדענע זאַכּאַלקע אֶרעֶר אַבּרֹעָנ- 


נעָנריִגעֶן בּוֹיגעֶן פּאַפּיִער ; האַלטען מיֶר אין, 


;דעֶר האַנר, בּיו דאָס פֿײיעֶר קוּ מט נײיַשט 


-צוּ צוּ די פֿיַננעֶר ; ; צוּ סאַמאָװאַרעָן, אֶדעֶר. 


כּלים, װאָס ור שטעללעָן צוּ. צוּם פֿייעֶר , 
מאַכֿעָן מיַר דעריִבּעֶר האָלצעַרנע אונ בי 
עֶרנעָ אויערען אוּנ האָנדטליך ; ; בֹּשׁ עת װועֶָנן 
צוּ אַיזעָרנע = אויעֶרעָן, אֶרעֶר קיפּעָרנע 
האַנרמליך ‏ קאַנן מעָן זיַך ניִשט צוּריִהרעֶן 
אָהן אַ טיבֿעל . דעֲריְבּעֶר אוֹיךְ װיַנטעֶר, וועָנן 
מיִר 04 יעֶרהאַלטען די װאַרמקײט 
פֿון אונז ד ליב קלוורען מיִר זיַך אין 
יש װאַמע, ‏ פּעֶלצעָן, פוך { מיר 
-בּעואָהרְעֶנעֶן די פֿענסטער פֿון אוועֶרעָ 
אי טיט װאַטץ, גראָו אוג פּאַפּיער; 
קר פֿון קעֶללעֶר אוּג די בּריִנעֶם 
א הויף , וועָרעֶן אוֹיף שטאַרקעֶרע פֿראָסט 
עָוואָהְרעֶנט. מיט שטרוי ; פֿרוכֿטעָן קאָנ: 
פעָרוויֶערעֶן זיַך (האַלטעֶן זיַך פֿריִש) וְעָהר 
נוט איִן װאַקס ; אַייז, עָם אלל ניִשט צוּנעָה ש 
בּעֲשׁיִטטעֶן מיַר טיט זאַלץ אֶדעֶר צוּקקעֶר 
אוּנ װיַקלען אַרום מיט װאָללעַנצײג ; אוּנ: 
טעָרץ קיִשעָן אֶדעֶר אוּנטעֶר'ץ איִבּעָריבּעֶטט 
לעֶנעֶן מיר אַייו, עָם זאָלל ניִשט צוּנעָהע 
אוּג שטעֲללעֶן װאַרם עֶססעָנוואַרג, עָם זאָל 
זיַך ניִשט אבּקיהלקן; אַז טיַר לַעֶנעֶן זיַך 
אין קאַלמען בּעמטגעֶוואַנר אַריין, + דֹעָר: 


װאַרמעָן מיַר עֶס מיִט אוּנועֶר לייב, נור 


דאָס בּעֶמטגעֶװאַנד פֿעָרהיט שוין די װאַרם? 
קייט , זאָל נִיִשְׁט אַרוֹים אוֹיף דֹעָר שטיב ; 
מיִט אֵיין װאָרט : מעַטאַללען וננע 
די בּעֶסטע װואַרטלײיט טע 
געָרעָ ועָנֹנעֶן טיַנעָראַלץ 


המירא 


אָרגעֶרעִ ט, יעש. 
4 8 לײַג צוּ די ריעק פֿון 


פֿײעֶר ; די ; אש עֶקקען א אין 
האַנד , פֿריָהעֶר ועָסט דוּ דקָרשפּוערען 
1 0 דעֶר קּוּפעָרנעָר, 


פּערנָ רראָט וועסט דוּ אויך 
װאַרפֿעָן פֿון דער האַנד: ײ ועִם 0 
פ אָנהעֶכּעֶן צוּ בּריהע 
צֶננעֶן אויך פֿע עֶרהאַנדע 
אוּג אָרגעָרע װאַרמלײַטעָר 
5 8 נֹעָם נלייך דיַננע דראָמען פֿון, (5 
שיֶערעָנץָ מעטאַללעָן, 
אֵיין. זייט די שפּיצעֶן מים װאַקם; 2 
א א יט נ, אוג 
זעָה, אַז די שפי 
װאַקס, ‏ זאָללעֶן לגע 
ר די בּעָוואָק סטע, זאָלל בּלייִבעֶן 
די שטראַהלען פֿון דעָר זונן 
0 ערהע די מעטאַללענע אמען; 
וועָט זיַך -איִן זײי צוּשפֿריי 
ר גאַנצער לאָנג, נוּר נִשט איַן 
אלל דראָטעַן גלייך: דאָס װאַקם, 
טאָפַיעֶן פֿריהעֶר אויף זיִלבעָר, 
אויף קופּעֶר, גאָלד , צינן, 
פּלאַטו נאַ װיִסמױט, ---וואָס ֿריָה? 
מיָר האיען אָנגעָרוּפֿעָן אַ מ 
עָ לָספלֶר עָר וארמלנ 


פֿריְהעֶר אַרוֹים? 


א זוּנן אוּנ די 


4:55415545:י060555 :2 


בק געָהט דעֶר 2 
(פֿון שט. בי אָרגערעַ װאַרם-לײיטעָר 
קװאַרץ אכ שטיין,, צִיָגעֶל אע 


וישע ר װאַקס, 
עֶל-לאַק, האָלץ, הא 
, פּוּך, װאַטע, קאָרק 
5 נעָם אַ פֿיי ֶרקע מיִט רענ ר 


לא מיט װאַססעָר. , רע 
ם די װאָנד פֿוּן -דעֶר פֿײיעָרקע ‏ מוט 
זי זאָללעֶן נישט 


כֹּל 


זואָנר פֿון סלאָי, עֶר זאָלל זיַך ניִשט דֵעָר= 
היִצעָן; זעָה, אַו די פֿרײץ דנאָ פֿוּן דעָר 
פֿײעָרקע זאָלל זיַך אָנוּיַהַרעֶן איִנ'ם װאַס: 
סֹּעֶר. איַן אַ קוּרצע צייט װועָט דעָר אֵיי= 
בַּעֶרשטעֶר שטח פֿוּן װאַססעֶר וִיִך דעָר? 
װאַרמעָן, רעֶרהיִצעֶָן, אֶנהעֶבֹּעֶן קאָכֿעָן אוּנ 
זיַעדעָן, אוּג אוּנטעָן װועָם דאָס װאַססעָר 
בּלייבּען קאַלט. אויבּ דוּ װויַלסט דורבֿאוים 
דאָס װאַספעַר ואָלל זיַך דערהיִצעֶן בי אַראָבּ , 
מוּסט דוּ האַלטען אַזױ די פֿײיעֶרקע איין ערך 
פֿון אַ 36 שטוּנדעֶן אוּנ ייט אַללע מאָ 

די קוילען . 

דאָס זְעֶלבּעָ קאָנסט דוּ לײבֿטעָר אוֹיס? 

פֿיהרעַן ן בּיין אַ אַ גאָלרשמיעד, וואוּ די פֿלאַמם, 
װאָס עֶר בּעָנוּצְט צוּ דעָר אַרבייִט , געָהט , 
געֲכּלאָזעָן פֿון אָטהעָם, דורך אַ 2 
איַן דער זייט; דוּ קאָנסט צוּ שטעָללעָן צ 
דַּעֶר פֿלאַמם אַ א גלאָוערן ראָהריל מיִט װאַס: 
פַּעֶר ; אויבּעֶן וועָט עֶס אוֹיפֿקאָבֿעָן איִן עָר 
רגע, נוּר אוּנטעָן װועֶט עֶס בּלייבּע קאַלט; 
וואַססעֶר אוּנ אַללץ פֿליִםסוג: 
קייטעָן ועָנֹנעֶן אָרנעָרעָ װאַרם: 
ליַיִטעָר אַלם מיַנעָראַלץָ ז". 

6 8 נאָך איין אָרגעֶרעָ א אִיָו די 

לוּפֿט. װעָנן רעָר קלאָש פֿון אַ בּרֹעָנ: 

נעֶדיְגעָ לאָמפּ איַז שוֹין שטאַרק דעֶרהיִצט, 
אַז עֶר בּריָהט שוין בּיי'ם אָנריַהרעָן, אי 
די לופֿט צװישעָן קלאָש אוּ: דְעָם גלאָועָל 
ניִשט אַסך װאַרמעֶר אַלס איִן מוִמטעָן שטוּב ‏ 
איַן דעָר פּראַקטיק . װײַסעָן מיר דאָס שוין 
לאַנג : מִיָר טראָגעֶן װײַנטעֶר האָריִגעָ זאַבֿעָן , 
צְווּישעָן וֹעֲלכֵעַ עֶס האַלט זיִך די לופֿט, 
מיִט זעַצעָכֿטס װאָס האַלט אין זיך לופֿט, 
בַּעֶשיִטטעֶן מיַר אויפֿ'ן װיִנטעָר זאַרמאָפֿעָל, 
נַרוִנצייַג. אונ פֿרוכֿטען; מיָר בִּעָוואָהריִנעֶן 
װײַנטעָר די שוֹיבּעֶן טיט טאָפּעָל-פֿעָנסטעָר, 
װאָס האַלטעָן, דורך דעָר פֿעָרמאַבֿטער 


חטידא : 692 


לופֿט צװיַשעֶן . די שויבּעָן,. די װאַרמקײמ 
פֿון שטוּבּ אַסך בַּעֶסטעַר" וי אַ פֿעָנסטעָר 
מיַט דאָפּעָלט דיִקקץ שויבּעָן. דוּרך דער 
לופֿט, װאָס האַלט זיך אין דעָר מיַמט, 
זעָננעֶן צװײַי דיִננץָ קליידעֶר װאַרמעֶר. אַלס 
אֵיין ראָק, װאָס קאָנן ריַקקעֶר זײַן. פֿאַר 
בּיַיַרֹעָ ; אױסגעאַרבּיַיטעָ לײבּליך אוּנ האַנר 
שוּה ועֶננעֶן װאַריָמעָר, װאָס גראָססעָר די 
אוֹיגלעֶך זעֶננעֶן ונ 
אַללץ באַוצָן ועָננעָן אַרגעֶרעַ 
ארי עֶר אַלס פֿליססינ: 
ויַיִטעֶן. 
: 8 פֿאַר װאָס רעָנן קיִהלם זיַך אַװי נְעָ+ ' 
שװינר אָבּ די שטובּ , אַז מעֶן אָפֿפֿעָנט 
אַ פֿעָנסטעָר ? פֿאַר װאָס קאָבֿט אַװי גל? 
שװיִנד אוֹיף אַ טאָפּף װאַססער אֶדֹעֶר מִיֵלך , 
אױיבּ עֶס האָט דאָס פֿייעֶר פֿוּן אוּנטעָן, וי 
אוֹיף דע עֶר עֶנגליַשעֶר קיִך, אֶדֹעֶר װולָניִנס? 
טעָנס פֿוּן אַ זייט, װ! אױפֿ'ץ געָװואָהנליכען 
קױיט;ן ? פֿאַר װאָס וועֶרעֶן מיַר אַזוֹי געֶשויִנד 
געֶפֿרוֹירעֶן איַן נאַסם,, בּפרֵט אין אַ פֿײכט 
וועֶטטעֶר ? אט װאַססער אוּנ לופֿט מיַשען 
זיִך אוּנ צום פֿײעָר, אֶדעֶר צוּם װאַרמעֶן 
אָרט, קומט אַללעַ 3 מאָל צוּ פֿריַש װאַססעֶר 
אָדעֶר פֿריִשעַ עַלופֿט נעָם אַ פּראָבּיִרקעָ **), 
גיִעם אָן מיט קאַלט װאַססעָר אוּנ שומט 
אַרױף עֶמליכֿע שטיקליך זעָגעֶכֿטס פֿוּן האַרט 
רעֶמבּיַנעָ האָלץ (אָפִּילק'עֶם)---דאָס זעגעכֿטס 
האַלט זי רוּהיג פֿון אוֹיבּעֶן, עֶם שװויִמט אַרוּם 
איִן דער הויך. דעֶרוואַרם רִי פּראָבּיַרקע 
פֿוּן אוּנטעָן (בּייץ אַ ליכֿט אָרעֶר אַלאָמפ), 
וועֶסט דוּ זעָהן , וי דאָס זעֶנעֶכּטם 
זיך אָן ‏ גאָר אַנֹדעֶרם אױפֿצופֿיהרעָן, { 
שװימט שוֹין אַראָג אוּנ אַרױף; עָם אש 
אַראָבּ בִּיז צוּ דעֶר דנאָ, עָם הַעֶכֹּט יך 
צוּריַק אוֹיף אוּ: פֿאַלט װייטעֶר אַראָבּ אוּנ 
עָם דוֹיעָרט אַוֹי לאַנג, בּיו דאָס גאַנצעָ 


*) דאָס װאַססער אין טייך דערװאַרמט זיך אזיבּען גאָנץ געשווינר פֿון דער זוּנן , נור עס דוֹיעֶרט גאַנץ 
לאַנג ,. אַיידעךְ עס דערװאַרמט זיך טיעפֿער { ווינטער ווערט עס פֿון אויבּען געפֿרױרען אוּג אוּנטען האַלט 
זיך דאָס בּיספעל װאַרמקײט, װאָס עס האָט שוין איבער'ן גאַנצען װינטער -- אַז נישט װאָלט גישט מאָגליף 


געוועזען דאָס לעבּען פֿון פֿיש , 
1 ) 


*י) עפרובעטקאָ -- אַ גלאָזערן ראָהריל , אָפֿפֿען פֿוּן אֵיין זייט, 


= 


דע 8 עי 30 


װאַססעָר אין . דעֶר פּראָבּירְקְעָ העבּט אָן 
קאָבֿעֶן, איַן דעֶר בּעֲועָנוּנג פֿון ענטט | 
זְעָהסט דו בּחוּשׁ, וי דאָס װאַספעֶר מישט 
זַך, נוּר---פֿאַר װאָס מיִשט זיך ראָם 
װאַססעֶר ? 
נעִם צווי. לאק אוג - טאַריווֹעַ זי 
אוֹים א אַ גוּטעָר װאָג , זי זאָללען װאָגען 
גלייך ; גיסם אָן אֵיין א מיַט הַיִם אונ 
דאָם א מיַט קאַלט וואַספעֶה, וועֶסט 
דוּ זעָהעֶן, אַז. האָס צװייטעַ װאָגט איּבּעֶר 
ראָס. קֶרשכע? עָם אי לײפֿט צוּ 5 
טור פֿאַר װאָס : מיָר װייִטעֶן שוין , 
װאַססעַר װעָרט (װוי אַלל; עָ אַנרעָרְעָ קאָרפּעָר) 
אוֹיסְגעֶדעָהנט אוג דַיַננעֶר פֿון דעָר װאַר 
קייט ; איַן אַ גלאָן װאַרם װאַססעָר אי דֹעָי 
ריַבּעֶר ‏ דאָ װועניְגעֶר װאַססער װ אין אַ 
קאַלטס -- אוּג דעֲרוַבּעֶר טאַקי מּיִשט ‏ זיִך 
ראָס װאַססעָר, אוֹיבּ עֶס האָט דאָם פֿייעָר 
אוּנטעֶן אָרעֶר איִן אַ זיים , װײַל דאָס דעָר: 
װאַרממע װאַססעֶר איּו לײכֿטעָר אוּג העֶבֹּט 
זיך אוֹיף איִן דער הויך אונ דאָס קאַלטעָ 
איָן שװעָרעֶר אוּג פֿאַלט אַראָבּ; דערנאָך 
וועָרט דאָס קאַלטע , װאָס אי אַראָב גע 
פֿאַללעָן דעֶרהיצט אונ היבּט זיך אוֹיף, אוּנ 
דאָם װאַרמע פֿון אויבּעָן איָו. שוין ציָנר 
שועֶרעֶר. אוּג פֿאַלם אַראָבּ,,, אוּג אַזי 
וייטער. אוּג װײיטעָר, בי עָם קאָכֿט אוֹיף 
דאָס ואַסְּסעֶר איַן גאַנצעָן. ד! וואַרם: 
קיים צוּשפּרייִם זיַך געָשווונר 
איִן 8 סטוקייאקן ווייל זי 
מיַשעָן ויַך 
8 ראָם: זעלבּע איז בּיִי לופֿט, רוּ האָסט 
געָוויסם נישט אַיינמאָל בּעָמעָרְקְט, אַו 
איַן בּאָר, חאָטש מעָן הײַצט אוּנטעָן , אנו, 
װאָס אַ בּאַנק האָכֿעֶר, װאַרמעָר ; גאָר א 
דֵעָּר הוֹיך בּרעֶנט כּמעט ר לפֿט; אויף 


| 
| 
1 
| 
| 
אן 


מ האָכֿסטעָר באלק וועָרם דיַר דאָך. לײיכֿ: 
טעֶר אָבּצוּאָמְמעֶן, אויבּ רוּ דרעָהסט איִבֿעֶר 
דאָס געזיבֿט צוּ דְעָר ; באַנק איַן א געָוואָהנ: 
לע קיִהלע שטובּ, װעָרט אויך פֿון זיצעֶן 
פֿריַהעֶר קִיִהלעֶר איַן רו פֿיִם, אַלם אין אנ נצעֶן 
קאָרּפּעֶר , זוּממער , איז אִיִן די הִיוער, װאָס 
אַ שטאָקק האָכֿעֶר - היַיִסעֶר , דאָם נאַטיר= 
ליִך קומט אַלץ דעֶרפֿון, װאָם רי לוּפֿט, 
װאָס װועָרט. אויסגעֶרעָהנט פֿון װאַרמקײם , 
איָז לײיבֿטער אַלם די קאַלטע לופֿט אוּנ הַעָבּ 
זי א איַן דעֶר. הויך. אָפֿפֿעָן אַ מהיָר 
פֿון אַ קאַלט. איַן אַ װאַרם ציָממעָר אַרין , 
געָה וּ מיט אַ בּרענעננדיָג ליבֿט אוּג האַלט 
עָם איַן דעָר מיִמט מהיָר --- די פֿלאַמם האַלם 
זיך גראַדץ ; העב אוֹיף ראָס ליַכט האַכֿעֶר 
בּיגט זיִך אוֹים די פֿלאַמם פֿון דעֶר װאַרמעָר 
איַן דער קאַלטעָר שטוב אַרין; נֹעָם עָם 
ניַדריָגעֶר , אוּנטעַר דעָר מימט , דרעָהם זיָזיַך 
אוֹים אוּג יאָגט זיַך פֿון קאַלטעֶן צוַממעַר איַן 
װאַרמען אַרין . יו דעֶר פֿלאַמם רעָרקאָנסט 
די בּעֶװועָגוּנג פֿוּן ד ר לופֿט --- אוֹיעֶבּן אַרוּם 
געָהט רי 5 רטע :: סאי איִן קאַלטעָן 
ציממעֶר אַרײן. אוּג אוּנטעָן געָהט די קאַלטע 
פֿון קאַלט י צִיָממעֶר אַרײן אנ 'ם װאַרמעָן.--- 
דוּ קאָנסט דאָם זע לב נאָך אַנדעָרם אוים= 
פּרוּבעָן: קלעָבּ אָן מיט אֵיין עָקֹק אֵין 
שיקל פּאַפּיַער איַן פֿענסטעֶר איַן דעָר 
פֿוטרונץ אין דֹעֶר הויך אוג דאָס צוויטץָ 
איִן דער פֿוטריַנע אוּנטעֶן ; ; ָפֿֿן ראָס פֿעָנם? 
טעָר --- דעֶר פֿרייעֶר עָקק פֿון פֿאַפּיַער וועָם 
זֹיִך אױיבּעָן יאָגעֶן אַרױם אוג אוּנטעָן אַרין . 
דעָרוייל זַעָהעֶן מיַר, אַז די װאַרמקײם 
צוּשפּרײַם זיך : א) דוּרך גוּמעָ װאַרם 
ליַיִטעֶר או ב) דוּרך רעָם מיִשעָן 
זיַך פֿין פֿליםסיגקייטעָן אוּג 
גאַועָן. 


דוּ זֶעהסְט ? דִי עֶרֶד הָאט זִיךְ בֶּעפְרַייט 


פוּן שָׁלָאף, אוג פְרָאסְט,. אונ שְׁנֵיי ; 


דג זָעהסְט 1 דִי ערְד הָאט זִיךְ בֶּענַייט 


אוג לֶעבָּט, אוּנ. אָטְהֶעמְט פְרֵיי ! 


וי מִיט דֶער שְׁטַאוֹר-פֶערְהַאסְטֶער פעלל 
הָאט לֵייבְט גֶעמַאכְט אֵיין עָקק 
דֶער בְּלָאהֶער טייךְ ! אוּנ אוֹיף דֶער. שְׁטָעֶלל 


אִיז ער זיין וֶועג- אַוֶועק! 


+ 


טְשִׁירִיק ! אִיךָ לֶעֹבּ 


וי אבְּגֶעשָׁאקקֶעלְט הָאט דער וַואלְ 


דֶען שְׁנֵיי אוּנ בְּלָיהט, אוּנ שְׁפְּרָאצְט! 
אונ אוֹיךְ דָאס שְַׁאכְסְטֶע גְרָאזֶעל. שְׁפַּאלְט 


ַיין ,אוּנְטֶער דֶרעֶרְד' אוג גְלָאצְט, 


אוּג גֶעהט דִי זּנן, די פְרִייע וֶעלְט, 


אוּנ צִיהט, אוג זוֹיגְט זַיין גְלִיק! 


אוּנ הָארְסְט, נִי. אִיבֶּער בַּערְג אוג פֶעלְד---- צָי 
{ : *-צ צ *: ש : : 


;טשִׁירִיק ָ טְשִׁיְרִיק ! טְשִׁירִיק וְש :8 קן 


שְׁוָועבּ, . אוּג װִיל? 


אִיךָ שְׁלָאף שׁוֹין נִישְׁט, אָה, גַיין ! 


' ' ' שּ : 


נור, אַח, דֶער טוֹיטֶער מַאנְן לֵיגְט שֶׁמִילל 


נָאךְ נִישְׁט גֶעוֶועקְט, אָה, נַיין ! 


: 0 כּין 


מָאצִיאלָאִיע. 


אָציַאָלאָגיֶע --- האָבּעֶן טור געָואָגט-- 
איָז אַ נייעָ װיססעָנשאַפֿט  ,‏ איִן איָהר אַרבּי= 
מעָן עֶרשט עֶטליבֿץָ דורוֹתּ אוּג עֶס אי 
רעֶריִבּעֶר ניִשט אַזוֹי לײבֿט אָבּצוּגרעֶניצעֶ 
איָהר פֿעָלד, אויף װעָלכֿעֶן זי אַרבּייִט, צוּ 
בּעֶשטיִממעֶן דעֶן אָרט, װאָס זי פֿעֶרנעֶמט 
צװיִשעָן אַנדעֶרעַ. װיַססעָנשאַפֿטעָן . 

װיַססעָנשאַפֿטען האָבּעֶן מיַר אַסך{ 
יעֶרְעָ שטוּריִערט אַַ בּעֶזוּנרעֶרְעָ אַרט פֿאַקטן , 
האַנדעָלט ‏ מיט בְּעֶוּנדעֶרְעָ עֶרשײַנוּנגעָן, 
אוּג דאָך --- היָיסט ;װויסטעָן" --- קעֲננעָן די 
נאַטוּר, אוּנ די נאַטוּר לאָוט זיַך ניִשט אָב 
טהײילעֶן אוֹיף פּראָויִנצעֶן אוג לאָנדעֶר , 
אַרוּמּצוימעֶן מיִט גרעָניִצעֶן אונ שלאַגבּוימם, 
מיָר זאָללעֶן איַן יַעָדְעֶר מדינה אַריינזעָטצעָן 
א בּעֶוּנרעָרן . געֶלעָהרטעָן געָנעָראַליגוּבּעָר- 
נאַטאָר מיט אַ שטאַבּ פּראָפֿעָססאָרעָן צוּ 
הילף. אויך װעָרעָן קײַן נייעַ עֶרשיינוּנגעֶן 
ניִשט געבּאָרעֶן ;עֶס שװיִממען נִיִשְט אַרוֹיסְ 
קיין נייעָ איַנלעָן פֿון ים, טור זאָללעֶן 
בּרױיבֿעָן אַללְעָ מאָל צו גריָנרעָן אַ נייע 
װיַססעָנשאַפֿט צוּם נייעֶם סטוּדיום די 

זעָנִשהיַיִט: שטאַממיך, פאָלקעֶר אוּנ מדינות, 

מיַם װועָלכֿץָ די סאָציַאָלאָניַע האָט צוּיטהוּן , 
איו אֶלטעֶר פֿאַר דער געֶשכְּטְעָ (היס: 
טאָריע). 


עי דער עומר 


נאָך װאָס האָבּעָן מיַר אַױ פֿיעל װוִם: 
סעָנשאַפֿטעָן, . וי אַװי האָבּעֶן זי זיך אַײיני 
נעֶטהיַיִלט טיט אוּנזעֶר וועָלט? 

אַז מעָן װיַלל עֶרקלעָרעֶן אֵיין אַנפֿאָנגעָר, 
פֿאַר װאָס די קײלעכֿדיָגע עָרר זעָהט איָהם 
אוֹים פֿלאַך וי אַ בּרעט, הײַסט מעָן איָהס, 
עֶר זאָל וֹיִך פֿאָרשטעללעָן אַ פֿליעג אויף 
אַ גרויִסעָן ‏ קאַװאָן; רי פֿליע זעָהט נוּר 
אַ קלײיַן פּיְצעֶל ‏ קאַװאָן ‏ מיִט אַמאָל אוּג 
מײינט געָװיִם אויך, אַז זי נֹלָהם אַרוּם 
אויף אַ פֿלאַכֿעָן בּרעָט . צוּ קאָנן אֵיין אָהנ: 
ליִבֿעֶר בּיישפּיעל ניִשט ריַענעָן צוּ אוּנועָר 
צװעָק ? מיר װעָלעָן זיַך פֿאָרשטעֲללעֶן 
אַ מויזעָנד פֿליַעגעָן, װאָס שפּאַציערעֶן אַרוּם 


אויף אַ קאָליַערט. טיִשטוּך אוּנ װיַללעָן 


שְטוּדיֶערעֶן . זיין דעֶסעָן (ריסונאָק). עָר 
דעֶסעֶן . איז אַײינעָר, נוּר עֶר אי צוּ גַרויִם 
פֿאַר דעֶרְ פֿליַענם אוֹיג אוּנ מוֹח, זי זאָלל 
איָהן חאַפעָן מיט אַ מאָל, אוּג זיי. צו 
װאַרפֿעַן זיך דעֲריַבּעֶר אויף אַ מאַססץ קוּפ: 
קעָליִךְ,צוּ שפּריַימעָן זיַך אױפֿן גאַנְצעֶן 
מיִשטוך ; יִעֶדעֶם צעָהנדליַג שטודיערט בֹּעָי 
זּנדעֶר. אַ קליַן פּיִצעָל אָרט אוּג דעָרנאָך, 
עֶבֿעֲנעֶן זײַ, ‏ וועֶלעָן זי זיַך צוזאַממעָנ: 
קוממען, אֵיינֹעָ וועֶם דּעֶר אַנדעֶרעֶר איִבּעָר: 
געֶבּעֶן, װאָס זי װײַם, אוּג עָם וועָט אַרױים 
אַ אק קלאָרעֶר בּעֶגריִם איַבּעָר'ן גאַנצעֶן 
בַּיֵלֶר , 


יקנ ינ,,,,,,ע,,,ע ,עי !,!,-"' "י.י 


קאט מוּרְליקֵא'ס מַעֲשֹׂה'קֶעךְי). 


פֿין רוּססישעֶן, 
פַארְרֶערֶע. 


וועֶר א געֲוועָועֶן קאָט-מוּרליקאַ ? 
אַרױסגעבּעֶנדוַג דן מעשה'לעֶך פֿון קאָטי 
מוּרליקאַ , מוזען מיַר זאָנעָן חאָטש אנַניגעָ װאָרטעָר 
זועָגעֶן זייער מחבר, 
-| דאָס. איַז געֲוועֶוען אֵיין אַלְטעָר אוּנ זעָהר 
אַ געְעָהרטעֶר קאָטעָר,, נוּר , צוּם בּעֲרוֹיעֶרן , פֿולל 


מיִט װידערשפרוכֿץ; עֶר אנז געָוועָעָן אַלט אונ פֿון 
דעֶסטועֶנען האָט עֶר שטאַנדיַג געזונגעָן ראָס לוּער : 
ניִשט אַלץ, װאָס אַלם, איַז גוּם!,,, 

לעֲרפֿאַר גוּפא האָט עֶר בֹּשׁוּם אוֹפן ניִשט 
געָקאָנט - וועָרען נושט קין. אַנטנקװאַרנים -- קינן 
האָנדלעָר. מוט אַלטע זעלטעֲנהוַיִטעָן, ניִשט קייַן 
אַרח:װאַרוום ---אַ שׁוֹמר. איַן אַרהיָוו, - האָטש אין 
אַ ועלכֿעָן עֶם אוו אַרחוו פֿיִהדעֶן זיִך דו פֿעָטסטע 
מייז : 

עֶר אי געֲוועָועָן, בּלי ספק, אַבּבּבוֹר'שער 
קאָטעֶר, נור שטאָנדוַג איָו עָר געֶוועָוען געגעֶן ּבור 
אָבּנעֶבּעָן; עָר האָט עָם געֲהּֿען ,הנוש 


*) אונטעֶר דֹעָם נאָמעֶן קאָט-מוּרלנקאַ" שרייבּט א בּעֲוואוּסטעֲר פּראַפֿעססאָר װאַגנעַר, מיִם וועַלכֿעֶן 
מִיר רַעֶכֹעֶנעֶן בּעֶקאַנט צוּ מאַכֿעָן אוּנועָרעַ לעָועֶר דוּרך אַ גאנצע רֵייהעָ פֿן. זיינעַ מעשה'ליך, 


דעל עובּר 065 


| אַז ניִם, װועָלעֶן מיַר זיִך אפשר פֿאָר: 
-שטעֶללעָן די חקירה און גאַנצעֶן אַלס 
אַ בּעָרג:וועָרק (רוּדניִק) אוג די געֶלעֶהרטעָ 
חוקרים אַלם אַרּיַיִטעֶר -- רוראָקאָפּעַן ? 
-בּיַיעָ אַרבּייטעֶן איִן דעֶר פֿיַנסטעָרניִם , קוים 
בּיי'ן אַ שװאַכֿעָן שיין : די רוראָקאָפּעָן --- פֿון 
קליינע לאָמפּליַך, וואָם זי טראָגעָן אוֹיף 
ידעֶר בּרוּסט, אוּנ די געֲלעֶָהרטץָ-- פֿון 
-שװאַבֿעָן מעָנשליכֿעָן שבל איִן מוֹח ; אַזי וי 
:אַללע רוּראָקאָפּעָן זוֿעָן ראָס זעָלב'עָ מעָטאַלל, 
צוּם בּיישפּיַעָל -- נאָלד , אַזוֹי װכֿעָן אויך 
:אַללע געֲלעָהרטעָ דאָס אַייגעֶנעָ װיָססעָן , 
דעָן זעֶלבּעֶן אמת ; אוּנ אַזוֹי וי די ארבי 
עָר און בּעֶרגשועָרק צוּטהײילעָן זיַך אויף 
פֿעָרשיַעדעֶנץָ חברוה , שניידעָן וַך אוֹים 
פֿעָרשיַעדעֶנעָ וועָגעֶן , אַרבּייַעֶן?אוֹיס פֿער: 
שיַעדעֲנץָ שיכֿטעָן, -- אזוי גראָבּעָן זיַך אוֹיך 
די געֶלעֶהרטץָ איַן פֿעֶרשיִעדעָנע װעָגעֶן 
אוּנטעָר דְעֶר נאַטוֹר, קאָפּעָן, פֿעָרלאַנגעָרן 
אוּג פֿעָרבּריַיַטעָרן פֿעֶרשיערנע שיכֿטעָן, נוּר 
אַלץ מיט דעָם זעֶלבּעֶן צװעָק, צו װבֿ 
דאָס זַעֶלבּעָ מעָמאַלל, . . -טּיַט דֹעֶר צייט 
וועָרעֶן די װאָנד צוויִשעָן די אױסגעבּרייִטעֶרטעָ 
שיכֿטעָן אַלץ דיַננעֶר אוג דיָננעֶר ; פֿון אַללֹץ 
שיכֿטען וועט אַ מאָל װועָרעֶן אַיין סאַלאָ 

ו 


, 
עו 
= 


: אָן 
אוּנ פון אַללע װיַססעָנשאפֿטעָן -- אֵיין װויס 
סעָנשאַפֿט. 

אַנדעָרעָ וועָלעֶן אַייך אפשר זאָגעֶן , אַז 


- צעַרעמאָנוַע", 


עֶר האָט געָליַעבּט די װיַסטעַנשאַפֿט אוּג לייִדעֶן 
ניִשט געקאָנט ד געֲלעָהטעָ, עֶר האָט געליַעבּט 
די קונסט אוּג תּבלית שנאָה פֿײנד נַעְהאַט די 


-קונסטלעָר :. דעֶרהויפט יעֶנֹע, װאָס האָבּעָן זיַעֶר 


גאַנץ לעבַּעֶן געזונגעֶן פֿאַלשע נאָטעָן . 

מיִט ‏ אֵיין װאָרט דאָס איז גְעֶװעֶועָן גאָר 
אַ בּעזוּנדעָרעֶר , אָריגינעלעֶר קאָטעֶר, האָטש עֶר האָט 
יעָדעָ בּעזונדעֲרהנַיִט, יעֶרְעָ אָרוגינעֶליְטאָט , יעָעָם 
, יצא מן הבלל", ניִשט ליעב געֲהאַט אוּג פֿעָר: 
פֿאָלגט : עֶרשטעֶנס שוין דעָרפֿאַר אַללײַן, וייל עֶר 
האָט נישט געֲקאָנט מאַכֿעַן אַ חלוק צוושען 


-אָריגּנעָל ונ מאָדנע, ‏ אוּנ דעָרהויפּט, דעֶרפֿאַר, 
-אָס די אַללע בּעֶזוּנדעֶרהיַיְטעַ 
טי ,אֵי-אַיאַיעֶן" , פֿעֶרשטעָל 


|,. אוֹיסנאַהם:זאַכֿעַן , 
לעָן פֿאַר אונו דאָס 


| 


די װיָססעָנשאַפֿטעָן צפװאַקפעַן ור װי 
אַ בּוים : פֿון אַיין שטאַמם יאָנעֶן זיַך אַרוֹים 
הוּנדעָרטעָר . צווייגעֶן, - פֿון יעֶדעֶר צווייב 
שפּראָצען אַרױם מאַססען קִלעֶנעֶרעָ, אוּב 
דאָס קלענסטע צװײיגעָל האָט נאָך שטראָנ= 
געָליִך , אוּנ יעֶרעֶר שטראָנגעָל---בּלאַטטער 1 

אוּנ אפשר װעֲלְעָן טיַר נֹעָמעֶן 
אַ ביישפּיַעל פֿון דער האַנדעָלט וועֶלט ? מיָר 
וועָלעֶן זיִך פֿאָרשטעָללעָן אַ גרויסע קאַנטאָר 
טיט פֿעָרשיַערעֶנעָ געָשאָפֿטעֶן , הוּנרעָרטעֶר 
טיִשעֶן, בַּיכֹעֶר אוּג הילפֿס:ביַכעֶר , בּוּבֿ- 
האַלטעָר אוּנ ‏ שרייבּעָר ? ראָ. האָבּעֶן מיַר 
שוין אפילוּ ספּעציאַליַטאָטעֶן ; דעֶר, װאָם 
מאָסט, װאָנט אוּג פֿעֶרשוײכּט האָבּעָר, 
האָט גאָר ניִשט צוּ טהוּן מיַט װאַלד ; דעָר 
בּוּבֿהאַלמעָר פֿון װאַלד איִז נישט קלאָר איַן 
פּאָדריאַד אוּנ. אַזוֹי װייטעָר ? נור רעָר בּעַל 
הבּיה אַללײַן, אֶדעֶר דֹעֶר אֶבּעֶר-בּוּבֿהאַלטעֶר, 
דעֶר פֿיַהרט די קאָנטראָלץ פֿון אַללֹעָ 
געֶשאָפֿטען. צואַמטעֶן , עֶר האַלט איַן דעֶר 
האַנד אַללעַ פֿאָדעָם, עֶר ספּעֶקוּליֶערט אוֹיף 
אַללעָם אוּנ װײַסט פֿון אַלְלְעָם; ראָם איז 
אפשר טאַקי דֹעֶר פֿיַלאָזאָף , װאָס וויָלל אוֹיף 
אַללע װיַססעַנשאַפֿטען בֹּיעֶ זיין אַללגעֶמייִנעֶן 
סיסטעָם איּבּעֶר דעֶר גאָנצעֶר װועָלט. 

אוּנ אפשר זעֶנעֶן גאָר די װיַססענשאַפֿפ 
טעֶן אֶהנליבֿער צוּץ אַ לײַטעֶר ? די לײַטעָר 
אנ גרויס; ז! שטעָהט מיִם די פֿיִם אויף 


+ 


== 


...יי ,א .טס 


געָוואָהנליבֿע, דאָס אַיינפֿאַֿץ, דאָס פּטוטע, װאָס 
מיַר מועָן גוט אױטשטורוָרעֶן אָרעֶר װאָס פֿאָרעֶרט 
אוּנזעֶר הולף, 

דעֶר אָרמעֶר קאָטעֶר אוַז געֶוועֶזעֶן אַבּוסל מטוּרף; 
אוָהם האָט זיַך פֿעָרזעַטצט אין קאָפף אַ געדאַנק, 
פֿון װעֶלבֿעַן עֶס האָבּען אוָהן נישט ג עֶקאָנט אוֹיסהיני 
לעֶן אַללע אַיראָפּעָאיִשע אוג אַמעֶריקאַניִשעָ רופאים, 

-- אך, האָט עֶר געָאָגט, בּין געַבּאָרְעֶן 
געװאָרעָן אויף דֹעֶר װעָלט מיט'ן קאָפף אַראָבּ אוג 
פֿן יענמאָלט אָן דאַכֿט זי מוַר , אַז אַלץ, אַרוּם מוֶר 
איָז מיַט די פֿיַס אַרוֹיף. 

-- אויבּטְן שטעֲהעָן שטאַרקץַ אוב שאָנעַ 
גאָלדעַנע קאָלבּעָר , פֿאַר וועֶלכֿעָ אַ סך קנועָן, אָדעֶר 
לבל הפחוֹת טאַנצען אוּג שפּרונגעֶן אויף דו הונטעָר: 
סטע פֿסלעָך , אונ מנר דאַכֿט זוך, אַז אױיבּעָן 


שן- 


{ יט 5 :א 


ער יל א יי 


יביי יי 


10 י: : דער עוּטל 


יט 


דעֶר עֶרד. אוג. מיַט'ן קאָפּף װויַלל זי שפּאַל=.| 


טעָן דעָן היִממעָל ?. די לְיַיְטעֶר אי אוּנזעֶר 
װויַססען בּכלל, אוּנ -- די םפּעציַעָלעָ װוים? 
סעָנשאַפֿטען בּפרט ועֶננעֶן ריּ שטאַפּפעל 
פֿון דער ליַיִטעֶר, ‏ װאָס העבּעֶן זיַך איַנעַ 
האָכֿעֶר איִבּעֶר דעָד עװײיַטעָר , נישט אינּעֶר 
צוּשפּריִננַעָן . 
ליידעֶר וועָלעָן די אַללץ בּיישפּיַעלעֶן 
אוּנ נאָך טויזעֶנדעֶר , װאָס מיַר קאָננען 7 
געָפֿיַננעָן, אוּנס קיין ריבֿטיגעֶן בּעֶגריִף, װ 
אַזױי עֶס טהייַלעָן אוּנ מעָהרעֶן זיַך די ויָם 
סעָנשאַפֿטעָן, ניִשט געֶבּעָן! בּכּלל ועָנעָן 
איַן עָר נאַטוּר קיין צװײַ ‏ גלײיבֿץ װאַכֿעַן 
ניִשט פֿעָרהאַנרעָן ; קיין אַיינצוָגעֶר משל 


אוִז נישט גאר אין גאַנצעָן אֶהנליִך, נישט 


פֿאָלליָג גלייך צוּם נמשל , 
די עֶרשיִינוּנגעֶן איַן דער נאַמוּר, ראָס 
הײיסט : די פֿאַקטעָן, װאָס מיַר שטוּריִערעֶן 
אין פֿעֶרשיַערעֶנעָ װיַססעָנשאַפֿטעָן, וַעֶנעֶן 
זיַך גאָר ניִשט גלייך. דעֶר פֿאַקט, אַן 
אַ שטיין איִז אַראָבּגעפֿאַללען, מיִט װעלכֿען 
עָם בּעשאָפֿטיַנט זיַך רי פֿיַויִק ; דאָס לעבּעָן 
פֿון פֿלאַנצעָן אוּנ טהיערעָ, װאָס געָהאָר 
צוּ דעֶר פֿיזיאָלאָגיַע ; אוּנזעֶר װיַללעָן, װאָס 
די פּסיַחאָלאָניַע שטוּד!ערט, אוּג צ. בּ. ש.--- 
דאָס צװאַממענשמעלצעֶן זיַך פֿון מעָנשען 
אוֹיף ראַססען, . פֿאָלקעָר אוּג רעָליגיאָנעָן, 
איַבּעֶר װעָלבֿען עֶס אַרבּייִם רו נֵייגעבַּאָרעֶנ; 


: 


סאָציַאָלאָגיע -- רי אַללעָ. פֿאַקטען. זעָנעַך 
נישט אויף אֵיין מדרגה ָ זײַ לוענע נישט 
וי דעֶר דעֶפעֶן אויף אֵיין שטח פֿון אַ טיֵשי 
טוּך ; עֶס איַו נישט קיין דעֶסעָן , צוּ וועָל 
כֿעָן רי פֿליעגען פֿין משל קאָנגעֶן בּעֶנוּשצְעֶן 
איבעראַלל דאָס וַעֶלבּעָ אוֹיג, רי ועֶלבֿעַ 
פֿיַסליַך , אוּג יעֶרעֶר פֿליַעג אי העֲריִבּעֶר 
לײבֿט אַיַבּעֶר צוּנעָהעָן. פֿון אֵיין. קיפּקעָלע 
צוּם צװוייטען ; פֿון אַ פֿוויַקעֶר בּיָ אַ סאָצי= 
אלאָג איז צוּ ;װויָים, 

עָם איָו דעֲריַבּעֶר אויך ניַשט קיין בּעֶרג= 
וֹעָרק, וואוּ אַללע זכֿעָן ראָס זעֶלבּעָ, פֿעָר= 
קעָהרט יַעֶרעָ װיַססעָנשאַפֿט זוּבֿט אֵיין אַנָ: 
דעֶר. מאַטעָריאַל, אַנרעֶרעָ מאָרע פֿאַקטען 
אוּג אויבּ פֿון דעָם פֿעָרשיַערעָנעָם מאַמעָרי 
אֵל, װעָט זיַך אפשר לאָועָן אַמאָל אופֿ? 
בּוֹיעָן אַ יין פאַלעֶץָ, אַיין פּאַלאַטץ, אֵיין 
ריּפֿטיַגעֶר בּעֶנריף פֿון דעֶר נאַטוּר, האָמנ 
דאָך דעֶרווייל יעֶדעֶר געֶלעָהרטעֶר צוּ מהון 
גאָר מיִט אַיין אַנדעָרעֶר װעָלט ! : 

די װיִםסעָנשאַפֿטען װאַקסען אוֹיךְ ניִשט 
וי בּוימעֶר ! ייעֶרְעָ וויִםסעָנשאַפֿט קאָפּיַערט , 
פֿאָטאָגראַפֿוערט. אַ געָוויִססעָן ‏ טהייל פון 
דעָר נאַטוּר ; אוּנ די נאַטוּר, דאָס אָריַגינאַל, 
צוּ װעלפען' רי קאָפּיע אֶדעֶר רי פֿאָטאָגראַ: 
פֿיע דאַרף אָהנליַך זיין , האַפּט גאָר ניַשט 
דעֶן אָנבּליִק פֿוּן אַ בּוֹים. 

מפּעצואל, זיַערטעֶר. זעֶנַעֶן שׁוֹין רי פֿעָר= 


עג עגהגבגעגעהענתנטקעקאאמקאספגעטהטטאמענמעטונקשטכטטעאהרועהתועכא, קרזעקאגמאאהאהמטטהארהאהמעטהאנאם פאאגדגע:עהעותמעגאהעהגקהאסההוהגקקההוסהג'הגקקקהוהונההקוקהתנגצהקההקגהונאהעהוהוההוהאקהההעהענוהקטן הטונ 


שטעָהעָן אָט יַעֶנעָ קלונונקעַ װאָרמלעֶך, װאָס 
גראָבּעָן זוַך טאַג-טאָגליך און דר'עָרר אובּער 
אַ שטיִקעָל טרוקעֶן בּרוֹיט , 

--- אוֹיבּען שטעָהט ד! מענשענפֿרײנדליכֿע 
בּריַרערליפֿקײַט אוּנ גיִם אַועָק דֹעָם נאָכֿטטעַן ראָס 
לעֶטצטעָ אֵיינצוְגעָ העָמד פֿון לײיבּ, -- אונ מור 
װייוט אוֹים, אַז אובּעֶן שטעָהט גאָר אָט יעָנם 
אויגעֶנעָ העָמר , װאָס איַו נאָהנטעֶר צוּם אינגעֶנעָם 
לייבּ, אַלס אַללע אַנדעֶרְעָ העָמרעֶר. 

-- אוֹיבֶּעֶן ‏ שטעָהט דעֶר ,עמוּ -אש", א 
זייל פֿון פּראָגרעָסס  ,‏ פֿון געָה'ן פֿאָרװאָרמס , 
בּעָווייוֹט מיִם אַהאַנר, װאָהון מעֶנשעֶן אש 
געָהן --, אוּג מיַר. ראַכֿט זיך, אַז דו זייל ליגט 


שוֹין לאַנג אוֹיף אַ זייט, אוּנ אוֹיף אוָהר לועגעֶן 
מעֶנשען אוּג חזר'ן פֿון גוּטעָן אוּג פֿוללעָן האַרצעַן : 
,וועֶר אֵיָז שבור , דעָר אוו קלוג" ! : 

-- אוֹיבּעֶן שטעָהט דו װועָלט:מנורה, וייל 
קײַנער שטעלט ז נישט אוּנטעֶר דעָם טיַש, 
אוּג איַך זעָה , אַז זו שטעָהט טאַק! אוּנמעָר דע 
טיַש, אוֹיה ועֶלעֶן עֶס עֶסט די גוּטע גאָט 20 
הוט" אוג כּשוּפט:װאָראָזשעָט אַללעָמעֶן : א 
עָם לִעֶבּט זי גוט אוֹיף דְעָר װועלט, : 

-- אוֹיבּעֶן שטעָהט דעֶר אמת , װאָם װיַלל, אַז 
יעָרעֶר ג עֶשעהעֶנעֶר פֿאַקט זאָלל זיין פֿרײ, אַז וי 
נוּר אַ פֿאַקט אי בּעֶשטיָממט געוואָרעֶך זאָלל מעָן 
אוָהן נושט פֿעֶרדעֶקעֶן, פֿעָרדרעָהעָן, בּעָהאַלטען --- 
אוּג מיַר דאַכֿט זיך, אַד אוֹיבּעֶן רױיכֿעָרן זוך אָט יעָנעַ 
אַלטע קטוֹרת-פֿאַננעַן, װאָם שטְעָהעָן דאָרטון פֿו; 


שיַערעֲנלָ. געֶשאָפֿטעֶן. איַן דֹעֶר גרוֹיסְעֶר 
קאַנטאָר,, נוּר יעָרעָם געשאָפֿט קאָנן דאָרט 
געֲפֿוַהרט - װועָרעֶן בּעֶזוּנרעֶר, האָבּעֶן אַ ב 
זוּנדעָרן בּעל הבּית, אַיינ'ם איז נוישט אָ 
האָנגיַג פֿון צװײיַטעָן, אוּנ די װיַססעָנשאַ 
טעָן זענעֶן אַללץ פֿעָרקניפּט אוּ פֿעָרבּוּנדעָן ; 
יעָרעָ עֶרפֿיַנרוּנג, יֹעָרְעָ נייץָ איַדעֶע איַן 
אֵיין װיִססעָנשאַפֿט, קעהרט איִבּעֶר וועָלטען 
איַן אַללע װיַםסעַנשאַפֿטעָן צוזאַממען, װײַל 
די. װיַססעָנשאַפֿטעָן זעֶנעֶן אינעָ אוֹיף דעָר 
צװיַיִטעֶר געבּוֹים ! 
אוּג דאָך זעֶנעֶן זײַ קיין לײַטעֶר ניִשט ! 
מיָר האָבּעָן נאָך נישט קיין איינציִנעֶן פֿעָר 
טיַנעֶן שטאַפּעָל, עֶר ועֶרט גשָאַרבּיַיִם אױפֿ'ן 
האָכֿסטען אוּג אױפֿץ ניַדרינסטען צוזאַממען , 
זעֶן שטוּדיַערט ‏ סאָציַאָלאָגיַע. (דאַכֿט זיַך 
דעֶר האָבֿסטעָר שמאַפּעָל) , נוּר די פֿיזיק 
(דעֶר ניַדריָגסטעָר) איַו נאָך גאָר ניִשט גע 
שלאָססען, ‏ מעֶן אַרבּוָיִט ‏ איִן איהר אוֹיף 
אַללע כּלים, טאָנ:טאָגליַך געֲשיָהט נֵייעָם ! 
אוּנ בּיי דעָם אַללעֶָם שטאַרקט זיִך 7 
בּעֲנריַף  ,‏ װועָרט פֿעסטעֶר אוּנועֶר איבַּעֲר 
ציַיַנוּנג.,. אַז מיַר האָבּעֶן צוּ טהוּן מיַט איין 
װועָלט, מיַט אַיין נאַטוּר, אַז אַללץָ עֶר: 
שייַנוּנגעָן, . די אַיינפֿאַכֿסטע אוּנ די פֿעֶר= 
װויַקקעלטעסטע, זעֶנעֶן פֿאָרט , וי מעָן זאָגט : 
,מעוה. אהר" - פֿון אַ אֵיין פָֿל ! 


קעָה 
מֹ 


דער עומל : 79 


דֹעֶר בּעָנריַף פֿון דעֶר אֵיינהייִט דֹעָר 
נאַמוּר איז ניַשט קיין געֶבּוֹירעֲנעֶר . 
דעֶר עֶרשטעֶר מעָנש האָם, גליַך מיט'ן 
הײנטינעֶן קיַנד,, בּעֶמעָרקְט אוּג בּעֶנריפֿעַן 
נוּר דאָס, װאָס עֶס האָט איהם, איּנים 
פֿערשלאָפֿעָנעָם מוֹח אַריַַנגעֶבּרעֶנגט דאָם 
בּלויסץ אויג, נאַטיַרליַך האָט עֶר אױפֿ'ן 
עֶרשטעֶן בּליַק, בּײַים עֶרשטעָן שװאַכֿעָן 
שיין + אוּנ. אָבּעֶר-פֿלאָבֿלבֿעָן בּעֶטראַכֿטען , 
גע עה סאַמע אָבּגעֶמהיַיִלטעָ, בּעוּנרעָרְץָ, 
דוּרבֿאויס זעֶלבּסט:שטאָנדיגעָ, אַללײַנהעָר= 
עָנדֹעָ זאַבֿעָן אוּג קראָפֿטעָן . פֿעֶרשיערעֶנעָ 
זאַכֿעָן,, פֿעָרשיִערעֶנעָ קראָפֿטען, פֿעָרשיַע= 
דַעֶנעָ װיַרקונגעֶן : פֿייער בּרעֶנרט , װאַסטעָר 
לעֶשט, װויִנטעֶן בּלאָועָן, בּעָרג שפּייעֶן מיִם 
פֿייעֶר, . די זוּנן לײכֿט אוּנ רעֶניֶערט בּיי 
טאָג, לבּנה אוּנ שטערן בּיי נאַכֿט .,.. טהייַפ 
מאָל פֿליָהט דורך, אֶרעֶר עֶס שלאָגט אַרײן , 
אַ דוּננעֶר ; עֶס מרייבּט זיַך דוּרך אַ װאָלקעַן 
אוּג שפּייט אויף דעֶר עָר מיִט ואס 
יי !טע עֶס האָט איָהם גאָר ניִשט 
נט חלומעָן, אַז די אַללעַ יע 
3 ן זיַך גאַנץ נאָהנטע קרובים, אַז אוּנְטעֶר 
טױזענר:אַרטינץָ ‏ קליידעָר אוּג מוּנריָרעָן 
בּעָווייוט זיִך די זְעֶלבּעָ קראַפֿט, װי אוּנטעֶר 
פֿעָרשיַערעָנפֿאַרבּיגעָ הוֹיטעֶן אוּנ קליירעָר --- 
דֹעָר זעֶלבּץָ מעָנש ! פֿעָרקעָהרט, עֶר האָט 
איִבּעָראַלל געָזעֶהקָן שוֹננאים, װאָס נעָהעָן 


דַעָר צייט פֿון די אַלטע פֿאַלשע נביאים, אוּג 
אוּנטעָן ‏ . . נוד :אובטען קאָנן מעַן גאָר נישט וַעַהעֶן, 

ווייל דער 8 װאָלק קעֶן מאַכֿעָן שער בּלוֹנר 
-- אַח! וועָנן וועָם זיך מור שוֹין פֿאָרשטָל? עָן, 
עֶנשעַן א מיַט 2 קאָפף אריו אוּג װאַרפֿען 

בש שט מיַט די פֿיִם אוִן דעֶר לופֿטעַן '.י. 

אוּנ. דער אָרמעָר קאָטעָר שאָקעָלט שטאַרק 
מיַט'ן ָקי. טאָטער װעָט עֶר פֿערטריבּעָן פֿון זיך 
עָן אוּנריהיגעָן, אנ אֹיָהם אַיינגעָװאָרצעֶלטעֶן , 
עדאנק , נוּר דאָס מיטטעל האָט , פֿעָרשטעֲהט זיךְ, 
נישט געהאָ לפע , אוּנ עֶר האָט זיַך געֲנוּממעֶן 
קְנוּרְרעָן (מּרְלַקעֶ) אוּנענדליכֿעַ ליעדעָר אוּג מעשה" 
לעך קּנדעָר האָבּעֶן איהן אַרוּמגעָריַנגעלט אוּנ צוּ 
: װישעַן זיב אז זי אַלטען האַרץ געֲוועָועֶן 


גוּר אויך דאָ האָט עֶר קײַן ריּה ננשט געֲהאַט, 
אוֹיךְ דאָ זעָנעֶן צוּ איָהם צוּגעָשטאַננעַן אַללערלנ: 
קאָפּף:פֿעֶרדרעָהעֶר , װאָס האָבּעֶן אובּעֶרגעויִפּט יעָדעֶן 
געֶראַנק זיינעָן , יערעס װאָרט, 

--װאָס חלומסט דוּ? האָט געָפֿואָגט אֵיין 
פֿעֲרדרעָהעֶר, -- פּאַססעֶן דעֶנן אַזאָלכע צאָרמללֿ. 
קײַטעַן צוּ ריינע גראָהע װאָנסעַן ? 

-- געָה גאַרב אוֹיט ריין פֿ; א -- האָט געאָנט. 
פֿעָרט דֹעֶר קאָטעָר, -- אוּג דאָס האַרץ אוֹיךְ, אויב 
דיָר געפּאָלט ננִשט קינן װײכֿקײט, קיין צאָרמלובֿ- 
קיַיט, איַך האַלט דיך ניִשט אָב, 

--- װאָס װנִדעָרשפּרעָכֿסט דוּ זוך אַללַן? האָט 
געָואָגט אַ צװיַיַטער פֿעֶרדרעָהעֶר , 

-- נוּר א שטעֲקעֶן אנז גלאַט, . אָהן װיַדעָר- 
שפּרוכֿע, האָט געֶבּוֹרטשעָט דעֶר קאָטעֶר , אוךְ װנלל 


טא יל בר יי ר 1 56 


זיא יח יל יי 


74 דער עוֹמר 


עשר שר רע רער ששח 


יִך. איַנעֶר דעָם אַנרעָרן אױפֿץ לְעֶבּעַן; 
פֿיינד, װאָ יאָגעָן זיִך, שלאָגעָן, טאָרטעָן, 
וי אֵיין מעֶנש דעָן צװײיַטעַן, וי אֵיין מהיער 
דאָם צווייַטץָ! אַללְעָ מאָל איָז אֵיין אַנרע: 
רעֶר גובר, אַללְעָ מאָל פֿאַלט אַיין אַנרערעָר; 
די וועָלט װעָרט דערפֿון פֿולל טיט שטורם 
אוּנ געָרוֹישׁ ; דאָס קראָכֿטצעַן רי געפֿאַל? 
לֹעָנעָ, דאָס שאַללעָן אוּנ יאָכֿצעָן די זיָע= 
געָר ! --- די זּנן א ארי אָקס; װאָס 
טריִנקט אוֹים רעָן ים, װאָם פֿעָרניִבֿטעָט 
דאָס װאַססעָר, אוּנ א װאַססעָר אוו זיַך 
נוֹקם אוּג פֿעָרגיעסט אוּנ פֿעָרלעָשט יעֲרעָם 
פֿײיעֶר --- יעֶרעָ בּרעֶננעָניִגץ שלאַננ ! אין 
אייַן וועָנם אוָז דער ים אַ װיִלדע חיה מיט 
אייַן אוּנגעָהיָיעֶרן מאָגעָן, װאָס שליַנגט 7 
פֿעַררייעָט , קאָפֿט איַבּעֶר ; עֶרד, שמיינעֶר 
פֿלאַנצעָן, טהיַערץָ אוּג געוויִקסען ! אַלץ, 
װאָם פֿאַלט איַן װאַססעָר אַרין, װעָרט 
אױפֿגעפֿרעָסטען  !‏ דער װיַנד שלאָגט זיַך מיַט 
װאָלדעֶר אוּנ בּעָרג אוג פּאַטשט דעֶן ים איִן 
פּניִם אַרײן, אַז דֹעֶר ים לױפֿט: ?אויף מיִט 
וועֶלְלעֶן וי טיט בֵּיילְעֶן ! אוּנ אַן רער בּאַרג 
קוּמְט איִן רציחה אַרײין, אָפֿפֿעָנט עֶר אַ מוֹיל 


אונ שימט מיט פֿייעֶר ! ר עָרר, איו, 


דאַכֿט זיַך, גאָר אַ גוּטע, געטרייץ מאַמעָ., . : 


זי זײַנט אוים. אוּג האָרוועָט;אוֹיף בּיי רער 
! בּרוסט אַללעָ געֲויִקסעָן, עֶרנאָהרט אַללֹעְ 


אע יע יע אונ טהיִערֹעַָ -- נור טהיּיל מאָל 


גיִשט זיין קייַן שטעֲקעֶן. 

-- אַ פֿאַר װאָס דעֶרצאָהלסט רוּ אוֹיף קְיִנדעֶר 
לשון נישט קיִנדעֶרשע מעשוֹת ? פֿראָגט אַ דריַטטעֶר, 
קאַנגעַן דיך דעֲנן קִיַנדעֶר פֿערשטעָה'ן? 

נוּר ראָ האָט שוֹין דער קאָטעָר פֿעָרלאָרעָן די 
גאַנצע געֲדולד. עָר אוז אױפֿגעשפּרוֹנג עֶן אוּנ מיַט 
װײַלדקינט אַרױפֿנעװאָרפֿען זיִך אויףאַללע פֿעֶרררעָהעֶר, 

-- אוּנ אוָהר וועֶר זייט ?! האָט עֶר געֶשריעָן : 
זייט אַיָּהר אַללײַן דענן נישט קיין קונדעֶר איַן דעם 
זעָלבּעֶן וואוקס פֿון יינָנעָם קונד, װאָס מען רופֿט 
מעָנשהיַיִט ,. פֿונ'ם קיַנד מיִט דעָם משנה'דיַגעֶן , 
שוועָרעֶן קאָפּף, װאָס װאָגט אֵיָהן איּבּעֶר אַראָבּ ל 

-- 11, - אֵייעֶר הויכֿץ מעֲנשהייִט, האָט אָב 
בּעֶלַעֶבּט אַזי פֿנעל. יאהר-הוּנדערטעֶר אוּג וֹיִם נאָך 
אַלץ ניטט: װי אַלט זי אמל.., 


וועָרט זי אויך בּאָז,. ציַמטעָרט פֿאַר כּעם, 


שפּאַלט זיַך אוּג שליַנגט אֵיין איָהרע איַיִנעֲנעַ 
קיִנדעָר... היינט: אַ לײַבּ,, אַ בּאָר, אַיין 
עֶלעפֿאַנשאָרעָר, ,אַבּרעֶננעָנריגעֶר עֶנריִם"--- 
אַלץ ועֶנֹעֶן פֿאַר איָהם בַּעֶווּנדעָרץָ כּחוֹת, 
בּעָּנדעֶרְץָ זאַכֿען, ‏ אוּג אַללעָ לעָבּעֶן מימן 
איַיְגעָנעֶם װיַללעָן { זי קאָננען טּהוּן די 
גראָסטע טוֹבוֹת אוּנ דן נראָסטץ רעוֹת, אוּ 
מעָן. מוּסס זיך. בּיי ‏ יז אוֹיסבּעְטְעֶן ראָס 
עֶבּעֶן, אױיסקױפֿען זיִך, אָדעֶר עֶנטלופֿן, 
בּעָהאַלמען זיַך, ‏ אַװעָק גנבינען... אַלץ 
װאָס איַז שטאַרקעָר פֿאַר'ן טעָנש איָו זיין 
גאָטט ! או עֶר אי אַרומגעָרינגעָלט מיָם: 
טויענרער נאָטטעָר, טיט טויזעֶנרעֶר בַּאָָ. 
בּלומזוכֿטיגע גאָטטעֶר ; אַללע װיַללעֶן בּעָי 
זוּנדעֶרעַ מזבּחות, . עבוֹרוֹת , קרבּנות אוּ 


אַלְלְעָ דאַרפֿעָן ר! ,כּהנים", װאָס האָבך 


פֿאַר זי געֶגעֶטעָן, געטרונקען, געֶבּיוועָרט 
זיך ,. איִבּעֶרגעֶבּעֶטעָן, געָהעָרשט, 4 
עס גט אוג נעשטראָפֿט. . . דעָר נאָמטעֶר 
כּבוֹר איַז געֶוועָועְן א מטבּע, װאָס מעָן האָט 
קייָנעָם נישט געָקאַרנט, עֶס האָט. וי בֹּעִי 


קוּממקָן אַ רוֹיטץ קוּה, איַן גאַנצעֶן אַ פַּרה- 


אַדוּמה , אֶדֹעֶר דוקא טיט ,שתּי שערות"--- 
מיט צווי: שװאַרצעָי יהאָרלנך, אוֹיף א געֶוויִסעֶן 
אָרט ! פֿאַר'ן טיְטעָל איַז ניִשט צוּ ניַרריָג 
געֲוועָֹעָן: אַ שלאַנג, אַ מיַך ! אפילוּ אַ שטינן 


אוֹיפֿן פֿעָלר (אבני השדה) האָט נשָׁהאַט: 


-- בּיו יעֶצט קאָגן זו זנך עי א יי יש א נאָך ניִשטי 


בּעֶפֿרייעֶן פֿון דן אַלטע ויקעָלעֶר, פון די 'גאִָגעָל- 
בּאָנדער ,. אוֹיף װעָלכֿע .מעֶן פֿוִהרט װ... 


-- זּ יאָגט זיַך נאָך אַלץ נאָך שאָנעִ פֿלוגעַלעֶך , 
אֶדעֶר נאָך אומל ויפֿעֲנדעַ פֿיעָרלעָך, װאָס בּלַטצעָן- 


אוֹיף איַבּעֶר יעֶרער -בּלאָטעָ., 
-- יַעְֶעָ. מונוּט. אוו זו גריש צושלאָגען זוך , 

דראפּען זיַך בּיַו כּלוּט , פֿאַר יעָדעָם שטוקעֶל קאָטונע 
עָרֶר, פֿאַר יעֶרעַן אוּננוטצלוכּעֶן גראָגעֶר , 

-- ז! בּעֶריָהמט זיַך מיַט אֹוָהַר װיִססעַנשאַפֿט 
אוּג קאָנן נאָך אַלץ נישט אנבּערלייעֶנעֶן איָן װאָרט 
{מענשל;ֿקײַטײ, דאָס אַללװועֶלְטליבֿעַ װאָרט, װאָס 
עֶס האָבּעֶן זי געלעֶרנט די בּעֶסטעַ טעֶנשעֶן פֿוּן הָוֹר 
דוֹרוֹת, א 

-= אַװעָק. מיט. אֵייעֶרעִ קשיות! געָהט לערנמי 


1 


הער עומר 6 


ר יט 2 


עָפיִם אַ דעה אוֹיף דעֶר וועֶלט , האָט אוֹיךְ 
געָקאָנט נביאות זאָגעָן, סוֹדוֹת פֿעָרצאָהלען : 
אוּג. עָם זעָנעֶן שוין. געֲוועָועָן אַזוֹינץ, װאָס 
זעָנעָן מיִט די שטוונעֶר געָװאָרעָן ‏ גרויסע 
מחוקנים ‏ אוג - אוֹיף. - זְיַיַעֶר לשוֹן אוֹים? 
געַציַיִכֿעֲנט פֿעָרשטאַננעֶן אוּג -- דעָם פֿאָלק 
יי : 
אוּג פֿאַר'ן ץ פֿאָלק;האָט מעֶן שׁוֹין געָהאַט 
פֿאַרטיַגע, 0 סטגעשט/ עֶלמָ פַֿלאָזאַפֿוען , 
פֿון וועָלכֿע עָם זעָנעֶן ‏ מיִט דער צייט רע: 
ליגיאָנעָן געָװאָרעָן. , . דאָס זעֶנעֶן געָוועיעְ 
גריַיַטץַ פֿאָרמעָן, װי אַזֹי צוּדוֶענעָן רעֶן 
אָדעֶר יעָנעֶן געֶץ ; אָבּגעֶפּאַסמץ השבּעות-- 
זי צוּ בּעֲשׁוועָרעֶן ; אָבּנעֶשטעֶלְטעָ מנהגים, 
זײַן צוּ געֶפֿאָללעֶן ;. געָוויִססעָ קרבּנות , װאָס 
האָט זי אַמבּעֶסְטעֶן - געֶשמעָקט! -- דאָס 
פֿאָלק האָט דעָן עול פֿון שטוּריערעָן די 
גאָמשעֶר אַראָבּגעָװאָרפֿען פֿין קאָפף אוּנ איַבּעֶר 
געֲגעַבֹּעָן די טל גֶר (דיַפֿאַקטויריִם), װאָס 
מּעֶן האָט צוּנעַשטעָלט צויִשעָן זיך אוּנ די 
נאָטטעָר. , . די א א האָבּעָן שוין קײַן 
אַנּדעֶרץָ בּעָשאַפֿטיגונג ניִשט געָהאַט, אוּג 
האָבּעָן װַרקליך שטוּריַערט, - געֶקלעָרט, 
געלעֶרּנט אוג אַ סך דעָרגאַנגעָן וְ ! בּשעת וועֶנן, 
למשל, האָס עָניִפּטיֵש עפֿאָלק (ב מצרים) האָט 
מאָדליך געָוואָרפֿעָן איַן. נַילוֹם ‏ אַריין ‏ אוּנ 
קאָלבּעֶר געֶקוּשט, האָבּעֶן שׁוֹין זיינע עכּהנים" 
אַסך, אַ פּך געָוואוּסט , נוּר דעָם פֿאָלק נישְט 


6 


אױסגעזאָגט ! אויסו אָנ , - װאָלט געֶהיַיִען 
פֿעָרליערעָן די פֿעַמטע עָ פרנסה, אַרױסלאָזעַן 
די ממשלה פֿון דער האַנד ! די װיִססעָנ+ 
שאַפֿט האָט מעָן גְעָהאַלטעֶן ְּסוֹר; די 
גײַַסטלוכֿע. זעָנעֶן. געָועָועֶן א בעזונדעֶר 
אָבּגעֶשלאָסְסְעֶנעָ קאַסטע, אַ בּעֲוּנרעֶר א 
אוּנ + דִי. װיִסעָנשאַפֿט -- א בקהצלמלק 
קבּלה, אַ סוֹד װאָס אֵנַו איִבּעֶרנעְגאַנגעֶן פֿון 
אִיִָן דור ‏ צוּם. צװײַמעֶן אוּג יו וועֶלבֿעַן 
מַעֶן ה אל שאַרלאַטאַניִשע שװאַרצץ קינצען 
בּעֶויִועֶן ! 
נור די לוט לאָזט זיַך נישט בּעָהאַלְטעָן} 


זי שמראַהלט דוּרך אונ קוּמט דאָך צוּ צוּם 


פֿאָלק ! נאַטיָרליַך נישט דיָרעָקט, גיִשט גלייך! 
ד! ‏ געֶלעֶהרְטעָ יאוּנ אפֿילוּ. די געבּיִלרעֶטעִ 
קלאַססע איַז נאָך עד היוֹם אָבּגעֲנרעָניצט 
פֿון דעֶר רעֶשט וועָלט, אוּג װי לאַנג איו, 
אַז די געֶלעָהרְטעָ וועָלט האָט נאָך 4 
איָהר. בּעזוּנדער לשון -- לאַמין מיַט 
צייט האָט דאָך הֹּעָר שכל הישר גע 4 
נובר זיין ; אוֹיבּ די וועָלט האָט דעָם װיַלדען 
אוימגוע נָהן, וי ַ היינטוגער צירק , אַלס 
א סצץ ְנע פֿאַר 0 עֶן צוּם בּאָרעֶן זיַך 
אָנעֶן, גאָט דאָך דֹעֶר קלאָרעָר שכל 
אע מאָל א אט אַראָבּגעָשלעֶפּט 
אֵיין נלאַדיאַטאָר : נאָכ'ן צוייטעֶן פֿון רעָר 
סצעָנע. אוג געֶשִקט אין זיין רוּה אַרײן +י; 
מים דעָר ציים האָט מעָן דאָך געֶמוּוש 


,יהת ,= -י,,,זַ 
אאסגאאקגעזוגעטקגאלאפעסטטאסהתסטהגקסאטאהאהוהטוססהוהנתווחור- אוהה וארי == 


זיַך בּיי פֿון קלוינע די קלעָנסטע,, אוֹיף װעָלפֿעַ איָהר 
קוּקט מיִט פֿאַלשען געָנאָר , און זנוַעָרע העֶרצעֶר 
אנז אַללײַן די נאַטור, אַ פּשוּטע, אַרבֿטוגע, אַהיכֿע, 
זי זַעֶנֹעֶן אָלטער פֿאַר. אַייך אוֹיף א גאַנצעָן דוֹר } 
א פֿאַר -אַייך אויף א גאַנצעֶן קאָפף , וויול און 
ם קאָפֿף זעָנעֶן שוין אויסגעַלענט וֶענע וועגען, 
0 װעַלֿע עָם האָבּעָן זיַך געָואָלט דעֶרשלאָגעֶן 
אֵייעֲרעָ טאַטעָם אוּג זיירֹעָם, אוג האָבּעָן זוך פֿאָר 
נושט' דעָרשלאָגעָן !. , 
ינר, װאָס!, , עָם קאָנן זיין, ‏ אַז דעֶר משוּגעֲנעֶר 
קאָטער איז ‏ מאַקו געֲרעָכֿט געֶוועָוען, -- --- האָטש 


*) אַ היכֿעַר-האָלץ, אַ קיהנדעָל. עֶס אנ א מין ק 


אַ ביל ? נור אוַבּרוְגעָנם, . זאָללען אוּנזעָרעָ קינדעָר 


פֿעָראַנטפֿעָרן דו פֿראַגעָ. 


קוּרִילְקא"). 
אַמאָל אנַז געֲוועָועֵן... ננשט קיין רב , ניִשם 
קויַן רבּיצנן, נור אַקוריָלקאַ, אָט טאַקן דעֶר אייגעֶגעֶר 
קורולקא, װוָגעָן װעָלכֿעָן עָם זינגט זיך איִם 
רוּססנשען לוערעָל: 
וו עֶס זעֶנעֶן בּיי אוּנועֶר קוּרולקאַ 
די פֿנסעֲלעֶך ריַננונקע , 


ננדעַר:שפּיעל : מעֶן צונדט אָן אַקִיִהן אונ אֵינעָר 


וט עָ אובעֶר שנעל עֶס אַנדעָרן , בּיי ועֶמעֶן עָם פֿעְָלעשט. זיִך, /דעֶר דאַרף שׁטואֵף יי עָר 


ביי זײַנגט מעַן אַ ליד , 


:שוכ 


ארי אי אש ) 


יי א א 


יי עייר א יט י; 


8 


'/ 


בּעֶמעֶרקעֶן , אַז דער נבּוֹר קוּמט נישט אוֹיף 
דער סצעֲנעָ אַרוֹיף, וו עֶנן עֶר װיַלל, געָהט 
נישט אַװעָק, וועָנן עָם פֿאַלט אִיָהֶם 
אַיין {. אוּג מהום נישט, וואָס עֶר װילל! 
די אַלטעָ װועָלט האָט נאָך בּעֶמעֶרקט, אַז 
די זוּנן ; אונ לבנה אוּנ שמעָרן , - ליזיוועֶן 
(בּייטעָן זיִך) ניַשט, װועָנן עֶס פֿאַלט זין אֵיין , 
נוּר זי בַּעֲווייִועֶן זיִך שטאָנדיָג צוּ דעֶר ריֵבֿ: 
מיַנעֶר, בּעֶשטיממעֶר צייט ; שפּאָטעֶר אי 
מֿען דעֶרנאַנגעָן,. אַז די עֶרד אי קײלעבֿדיג 
אוּנ מעֶן האָט אָבּגעֶשאַפֿט ‏ בּיְיֶרעָ לאָכֿער 
אין היִממעָל, דוּרך. װעָלכֿץַ - זײַ. קוממען 
אַרויִם אונ אַרײן ! די זוּנן שלאָפֿט זיַך שוין 
ניַשט אוֹיס אוַבֹּעֶר דעֶר נאַכט,: איִן דעָם צו 
שטראַהלטעָן מאָרגעֶנרוֹיט זעָהט מעָן שוין 
ניַשט דער זּננם צוּשויבּעָרְמעָ, - גאָלרעָנץ 
צאָפּף ‏ זי פֿאָהרט שׁוֹין ניִשט אַרױם אויף 
אַ װאָגעָן; די לבנה איז שוֹין קיין קװאָקעניִשט, 
װאָס זאָלל יעֶדעֶן פֿאַרנאַכֿט אַרוֹיס טרייבּעֶן 
די היִנדליך אוֹיף דֹעֶר בּלאָהעֶר פּאַשע אוּנ 
אַהיָיִם מרייבּעֶן זײַ פֿאַר טאָג, די זוּנן זאָלל 
זײַ די אוֹיגעֶן נישט אוֹיסבּרעֶננעֶן ! 

דעֶר װיִלדעֶר ים װעֶרט אוֹיךְ אוֹים 
פֿײנע'בּריה ; פֿריָה 'בּעֶמעָרְקְט :מעֶן, אַו עֶר 
האָט עָפּיִם אַ גרעָניץ !--- מעָן. קאָנן- נאָך 
ניִשט װיַסטעָן, אַז דֹעֶר ים צוּרייבּט רי פֿעָל- 
שָ, אַז פֿון די פֿעָלוען וועֶרם זאַמד, װאָם 
בּעֶטט אוֹים זיַן געלעֶגעֶר, אוּג אַז דְעֶר ים 


4 6 065 8 { 7 אאכיע יכ + 4 


דער עומר י 


מוישט דאָם געֲלענעֶר. אֶדֹעֶר צֹיֵהֵט זיַך 
אַיין,, בּלײיבּט דאָס זאַמד פֿרײ, נור מען 
האָט זיַך פֿאָרנעֶשטעַלם, אַו עָפַּיִם אַ האַ: 
כֹעֶרעָ קראַפֿט האָט אָנגעֲשיִמט פֿון זאַמר 
אַ גרעָניָץ פֿאַר'ן ים אוּג אָנגעויועָן : װײַיַטעֶר 
זאָלסט דוּ דיַך נישט רוּקקעָן ; דעָרנאָך האָט 
מעָן עֶרשט בַּעֶמעָרקְט, אַו עֶבֹּבֹּעָ אוּנ פֿלוּט 
מוּועָן זיין צוויי מאָל איַן מעת:לעת ! 
גאַנץ שפּאָט װעָרט מען געֲוואָהר,, אַז 
דעֶר וינד איָו ניִשט קֵיין בּעֶזּנדעָרעָ זאך; 
ו דאָס פֿליִהעָן נישט אַרוּם קיין נאָמטעָר 
װאָס פֿיִהרעָן מלחמה מיט בַּעֶרג, װאָלרער 
אוּנ ימים -- דאָס מיִשט זיַך נוּר די װאַרמע 
מיָט דעָר קאַלטעָר לופֿט ! די עָרד, װועֶרט 
מעֶן געָוואָהר, איָז אַ קױיל, װאָס האָט אַ מאָל 
אין גאַנצעֶן געֲברעָנט אונ קיהלט זיִך אַללע 
מאָל אָבּ.,. רי אָבּגעֲקיִהלטץ. קאָרעָ, די הויט 
פֿון אוֹיבּעֶן, װעָרט, אַללץ מאָל דיִקקעָר, נוּר 
איִננעָרוועָנריג בּרעֶנט נאָך אוּנ עֶס טאָפּיעֶן 
יִך אוּג צוּגעֶהעֶן מֿעטאַללעָן , אוּג דעֶר בּאַרג 
איז דעֲריִבּעֶר נאָר נישט שוּלריג, אויבּ 
דאָס פֿײעָר. גיַעסט זיִך דוּרך זײַן האַלו 
אַרוֹים ! עָס פֿלעָנט אַ מאָל זיין אַ הוּנד איַן 
היָממעָל, װאָס האָט. די לבנה געֲבּיִםסעָן , 
אוּנ מעָן האָט געֶמוּוט יעֶדְעֶן חרש קִנעֶמען 
אַנייץָ; אַ לוהן, װאָס האָט זיִך אַמאָל צו: 
געָהאַפּט אינצושלונגען די. זוּנן ! דען הוּנר 
מיט'ן לויהן האָט מעָן געֲמוּוט אָבּשרעֶקקעֶן 


שנענ עיגרענע 7:סטטנמעלבטעד אצי רעבעג רובעי רעגרעבמ הא יצע אנצמעשענטועצאנטעסזענ:ס5.2:מעמשאמעסט, =+ 


די נשמה אַ קיּרְצונקעָ! 
קורילקא. אנו געֲוועָועֶן פֿון אֵיין עֶכטעֶן פֿטען- 
(פאָסנאָווֹע) שפּאָנדעָל מיַט אַ שװאַרצעָן קאָפּעָל. 
אוונמאָל האָבּעָן ‏ זיך ‏ צוזאַמעָנגענוּממעָן אין 
אַ גהֹיסעָן זאַל אַ סך אוֹיסנעָפוּטצטץָ קינדער, 
מאָדלעך איָן ווייסע אוֹב ראָע קלײירעלעֶך אוּג 
יונגלעֶך און שאָנעָ ראָקלעֶך אוּג העָמדלעֶך .זי 
האָבּעָן. זיַך געֶועֶטצטְ איִן אַ קרייז, אָנגעֲצוּנדעָן דעֶן 
קותולקאַ אוֹג עֶר האָט אָנְגעֶהוֹיבּעֶן אַרוּמגעָהן פֿן 
האַנד צוּ האַנר,- יעדער /האָט געשוינר. אובּעֶרגעי 
געֶבּען קוױנלקאַן דֹעָם שבן אוּנ אַללעָ. האָבּעֶן 
פֿראָהליִך געַ ונגען; : 
;עֶס לעֲבּט, עֶס לעֶבּט קיריַלקא, 
עֶס לַעֲבֵּם, איַז ננשט געָשטאָרבען", 
-- זעָהפט, וו אַללע האָבּעֶן מוֹרא , איך זאָל 


חס ושלום ניִשט שטאַרבּעָן! האָט קוריָלקאַ געָטראַכֿט, 
הויסט עם, אַז איַך בּיַן אַזואהלער זנג, אוּג פֿון 
פֿערגניגעֶן האָט עֶר אַללעמען געלאָזען רויך אין די 
אַוֹיִגען, נוּר בּײַ אֵיין ונגעל מיט איין ייסען קאָפֹּף 
האָט ער זיך פֿעַרלאָשען. 

-- אַח, דוּ שלעפּטער קוּריַלקאַ 
דאָס יונגעל,. האָפט נישט געקאָנט אע זיַך 
בי אין ן אַנדערן ! 

קורנלקא האָט זיִך בּעלעדיגט אונ , װועָנן ער אוז 
נוֹר װיַרער אַרײנגעפֿאַללען. צוּ דעם יונגעל, האָט 
ער זיַך שוין אוֹיף להבעים. פֿערלאָשען . 

-- נוּ, האָט געזאָגט דאָס וונגעל, קוּריַלקאַ 
האָט דערעסטען, לאָ'מיַר שפּועלען אָנָן פֿאַנטען . 

אוּג ער האָט אַ שליידער געטהאָן קוּרילקאַזץ, 
אָבּער אַזֹי געשוקט, אַן ער איַו פֿון זאָל פֿער. 


דער עומר 


850 : 


מַיָט פֿױקעָן, טראַמפּײטען אוּנ געָוואַלטעֶן, מעָן 
זאָלל ראַטיועֶן דײּ ליִבֿט פֿון דעֶר לה בי 
נאַבֿט אוּנ די ליכֿט מיט דעֶר װאַרמקײַט 
פֿוּן דער זוּנן בּיי טאָג --- היינט װייסט שוין 
אַ פּוֹיעֶר אױֹפֿץ דאָרף, וועֶנן עֶס וועָט זיין 
קוּי חמה, אוּנ קינדעֶר אין װיַעג דרע 
פֿון מוֹלָד ! פֿײיעָר איִז אוֹיס מיוחס געָװועֶרעֶן--- 
מעָן רײיבּט אֵיין שטאָקעָלץע איַנ'ם צװײַיַטעָן, 
אוּנ ציַנדען וַך אַן! 
אַמאָל האָט עֶס געֲהוּיִטעֶן ;אוּנרײַן פֿייעֶר", 
כּשׁוּף, 
אַ פֿײיעָר פֿוּן דעֶר סטרא אַחראָ ! צוּם מובּח 


עֶרוואַרמעָן ‏ זי זיִך 
אָדעָר יפֿרעָמד פֿײעָר", אַמיַן 


האָט מעֶן געֶמוּּט האָבּעָן רײיַן פֿײיעֶר, פֿײיעֶר 


היַיִליָגם , פֿוּן היַמטעָל אַראָבּ --- היינט ווייסען 


מיַר שוֹין, אַז דעָר דוּננעָר אי דעָר זעֲלבּץָ 
עָלעֶקְטריַשעַ צָ פֿונק, װאָס מיַר נאַררעָן אַרוֹים 
פֿון אַ שטיַקעָל טריעפֿװאַקס, אוּג אַז אַללעָ 
פֿײערן זעָננעֶן גלײיכֿץ מיוחסים. . . 
נאַטירליַך קריגעָן די נאָמטעָר די 
דיַמיַסִיעָ (אָטסטאַווקע) ניִשט ‏ מיִט אַ מאָל, 
זײַ וועָרעֶן אַללץָ מאָל קלעָנעֶר אוּנ קלעָנעָר, 
אוּג מיָר געפֿוננען זי נאָך היינט ארוּמװאַנ? 
דעָרן מיַט שפּאָרעֶן אוּג שליפֿעָם איַן עָרניִץ 
אַ העָקק ., . פֿריְהעֶר װועָרעֶן פֿון גרויסע -- 
קלייַנעַ גאָטטעָר, װאָס פֿאַללעָן אוּנטעָר 


אַיינעָם, אַ גרױסען גאָטט ; דעָרְנאָךְ פֿאַללעָן 
זײַ אַראָבּ אוֹיף געַצעֶן--- אויף פעָנאַטאָרעֶן 
צוּ - מינײַסטאָרען בּיי . גרויסעָ נאָמטעָר, 


שפּאָטעֶר --- פּראָסטע משרתים בּיי זיי, בּיַ 
זי פֿאַללען אַראָבּ אוֹיף שדים אוּנ רוּחוֹת... 
אויף סיִמבּאָלעֶן אוג קמיעוה, ., וֹאוּ האָט 
אִיֵּהר. ניִשט ניַמפֿעָן, װאַססעָר מענשעֶןל 
וואוּ װאַרפֿט מעֶן ניִשט אַ מעֶסעֶר אין 
אַ װיַרבּעֶל:וויַנד אַרײן צוּ דעֶרועָהעֶן אַ טראָפֿ? 
פֿעָן בּלוּט פֿוּן אַ שר? אין װועָלבֿץ װאָלדעָר 
אוּג מרבּריוֹת װאַלגעָרן זיַך עֶם ניַשט אַרוּם 
די פֿעַרצײטיַשע נאָטטעָר-איַן געָשטאַלט פֿן 
רוּחוֹת ? די ועֶלבּץָ, װאָס האָבּען אַמאָל 
געָפֿיַהרם די װעָלט בּיד רמה, װאָס האָבעָן 
פּאַלאַצעָן אונ טעֶמפּעָל געָהאַט , װאָס מען 
האָט זײַ. געֲבּוֹיט מובּחוֹת, געַשטאָפּט מיָט 
קאָלבּ עֶרן פֿעֶץ אוּנ בּלוּט, געֲרוֹיבֿעָרט מיַט 
קטוֹרַת ; צוּ װעלבֿע מעָן האָט צוּנעָשטעָלט 
ראָטעָם כּהנים פֿאַר לאַקעֶעָן -- די זעֶלבּע 
בּעָהאַלטען זיַך היינט א חוּרבוֹת אַלם 
לצים אוּנ װאַרפֿעָן טיט קאַרטאָפֿעָל. ,, אוּנ 
פֿון אַלטעָן לבנה:סדור ‏ אֹוַז בּיי אוּנוּ קוים 
אַ קלײיַן בּלאָטטעָל געֶבּליִבַּעֶן מיַט אַ הױיכֿעֶן 
,שלום עליכם"! 

די מפּלה פֿון נאָטטעֶר, אָבּנאָטטעֶר, 
נעֶצעֶן אוּג געֶצליִך האָבּעֶן מיַר צוּ פֿעֶר- 
ראַנקעָן דעָם טיַעפֿערן בּעֶגריִף, װאָס דער 
מעֶנשׁ האָט בַּעֶקוּממעֶן איִבּעֶר דער נאַטור--- 
עָר פֿיִהלט איָהר אַיינהייִם אוּנ זּכֿט איָהר 
אַיינציָגעֶן גאָטט ! 

צוּ היַלף קוּמט אַלם װיימעֶר אוּ 


דיילק רעזייק יכו טכע ערריציגאמונן 


פֿלניגען איַן גאַפטציַממעך, פֿון גאַסטציַממער איִן 

קיַנדערציַממער, אוּנ דאָרטין האָט ער געטראָפֿען 

אוַן װיַנקעל צוּ דעָם שפּועלציוג , | 

-- שלום עליכֹם, ‏ װאָס מאַכֿט אוָהר ? האָט 

אוסגעשריען קורילקאַ, -- איך בּיַן בעקיפן מיט'ן 
עקסטרעגנעם צוֹג גלייך פֿון גרויסען זאָל , . דאָרטין 
אוז זעהר אַ גהויסער עוֹלם, אַ שאַנע שטאַוקע 
בּעלײכֿטונג אוּנ אַלץ פֿון מיינעט וועגען . דאָרנן 
האָט יעדער געװאָלט האָלמען מיִך חאָטש אַ בּיַסל 
איַן די האָנד , װײַל דאָס אֲנַזּ,,. פֿערשטעהט אַללײַן, 
זעהר. אַ גרויסער כּבוֹר, אַללע האָבּען זיך געפֿראָהט, 
װאָס. אִיַך ‏ בּיִן ננִשט געשטאָרבּען אוּג . האָבֶּען 
:געזוּנגען: {עם לעבּט, עס לעבּט קוּרילקאַ !* איַך 


האָבּ זעהר ליַעב אַואַ בענעהמען זיַך מיַט מוַר, 
מען האָט מיִך געטראַקטיַערט מיָט אָפּעל, קאָנפֿעקמען, 


אײַ נגעָמאַכֿץ , נוּר אוך האָבּ. דאָס אַלץ ננשט געגעס: 
סען , זוייל אנִךְ האָבּ נוִשט געװאָלט ! איִך האָבּ נוּר 
גערױכֿערט טהייערע , גוּטע צוגאַרען, -- פּוֹף, פּוה, 
פּופֿף אוּג אַללע זענען געוועזען ענטצנקט פֿון מיין 
רױכֿערן, ענדלנך האָבּען יי מיַר אַללע דערעסטען 
אוּנ איך בּיִן געקוממען אַהער צופֿאָהרען מיט'ן 
שנעללסטען צוּג. אויף דו פֿליגעל פֿון אַ װיִנר-מוָהל, 
וו אַ פֿויגעל--- שויששש ! 

---װאָס פֿיַר אַ בּאָלבּאַטוּן לאָוט מיך נֹיֵשׁ 
שלאָפֿען, האָט געואָגט ! דאָס לוימענע ענטיַל, אַגאַנ: 
צעַן טאָג ג פֿייף איך, װאָ לט איִך חאָטש בּײַ דַעֶר נאַכֿט 
טואס אַ דריַממעָל טהון. עפּיַס אַ שפּאַנדעל אי געי 
קוממען צוּ פֿלוַהען אוג רוישט, װן אוך וס נישט 
װאָס, 
--- מאַדאַם ! זייט מוח?,, איַך בּיִן גאָר נישט 


וֵוייטעֶר. די װיִססעָנשאַפֿט . 

די װיַססעָנשאַפֿט טהיילט זיך ‏ זי צוג 
װאַרפֿט זיַך אויף טויזעָנדעֶר א ר 
אויף טוֹיזענדעֶר פֿעֶרשיערעֶנעַ וועָגעָן, נ 
פֿיִהלט אַלץ טיַעפֿעָר אונ טיַעפֿעָר 2 


אַיינהײיַט פֿוּן דְעֶר נאַטוּר ,. אוּנ איָהר אַיִבּעֶר: 


ציַיגונג , אַז זי האָט צויטהון מיִט אֵיינעָם . 
וועָרט פֿעָסטעָר פֿוּן טאָג צוּטאָג, טאָגליך פֿאַלט 
אוּם אֵיין אַנדעֶרעָ װאַנד א האָט אֶבַנֹע 
מהיילט צווייץ עֶרליֵי עֶרשיַינוּנגעֶן , - אַיין אַנ= 


דעָרעָ. גרעניץ.. צװיַטעַן על טען אוּנ עָם: 


וועָרט פֿעָרשיַטט אֵיין אַנדעֶר אָבּגרוּנד 
צוויִשעֶן פֿאַקטען .. . 

וי ווייט איַז אַ מאָל געֲוועָועָן צווישען 
היִממעָל אוג עֶרר ! אַ בּלאָה פּרוֹכת האָט 
אֶבֹּע נֶטהיַילט בְּיירעָ וועֶלטען--- איַבַּעֶר'ן היִם? 
מעָל, איַז סאַמע רוּחניוֹת, דאָרט וואהנט גאָטט 
אוּנ זײַנעָ מלאכים , אוּנטער'ן היממעָל סאַמע 
גשמיוֹת, סאַמע עֹפֵּר ואפר אַש אוּנ שטויבּ. ,, 
דעֶר היִממעָל אַללײַן --- זעָנעֶן גלגלים, אַזוֹנֹע 
ראָרעֶר, + איַן װעֶלכֿעָ די שטעָרן ועֶננעֶן 
אִַיננעֶשלאָג עֶן װי נאָנעָל... מיימאָניָרעָם 
(רמב"ם) האָט צוּשפּאַלטעֶן דעָן אמת אוֹיף 
צװויעָן|; האַלבּ האָט עֶר אַװעֶקעעֶגעֶבּעֶן 
משה רבּינו,. האַלבּ --- אַריכטון , , . , בּיז 
צוּ גלגלים" האָט אַריִסטוּ רַעֶכֿט, װאָס 
איַבּעֶר די גלגלים --- משה רבּינוּ ! דאָם איִן 
געָוועָעָן ‏ די ;נאַטירליכֿץָ: -גרעָניַץ . צװוישעַן 


89 דער עומר 


,אמת'ע רעָליַגיאָן" אוּג {אמת'ע פֿיַלװאָפֿיע", 
וואוּ עֶס האָבּעָן זיַך געֶעֶנדיְגט דעָר עָרש- 
טֵעָרם פֿיַס האָט זַך אנת" | דעָר 
צװוייַטעָרִם קאָפּף, אֶדעֶר בּעֶססעֶר געָזאָגט: 
משה רִבִּינוּ האָט ‏ צוּנעֶדרְיִקְט ‏ אַריִסטום 
ציוּפריִנץָ ! די גרעָניץ איַז אֶבּעֶר געֶפֿאַללעַן! 


! די אַסטראָנאָמיִע - האָט ‏ אױסגעֶריִססעָן רי 


עֶרד פֿון מיַמטעלפונקט אוּג אַרײנג; עשָר 
צְוויִשעָן דעֶר מחנה שמערן -- אוּנועָר עָרר 
אִיָז אַ שטעָרן, די שטעָרן. זעֶנעָן אויִך אזוױינעַ 
עֶרִדעָן,. נוּר גראָססעָרע קוילען ; אַללע זעָנעֶן 
וועֶלטעָן,, אַללץָ. האָבּעָן גלײיכֿץ פּאָלמיש 
אוּג ציַויל-רעָבֿטע - אין עָר נאַטוּר ! אונ. 
עֶס איז בּעָשאַפֿפֿען געװאָרעֶן אַ ;הימלישע 
פּוָויִק" װאָס שטוריערט מיט דֹעֶר ;הְיֵלף פֿון 
ספּעָקטראָסקאָפּ רי קאָרפּער פֿון,יעֶנעַ 
וועָלטעֶן", װאָס רעָכֿעָנט. אייךְ אוים-מיִם 
דֹעֶר גראָסטעֶר ויבֿעֶרְהיָיט רי מעָטאַללעַן, 
װאָס געֶפֿיננעֶן זיך ראָרט ! אויס גרעָניִץ ! 
אויף דער עָר אַללײַן. האָבּעָן מיָר 
אַמאָל דריי אָבּגעָטהיילמעָ וועָלְטעֶן געהאט : 
;דוֹמם, צומח, חִי !"1 די טוירט עָ װועָלט 
(דוֹמם), צוּ וועֶלכֿעֶר עָם האָבּעֶן געָהאַרט 
אַללע קאָרפּעָר, אוֹיסעֶר געֲוויִקְסעָן אוג 
לַעֶבַעֶנדינעַ, 2) די פֿלאַנצְעָןוועָלט (צומח), צוּ 
וועֶלבֿעָר עָם האָט . געהאָרט אַללעָם ,. װאָס 
וואַקסט אוּנ לַעֶבּט ניִט, אוּנ 3) רי לֹעֶבֹּעָנ: 
דיָנעָ װועָלט (הי), צוּ װועָלבֿעֶר צָם געָהאָרעֶן 


קֵייִן שפּאָנדעל, אִיָהר זייט אַ פּראָסט לנימֶען ענטיל, 
קאָנט איהר מיך ניִשט שאָטצען , איך בּין קינ 
מאָל קייַן שפּאָנדעל נישט געוועזען, מיין זײִַדע איַז 
געוועזען קוריַלקא, מיין בּאָבּע -- קוּריַלקאַ אוּנ אך 
אַללוגן-בנן אֵיין עכֿטער קורולקא, . גראַה קירולקאַ! 
אָט אַזוֹי איַז עס! פֿערשטעהט אוָהר ? 

-- האָרט ,- גראַף קירילקא, האָט זיַך אָבּגע: 
הוּפֿען אַפּופּע (קוקלע) , בּיי! װעלבֿער. קוּרילקאַ. אוו 
געלעגען צופֿוסען אויף דער ריַלע (פּאַדלאָגע), אֹיָהר 
װאָלט אוּנז אַללעמען געטהאָן אַ גרויפע טוֹבה, ווענן 
אֵיָהר װאָלט ענטשוווגען געװאָרען, 

-- אַח! מאַדעמואַזעל! איך. בּעט - טויזענדער 


!מאָל מחילה, װאָס. איך האָב אייך גלייך ‏ ניִשט' 


בּעמערקט, נוּר אֲיָּהֹר האָט מיַך פּשוּט פֿערבּלענדט ! 
אַואַ שאָנע. דאַמע האָבּ איִך נאָך. קײַנמאָל נישט 


געזעה'ן, ‏ אוָהר זייט געװױַס געוועוען. אין גרוימען 
זאָל; דאָרטעֶן האָבּען אַללע פֿרפֿלנן געטראָגען 
מיך אוֹיף די האָנד , . נוּר. קײַן פֿריילײַן האָט. ניִשט 
אַזאַ. שאָן לאַיקאָווע האָנט ש , אַזֹיי וי אִיֵהר, איַך 
לוַעַג פֿאַר אֵייעֶרעָ פֿוַם ; ריִהרט עס דענן אַייך נושט 
אוּג איהר וועט מיַר אֵייעֶר האַנר אוג האַרץ ניַשט 
אַװעקגעבּען ? קוּקט ניִשט,, װאָס איַך האָבּ קונן שיך 
ניַשט, איַך בּיִן געקלרעט נאָך דער מאָדע : איַך 
האָבּ דאָך דײַגננקע פֿוטעלעך, א קירצינקע נשמה ילע י 
אַיינמאָל בּין איִך געגאַנגען ‏ איָן דעם בּעסטען מאַ: 
גאַזיִן קױפֿען ;שוהוואקם פֿאַר די לאַיקאָוע. שיכּלעך. 
װײַפֿועל ,. זאָג ;איִך,. קאָסט בּיי ;אַייך אבאַנקע ימי 
דעם..בּעסטען; שוהװאַקס-רייבּאַקס: בּעט טהייער, 
ווייל- אנך - בּנֵך. אַ גביר, ---', צווויַ קאָפּעיקען מיט 
8 גרנוונע", --- ,דאָס אנ וואָלפֿל,. שניירט מיַר אָב 


- דער עימך 


אק עב 84 


זעֶנשעָן אוג טהיַערעָ,. װאָס װאַקסען , נוּ 
לעָבַּעֶן אויך אוּג קאָנְנעֶן זיִך פֿרײ = 
היינט ועֶנעֶן ד י גרעָניִצעֶן אוֹיךְ אָבּנעָפֿאַל: 

עֶן ! צװיַשעָן דֹעָם ,דומם" מיִט'ן ,צומח" 
ליַעֶנעֶן אַללע קריסטאַללען,. װאָס װאַקסעֶן 
אין א פֿאָרמעָן ; װאָס װאַקסעֶן צוּריִק 
אנן עָר איְַגעָנעֶר פֿאָרם, אוֹיבּ זי ועָרט 
דוּרך עָפֹּוַם צוּשטאָרם ; צויִשען ,צומח" 
אוּג ;ח י" ליַעגען מאַססען בְּרַיוֹת, װאָס לַעֶבּעֶן 
אוּג ריַהרעֶן זי נישט פֿון אָרט, מאַפסען 
פֿלאַנצעָן, װאָס קאָננעָן זיַך פֿריי בּעֲוועָנעָן, 
אוּג די בּיַיִדע וועֶלטעֶן שוװיַטמען אַרוּם איַן 
אַ דריַטטעֶר, אַללגעמוינ עֶר וועָלט פֿון א יַיִנ= 
צ עָלֹנֹעָ צעֶללעֶן, פֿון בּעֶזוּנדעֶר לַעֲבֹּעָנ 
דיַגעָ קאָמעָרליך ! זי איַז אַרומגעָרונגעֶלט 
מיָט אֵיין אונעָרמאָססל;כֿער וועָלט פֿון לע 
בּעַנדיַגעֶן מאַטעָריאַל, פֿון וועֶלבֿעֶן עֶס וועָרען 
נעֲבּוֹיט אי די פֿלאַנצעַן, אִי די טהיִערע 
אוּג מעָנשעֶן ! אוּנ װײַטעֶר --- יעֶרעָ , צעָללעָ", 
יעֶרעָם קאָממערוט בּעַזוּנדעֶר, בַּעֶשטעָהְט פֿון 
אַטאָמעָן , פֿון די זעֶלבּעָ קלײַנץ חלקים פ 
װעלכֿע אַללע קאָרפַּעֶר (די טוֹירטץ 
דוֹמם'ם ניַשט אוֹיסגעָשלאָססען) זעַנען 
נעֲבּויט ! עֶס איז ריבֿטיג, אַז דעֶר מעֲנש 
איַז פֿוּן לייִם געֶקנעֶטעֶן, אַז דאָם שיינדול 
דיַ' קרוי פֿון דער װעָלט, איז אוֹיך נוּר 
שטוֹיבּ פֿון דעָר עָרר ! 
! = נוּר איָהר קאָנט זאָגעָן, אַז ניִשט אינ'ם 


= ,,,,,,,ע,,י,תשת(ׁׂ94?צשׂ=ץכ=3.3,,ג,,;ג;ב;ג;ג;ג;גכ?;כבכג3כב- יי 


פֿאַר אַ האַלבּען אַ האַלבּע", -- , מיָט'ן גראָסטען 
פֿערגנוגען , אָנטפֿערן זי ,. נוּר מיִר האָבּען יעטצט 
ניִשט קוין שניירער, אַללע אוֹיסגעגאַנגען"... 

-- נעמט דאָרטין ‏ װועָר אֵיין רעֶן פּלױירעָרזאַק , 
האָט אוֹיסגעֶשרְיעֶן דעָר פּיק , קיַינעָם גיִט עֶר קײַן 
רוּה נישט,, עֶר האָט אַללע שוֹין טוֹיבּ געָמאַכֿט , 

-- זייט מוחל ,. מיין. לועבּער העָרר , איך בּן 
גאָר קייַן ּלוירערזאַק ננשט . איָך בּוּן פֿוַרסט (קניאג) 
קיריַלקא אוּג ‏ דעֲרצוּ זעָהר אַ טאַפּפֿעָרעָר העֲלר, 
אונטאָס האָבּ איך זיִך צוּשלאָגעָן מיט אַ דיִקעָר 
שייט האָלץ, זי אנז מוַר געָלעָגעֶן אובּעֶר'ן וועָג אוג' 
האָט געואָגט : פּאַח! האָבּ איִך איָהר --- טראה ! אוּג 
זי טרררר,, . אנ גאַנצעָן ציפֿלוינעָן געֶװאָרעָן אויף 
שטיקלעָך, פֿעָרשטעָהט איָהר ? 


-- נוּ,, װאַדט ! האָט געָזאָגט אַ האָלצעָרן סאָל: 


| 


מאַטעָריאַל שמעָקט דעָר אוּנטערשיער, נוּר 
אינ'ם תּוך , איִנ'ם גײַסטיגעֶן לַעֶבּעֶן, איַנ'ם 
רוּחניוֹת ! עֶס װעָט זיַך קיַנעָר טּיָט אַייךְ 
ניִשט שפּאַרעָן, אַ דאָם מעָנשליבֿעַ אוים+ 
געֶבּיִלרעֶטעַ לעֶבּעֶן איַז האָכֿער, אַז דאָם 
גײסטיגע. לעֶבּעֶן איז עָנמװויִקעָלטעָר בּיים 
מעֶנש אַלס בּיי טהיַערעָ , בּיי טהיִערע װי 
בּיי פֿלאַנצען אוּנ מיר קאָנג עֶן עִם נישט 
אַרויס שפּירעָן בּיים ,דומם", בּיים מיִנעָראַל, 
בּייים שטיין --- נוּר אַ טראָפּפֿעָן, װאָס איז 
אַרײנגעפֿאַללעָן איִן אַ פֿאַסס װאַססעֶר עָק: 
זעָסטיַערט דְאָךְ, חאָטש מיַר קאָננעַן איָהן 
ניַשט אַרױסשפּיַרעֶן ! אויך לאָוט זיַך ניִשט 
די נאַטוּר אַזוֹי.. ריכֿטיג אַיינטהיילען אוֹיף 
קאָרפּעֶר אוּג גייסט, װאָרוּם --- װאָם א 
אַזוֹינם ב עֶװועֶגוּנג? אַגוּף אָדער אַ 
נשמה ? אוּנ אַללעָס בַּעֶוועֶנט זיִך, אַללעָם 
אָנדעָרט זיַך, . קײַן ‏ איינציִגעֶר שטויב האָט 
קייַן רגע רוּה -- אי ן אַללעָם שטעָקט בּעָווֹעִ= 
גוּנג, אונ קײַן קאָרפּע גֶר אוז זי זיַבֿעָר נישט ! 
היינט --- װאָס איַז רער שבל, מּיָט װעֶלכֿעֶן 
דער הונד לעָרנט זיך אוֹים יאָנען אוּנ חאַפּעֶן 
אַ האָז ; אֵיין אַלטעֶר פֿוקם --- ניִשט אָנֹצוּ? 
ריַהרעֶן פֿעָרסַמטעָ גאַלקיִם, װאָס די יאָגעֶר 
0 איָהם אוּנטעֶר, פֿעָרד -- צוּ פֿער: 
שטעָהעֶן ,רעכֿטס" אוּג ,לינקם" אָהן אַבייטש, 
אויך אַגעבּוירענעָראינסטינקט?אַזאַמעָנש--- 
בּעָווייוט זיַך דְאָם עֶרשטעָ מאָל אוֹיף אַ ניי 


דאַט'ל,, זאָללעַן נור אַללע אַינשלאָפֿעָן . אוך װעֲלל 
דוָר בּעֲויזעֶן אַזא טואַח , װאָס דו האָסט נאָך קייג- 
מאָל נישט געֲועָה'ן. 
-- פֿאַר װאָס ! װאָס היָנסט ? איִך האַלט עֶהוליִך. 
אלל פאַלראטען, איַך בּין אַללוַן אַ סאָלדאַט, 
ָן אוך בּין געָוועֶזעֶן גענעָראל קרמקא ; ּין אוך 
אַרױפֿג שאר אויפֿ'ן אווועֶן אוג אַללע" גליך צו 
מיַר, - רוישען , שרייעָן: ,עֶס לעבּט, עָם לעֲבּט 
קירולקא, עֶר לעֲבּט, אנ נושט געַשטאָרבּעָן! 
פיָּהר אונז און פֿייעֶר אוּג ור אַללעָ נאָך דיַר + און 
פֿײער אוּנ און װאַססעָר. אוּג אוִך האָבּ זיַך גליַך 
געָװאָרפֿעַן אוִן רעכֿטען פֿייעֶר , אוֹיף אַללעַ קאַנאָנעָן. 
פּלוּצלונג. בּוּם, בּאַה, א האַרמאַט דוּרך מיר,, איך 
דוּרב'ן האַרמאַט, בּראַח, קראַח!,.. 
נוּר. קײַנעֶר האָט. איָהן שוֹין נישט געָהאָרְט, 


0 דער עומר 


איַנזֹעָל, װײַסעָן ניַשט די פֿאָנעָל, אַז מעָן 
דאַרף פֿאַר איָהן עֶנטלויפֿעָן, נוּר נאָך עֶטליִכֿע 
גוּט געֶציֶעלטעָ שאָסס --- רעָרקעננעֶן זײַ אין 
איָהם אַ שוֹנא אוּג פֿליַהען פֿאַר איָהן אַװעָק, 
אַז מעָן האָט דוּרבֿגעָצוֹיגעָן טעלעָגראַפֿיישע 
דראָטעֶן איִן יי : אָבּנעֶלעָגעֶנע אָרטעֶר 
איִן ‏ אַמעָרוְקאַ, . זעָנעֶן ‏ טויעֶנרער פֿאָנעל 
טאָגליך פֿון זײַ אינ'ם דורבֿפֿליַהעָן איבּעָר: 
געֶשניִטען אוּב געֲהרניט געֶװאָרעָן. 
נוּר די פּנרים זעָנעֶן טאָג:טאָנליַך װעָני: 
געֶר געֶװאָרעֶן אוּג האָבּעָן מיִם דעֶר צייט 
אין גאַנצעָן ‏ אױפֿגעהאָרט  ;‏ די פֿאָגעָל 
האָנּעָן זיִך אוֹיסג; עֶלעָרנט אױסװײיבֿען די 
געֶפֿאָהרליכֿץ פֿאָדעם ! רי, װאָס זעֶנעֶן 
בּעֶקאַנט מיט'ן לֹעֶבֹעַ ן פֿוּן פֿאָנ עָל, װַיִסעֶן , 
אַז די יוּנגעֶרעָ גע זיִך זיַנגען. אוג נעָם? 
טעָן מאַבֿעָן בּיי די אֶל אע טוֹיזעֶנרעָר , 
טוֹיזעֶנדעֶר פֿאַקטען ווױייועָן אוּנו אוֹיס, אַז 
דעֶר שכל בּיי חיות איז אוֹיך נוּר אזוי 
ווייט אַ געָבּוֹירעֶנעֶר, װ! ווייט בּבלל אַללְעָ 
זאַכֿעָן קאָננעָן קוּממען בּירוּשה, נוּר אַז איִן 
יעָרעֶן מין זעָנעֶן פֿעֶרהאַנדעָן קליגעֶרץָ אוּנ 
נאַרריִשעָ איַיִנצעֶלהיִיְטעֶן (יחירים), אוּנ אוב 
װאָהל ד! טהיערעָ עֶנטװיִקלעָן זיַך װעָניָג 
אוּנ אַזױי לאַננזאַם , אַן מיַר קאָננעָן די עָנט 
װויַקקעלוּנג ניִשט בּעֲמעֶרקעֶן, אוּנ מיר האָבּעַן 
רעֲריִבּעֶר נור אַ קליין בּיסל פֿאַקטעָן, אַלס 
בּעָויַיִועָדעָרוֹיף --- איַז דאָך לײכֿט אַיינצף 
קעד קאאפיראמד:מיו. 
אַללע האָבּעָן פֿעָרשטאָפּט דו אוֹיעֶרן אוּנ , וי יעָרעֶר 
האָט נוּר געָקאננט , אוז מעָן שטאַרק געֶשלאָפֿע עָו. 
אונג עֶר האָט געוערט -- גערעֶרט , געבּרוּמט-- 
געֲבּרוּמט, אוּנ לסוֹף אַללנן אַיינגעַשלאָפֿעַן, 
האַלבּעַ נאַכֿט האָט זיַך דאָס גאַנצע שפּיַעלציג 
אױפֿגעַחאַפּט , ווייל עֶס שפּועלט אנן זיַך אַללײן -- 
נוֹר יעֶנמאָלט/ , וועֶנן אַללע שלאָפֿען שׁוין איִן שטוב , 
-- , קוּקוועֲקוּ זי האָט אויסג עֶשרִיעֶן דעֶר קאַר. 
טּאָנעֶר האָהן , דֹעֶר פּוֹיק האָט א זיסגעֶקלאַפֿט אָריעַ" 0 
ראָס עֶנטיָל האָט אָנגעהוֹיבּעֶן פֿײפֿעַן, דאָס טראָמפּייטל 
צוּ בּלאָוֶן אוּג דעָר פּאָרצעָללאַנע נעֶר פּאַפּעגײ האָט 
געָואָגט: בּאָן ושוּר, פּאַפּאַ! די קאַטץ האָט געֲואָגט : 
, לאָ'מוָר ווַנגעֶן, -מיַך האָט קייַנעֶר ניַשט דוּרכֿגע: 
בּלאָועָן שוין דעַן דריַטטען טאָג אוּג בּיי מיַר האָט 
זיך ראָס בייב'ל פֿעֶרשטאָפּט", זי האָט אָנגעָהוֹיבּען 


זעֶהעָן,. אַז מיַר מועֶן שׁוין דעֶן ;אינסטינקט" 
לַעָנען איַן אַלטעָן אַרחיוו אַרײין,, אַז --- ווא 
מַיַר האָבּעָן נוּר. צוּ טהוּן מיט עלעֲבּעָ", 
דאָרט האָבּעָן מיר אוֹיך צוּ מהוּן מיַט געַ: 
װאָהנליכֿע פּיהיִשע נָ עֶרשיינוּנגעָן. נאָך קֹהָלֶת 
האָט נעָצװײפֿעָלם, . צוּ עֶס איַז אמת , אַז דעָר 
נייסט פֿון מעָנשעֶן געָהט אַרױף (איִן הוַממעָל 
אַרײן) אוּג דעָר גייט פֿון טהיערע בּלײבט 
אוּנטעֶן 1), , . אוּנ איַן אוּנזֹעֶר סדורל האָט 
זיך אַרײנגעָנאַרט דֹעָר זאַץ :, אוּנ רעֶר מעָנש 
איז ניַשט מעָהר װועָרטה פֿאַר דֹעָם פֿיָה, 
1 אַללעָס איָז נוּר אָטהעָם" (אָדעֶר : ניִשט , 
אַרריִש) פ), 

דלי זְעֶנעֶן מיַר געָואָהנט נעָוועָוע 
אַײינצוטהײיַלעַן אַללע עֶרשײינוּננעָן איַן הע 
נאַטוֹר איַן צװײַי גרויסע האָלפֿטען, איִן: 
;קאָרפּע עָר" אוּג ,נייסט". ;קאָרפּער" הייסט 
אַללֹעָם,. װאָס האָט אַ געֶװויבֿט, פֿעָרנעָמט 
אַיין אָרט, אֶדעֶר קיַרצער געָאָגט.-- װאָם 
שטעָלט זיַך אוּנו עֶנמנעָגעֶן ! ;גײיסט" -- איז 
אַללֹעָם, װאָס איָז קײַן קאָרפּעָר ניִשט, וי : 


זעֶעלעֶן (לויט רֹעֶר אַלטעֶר פּסוחאָלאָגישעֶר 


שוּהלע) אֶדעֶר (לויט דעָר נֵייעָר) איִרעָעָן, 
בּעֶגריַפֿפֿעָן, געָפֿיִהלעָן,. פֿעָרלאַננונגעָן.. . 
דאַכֿט זיך, אַז אײיַן קלאַססע פֿון דעֶר צווויִטעֶר 


1) מי יידע רוּח בּני האָדם העולה הוּא למעלה וכו , 
9) ומותל האדם מן הבהמה אין כי הבל הבל, 


צוּ שפּרונגעֶן אוּג צוּ שרייעֶן : מיאָוּ, מיאַו, מיאַו!,, 
--- אַה, דאָס איַז היֵבּש, האָט אויסגעֶשרן 
קוּרילקאַ. אוּג. אוז אװפֿגעשפּרונגעֶן אוֹיף די פֿיַם, -- 
לאָ/מוַר טאַק זוּנגעֶן ! װועָנן איך בּין געֲוועֶזעֶן אִן 
גרויסעָן זאָל , האָבּעָן דאָרטין אַללע ‏ געזוּנגעַן } גוּר 
אנִך בּעֶסטעֶר פֿוּן אַללעָמעֶן. א ּיֵן אַ וואוּנדעָר: 
בּאַרֹעֶר מוויַקאַנט אוג האָבּ פֿערפֿאַססט אֵיין אוֹים. 
געֶציַיִכֿעֶנט ליעד , װאָס מען זונגט אוּמעָטוּם ! אוּג עָר 
האָט אָנג עָה זיבּעֶן צוּקװיַטשעָרן. מיַט זעָהר אַ דיַננעָם 
קול'בֿעָל: : 
עָס לעָבּט, עֶס לעֲבּט קירילקאַ, 
עֶר לעָבּט, איז ננשט געשטאָרבעֶן , 
אַללעַ האָבּעַן פֿעַרשטאָפּט די אויעָרן, 
מיַר וועָללעָן בּעֲמסעֶר טאַנצעָן, 
האָט אויסגֲש ריט האָם. דריַידעָל (גאָר), -- עס אנז 


יע א, נײנן, 


דער עומר : 8 


מהוּט מעֶן מיטץ אָטהעָר אֶהן געֶויבֿט, װאָס 
די פֿיַיַק טוּם אָננעָמעָן, כּדי צוּ פֿעָר? 
שטעָה'ן די בּעֲוועָנוּנגעֶן: אי , עֶלעקטרי: 
ציַטאָט , װאַרמקײט א. ד, ג, ? אוּנ װאָס איָז 
די בּעֶוועֶנוּנג אַללײַן ? װאָס איַז דֹעֶר ליכֿט: 
שטראַהל , דעֶר עַלעָקטריִשע גֶר 6 דעֶר 
כּח פֿון מאַננעָם ?--- װאָס זעֶנעָן אַללעַ 
=קראָפן, , װאָס װיַרקעָן איִן דעֶר {טוטער" 
נאַטוּר ? נשמות ? אַנדערעָ װײַללען צוּטהיי? 
לעָן די עֶרשיינוּנגעָן אויף -- 1) מעבֿאַניַשע 
װאָס געֶשעָהעֶן שטאַנדיג לויט געָועָץ : דער 
שטייַן מוּסם אַראָבּפֿאַללעָן, לײכֿטעָרע קאָר: 
פּער אַלס לופֿט מװען זיִך אױפֿהעבען אנ 
לגר אוּג דעָרגלײיכֿעָן אוּג 2) בּעֶשעֶנקטעָ 
מיַט פֿרײעָן וויִללעָן, מיִט דעֶר מאָגליבֿקײַט 
צוּ װאָהלען,. אױסצוקלייבּעָן (רעָר מעֶנש 


איָז פֿעסט אָבּנעֶנרעֶניִצט , אוּנ דאָך, ואָם 


וו יַלל געָהעֶן שפּאַציַערעָן, לעָרנעָן אוּנ. 


לעָדיָג נעָהעֶן ‏ א. ז, װו.). לײַדער ‏ אי און 
דעָם פֿאַך אויך ניַשט געלוּננעָן ; עֶרִשטעָנם, 
װיַלל די הײנטיגע פּסיהאָלאָניַע נישט מוֹדה 
זיין , - אַז עָם איַז פֿעָרהאַנדעָן אַ בּעֶזוּנרעֶרעַ 
קראַפֿט ;װיַללעַן"; זי זאָגט, אַז אַזױ װי, 
למשל, דֵעָר. װאַלד עֶקועֶסטיֶערט ניִשט , 
נוּר בּוֹיַמעֶר, ניִשט קיַן שטאָרט, נוּר הייוער 
אוּנ מויעָרעָן, אַזױ עֶקועֶסט טיַערם נושט קיין 
װיַללעָן אַלם אַ בּשֶוּנדעֶרְעָ קראַפֿט נוּר איינ: 
צעָלנעָ פֿעָרלאַנגוּנגעָן, אײַנצעֶלֹנעָ עוועָללעָןף 


דאָך אַזֹי אַנגעֲנעָהֶם דרעָהעֶן זיַך אוג זומזעָן. 


-- לאָ'מְיַר. טאַנצעֶן , האָט מסכּים געָוועָועָן די 
פּופּע , מיין קאַו ואַליעָר. וועָט זיין דעָר פּאַפּעָגײ, די 
קאַטץ וועֶט טאַנצען מיַט'ץ האָהן, - דן טובּאַ מוט'ן 
פּוֹיק אוּנ דאָס האָלצעָרנע אל דאַט'ל מיַט'ן- עָנטיל. 

-- טאַנצעֶן , טאַנצעָן ! האָט אוּנטעָרג;יְהאַפּט 
קוּריַלקאַ, צוּשטעֶלט זיך גיכֿעָר, לעֶבּעֶרּגעֶר, פֿואָה. 
ליַבֿעָר, איך װועָל אַייך שוין בּעווייועָן אַ וואוֹנדעָר- 
ליכֿעָן טאַנץ, איך האָב אהן געטאַנצט איַן קיך 
פֿאַר'ן קאָניַג אַללײַן,, אוַן איַנעם מוֵט זיין קאָואַק . 
קוּקט , מעֶן דאַרף נור זעָהעֶן שפּרוָנגעֶן האָכֿעָר פֿאַר 
זיַך : אָט אַזוֹי, ‏ אַיינס צװוי, ;אָט אַזוֹי,, אֵיינס צװיל, 
אָט אַזױי, עִי דוּ, געָה דוּ , דרעָה זי , פֿראָה ויִך!-- 
אוג קורילג קאַ. האָט זיך אַזױי ‏ צושפּרונגעָן , אַו עֶר 
האָט אַ ננדעָרגעָװאָרפֿען אַפֿריהעָר דעֶן גצֶר , דֹעָרי 


| 


עָפּיִם" אוּנ בּעֶגעָהרעָן, אוּנ זיַי,. די פֿעָרלאַנ= 
גוּנגעֶן, זעָנעֶן נישט פֿרײ ; װאָהלען הייָסט 1 
נעָמעָן ראָס בַּעֶמטעָרעָ, אויסקלייבּען ראָם 
נוצליכֿץָ  ;‏ מעָן קאַנן האָבּעֶן מעָהר א 
וועֶניגעֶר שבל , אָרגעֶר אָרעֶר ריִכֿטיַגעֶר אָב 
שאַצעֶן, וואָס עָם ם איַז בָעָר אוג נצליכֿעָר, 
אֶבּעֶר פֿר יי, נאָר אָהן א סבּה, וואָהלעֶן 
איז ניִשט מאָגליך; אוּנ פֿוּן דעָר צוייַטעֶר 
זייט בְּעֶמעֶרקְעֶן מיַר איַן פֿיַיָק אוּנ כֿעָמיִע. 


װואוּנדערבּאַרעָ עֶרשיינוּנגעָן, אַז אַטאָמעָן 


אוּנ קאָרפּעָר ציַהעֶן זיַך צוּ אוּג שטויסעֶן זיַך 


אָבּ,. גלייך זײַ װאָלטעָן ג עָפֿיָהל 0 


אוּג שונאים אָדעֶר פֿרײנר געֲוועָועְן ו 
מיַר זעָהעֶן, אַז די נאַמוּר לאָוט זיך 


ניִשט ‏ מהיילעֶן,, אַז די עֶרשיינוּנגעָן לאָזעָן' 


זיַך איִן דעָר װיַרקליבֿקײַט נישט אָבּגרעֶניִצעֶן 
איַינעָ פֿוּן דֹעֶר צװוייַטע, מיַר האָבּעֶן איִבּעֶראַלל 
צוּ מהוּן מיט קאָרפּעֶר, אין װעֶלכֿץָ עָם 
געֶשׁעָהעֶן די ניַדריגסטע אוּג האָכסטץָ, די 
אֵיינפֿאַכֿסטע אוּנ פֿערװיִקקעָלטעֶסטץָ בּעָי 
וועָגוּנגעָן, אונ, די װיַססעַנשאַפֿט בּעָווייוט, 
אַז אוּנטעָרן נאָמעָן ,בּעָוועגונג" קאַננען מוָר 
פֿעָרואַמלעֶן אַללעָ עָרשיֹינוּננעֶן פֿון רער 


געָואָהנל;כֿסטען בּעֶוועָגוּנג, וועָנן אַ קאָרפּעָר- 
בּייט זיין אָרט, בֹּיִז רעָר האָבֿסטעָן בּעֶוועָגוּנג: 
איַן מוֹח --- דעָם געָראַנק . די כֿעָמיִע לעָרנט: 


אוּנס, . װײ אַװױי פֿון רי וַעֶלבּץָ אַטאָמעָן, 


אָבּהאָנגיַג פֿוּן דעָם סדר , לוט װועָלכֿעֶן זנ 
-,,..,, ,שי ,!."!ג}ׂץו}זׂ;ײ.".".-.ף".ב-ײכ.. ‏ .,י,,,,,,, אנ 


נאָך דאָס עֶנט'ל, דאָס פֿעֲרד'ל , די טרובּאַ אוג. ד. 


פּוֹפץָ. 
-- נעָמט. אֵיין, זייט . אַזױֹי ‏ גוּט, דעָן קיכֿעף 
עזוּת. פּנים , - האָבּעָן אַללע געֶשווֶעָן. עֶר האָט זוך 


אַזוֹי צוּדרעָהם,,. אַז עֶר װײיַס ניִשט, - אוֹיף װאָסער- 
װעָלט עָל אוּז, מיַט איָהם קאָנן מעֶן פּראָסט נוִשט- 


שפּוַעלעֶן. : 


-- קירולקאַ --- נאַרר! האָט זַך געבאָזעָרט דעָר- 


פּאַפּעגײ, - 


-- װאָס ! אנ אױפֿגעַשפּרוּנגען קוריִלקא, ‏ װצִי 


דערוועֶגט איֵהר זוִך מיַר ‏ אַזוֹ מעיז צוּ' זיין, איָהר 


האָט אָנגעֲויָהוט מיין כּבוֹד, ‏ אוָהֶר האָט מיך בּעָ-. 
לידוגְט, איָהר מוּזט זיַך מיָט מוַר שלאָגעֶן אוֹיף. 
אַוּעָל אוְן דעֶר מוָנוּט , אין דֹעֶר סעקיגרע, שוין. 
אוֹיף דעם אָרט, איַן צוּרה. אַרײן, אוֹיף פסטאָלעטען 4 


זי יא ר יי" *= 


עס 5 


= 


2 


יי 


א 6 יל א טאר רטמו יי יייז וע 
= 5 4 + יי 5 5 3 יי 
שש ירה א הארי ר 2 4:י-ש ,5 


שיט 7 דער עומה 


רער ררשרשרשל.ר ר ליטש 


לעָגעָן זיַד אֵיינעֶר נעכּעֶן צװײיַטעָן, װי אויך 
פון זייעֶר צאָהל, װעֶרעֶן די טוֹיזענראַרטיִגעָ 
קאָרפּעַר ; אוּנ די פֿיַיִק בּעָויָיוט אוּנס, אַז פֿון 
די זעלבּעָ בּעֶוועָנוּנג, אָבּהאָנגוַג פֿון דעָר געַ= 
שװיִנריַגקײט אוּג דעֶר לאָנג פֿון דער פֿאַליע , 
וועֶרעֶן פֿעָרשיַערעֶנעָ-עֶרשיינוּנגעֶן , וי ליכֿט, 
מאַגנעַטיַום, עלעֶקטריַצטאָט א. ז וו 
װיִססעָן הײַסט : קעֶננעָן די נאַמוּר { 
קעֶננעֶן די נאַטוּר היָיְסט דעָרגעָהעֶן די גע 
עָצֵץָ, לוט װעָלבֿץָ עָם געֶשעָהעָן אַללֹע 
פֿעָראָנרעָרוּנגעֶן איַן איָהר,. אוּג דאָך מװען 
-מיַר האָבּעֶן צוּ מהון נור מיִט אַ יין געָועֶץ, 
װײַל איבּעָראַלל, ‏ װאָס מיַר שטודיערעֶן 
-נישט, האָבּעֶן :מיַר אַלץ צוּ טהוּן מוט דעַם 
זעֶלבּעֶן שבל, מיט דעֶר זעֶלבּעֶן לאָגיק, וי אוֹיך 
מיט :יי אֵייגעֶנעַ מאַטעָמאַטושע ציפֿפֿעָרן.דעֶר 
אַײיגעָנעֶר. שבל דיענט צוּ. אַללעָ װיַםטענ: 
שאַפֿטעָן, מים די ועלבעָ ציפֿבֿעָרן בּעֶרעִ 
כֿעָנעֶן מיַר די צאָהל פֿון העָרינג איַן פֿאַסם , 
פֿון שמעֶרן איִן היִממעָל, די געֶשוויִנדיָג 
קייט, מיִט וועָלכֿעֶר אַ ליכט:שטראַהל פֿליָהט 
אַרוים פֿון דעֶר זונן אוּנ שלאָגט זיַך אָן איַן דער 
נֹעֶץ פֿון אונזער אויג , -אֶדעֶר דֹעֶר. עֶלעֶקְטרי= 
פֿונק פֿליָהט איִבּעֶר דעֶר דראָט פֿון טעָלע 
גראַף , װי אויך רי נעֶשוֹיַנריַנקייט , מיִט 
ועֶלכֹעֶר עֶם קוּמט צוּ אֵיין אַינדרוק פֿון 
יאַ שפּיִלקעָ:שטאָך פֿון דעֶר הוט בּיוֹן מוֹח 
אַרײן, -אוּג פֿעָרקעָהרט -- וי לאַננ עֶס רוֹי 


עָרט,אֵיידֹעֶר עֶם קומט אָן צוּם שפּיץ-פֿיַנגעָר 
פֿון פֿום דעֶר בּעָפֿעָהל פֿון מוח, עֶר זאָל זיַך 
אַיינבּיַיְגעֶן ! 

אובּעָראַלל ר ! זעָלבּץָ אַטאָמעָן, 
ד! ועֶלבּץָ בַּעָ יעָגוּנג אוּ3 ר!: 
ועֲלבּץָ אָררנוּנג! 

פֿאַר װאָס דעָנן זעָהעֶן אוּנם די עָר 
שַנוּנגעֶן אַזױי פֿעָרשיערעָנאַרטיג אוֹיס ? פֿאַר 
װאָס שטוּדיַערעָן מיר זי איַן פֿעָרשיערעֶנעָ 
װיַססעַנשאַפֿטען ? 

גאַנץ אֵיינפֿאַך: 1 װײַל אויפֿץ װעָג 
פֿון אֵינפֿאַכֿסטען בּיַ דעֶם פֿעָרװיִקעָלטעָסמעֶן 
האָבּעָן מיר עטליִכֿץָ ;איִקסעָן", - עֶטליכֿע 
איבּעֶרגאָנג, װאָס מיַר קאָננעָן נישט פֿעָר? 
שטעָהעֶן, וו! אויך, 2) ווייל אוּנזעֶר מוח אוו 
ניִשט איִמשטאַנד אַללעָם גלייך נוּם צִ 
בּעֶגריַפֿעָן,. אַללעָם אין אֵיין לעבּעֲנסציַיט 
צוּ שטוּריַערעֶן. 

מיָר האָבּעָן, דאַבֿט זיַך, אָטהעֶר, אֶהן 
אַ װאָג, װי אַװֹי וװועָרֹם פֿון איָהם דעָר 
דיַנסטער גאַז, װאָס לאָזט זיַך װאָגעָן ? אוָקם 
אָדעָר תֵּיקוּ, װי אִיָהר װיָלם . מיַר האָבּ 
אַמאָט נָן, נור וי אַװױי פֿון רוּ זעֶלבּעָ אט 
מעֶן װעָרעֶן, אָבּהאָנגיְג פֿון זיַעֶר צאָהל אוּג 
אָררנונג,- פֿעָרשיַעדעֶנעָ קאָרפּעֶר יט פֿעָר: 


ו 
. 
* 
1 


עֶ 
אָ 


שיַעהעָנָ, ‏ עֶנטגענעֶנגעָועֶצטעָ אַייגעֶנשאַפֿ, 
טעָן, װײיפעָן מיר ניִשט! פֿון די וֹעֶלבּע 
| אַטאָמעֶן שטעללעָן ‏ זיַך צװאַמטען לַעֲבֹּענ 


אייהא אאנאהאוטאאאאאקאני ייא ,בע ,םינינע ההתםס"םסםׂ"ׂ}"})ׂװ|ׂ!=!ױך;?;ײכצבג "יי 


רעגעֶנס, שפּיַוען , שוועָרטעֶר', מעֶסטעָר, פּיִקְעָם , 
האָק, גראַבּליעָם, -- שוֹין שטעָלט זיִך מיר עָנִי 
געָגעֶן, פֿעָרטהײַדיגט זוך! 
--- עִי! פּאַן ! האָט אױיסגעשריען דאָס האָלצערנעָ 
+ באָלדאַט'ל אוּב געחאַפּט קוריַלקאַ'ץ פֿאַר'ן קאָלנעָר, 
דוּ ביוט אפילוּ ניַטט שבּוֹר, נור אַ סקאַנדאַליסט, 
. מעֶן דאַרף דיַך אַ בּומל אָבּיִהלעָן, 


קוויִלקאַ האָט זיך געפּרובט אוֹיסְרייטעֶן, נוּר 

דאָס סאָלדאַט'ל אוז. געָוועָועָן אסך געֲונדעֶר. עָר 
האָט איָהן אַזזֹי רורפֿגעטראָסעלט , אַז פֿון אָרמעֶן 
קירולקא'ן זַעֶנעָן אַללעָ סקאבּקעֶם אַהױסגעָשפּרונגעֶן, 
-- אִי, אִי, זְעָהט ! האָט קוריַלקא געָיאָממעָרט, 

העָרר סאָלדאַט , װאַשץ בּלאַנאָראָדיעָ, איִך האָבּ 
: דאָך אוֹיף צופֿלײסעֶן, איַך האָבּ דאָך גלאַט אַזֹי, 


אוָךְ בּיִן דאָך זעָהר. אַ רוהיגעֶר,- איך ציעֶפּעָ דאָך 
קײַנעָן נושט, איַך אַבֿטע דעָן העֶררן פּאַפּעגײ אוּג 
אַללע סאָלדאַטעןייי , 
-- און קאָרבּיל איָהן / אין לעֶריְגעֶן קאָרבּ"ל, 
האָבּעָן אַללְעָ געֲשרוַעֶן, זאָלל עֶר דאָרטון זימצעֶן 
בֿיַז איִן דער פֿריָה , 
טעֶן האָט אָבּגעֶפֿוַהרט קירולקאַץ און קאָרבּ"ל, 
אַרינגעֶזעֶטצְט אוּג פֿעָרדעֶקט מיט'ן דעָק, עֶר האָט 
דאָרטיַן. געֶקלאָפּט, : געָרִסטעֶן,. געָדראַפּעָט , לסוף 
האָט עֶר געֶפֿונעֶן א שפּאַלט , אַרויסגעֶשטעֶקט דוּרך 
אוָהן דעַן קאָפּף אוּג אוֹיסגעשרעָן. 
--עִי, חבוה! אָט בין אוך רעָר העֲלר 
קורילקא ! אוּנ אוָהר זײַט אַללע ווייסע חברה'ניִקעָם, 
בּללבּוניקעם , קאָלבּאַסניקעֶס , : שלעֶפּעָר, שמאַטעָס, 
לעָקְעָר; פֿלאָקעֶר,; שטעָקְעֶר , קאַלביפֿלונש , שוונן. 
א 


איָהן אַרױסגעָװאָרפֿעַן דורבֿ'ן פֿענסטעָר, 


דער 
' 

ריַגעָ צעָללעָן, מיַר קאָננעֶן בֿעָמיִש די מַעָללעָ 
צוּנעָממעָן, מיַר קאָננעֶן װיַםסען, װאָס פֿאַר 
;אַ כֿעָמיַשעָ סוּבּסּטאַנצעָן (חמר) עֶס געָהעָן 
איַן אֹיָהר אַרײַן, נוּר, אַז טיַר נעָמעָן די 
זעֲלבּעָ סוּבּסטאַנצען אוּנ לעָגעֶן זיַו צװאַם= 
מעָן קוּמט דאָך אוּנם קיין צעֶללעָ ניִשט אַרױם, 
בּעװײַוט זיַך דאָך קיין לעבּעֶן נישט ! וי 
מעֶר װויָיסעָן מיַר, אַז אַללץָ קאָרפּעָר. פֿוּן 
מעָנשעָן,. טהיַערץ אוּנ פֿלאַנצעָן בּעֶשׁטעָהעַן 
פֿון אַיינצעָלנעָ צעֶללעַן  ;‏ מיַר. קאָננעָן אויך 
;אַללעָם װאָס לעָבּט,טאָדטעֶן, די צעֶללעֶן צוּרוֹק 
צוּצוּנעֶממעֶן , נוּר קיין צװײַ צעָללעֶן צװאַם? 

עָנשטעָללען, זײַ זאָללעָן װעֶרעֶן אֵיין קאָר 
יפּעֶר , אֵיין אָרגאַניַום -- קאָננעָן מיַר נישט ! 
אזוי װױ די אָרגאַנימעָן בַּעֶשטעָהעֶן פֿו 


; איינצעלנע צעללעָן, אזוי בּעֶשטעָהעֶן געָועֶל 
שאַפֿטען שמאַממען, . פֿאָלקעָר, ראַספען) 
פֿין אַיינצעָלנעָ אָרגאַניומעָן, אוּנ דאָך וועֶט 


זיַך קיינעָר ניַשט אוּנטעַרנעמעָן אוֹיסצוקנע 
טעֶן אַ ניי פֿאָלק, בּשעת װעָנן היסטאָרישץ 
גבּוֹרים װיַ, למשל, טיַטוּם, האָבּעָן אַ סך 
פֿאָלקעָר צוּ שניטטען, - צעֶרשטיִקקעלט אוּנ 
צוּװואָרפֿעָן אוֹיף שבעה ימים אוּג פֿוּן מאַם? 
סעָן איַז קיין ובר ניִשט געֶבּליַעבּעֶן. 

וואוּ עֶס מאַכֿט זיך אַיין איקס, אַ תּיקו--- 
דאָ איַז אַ גרעָניִץ צװיִשעֶן אֵיין װיַססעָנ: 
שאַפֿט אוּנ דַּעֶר צוװיַיִטעֶר  !‏ טי װיַיִסעָן , 
למשל, אַז דער געדאַנק װעָרט געֲבּוֹירעֶן 


עוֹטר 09 
איַן מוח, ‏ אַז יעָדעָם אַבר האָט זײַן פֿונקציץ, 
זיין דיַענסט ; אַז אַזוֹי וי די האַנר נעָמט אָן, 
דאָס אוֹיג זעָהט, דאָס אוֹיעֶר האָרט, אַזוֹי אוֹיך 
דעֶנקט דעֶר מוֹח ; אַז מיָר מאַכֿעָן דעֶן מוֹה צוּ 
שאַנדעֶן דוּרך אַ ראַנע, אַז אויבּ מיֶר שװאַכֿעָן 
איָהן אָבּ. מיַט נ:שט עֶסםעָן, ניַשט שלאָפֿען 
אֶדעֶר צוּפֿיַעל אַרבּײט, האָרט עֶר אוֹיף צוּ 
װיַרקעֶן, . פונקט װ! אַיין ‏ אַנדעֶר אַבֵּר אין 
רעֶר. וֹעֶלבּעֶר לאַנעָ; אונ דאָך װייסען מיַר 
ניִשט, װי אַזוֹי דֹעֶר געָדאַנק קוּמט אַרוֹיס ! 
אוג ‏ מיַר מועָן האָבּעַן אַיין עֶקסטראַ פֿיון: 
אָלאָניעָ, ‏ װאָס שטוּריעהט. פֿונקציאָנעֶן פֿון 
פֿעָרשיַעזיענעָ אַברים אוּג אַיין עֶקסטראַ פסי? 
חאָלאָגיעָ, װאָס האָט בּעֲזוּנדעֶר צוּ. טהוּן 
מיט פֿיִהלעֶן, װיַססעֶן אוּנ. דעָנקעֶן, - אַזױי 
האָבּעֶן מיַר אוֹיך אַיין עֶקכטראַ 


בּיִנדעָן זיך +' מאַכֿעָן קאָרפּעָר . אוּג אֵיין 
עֶקסטראַ פיָויִק, װאָס שטודיִערט ויַיַעֶרעַ 
אַײיגעָנשאַפֿטען ; אוּנ אוֹיבּ רי פּסוַחאָלאָגיַע 
האָט שוֹין פֿיִעל רעָרגאַנגעָן וועָנעֶן פֿיִהלעֶן, 
װיַססעָן אוּנ דעָנקען פֿון דֹעָם אֵיינצעֶלנעֶן 
אָרגאַניזם, קומט אַניַָעָ װיַססעַנשאַפֿט סאָציאָ 
לאָגיַע אוּנ װיַלל שטוּריֶערעֶן גאַנצץָ ג עָועָל- 
ש אַ פֿ ט עֶן, גרויסע אָרגאַניַזמעָן װי: ראַם= 
סעָן ,, פֿאָלקער אוּנ שטאַטמעָן ! 

יעָרעָ װיַססעָנשאַפֿט האָט איָהר אֵיינ: 
צעָלהיַיִט, בּיַי װעָלֿעֶר זי העֶבּט אָן, רי 


טישנ עטאבעד תווצמו :טראמס אאפננונאב:געופמאניוהתט ז-כאת:ת. 


געָהאָרט, אוב עָר האָט געֶשוועָן, געֲבּרומט, 
-געָליאַרמט,, בּ'ץ העַללעָן טאָג , = 

וועָנן אִן דעָר פֿרוָה זעֶנעֶן די קיַנדעֶר צוּגעָגאַנגעָן 
-צוּ דוּ שפּנעלעכֿלעָך , זעָנעֶן זי אַללע געָלעֶגעֶן אוֹיף 
זײַעֶרעזאָרטעֶר אוּג אפילוּ קורולקאַ אוו געַלעֶגעֶן בי 
דער פּוּפּעַ ‏ צופֿוסעַן ‏ גלייך װן עָם אנ גאָר ננשט 
יב3עֶשׁעָהעָן, 

-- זעָהט. נוּר , : האָבּעָן געזאָגט דוּ קוֹנדעָל, 
ידאָס האָט זוַך דאָך דער נאָכֿטנגעַר קיריַלקאַ אַהעֶר 
פֿערקליַעבּעֶן: װאָס זאָגט מעֶן אויף אוָהן ? ראָ. אוז 
דעֲנן דיין ‏ אָוט ? אַח, דוּ ! אַרײס !, אוב מעָן האָט 


-- אָט לייד איַך ועֶטצט פֿאַר'ן אמת אוּנ גלייך 
איִן סובּיַר, האָט געַשריַעֶן קוריַלקאַ . אוּף , וי שנעָלל! 
אוּג חלאָפּ! קורולקאַ איז ‏ געָפֿאַלללָן אוֹיף אַ שטײַן 
אוַן גאַפס , 

-+ אַח! האָט עֶר געֶקלאָגט זיַך פֿאַר דעָם שמון. 
וועָנן איָהר װאָלט געָוואוּסט , פֿון װאַננעָן איך בין 
געקוּממען צוּפֿאָהרעֶן , פֿוּן װאָס פֿאַר אַ חוֹיכֿעֶן אָרט 
איִך האָבּ זיַך ‏ אַראָבגעָלאָועָן! איך בּיִן געֲויעועֶן 
דאָרט:ן,. דאָרטיַן אוָן גרוֹיסעֶן זאַל, איֶך האָבּ ג;האַט 
אַ סך שפּיַעלצייג : אַ פּוֹיק, ‏ אַטראָמפײט, אַ פֿלײט, 
אַיין. עֶנטיל, אַהיַהנדעָל, אַ שאָן מאַמזעָל, װאָס 
האָט געֶװואָלט חתונה האָבּעֶן דוקא טיט מור, 
אַ נאַררישען פּאַפּעגײ , וועֶלבֿעַן איַך האָבֿ געַרופֿען 
,פּאָפּקאַ --- נאַרר" אוג אַ שלעָפֿטעָן, + האָלצעָרנעֶן 
מאָלדאַט, ‏ עָר אוז געֲוועָזעֶן א שרעקליֿ;יַר סקאַנראַ- 


4 3 


יט רעבאר 25 ,20 


/ױ דער עוֹני 


בֿעָמיַע -- דעֶן אַטאָם, די פֿיזיָק -- דעָן קאָה? 
פּעֶר, די בּיאָלאָגיַע (רי לַעָהרעָ פֿון לע בּע)-- 
די צעָללע, די פֿװיאָלאָגיע --- רעֶן אָרנאַן 
(אָבר), די פּסיַחאָלאָגיַע --- דעֶן נעָרוו , (פוּן 
װועֶלבֿען עָם פֿעֶרבּיַנדעֶן זיַך .קניפּעָן" בי 
ניַדריַנץָ אוּנ געָהיָרן (מוח) בּיַו האָבֿעָרעָ 
מהיערע) אוג די סאַצואָלאָגיע -- די ג עי 
ועָללשאַפֿט, 
די גרעניִצעָן צװיִשעָן זי זעָנעָן, ‏ וי 

געָואָגט 7 איִקסעֶן אֶדעֶר די תּיקוּ'ם: דאָס 
הייִסט, דאָ, וואוּ אוּנזעֶר וויספעֶן (ניִשט די 
נאַמוּר) א זיך איבּעֶר װי אַ פֿאָרעָם אוּנ 
מיַר קאָננעָן נאָך ניִשט צװאַממעַנבּיַנדעֶן איין 
עָקֹק מיַט'ן צװיַיטעָן . 

וועֶנעֶן ספּעציאַלומאָטען װאָס עֶרלייכֿטעָרן 
דאָס שטוּריִערעָן, ‏ ועָלַעֶן טיֶר רעָדעֶן אויף 
אֵיין אַנדעֶר אָרט; דאָ װיַללעָן מיַר נור 
בּעֶמעֶרקעָן,. אַז אַזױ װי די כֿעָמיַע שטוּדיַערט 
די אַמאָמעָן אוּם צוּ דעָרקעֶננעֶן דעָן בּוֹי פֿון 
נאַנצעָ קאָרפּעֶר , אַזױ װי די פֿיַיִק שמו' 
דיַערט אַיינצעַלנע קאָרפּעֶר, אוּם צו דֹעָר? 
קעֲננעֶן די נאַטוּר;עֶרשיַיְנוּנגעָן פֿון קאָרפּעָר , 
אַ, װי רי בּיאְלאָגיִע העבּט אָן בײ 
צעַללען אום צוּ. קוממען צוּץ אַ בּעָגריִף 
פֿון לעֶבּעָן. בּבלל, אוּנ רי . פֿוזיאַלאָגיִע 
העֶכּט אָן פֿון פֿונקציאָנעָן פֿון אַיינצעלנעַ 
אָרנאַנעָן (גליַערעֶר), אוּם צוּ פֿעָרשטעָה: עָן 
די אַללגעֶטיַינעָ װיַרקוּנג פֿון גאַנצע אָרגאַניו? 


טפ קר טנעפע טסדער :עבט :לקעד מע :אסוד .רשב עו גע קנ:גר20:עענה א 


לוַסט, אַ שׁוֹר המוער, נוּר איַך האָבּ אֹיָהן װײַך 
געָמאַכֿט, געָהאַפּט פֿאַר'ן קאָלנעָר, אַטראָסעָל 
געֶטהאָן -- טראַת אוּג אִיִן קאָרבּ'ל אַרַיין , אַח! וי 
גוּט עֶם װאָלט געֶוועָועָן, אַז יעָדעֶן נאַרר זאָל מעֶן 
פֿעָרזעֶטצ צעֶן און אַ קאָרבּ'ל אונ יעֶרעֶס קאָרב'ל זאָל 
שטעָה'ן אופֿן טואָטואַר אַנשטאָטט אַ טוּמבּע 
אִוָהר יס , וי שאָן דאָס װאָלט געֲועָועָן. 

-- האָרט, אָט געָאָגט דער שטײַן, װו 
װאָלט אין ר ועַללעֶ פּלאַצען אוּנ אַרײן נייעֶן קלאַפֿטעָר 
אין דר'עָרר , אבּן נושט לענען אוּנטעָר אַייך... 

-- אַח, איִך פֶֿרשטֹעָה אֵייך, איך פֿערשטעָה 
אֿיך , האָט געֶקלוּנגעֶן קורילקאֿ,' אי װניס , אַייך 
אוִן שוועֶר, ‏ איָהר . קאָנט. ניִשט דעָרטראָגעֶן, איך 
בִּין צו גרוים פֿאַר אייך, נוּר גלױבּט מוַר, אֵייעֶר פֿעָר- 
דוענסט וועָט ננשט פֿעַרפֿאַללעָן ועָרעֶן בּיי די ראַנקי 


: 
| 


מעָן, ‏ אַזֹי אויך אי דעֶר צוועָק פֿון רעָר 
סאָציַאָלאָגיַע,. װאָס העֶבּט אָן בּיַי געָועָלל. 
שאַפֿטעָן, צוּ דעָרנעָהן ד עֶן ווֹעָנ פֿוּן 
דעָר נאַנצעָר מעָנשהיַיִם. 


יפ 


בי 2 
דֶעם רִבִּין'ס צִיבּוּק, 


מעָנשעָן, נישט דוקא א ָ יורעָן, 
געֶרעֶנקעֶן נאָך, װי בּיי שרה רבקה'ן האָט 
אַמאָל געָפֿעָזלט, ניַשט דוקא קיִנרעָר , טור 
אפילוּ בּרוֹים, רהמנא לצלן ! פּשט:פשוט -- 
בּרוֹיִט ! חיים בְּרוּך אַללייַן, דעֶר מאַנן איָה: 
רעָר, אי שט אָנ ר יָג געֲוועָועֶן אַ גרוֹיעֶר 
חיר ; טאַקי פֿון דעֶר התחלה אָן, זייט רעָר 
שװעָר זיינעָר (עליו השלום --- אַיין עָהר: 
בָר יוּר געֲוועָועְן) האָט איָהן אַראָבּ. גע 
בּרעֶנגט פֿון אוּנטעֶר לוּנּלין. מעָן האָט 
בּאַלר געָועָהעָן, אַו עָם איו אַ כּלי , אַ בּרנה 
פֿון זיין לועבען' נאָמעָן ; אַז עֶם איָו אַזױנם, 
װאָס, אוֹיבּ עס בּרֹעָ נגט ניִשט משיח'ן, צאַפּט 
משקה פֿוּן דעֶר װאַנד! עֶר האָט שוֹין אַואַ 
צויה געָהאַט: איַן די מיַעפֿץ, אוּנטעָר. 
געָשלאָגעֶנע אוֹיגעָן, . האָט שטאָנריָג. עָפּיִם 
געַצימטעָרט אַ מין בּעהאַלטעָן שיינדעָל , 
גלייך עָמיִץ דרייַט זיַך אַרוּם מיט אַ לוט 
איִן אַ פֿיַנסטעָרץ שטובּ ! אַ בּלאַסם פֿנים, 
נור בּיי + װאָס:עָם:איו, האָט עָם אויפֿגע= 


בּאַרע שפּאָטעָרע דוֹרוֹתת. + אויף אַייך װעָט מעָן 
אָנשרייבּעֶן טיט גאָלדעָנע אוֹתיוֹת : ראָ איז געָלעָנען 
בּאַראָן. פֿאָן קוּווַלקאַ, איִם יאַהר.,. 

נור דאָ האָט אוּנטעָרגעָחאַפּט קווילקאַין דֹעָר 
בּעיִם, : מיָט על ר דעֶר הויזקנעַפֿט ראָט גע 
קעָהרט דעֶן טראָטואַר, אוּנ ‏ עֶר אוז אַראָבּגעפֿלױנען 
פֿון שטיין; 

--קעהר, קעהר! האָט עִר געֲשׁווַעָן, -- איַך 
האָבּ. לנעבּ רונקויַם, אַוֹעָק מיִם דֹעָם מיסט, מיַט 
דעֶר אוּנרײינקיַט ! אָט אַזֹי , אָט אַזֹי! 

אוּג עֶר אוו געשפרונגעֶן אובּעֶר'ן טראָטואַר און 
אַיינעָם מיט'ץ טוסט , בֿיו עֶר הֵאָט זך רפֿעַרפּלאָנטעם 
איָן בּעזיִם, 

-- נוּ, יעֶטצט וועָל איך פֿאָהרעָן רײטעֲנריָג 
אופֿ'ן בּעָזיִם, האָט עֶר געשרועֶן , אַרִיעָ! איִך פֿאָהף 


בּליָהט װי אַ ריו,, אַזאַ דונן הײטעָל האָט 
עֶר געָהאַט; בַּיי רי שלעָפֿעָן האָט בּעָ: 
שטאַנדיָג זיַך עָפּיִם געָװאָרפֿען , געָה אָקט -- 
אוּג מיָט אַ פשיט'ן יװועָפֿא עָר ה 
זיַך די בּרוּאה 10 מאָל אַרוּם געָנוּממעָן, 
אוּנ אפשר מעָהר ?! 
פֿעָרשטעָהט ול י אַללײיַן, אַז פֿוּן פְּשׁוּם 

לעָרנעָן איַז ניִשט געֲוועָועֶן װאָס צוּ רעֶרְעָן ‏ 
אַזױינס געָהט טיֶעפֿעֶר אוּנ ט יַעפֿעֶר 

זֹהַר,. עץ-חיים. ., װאָס אֵיֵהר װיַלט נור 
אַלליַיַן ! מיִט'ן רבּיַן, זאָלל לעֶבּעָן, פֿלעָגט עֶר 
אָבּויִצעֶן שעהץ לאַנג, אוּנ זי האָבֹּעָן 
צוויִשעֶן זיַך אפילו קייַן װאָרט ניִשט געָרעֶרט, 
נוּר אַליץ אױפֿץ אוֹיג, מיט'ן װאונק! נוּ, 
רעָר מיט אַ זוֹינעֶם מכּח ערו 

פֿאַר װאָס האָט'ץ דעָר בּית המררש 
געַרופֿען ;חיים בּרוּך שרהדרבקה'ס", אָדער 
בּקיצוּר : ,שרה רבקה'ם מאַנן", פֿאַר װאָס 
האָט מעָן אָנגעָהאַנגעֶן אַללץָ ,שערי בּינה" 
אינ'ם טאָפּף אַרבִּים מיטץ בּיִסעֶל הײַבעָן, 
מּיִט װועָלבֿץ שרה רבקה האָט געָהאַנרעָלט , 
איַז טאַקי ניִשט צוּם פֿעָרשטעָהן. זי אַללַן 
--- שרה רבקה --- האָט געֶהאָט װיַלד עגמת 
נפש דעָרפֿון . עָם אי טאַקי -- האָט זי 
געֶפֿיִהלט -- אַ כּבוֹד, װאָס עֶר היַיִסט אוֹיף 
איֵהר נאָמעָן, נוּר --זי האָט אָבֹּעֶר אוֹיךְ 
געֲוואוּסט, אַז אַזוֹיעָרנאָך קומט זי אָבּ מיִם 
אַבּיכל נחת אויף ד עָר װעָלט ! זי פֿלעָגט 


דער עוֹמל : 96 


גאַנץ אָפֿט, כּמעט אַפּאָר מאָל איַן דעֶר 
װאָך, קוּממען איִן בּית המדרש אַרין מיט'ן 
טאָפף אַרבּיס. ,חיים בּרוּך !" האָכּעָן די 
ישיבה-בּחורים אױסגעשרינעֶן, {דיין שפּייזעָרן 
נעָהט", נוּר חיים בּרוּך, זעָהט אוים, האָט 
נאָך געפֿיהלט אֹיֵהר נאַנג אויף די טראָפּ: 
עֶר האָט שוין לאַנג פֿעָרשטעָקט די צוּרה 
אינ'ם זהר, אוּג איבּעָרן שטאָנדעֶר ציִטטעָרט 
נוּר ראָם פֿעממע , פֿעָרפֿעָרערטעָ שפּיצעָל 
פֿון דעֶר יאַרמולקע. נוֹר אפילוּ אויף. דעָם 
שפּיִצעָל קוקט זי אוֹיך נישט ; זי קוקט בכלס 
נישט אין זיין זייט אַרײן, זי װיַלל נישט 
זעֶהעֶן װי רי שכינה רוהט איִבּעֶר זיין לעֶרְנעָן, 
זאָללען זיַך איָהרע אוֹינעֶן נישט פאַשקן אוית 
דעָר וועָלט . אַלץ -- טראַכֿט זו -- האָרטין 

דאָרטין,. אויף יַעָנעֶר ווֹעָלם ! נוּר איַן האַרץ 
פֿיהלט זי דאָך אַ װאַרמקײט, אַ נחת, טהייל 
מאָל פֿיָהלט זי זיך אַבּים? וי בּעֶרוֹישט, 

וי נאָך אױסטוּנקען אַגאַנץ קעֶלעשִקל 
צוּקַקעֶר:בּראָנפֿעַן אוֹיף אַבּרית ; די ישיבה= 
בּחוּרים װייַסעֶן שׁוין דערפֿוּן אוּנ ... נאַררעָן זי 
אָבּ אוֹיף -דעֶר מאָם, נעֶמעֶן אַרוֹים אַנראָס= 
כַעֶרעָ רעֶשט, ‏ מעָן חאַפּט בּייץ אֵיָהר אַזֹי 
אַבּיִעָל. אַרבּיִם.  ..‏ אוּנְ. פֿעָרפֿאַללען ! פֿון 
בּית המדרש נעָה זי אַרוֹים עָפַיִם וי אוֹיפ= 
געָוואַקפּעֶנעֶר, גראָססעֶר, מיִט אַ העָללעָרן, 

פֿרײעָרן בּליק! עָם אי זי נאָר נִיִשׁם צוּ 
רּעָרקעֶננעֶן, א זי אי שוין ‏ אַ װײיבֿעָל פֿון 


......5:5:,44::54:2:455:5,,,,,,,,,,,,,, ג,, ‏ ,יי כ6=.ץשצע טס 


גלייך איַן הוַנאַ ‏ צוּ'ם חִינעויִשעָן קיסר , עֶר מאַבֿט 
מיך פֿאַר אַ ירש פֿון זיין מראָן . 
נזר דעֶר הױזקנעַכֿט האָט אוָהן אַוװועָקגעֶטראָגעֶן 
אי אֵיינעָם מיט'ץ בּטזיִם און קיִך אַרײן אונ אַוועָק 
: נשפטן אמבען 
געשטעַלט איַן זו ויגקע על נַעֲבֹּלן ן אוז בעֶן. 
-- גוּטעֶן מאָרגעֶן !האָט אוי סג עֶשריַעָן קורילקאַ + 
איִך בּיִן געַקוממען צוּ יא פֿן דּעָם חוַנעֶושעָ 
: לאש יי 
קיסו ר אנ געוועֶען אַ סך לֿם,., 
-- נוּ, דאָם אוז שי נישט אמת,, האָט געַ: 


זאָגט דער בע , איִך האָבּ דַך פּשוט אוֹיסגעֲקעָהרט' 


פֿון גאַסס, 

-- וי דעָרוועֶגסְט ט דוּ זיִך רעָדען טיַר עֶנטגעָגעָן, 
האָט וך געהיטצט קגּריַלקאַ, רול, דו, דוּ , פּראָסטעָר 
פֹּיעֶר ! איִך ײ יעל דיך גלייך איַן צורקעל פֿעָר זעֶמצעֶן 
אוג דאָרטנן- וועָט מעֶן דיַר געֶבצֵן אַ גאַנצעָן טאָג 


דויגאַסט קעָהרעֶן . 
-- אַה ! האָבּעֶן געואָגט די שפּאָנדלעך, װאָס 


זעֶנעֶן געַלעֶגעֶן אוֹיף דעֶר הרוּבּע,-- זֹעָהט נוּר, דאָס 
איוו דאָך דאָס שפּאַנדעל , װאָס 'מעֶן האָט נאָבֿטעך 


צוּג עֲנוּממעָן פֿון אוּנז אַרֹיף , אַח, סאַר אַשלעָפֿט ,. , 


אֶבּג עֶבּרעֶננט , קאָטוג שפּאָנדעל דאָס איֵז געװואָרען? 
נור דאָך אוּנזעָועֶר אַ קרוב. װאָס מאַכֿסט דוּ, ליעב 
בּרוּרעֶריל ? 


-- װאָס פֿאַר אַ בּרוּדעָר'ל בּיַן איִך אַייך ! האָט! 


געליאַרמט קוּריַלקאַ, איָהר קיכֿעַן -געזונרעס { האָלץ= 


פֿלאָקעֶר ! איִך בּיַן פֿורסט ; גראַף, בּאַראָן פֿיִש ; פֿון | 


קורולקורו ! אוּג. קורוַלקאַ אוָז אַרױסגעשפּרונגען פֿיך 
בּעֲויִם אוּב געפֿאַללען אוֹיף דער דולעַ נעַבּעֶן אויבעָן . 

-- װײַ קאָנן ‏ מען ניִשט אַרוֹים פֿוּן די כּלים, 
האָט עֶר ‏ שוין שװאַכֿעָר געֶבּרוּמט, -- נור אוך בקן 


נאראישט 


בענב ישה, = קויטייה לעג : 


אפיל 


ידידי 505 


שער 


עֶטליִכֿע אוּנ צװאַנציג יאֶהר--- אָהן אַ קנייַטש 
אוֹיפֿ'ן שטעָרן, טיט אַ געֶריַיִטעֶלט חנוריג 
פּנים'ל, גלייַך זי איָז עֶרשט פֿוּן אוּנטעָר דֹעֶר 
הוּפּה אַרױם! אוּג פֿון דעָם טאַקי -- אַז זי 
דעֶרמאַנט זיך --- האָט זי נאָך מעָהר ענמת 
נפש, עָם וועָם איָהר, --- טרויעָרט זי איַן 
האַרץ, --- גאָר ניִשט בּלייבּעָן אויף יעָנעֶר 
וֶועֶלט, זי וועָט אַרופֿקיממעַן װי אֵיין אָבּ; 
געָפֿליקטע גאַנו, אָהן אַ פֿעָדעֶר פֿון אַבוּת 
אוֹיפֿ'ן לייבּ ., , װאָרוּם, װאָס טהוט ױ 
דעֶנן?זי דרעָהט זיַך אַרוּם מיט'ן מאָפּף אַרבּיִס 
איִן גאַסס, טראָגט אָבּ פֿוּן אַיין דאָננעָרשטיג 
צוּם' צװיַיטעָן די היַיִבֹעֶן איַן עֶטליִכֿץָ הייזעָר 
אַריין ! װאָס ה אָ ט עֶר פֿון איָהר ? כּל זמן 
רעָר פֿאָטעֶר עליו השלום האָט נאָך געֶלעֶבּט 
אוּנ דאָס ראָדעָל האָט זיך געֲררעָהט, אוז 
געָוועֶועֶן אַ דירה אוּג צוּ עֶססען, אוּנ צוּ 
טרינקעָן טאַקי כּיר המלך. היינט ? אוֹיף 
אַללְעָ שונאי ציון נעָאָגט ! דֹעֶר נדן אוו 
עֶרניִץ פֿערפֿאַללען געװאָרעָן, ראָס הייועָל 
פֿעַרקױפֿט ! איִן דער פֿריָה פֿיִשײגריַץ --- 
קאַרטאָפֿעָל מיט װאַססעֶר; בּיי נאַבֿט אַ יאַפֿיס 
מיִם אַ נאָפֿטיגעֶן בּיַיגעֶל ! אָט דאָס איִז זיין 
עולם הזה! שוֹין 7 יאֶהר האָט זי אֹיָהם 
אפילו קיין קאַפּאָטע ניִשט געָמאַבֿט,. , אויף 
פּסח -- אַ היטל,. אַפּאָר שטיפֿעָל, ניִשט 
מעָהר! משבת לשבת גיִם זי איָהם אַרוֹיִם 
אַ העָמד ; אומשטיינם געָואָגט -- אַ העֶמד ! 


שפּיִנוועֶכֹּם ?זי מראָגט שוין אַ בּרילל דווך 
די העָמדעֶר ; צַעֶרעָ אוּנ צעָרעָ אוֹנ גאָר 
נישם... 

,רבּונו של עולם, -- טראַכֿם זי, -- אַן 
מעָן װעָט נעָמעֶן אוֹיף יעָנעֶר וועָלט אֵיין אות 
פֿון זײַן תּוֹרה אויף אַ יין װאָנשאָל, אוּנ 
אויף דֹעֶר צװויַיַטעֶר ועָם מעָן אַרױפֿלעָנעַן 
אַללעָ -מיינעָ יאַכֿליַך מיט פֿיַשגריצעָן מיט 
מייַנעָ אוֹיגעֶן צוּ... װאָס וועָט איִבּערוואָנעָן ? 

זי װײַסט אֲפִילוּ, אַז עֶס איַז פֿעָרקניפּט 
אויף דעֶר וועָלט , איַו פֿעָרבּינדעֶן אוֹיף יעָנעָר 
אוֹיךְ ! אַז ניִשט אַזױ געָשויִנר טהײיַלם מעַן 
דאָרט אבּ אַ מאַנן פֿון אַ ווייִבּ ! אוּנ עֶר וועָט 
דעָנן לאָזעֶן ? אַזאַ בּריַליאַנט וי עֶר איַז ? זי 
זעָהט דעָנן ניַשט, װי עֶר װיָלל דוקא זי 
זאָלל אויך טועם זייִן בּיַַים עֶסטעָן... עִם 
איַז נאַרריַש, עֶר וועָט דאָך ניִשט רעָרען, 
נור טיט די אױגעָן טאַכֿט עֶר; אוּנ אַו זי 
מאַכֿט זיַך ניַשט װיִססעָן, בּרוּמט עֶר , װי 
איִן מיט'ן שמונה עשרה . . . לאָועֶן וועָם עֶר 
נישט --- נייַן ! עֶר וועָט ניִשט בּעֶשטעָה'ן, 
עֶר זאָלל זיִצעָן אויף דער פֿאַטעָר:שטוּהל 
צוויִשעָן צדיקים אוּנ אָבוֹת, אוּג זי זאָלל זיַך 
עָרנֹיַץ אַרוּם װאַלגעָרן איִן עולם הֹתֹּהוּ, אין 
װיסְטעָ װאָלדעָר... װאָס העָלפֿט עָס 
אֶבּעֶר, אַז עָרשטעָנם וועָם איָהר גלאָמ זין 
אַ חרפה. די אוֹינעֶן אױפֿצוּהעבּעֶן צװויִשעָן 
די אִמוֹת : די בּושה װעָט זי פֿעָרבּרעָננעָן ; 


ניַשט קִיַיִן נוטר שנאה : איך האָבּ לוַעבּ צוואַרמעָן | אייך אַרינגעָװאָרפֿעָן אן אוֹיבעָן. לכל הפֹּחוֹת װאָלט 


זיַך נעֲבּעֶן אַ הרובּעָ, 

וועָנן דוּ רײַנוט זיִך דורך איג קומסט צווק, 
אנז דעֶר רוֹיךְ פֿון פֿאַטעַרלאַנד אונז אַנגע: 
= נעָהם אוג ניִם , 
| = אַלץ אוז דאָ. אַזוי גוּם,. איִך האָבּ זיִך אוּם. 
געָקְעָהוט איַן מיין ממשלה , גוּטעֶן מאָרגעֶן , העָרר 
קאָטעֶר װאַסקאַ, . איִך װעָל אַייך מאַכֿעַן פֿאַר מיין 
אונטעָנדאַנט: בּיי ‏ אַייך פֿונקלעַן אַזוֹ דו אויגעָן, 
אנִך קאָנן אויך פֿונקלען. וועָנן אוך בּין געָועָועֶן 
איַן גרוֹיטעֶן זאַל, האָט בּיי מיַר אופֿ'ץ קאָפף געַפונ: 

קעָלט אַ שטעֶרן אין דנעלע װאָלקענם, ‏ / 
-- האָרט , האָט געָאָגט דֹעֶר קאָטעָר,, איִה 
זיים דאָס אוננוטצלוכסטע וועָועָן אין רעֶר גאַנצער 
וֹעָלט, עֶס װאָלט וְעָהר גום זיין, װעָנן מעָן װאָלט 


איָהר געֲבַּעֶן אַ בּיסל הוטץ, 

דעָם קאָטעֶר'ס וואוּנש איַז עֶרפֿוהלט געֲװאָרעֶן. 
די קאָכֿיַן האָט אויפֿגעָהוֹיבּעֶן קיריִלקאַ'ן אוּג אַרײנ, 
געװאָרפֿען און אוֹיבעֶן, 

-- זעָהט אַללעָ! האָט עֶר אוֹיסְגעֲשויַעָן, זעָהט! 
איַךְ געָה אוַן פֿייעֶר פֿאַר ראָס פֿאַטעָרלאַנד ! 

נוּ! לעֲבַּעֲדוגעֶר צוּ דעָר זאַך ! איה אַללע 
נאַררוַשעָ האָלץ ! לעֲרנט זיִך פֿון מיַר, אָט אַװי 
דאַרף מעֶן בּרעֶננעַן, טראַת, פּיַש, טוּק, טשיַק!!, 

אוּג קירילקאַ איז פֿעָרבּרעָננט געָװאָרעָן, פֿון 
אוָהֶם אנ געֶבּליעבּעֶן נוּר אַ בּיעֲלְעָ אַש, 

אוּג װעָגן דוּ וועֶפט אַמאָל. נעָהמעַן אַש און 
האַנד אַרײן, טאָ היט זיַך., חאַפּ זיִך נוִשט מיט דער 
האַנר פֿאַר דן אוֹיגעָן : אין זוַד קאָגן אַרינפֿאַללעַן 


דער עומר 100 


ייט 


:אוג צוװויַיִטעֲנס האָט זי קיין קיַנדעָר נישט .. 
;יאָהרעָן ציהעָן, יאָה-עֶן פֿליִהעֶן",.. 7 יאָהר 
זואהנט זי שׁוֹין , נאָך דריי. בּעֶשׁריִגעֶנעָ יאָהר 
אוּנ ---אַ נם 1 זי װעָט איָהם דעָנן רעדעֶן 
דאָס אַנדעֶרעָ װאָרט :? אֵיין אַנדעֶרעָ װעָט 
זיין פֿוּסבּאָנקעָלע זיין איַן גן עדן אוּנ זי 
וועָט זיַך,. נאָטט װײַסט, מיט װאָס עָם 
איַז פֿאַר אַ שניַיְהעָר, פֿיַנסטעָרן עָרגיִץ 


-און גִיהנוֹם,,. װאָס ? עָם קוּמט איָהר 
-מעָהר? 


ניַשט אַיינמאָל קומט איָהר אַ שניידעֶר 


-אָדעֶר אַ שוּסטער צוּ חלום אוּנ זי חאַפּט זיך 
-אויף מיַט אַ יללה . עֶר װעקט זיַך אוֹיף דֹעָר: 


שראָקקעָן , בּיֵי נאַכֿט איַן ‏ דער פֿיַנסטער 
רעָדט עֶר אפִילוּ, פֿראָנט : װאָס איַז? נוּר 
זי אָנטפֿעָרט : נאָר ניִשט! זי װײיַנט, בּעָט 


גאָטט, עֶס זאָלל אַיָהר. אַרויִן אַ בּרכה אין 
ירי אַרבּיִם אֶדעֶר איַן די הײַבעֶן. 


אוּנ עֶר איו טאַקי געֲוועָועֶן אַבֹּרי= 


-ליאַנט ! אַ נאַרריַשע יוּרעֶנעָ, טראַכֿט עֶר, אין 


װאָס אֹיֵהר נעָהט דאָ! אוּנ פֿון דעָסט וע 
געֶן -- קלעָרט שֶר -- דאַרף מען עָפיִם צוּ 
טהוּן דעֶריננַעֶן ! אפשר װועָט זי זיִבֿעֶר אַמאָל 
עָפּיִם נעָמעֶן איַן מויל אַרײַַן, פֿעָרגיַננעֶן זיַך ! 

עֶר האָט געֲוּבֿט אין די ספּריִם אוּנ 


;געֲזיבֿט, נור אַמאָל מאַכֿט זיך, אַז װאָם 


זאַכֿעָן קוּממען בּהיסח הרעת, אוּמגעֲריִפֿט ! 


מעָן זבֿט, געָפֿינט מעָן דוקא ניִשט ! אַזױנע 


יל יי 


טהיַיֵל טאָל -- דאַכֿט זיַך איָהם -- אַז עֶר 
איז שוין אויף אַ דרך, איַז איָהם, ‏ מעשה 
שטן , עָפּיִם מבלבל , אוּג עֶר מו אָנהעבּעֶן 
זוכֿעָן אוֹיףדאָס:נײַ ! עֶר האָט זיִך מישב גע 
וועָעֶן צוּ מאַכֿעָן דעֲרפֿון אַ שמוּעָס מיִט 
איָהם, זאָלל לעֶבּעֶן ! עֶס איַו אֶבֹּעֶר שוועָר 
גענאַנגעָן, אַיינמאָל האָט דער רבּי נישט 
נעָהאָרט , פֿעָרטראָגעָן געֲוועָועָן { צוויי= 
מאָל האָט עֶר געָשאָקעָלט מיט'ן קאָפף 
ניִשט אַהיַן אוּנ ניִשט אַהעֶר, דאָס דריַטטע . 
מאָל האָט עֶר געאָנטפֿעָרט : 

--- הוּם ! אַ ודאי װאָלט אַ יושר נעֲוועַ= 
זעָן, נוּר דעָרווייל איַז עָמֹיִץ אַרײיַן געָקוּממעֶן. 

דעָרנאָך, איו עֶר עֶקסטראַ געָפֿאָהרעֶן 
אוּנ געָפֿראָגט: נוּ? 

--נוּ !ָנוּ ! האָט דעֶר רבּי געָאָנטפֿעָרט , 
אוּג װוייִשעֶר גאָר נישט. 

אַינמאָל זיִצש חיים בֹּרוּךְ בּיַיִם רבי'ן 
ערב שבּת אוּנ גיִט אַ זיפֿץ, 

-- קיין שמויַנעֶר -- בּאַזעָרט זיַך דעָר 
רבּי --- מייַנס אַ חסיד זיַפֿצט נישט . װאָרעֶן 
טאַקי, װאָס ? : 

--- די היַיבעֶן --- אָנטפֿעָרט חיים בּרוּך , 

-- מעָן האָט שוֹין אין כּל תּפוּצות 
ישראל חלות געֲבּאַקְקעֶן --- אָנטפֿעָרט דֹעֶר 
רבּי  !‏ פֿרײטאָג נאָך צװעָלפֿעָן רעֶרט מעֶן 
ניַשט פֿון קײַן היַיִבעָן ! 

נוּר שבּה:צוּנאַבֿטס האָט שׁוֹין חיים בּרוּךְ 


אַ שטויבּ פֿון קוּריַלקאַ'ן,--- אַח,. וי דאָס וועָט דיַר 
די אוֹיגעֶן אוֹיסעֶססען ! 

אוג װײַסט דוּ ?. די קוריַלקאַ'ס זעָנעֶן פֿוּן דעָסט. 
ועָגעֶן ‏ נומצלוך . זו: מאכֿעַן פֿעָטט דו עָרד מוט 
זיַַעֶר שטויבּ, נאָך זײַער טויד . װועָנן דיַר װועָט זיך 
אַטאָל מאַכֿעָן אוֹיף רײַן לעָבַּעֶן בּעֶגעֶגנעֶן א קוריַלקאַ'ן, 
װאָס דערעָסט אַללעָמעַן, פּלױדערט אַ סך אוּג טהוּט 
נאָר נוִשט, ווינַם, אַז דאָס אוו נושט אַנדעָרם, וו 
אַיין אוּמגעֶהעָנדיְגעָ מאַשון אוֹיף מיסטיגעָן דיין עָרֹר, 
אוֹיף בּעֶרעָקעֶן זו מנט - זײַן דונגעָר (נאַװאָו). ‏ דאָס 


-אוז גאָר! 


, וס . 


= לת 


צֶיעסְלַאוו, 
אויף דֶער גֶעפְּרוֹיְרֶענֶער שוב . 


(פֿון פאָלנישֶען, פֿרײ איבערזעצם). 

אַמאָל, פֿאַר יאָהרעָן , בּיַן איך געָוועָועָן אֶבּעָר 
גאָר אוֹיף אַ הוֹי5 ע מדרגה, . , טאַקי ניִשט ווייט 
צוּם היַממעָל! אַז איַך האָבּ און אַ שטוללע נאַכֿט 
אַ פֿעַנסטעֶר נעאָפֿפֿענט, האָבּ. איִך געהאָרט װײָ 
מלאכים זוַנגעֶן, . אוּג אַז אוּנטעָן און גאַסם האָט 
געפּאַטשט אַ רעַגעֶן , . אַ וװוַננד האָט זיִך געשפּיַעלט 
טיט זאַמד אוּג מענשען ר אוֹינעֶן פֿעֶרשוטט, אוז 
בּיי מוַר,, אויבּעֶן אוַן דעֶר הויך, געוועָזעֶן אַזֹי רוהיג , 
אזוֹי שטילל , אַז מעָן האָט געֲהאָרט יעֶדעֶן דראַפּ 
איַן דו מייועָן-לאָכֿלנך. ‏ עֶס האָט וו מיַר אפילו 


נּ 
: 
אי 
: 


8 - דער 


אַרױפגעָרעֶרט בּפִירוּש: 

-- רבּי, --מאַפֿט עֶר , -- אפשׂר װאָלט 
איָהר זיַך מַבנים געְוועָזעֶן איַן דעֶר זאַך? 

נוּר דעֶר רבּי וועָרט ווייטעֶר בּאָו: 

--- אוּג דוּ --- מאכֿט עֶר -- בּיָט חולה ? 
פֿאַר. דוי תּפלה איו דֹעֶר היַממעָל, חם 


צשלום , פֿעָרמאַכֿט ? 

חיים בֹּרוּךְ האָט בּפִּירוּש געַהאָרט ;חס 
זשלום", עֶס אֹיָהם אַראָבּ אַ שטיין פֿון האַרץ 
אוּנ. פֿון דעָסטװעָגעָן איַז ויַיִטעָר אַװעָק 
אַ פּאָר חדשים אוּג גאָר ניִשט .. . אויף ראש 
השנה איָו עֶר. נעֲקוּממעֶן נאָך אוּמגעֶפּועלט. 
מוֹצאַי יום:טוב גיִט אֵיָהֶם דֹעֶר רבּי פּלוּצ: 
ליַנג אַקלאַפּ איַן די פּלייַצְעָם אַרײַן בפני 
קהל ועדה אוּנ פֿראָגט : ,חיים בּרוּך, װאָס 
פֿעָהלט דִיר ?ל" עֶר אוָז פֿעָרשאָמט געֶװאָרעֶן 
אוּג געאָנטפֿעָרט : ,גאָר ניַשט !" 

-- שקר ! מאַכֿט דער רבּי, -- דיָר 
פֿעָהלט עָפּיִם , 

---װאָס ? פֿראָגט חיים בּרוּך פֿעָרציַטטעֶרט 
8 אויף דעֶר צוּנג איָז איָהם שוין געֶלעֶגעָן 
די ,בּרכה איִן היַבעֶן אוּג אַרבּיִם", נוּר 

דדֹעֶר רַבִּי האָט איָהם ניִשט געלאָט צוּם 
װאָרט קוּממעֶן אוּנ אָבּגעֶצאָהלט װאָרטעֶר 
וי פֿעָרל : 

-- ,דיִר -- חיים-בּרוּך -- פֿעָהלט -- 
א -- ליוּלקעיציִבּוּק זי 

דער עולם איָז נבהל ונשתּומם ילע ושי טי 0 


געָראַכֿט, אַז די זוּנן שיינט בּיי מיָר איִן אַללעַ 
װװײַנקעלעֶך ! 
עָט, װאָס אַמאָל אנָו געָוועָועָן. י. 

אַ מענש. אנ -געוועָעָן יונג  ,‏ מוַט. אַגעָזונרעֶן 
מאָגען  ;‏ טאָג מיט גאָלרעָנעַ פּלאַנעָן , גאָפֿט מיַט 
בּרוליאַנטענע חלומות. , , זוּממעָר, װאַלר, רויוען . 
אוּג צויִשעֶן די רויזען האָט געֶקלוּנגעֶן עֶמצוּנם 
אַגעָלאָכֿטעָר אַ קלוִנג עֶנדיגם, אַ רוס וויַ א זיִלבּעֶר ץ 
גלאָקקעָל.., א היָממעָל מוט שטעָרן, גאָלדעֲנֹעַ, 
חנוריגע שטעָרנדלנך אוֹיפֿ'ן העָלל: בּלאהעֶן הוטמעל.. 
צונִשעָן רי שטעָרן איָו אוער מיין געֲה'עָועֶן, אוראי! 

טרויעָרוְגעַ מעֶנשעַן האָבּ איַך וועֶננֵג געועָהעָן, 
קלאָג: -לוערעֶר וועֲניג געהאָרט ‏ , . צװישעָן מיַר אוּנ 
דעם לַעָבּעֶן האָט אַ מלאך אַ זיידעָנע גּאַועָ אױפֿגע: 
האַנג עֶן, דורך וועָלכֿעֶר אַללעָ טרעָרעֶן ז וֶנעֶ פּאָעֶטיִש 


--- דוּ רױכֿעָרסט, מאַכֿט דעָר רבי, פֿון 
אַ פּיִפּקעֲלץ וי אבּעל:ענלה ! 

חיים בהורין איָו אַרוֹים דאָם פּיִפּקעֶלעָ 
פֿון מױיל, אוּנ עֶר האָט קוים אַרֹױסנע: 


שטאַממן ָל; 
-- א ֶּל זאָגעָן שׂרה:רנקה'ן. 
== ואָבֿ, טאַכֿט דעֶר רבּי . זאָל 


זי דיַר קע א ליוּלקע:ציִבּוֹק. .+ 
נעֶם דיַר-מיט מיין יום:טוב'ריָגעָ פֿאַר אַ מאָם נ 
כּהוֹיה זאָלל זי זײַן. 

אוּנ עֶר יא איָהם.. איְבעֶרנעֶגַעֶכּעַן 
זײַן ליוּלקע:ציַבּוּק + 

אוּג דאָס איַז עָם געָוועָועֶן איַן גאַנצעָן ַ 

נאָך אֵיידעֶר עֶר אי אַהְיָיִם געָקוּמעֶן , 
האָט מעֶן שוין איַן שטאָדטעָל געָוואוּסֵט, אַז 
חיים בּרוּךְ פֿיִהרט דְעָם רבּיֵנס יום:טוֹב:ריַגע 
ליוּלקעָיציַבּוֹק. +. 

-- נאָך װאָס, נאָך װועָנן ? האָט מעָן 
געֶפֿראָגט . אין אַללע נאָסליַך, איַן אַלֹלעָ 
הייזליך . -- נאָך װאָס ? האָבַּעַן געָצאַפֿעָלט 
אַללעָ יוּריִשץָ נשמהים ל 

נאָך װאָס ? האָט מעֶן זיַך אַלליַן גע 
אָנטפֿעָרט --- מן הסתם אוֹיף קִיִנְדעֶר ! 

חיים בּרוּךְ, דאַכֿט זיַך, ליירט נאָך 
אוֹיף דעָם,. װאָס אַללע לומדים ליירעֶן, מן 
הסהם וועט דעָר רויך פֿון רבּינס יוֹם:מוֹב 
1 ליוּלקע האָבעָן אױף רְֵעָם אוֹיך 

פְעוּלֹה! אַהאַ ! נאָך עֶפּיִם : שרה:רבקה 


געָוועָועָן , אש . יע אע זפֿצען זעָנעֶן דער ליַעבּעָם אײַגנקײ 
ליִך} אוג אוב עָמיץ צו בּרעָכֿט אַפֹֿס , קרוגט עָר 
בּאַלר אָלס נאַגראַרע אַפּאָר בּרעֶננעֲנדיגעַ אוֹיגעֶן , 
צוזויַ אַלאַבֿאַסטער האָנטלוך אוב אַ גאָלרעָן האַרץ, 
װאָס טרעֶטעָן זיין בֿעָט ניִשט אָבּ, ‏ בּיו עָר געָהמ 
מִיִם זי אוּנטער רעָר הופה... 

אויטעֶר דעָם האָבּ איך געָהאַט אַזיכֿעָרעָ אורעָץָ 
גליִקליך צוּ מאַכֿען די גאַנצע וועָלט, 0 


פָס א געֲוועָעֶן,. אוך געֶרעֲנץ גאַנץ גוּט -- 
פֿעבּװואַר ,. אַהייִם בּוַן. אוך געָקוּממען געפֿרוֹירעֶןג 
עָם אנז געוועזעָ אַ פֿראָסט,. אַ שטאַרקער , נוֹר אַלץ 
; אוּנטעָן ;: די שטעָרן אין דעָר הויך האָבּעָן געָלאַֿע 
אוֹיס אוָהן איִן ריז קלמע פֿזסטען אוּג : בעֶגליטשט 
זיִךְ אובערן זיידענעֶן טנשטיך .. אוּנ בּוי מיר אט אויך 


דער עומר 104 


רעשייר 


ליידט אויף די אויגעֶן, צוּ 22 יאָהר טראָגט זי 


אַ בּרילל, דעֶר רבּי האָט עָם אוראי אין זיִנן . 


געָהאַט, אַ קלויַניָנקייט חיים-בּרוּך'ם װייבּ ! 
אונ גלאַט ; צוּ װאָס העָלפֿט ניִשט אַזאַ 
ציַבּוּק ? אוג נאָך אַ יום-טוב-דיָגעָר ציִבּוּק 19 ! 
אוּנ אֵיירעֶר חיים בּרוּך איַז אַראָבּ פֿון 
יְדעֶר פֿוהר האָבּעֶן איָהן שוין הוּנדעָרט 
מעָנשעֶן געֶבּעֶטעָן, עֶר זאָלל בּאָרנעֶן דעֶן 
צִיָבּוֹק אוֹיף אַ חוֹרש, אַ װאָך, אַטאָג, 
אַ שעה , אַ מיַנוט, . אַ רגע, . . מעָן װיָלל 
איָהן אָבּניַלְטעָן ! 
נוּר עֶר האָט אַללעָם געאָנטפֿעָרט: 
-- איִך װיַיִם? פֿראָנט שרה רבקה'ן... 
אוּג אַנבזאה איַז איָהם אַרוֹיס פוּן מוֹיל ... 
שרה רבקה האָט אַ ואהל געָשאָפֿט יי . 
ח"י גדולים פֿאַר אַ ציָה פֿוּן דעֶר ליולקע? 
ציִבּוּק ! ח"י גרולים, נאָך נישט אַגראָשעָן 
וועָניגעֶר ! אוּנ ‏ דֵעֶר ציַבּוֹק העָלפֿט ! שרה 
רבקה האָט שוֹין איָהרם אַ הייזעָל, אַ שאָן 
על עֶס , אַ סך היַיִבעָן, אַ סך אַנדעָרעָ 


גוּם געֲוועָועֶן קון מלאכיםיגעזאַנג האָבּ ‏ איך 
דוּרבֿ'ץ פֿערמאַבֿטען פֿעַנסטעֶר ניִשט געֶהאָרט , נוּר 
זַלבּעַרנע שטראַהלעָן. האָבּעֶן אַרומגעָטאַנצט ‏ אנן 
-שטוּבּ, אַ מחיה ! עִם אוִן מוַר געֲועָועֶן גוּט, עֶס 
יז מיֶר וואהל געֲועָועָן.. , עֶם האָט זַיִך מוֶר נישט 
געֶגלוּסט אָנצוּצוְנדעֶן אַליכֿט; איַך האָבּ מיך ג עֶװאָרר 
פֿעָן אױפֿ'ן בַּעֶט אוּג פֿעָרקיקט אופֿץ פֿעַנסטעָר... 

מֿלוּצליַנג אי מוַר אַ בּיסל טרויעָריַג געֶװאָרעָןי. 

-- אַהאַ! דערמאַנן איִך מיך { - עִם געָהט צוּ 


יזוּממער'... עָם פֿיִהלט זיַך די היַיִם יי. 


איִך טראַכֿט אוג קוּק ווייטעֶר אויפֿ'ן פֿענסטער ייי 
די פֿעַרפֿרוירענעַ שוֹיבּ זעָהט וזעָטעֶן אוֹיס מיַט 
-דו אַלאַבּאַסטעֶר ווייסע צווייגליַך אוג בּוֹימליִך , װאָס 
בּיגעֶן זיַך איַבּעֶר אוֹג לעָגעָן זיַך אַיינס איַבּעֵרן 
-צוויַיַטעָן + י. דאָ, וואוּ עֶס ויַהרט אָן אַ שטראַהל, 
בּליצט וו אַ קר רעָלל אוֹיף דעֶר צווייג -- דאָרט לוגט 
זוַךְ אַ שטוקל דיַננע ַלבּעֶרנֹעָ קאָראָנקע.י. 
אוך בּעֲמעָרק עֶס עֶרשט וון צוּם עֶרשטעֶן מאָל, 
אוּג עָפּיִם אנִן האַרץ װעָרט װײַכֿעָר אוּג טרויעֲריגעָר , 
איַן דו אויגעֶן פֿעֲרדדעָהט זיִך אַטרעָהו אוּנ דוּרך דער 
מועָהִר זעָהט ווייטַעֶר אַללעס גאָר אַנדעָרם אוֹים , 
עֶס אַנדעֶרט זיִך דאָס גאַנצעָ ּוד אוֹיף דֹעָר שויבּ. .. 
עִם אוז נישט קיַן זילבּעֶרנעָ נעִץ, זי פֿעָר* 
בגריַענט זיך אוּנ אוך זְעָה בּחוּש אוּנזעֶר דאַך , זוּמטעֶר 


סחוֹרוֹת . זי אַללײַן איַז פֿוללעָר געָװאָרעֶן , 
געֲווּנרעָר , אױסגענלייֿט! זי האָט דעָם מאַנן 
שוין נייעָ וועֶשׁ נעָמאַכֿט אוּג רי ברוללען 
אַװעָק-געָלעָגט = 

פֿאַר עֶמליִבֿעָ װאָבֿעָן איָז מעָן געָקוּממעַן 
נאָכ'ן ציִבוּק פֿון פריץ וועָגעֶן ! מעָן האָט 
אַניַרעֶר:געֶלעָגט דריי זיַלבּעָר:רוּבּל, וי דעָנן! 
-- אוּג קונדעֶר ? װוילט אֵיָהן וויִססעַן . 
-- אוראי ! שוין דריי צוּ פֿיער . . . עֶר 

איז אויך אַ גאַנצעָר מעֶנש געָואָרעָן יי. 


און בּית המדרש איַז שטאָנדיָג אַ פּלפֿול. 
מהייֵל זאנ אַז שרה רבקה וויַלל ניִשט 
אוּנ ווֹעָט ניִשט אָבּגעֶבּעֶן דעָם רבין רעָן 
ציִבּוּק ; אַנדעָרעָ זאָנעָן, אַו זי האָט איָהן 
שוין לאַנג אָבגעֶגעֲבּעֶן אוג דאָס אי אֵיין 
אַנדעָרעָ עֶר אנ עֶר אַללײַן, חיים ברוך, שווייגט . 

װאָרוּם טאַקי , למאי נפקא מיניה ? אבי 
עֶר העָלפֿט ! 

: פיתום אנכאירוו - 

-=3442404:6:ה 

גואגאבעלתר. א 2וגעצענצום.. 
בּעָוואַקסען מיַט מאָך, ., אָט, ניַררוָגעֶר ברעֲננעָן 
ד! קליונע שייבּליַך ,, , עֶס מוּם זיין פֿאַרנאַבֿט אוּג 
די מאַמע שטעָהט בּיים קוימען אוּג קאָפֿט וויעציעָרֹעָ; 
פֿוּן פֿלאַמם בּרעננען די. שויבּעָן. ,, אין דער יט 
לוגט מיין בּרוַרעֲרל אוֹיף דעֶר פאָרלאָגעַ, מ 
בּרעֶננעֲנדיגעַ אוֹיגעֶן , אַ שאָנעֶר יוּנג װעט :2 
זיין , נוּר בּלאַסס איַז עֶר אוג שטאָנדיג פֿעָרטראַכֿט, 
גי אוַן די דריי יאָהר, װאָס עֶר אוַז אויף דֹעָר 


װועָלט, אוָז אוָהם שוועֶר דעֶן היַממעָל צוּ פֿעֶרג עֶססעֶןיי- 


דעֶר טאַטן איָז געָוויִם בּיים דאַװונעֶן, נוּר עֶרנסט 
שטעָהט אוּנ ריט צוּם טוש די שוועֶסְטעֶר , אויך 
בּלאַסליך, מיָט האָהר לאַנגע, װײכֿעַ וי לעָן.. א 

אָ! ווייט, װוייט אוו נאָך דאָס אַלְלעָם. +. נאָך 
עֶטלבֿץ װאָפֿעָן צוּם פֿרייעֶן דאָרף , צוּם זּממעֶררגעָך 
לעֶבּעָן.. : 

פּלוצלונג װועָרט טוּנקעָל די שוֹיבּ-- 

אַ װאָלקען האָט דעֶן הוממעָל בּעֶרעֶקט י 


אוּג אַ װאוּנדעָרלוכֿעַ זאַך : דעָן זעֶלבּעֶן פֿאַר- 
נאַכֿט איָו אוּנועָר הוֹיז פֿעָרבּרעָנט געֶװאָרעֶן , 


1 פען : 
יי יט 


6 יז +בע די 


0 19 דער עובר 


ו5ן 


קָרִימּיק. 


א קאָטיִקם עָט אַ.בּרעֶסלעָרס אוֹיסגאַבּעַן, װיססענשאַפֿטליפֿע 8 -בוָב 
עֶרשטעָס בּוּך: וון אב מעֶנשעָן געֶלעַבּט יי 
יֹאָהר צוּר וק. פֿאָרפֿאַסט פֿון פּאַוולאָוווְטש, אובעֶרועָצט דורך קאָטוק אוג בּרעֶסלעָר, 
{ אס = װאָס איך וועָלל אַייך | האָלצעֶרנץָ פּלאַסטונקעם, . אומגעָשמיִערטי 
10 אֶה יש א קאָטיִק עָם בּרעֶסלעָרם | מיִט װײַבֿץ שמיערונג, האָבעָן רעָם עולם 
א ער גראַממאַטוק אוּג לאָניק : | געֶקלונגעֶן װי פּריאַטנץ בּוּבּעֶנטשיִקעָם אוּנ 
: א 3 אַװױ? דעֶר לעכּעֶן מיִט | זיין לויבּ האָט זיִך געהאָרט װי אויסטוםס: 
יי ֶיאַמעֶלסטוועָם. דרעָהעֶן ויִך, די | קלאַפּען פֿון שטאָהלעָרנץָ געֲשיִקט:שיַעסעָנרץ; 
פרץ מעֶטעֶן מיט דו פּאָלאָזשעָניעָם ראַװו!: | פּיסטאָלעָטעֶן ! : 
א זיַך : עָם איז געֲועָועֶן אֵיין . אונגעף נוּר, וי געאָגם -- די אָבּסטאָיאַמעָלם= 
8 : עֶ א װאָס אַללעָ מעָנשעָן האָבּעָן | טוועָס דרעָהעָן זיך -- אוּנ מעָן האָט אָננעִ= 
7 יכֿט יז עץ הרעת ! רי אַללץָ הוֹיבּעֶן װאַושנעֶר קיּקען אוֹיף די פֿעָלר מיט: 
יי ען, וט מיר ניִטצעָן יעָעם, | די גראָו אונ רו אֶרעֶר יעֶנֹעָ געויִקְסְעָ א 
א 7 פֿפֿעָן גוואָרעֶן ערב שבּה | פֿעָרלאַנגט פּראָבּעָם אויף די װײַץ, ועָרעֶן 
וי א ִ דער ירא (צייט) פֿון | בּעָקאָנט מיַט תּבוּאוֹת, קריגעֶן פֿווימשעָסקע. 
א 2 ערנראָּטץָ מנהגים , פֿוַהרונגעָן, | מאָגליבֿקײַט בעָקּסמען שפּייו אַ חוץ ר 
וס ָקו אוער בי אַמאָליָגץָ עָלְטעֶרְן | סטאַרץ --- שמ"ר עָט קאָמפֿאַניַע, 
1 יי מינען אונ ניט;ראַזװיטנץ שבל עֶס אי געװאָרעָן אַ בּוּרעַ, אַ סטראַש: 
יי 6 1 איו, פאָ? | נֹץָ האַלאַם ! שלום עליכם האָט רער עֶר; 
אנ ונ יטעָרְאַטוֹר מיט איִהרעָנוּשץָ, | שטעָר געָרעֶשעִט צוּ מאָפּטשעָן מיט די 
א יק 0 איַן ַנען, וי מֹיָר מיונעָן | פֿיִם, אױיסטשאָראָפּען די פּאָטשווע, צוּ שריי: 
הארען וי קינ בּעָגריף ! בּיים אָטשטאַג פֿון | עֶן: גראַבּיאָוש! אוּג צומאַכֿעָן אַ סולנע 
8 פא אי 2 26 2 נאַפּאַיעָנִיעָ אויף שמ"ר'ס קרעָפּאָסטען אוּנ 
א א אע קליינעָ פֿיִה, װראָרעָ | אוּקרעֶפּלעָניעֶס אוג האָט אוָהן גאַנץ אֵיינ: 
ם ר, זי אַללײיַן האָבּעָן דעָרקאַזשעָט אַיינ: | גינעָהֶם געהאַרגיַט.,, 
צוּסטראיעֶן בּיכֿליִך אונ האָכּעֶן מיטן ספּאָרט? | / / או אַ 
שעָנעֶם מאָזג געֶספּאָלניט אַללע זאַראַטשעם ! 
די פֿלאַכֿץ קריטיק מיט'ץ װאַרפֿעָנרעָן גע 
ווֹעָהר האָט ניִט ‏ געָהאַט די דרײיַסט אוּנ די 
היִטראָסט צו בּראַקיֶועֶן, . אָבּישאַיעַן ‏ זי 
האָט זיִך וי אַ געֶפנר'ט פֿאַגעָל אַיינגעֶבּויגען 
אין אַ דוּנאַ אוּג פֿעָרבּעָהאַלטעָן איַן פּעָם: 
שׁעָריִם, 
אוּג שט"ר'ם ניִשט איסקוסטוויעננץ, ניִשט 
פּיַטאַטעלנעָ, פֿאַנטאַסטיטשעָסקץ - װעָרק , 
זענעָן פּאָבֿאָושץַ אוֹיף זשיָליִם אוּנ װראָרע 
די גראָז, װאָס װאַקסט אַלליָין אוֹיף רי פֿעָלר 
אֶהן אַ געֶגעֶשטיָין, . אָהן. אַ נאַפּאַריעָנִיע, 


נאַפּראָטיוו מיִט פּאָלנץ אוװאָזשעניע . זיינע 


אַמעֶריְקאַ),, פֿאַר װאָס זאָללעָן זיך קאָטוק. 
עִ בֹּרעָסלעֶר נישט מאַכֹעָן אַ סאָאָבש: 
ציעָנִיעָ אוּג מיט אֶבֹּשׁצץ סילעָם, איבּער?. 
זעָצעֶנריְג. דעָן בּעָריִהמטעָן פּאַװלאָװיַטש, 
געֶבּעֶן נאָך אַמאָל שמ'ר'ן אַ קאָפּף ?. װאָס 
שאַדט עָם ? נאָך אַמאָל געֶפֿיַננעֶן אַמעָריָקאַ! 

נור לצנות אָן אַ זייט! אפשר װולט 
איָהר װיִססעָן, . װי אַזי אַ מעֶנש האָט זיך 
אוֹיסגעָלעֶרנט רֵייטעֶן ? אֶפֿשר מיַונט אַיָהה, 
אַז פֿעָרצײטישץ הורוֹת ועֶנעֶן געֶעָעֶן 
האָכֿעָר, שטאַרקעָר אוּנ עֶס האָט זיך גע 


. קאָנט טרעָפֿפֿעָן, אַז אֵיין אדם הראשון איג 


3 


= 


דער עוֹמר 108 


גראָר געָשמאַננעֶן פֿעָרטראַכֿט איַבֹּעֶר אַ ריָנ= 
שטאָק, בּשעת אַפֿעָרֶד איַו איַן איַנפּעָם 
דוּרכֿגעָלאָפֿעָן דוּרך זײַנע צושפּרייַטע פֿיִם , 
אוּנ דֹעֶר מעֶנשׁ אי געבּליַעבּעֶן זצעֶן 
רײיטעֲנדיָג ? אפשר מײייַנט איֵהר גאָר, אַז 
אַ מעֶנש האָם געַװאָלט חאַפּעָן אַ פֿעֶרד, 
אונ ‏ האָט עָם טאַקי אָנגעָהאַפּט בי דעֶר 
ציופּרוְנאַ, נוּר עֶר האָט ניִשט געֶװאָלט , 
דאָס פֿעָרד זאָל איָהן בּייסעָן, האָט עֶר זיַך 
אַרױפֿנעָהאַפּט איָהם אױפֿ'ן רוּקעָן אוּנ אי 
אַװעָק רײטעָנדיג? אַייך קאָנן אויך נאָר 
אַיינפֿאַללעָן, אַז עֶר האָט געֲעָהעֶן וי אַ פֿליָג 
ריים אויף אַ פֿעָרר אוּנ האָט אוֹיךְ געֶפּריָווט 
די זעֲלבּעָ קוּנץ ? פֿון פּאַװלאָװיִטשעָן (אויבּ 
די איִבּעֶרועֶצעֶר האָבּעֶן איָהן געֶטריי איִבּעָר- 
נעֶגעבּעָן) װעָט איִהר עֶרשט געָוואָהר װעָרעֶן 


דעָן גאַנצעָן אמת ; רי מעשה אִיַז אַװֹי גע 
וועָיעָן: רעֶר מעָנש האָט שוין געָוואוסט, 
װאָס מעָן מײַנט אַחמוֹר, אֶרעֶר אַ פֿעָרר , 


למשא ;. בּיים איּבּעֶרציָהעָן. פֿון איַיִן אָרט 
צוּם צוװיַיִטעָן, האָט עֶר זיינעָ זאַכֿעָן אַרוֹיף 
געָלעָגט אויפֿץ ,פֿעָרדם פּלייְצעָ" אוּנ רעָר= 
נאָך איַז איָהֶם עֶרשט אַיינגעֶפֿאַללעָן , אַז 
דאָם פֿעָרד קאָנן איָהן אַללײַן אויך טראָגעָן ! 
נישט גוּם, הָאֵ?ָ 

פֿון פּאַװלאָװיַטשעֶן וועָט איֵהר געָוואָהר 


עֶר שטעָהט שלעָכֿט אין דעֶר מלחמה (!) 
ינע שׂונאים (!), חאַפּט עֶר מיִם די 
פֿאָרעָרשטע לאַפּעֶס גרוֹיסע שטיקקעֶר האָלץ , 
מאַכֿעװועָט ‏ מיט זי אוּ מיִט דעָם פֿעָר= 
טריַיַבּט עֶר. זײַנע שׂונאים !" אִיָהר האָט 
אַודאי נאָך אַזוֹינם נוִשט געהאָרט . עָם אי 
אַייך אַודאי שװעָר צוּ גלויבּעֶן ! נוּר איָהר 


טאָרט ניַשט פֿעָרגעָססעָן, אַז דאָס אי 
ניִשט דעָר בּאָר פֿון נייַעֶנצעֶהנטעָן יאָהר- 


הוּנדעָרם , װאָס האָט שוין לאַנג ב 
פֿעָרלאָרעָן,. נוּר. אַיין אַלטעָר, ‏ אַמאָלינעֶר 
בּאָר, בּיי. װועָלבֿעָן. מיַר האָבּעָן זיַך (לויט 
פּאַװלאָװיַטשעָן אֶרעָו ; 

אויס געֶלעֶרעֶנט בּעֲנוּטצץ 


ריָהרעֶן,.. אַרבּיַיטעָן ‏ מיִם זייַן מאַרך פֿון 
קאָפף, ואס ניִט איָהם מאָגליכֿקײַט מיִם 
אַוֹינעָ זײַטיגע קלוגע מיַטלעָן עֶרפֿיַללעֶן וײַן 
נעבּרויך, וועָלבעס טיט זיין קאָרפּעָרליִבֿעֶן 
בּוֹי איַז עֶר נישט איַטשטאַנר דאַם צוּ בֹּעָיי 
קוּממען" אוּג ;קאָנן װאַרפֿעָן אַ שטיין אָרעֶר! 
אַ שטיק האָלץ אויף אַ װייַטץ שטרעָקע אוג 
הרנעֶנעָן ‏ דעָרװויייל זײַן שׂונא, די װײַלדֹעַ 
טהיר , אַיירעֶר. זי אוּספּעיעָט צוּ געֲהּעֶן צוּ 
איִהם" נוּר ,האָבּעֶנדיָג מאַרך איַן קאָפּף, 
אוּנ. קאָננעַנדיַג טיט אֹיָהם. ריִהרעָן, האָט 
עֶר דאָך געֲמוּסט אַסך לעָרנעָן, אֵיירעֶר עֶר. 
האָט נעֶקרינעֶן, למשל, אאוּנזעֶר װיססען 
וועֶלבֿעָ שפּייז. אוּנ געֶטראָנקעָ עָרוואַרעָמט 


דֹעָם קאָרפּעָר" וי אזוי , צוּ פֿעָרריִכֿטעָן רי 


פֿעֶהלעָרעֶן פֿוּן די נאַטוּר". 

נוּר אַמװיבֿטיגסטען איָז צוּ װוִססעָן , װײַ 
אַזוֹי רְעֶר מעָנש האָם זיַך אױיסנעֶלעֶרנט צוּ 
טאַכֿעָן אַ בּוֹיגעֶן ! דעָרצוּ דאַרף מעֶן פֿעָר? 
שטעָהן דעֶן דיַן פֿון עָלאַסטיציטאָט(דאָס צוּריִק 
שפּרינגעָן פֿון פֿעָרשיַעדעֲנעָ קאָרפּעֶר) אוב 
פּאַװלאָװיִטש װיָיִס דעֶן דיַן אוּג פֿעָרצאָהלט 
כּהויה , װײ אַזוֹי עֶס איַו געָוועָועָן: 

;װאָהנעָנדוָג איָממעֶר איַן װאַלר אוּג 
קוּקעֶנריָג. אויף אַללעָם, װאָס געָפֿינט. זיך 
אַרוּם איָהם, האָט דעֶר מענש געמוּט ניִט 
װיַללעָנריג בּעֶמַעָרקעֶן דרי נאַמוּר פֿון ריַ 
חיות אוֹיךְ די נאַטוּר. פֿוּן די בּוֹימעֶר. עָם 
האָט זיַך נעטראָפֿעָן אַז װיַללעָנדיָג חאַפּעָן 
אַ פֿױגעָל (() װעָלכעָ איַז געָשטאַנגעָן אוֹיף 
אֵיין + צװײַגעַל אוֹנ אַינבּױיגעָנדיַג דאָם (() 
אוּם צוּ חאַפּעָן די. פֿייגעֶל, וועָן עֶר האָט 
גראַרעָ.. ניַט װיַללעָנריִג אָבּנעָלאועָן ראָם 
צװויגעָל , איַז מיַטעָן קלאַפּ, װאָס ז! האָט 
געֶגעֶבּעָן, + קומעַנדיג צוּריַק אוֹיף אֹיָהר 
אָרט, איז דאָס פֿיַנעָל געָהאַרגיִט געֶויאָרעָן ! 
דאָס האָט אֹיָהם אַרוֹיף געֶפֿיִהרט אוֹיף אַ 
געָדאַנק (() בּענוּטצען זּיִךְ טיט רעֶם קראַפֿט 
פֿון אֵיינגעבּוֹיגעָנעָם האָלץ אוּג אַװי אי 
אַרױסגעקוּטמען אַ בּאָנעֶן". 

אוּג אַזױ איִז אַרוֹיס דעֶר ,פּעֶרואָבּיִטנעֶר" 


אַמאָהליַגעָר בּוֹיגעֶן ! אַללעָ קאָננעָן זיִך אי 


אט עייר יט שי טע .רע ?4 יי 


4110 דער עיטה 


טעֶרעֶסיֶערעָן מיִט דֹעֶר פֿראַנעַ, װי אַזֹי אַ 
טעֶנש האָט זיִך אוֹיסגעֶלעָרנט ,ב עָהאַלטען 
אוֹיף שפּאָטעֶר", מעָן װײיַסט , אַז די װיַלד 
פֿאָלקער האָבּעָן רעָרפֿון קיין בּעָגריַף נישט 
אַז דאָ פֿרעָסט מעֶן צועָצטעֶרהיָיִט , פָֿר; 
פֿעָהלט עֶסטעָנוואַרג --- שטאַרבּט מעֶן פֿאַר 
הוּנגעָר , נוּר א איַז צו אָריגיַנעָלל, 
עֶר זאָלל זיִך. אינטערעָסיֶערעֶן מיִט דעָם, 
װאָס אַללעָ עָ איִנטעָרעֶפיֶערעָן זיַך . עֶר פֿראָגט 
פֿערְקעָהרט !. װוײ אַזוֹי האָט עֶר זיַך אוֹים: 
געֶלעֶרנט צוּ סטע אַז פֿלײיַט קאָגן מען 
נישט בּעהאַלְטעָן ? אונ פּאַװלאָװיטש שינם 
שֹׂכֵל,. געקלייִדט איַן קאָטיִק עֶט בּרעֶסלעָרס 
פֿאָרם, אָנטפֿעָרט כהאי לישנא; מעָן דאַרף--- 


געֶדעֶנקעָן אין די גוּטע צייט אַז עִס קאָנן 
קוּמטעָן אַשלעָכֿטע, אוּנ אוּבּעֶרלאָועָן אַ פֿאָר- 
ראַטה (זאַפּאַם) דאַן װעֶן עֶס איז דאָ אובּערנֵג 
אוֹיף דן צייט װאָס װעָט פֿעָהלעָן, אַלואָ, 
נאָכֿדעָם וו עֶר האָט זיִך זאָ בּעטראַכֿט, וועָן 
עָם האָט אֹיָהֶם נעֶגליקט למש של אַמאָל אויף 
דעֶר פּאָלעואָניע , האָט עֶר בּעָהאַלטעֶן אַ זאַאָנץ 
(האָז) מיַט אַ פּאָר פֿאָגעָל, וי מעָן זאָגט, נאַ 
טשאַרנן דעָן אוֹיף מאָרגעָן ‏ אוַז אוָהט גְראַדעַ 
אַינגעֶפֿאַללעָן אובּעֶרבּייטעֶן. דעָם אָרט , עָר 
גִיָיִט , טואָגט זיִך מיַט דֹעָר משא אוֹיף די 
פּליצעם אוּג עָם אוו אוָהֶם צוּליַעבּ דֹעָם דעֶר 
גאַנג שועָרעֶר , עֶס פֿעָרמאַטערט איָהם , עֶר 
קאָנן זיִך ניִשט רוַהרעָן ; עֶר איז עָפיִם וי 
געֶבּוּנדעָן דעֲרוְבּעֶר האָט עֶר בּיִט געֶקאָנט 
האַפּעָן צוויג העֶרְשעֶן ‏ װעָלכֿעַ זעֶנעֶן אוָהם 
פֿעָרבּיי געָלאָפֿען אוֹיפֿ'ן וועָג . נוּר פֿון דעֶסט- 
ועָגעֶן האָט עֶר וו עָם איַז פֿאָרט געָהאַפּט 
א טהירכֿעָן (אַ חיה'לע) האָט זיַך אָנגעֶגעֶססעַן 
אוּג גייט ; וייטעֶר אוּג צופֿרוַעדעָן מיַט דעם 
װאָס זיין זאַפּאַס אוַז גאַנץ אוּג קעַן איָהם נאָך 
דוַנעָן אַמאָל און אַ נֹים, און אֵינוְגעָ טאָג 
אַרוּם איַז טאַק: געָקוּממעָן דעֶר טאָג אויף עָל. 


ייט 


/ 


בֿעַן עָר האָט זיַך שטאַרק. געריכֿט אוב אונזעָר 
ווילדעַ עֶר נעַמט זיַך צום פּאָקעָל וואו עָם ליענט 
דֹעֵר זאַפֿאַסגעֶר זאַיאָנץ. אָבּעֶר דער לעצטעָועָר 
אי ניִט געַלעֶנעָן אויף. אַ לעָדניק,. נוּד די 
הייטע שטראַהלעַן פֿון דעֶר זאָננע האָבּעֶן אוָהם 
געוואַרעָמט דעֲריבּעֶר אוו עֶר געַװאָרעָן פֿעָר- 
עָפֿושט אוג פֿעָרװאָרומט . דעֶר יאָגעֶר װועָרט 
בּאָז אוֹיף דֹעָם זאאָנץ, װאַרפֿט אוָהם אַועָק 
אוּג נעָמט זיַך צוּ די פֿאַגעַל, ור דאָ זְעָהט 
עֶר אוָז אוֹיךְ דאָס זעֶלבּעָ. ווו בּייֵ'ץ זאַאָבץ ונוּ, 
קלערט עֶר, שוין גלײבֿעָר לֵיירעָן אַבּיַעָל 
קוּנגעָר, אוּבּערקוֹממעֶן וי עֶס איַז וט אַבּוּסעָל 
יאַגרעָם , שװאָמעֶן, אֵיירעֶר עֶסְסֹעֶן אַזאַ שמוטץ, 
נוּר צוּ װאָס האָט מיַר נאָך געטויגט טראָגען 
אַזאַ פֿעַרדאָרבּענעֶם עֶסטעָן װועָלבֿעס אוך קאַנן 
ניַט געֲבּהױבֿעָן? צוּ װאָסעֲרעַ כּפּרוֹת האָבּ איַך 
מוך . אַיינגעֶמאַטעָרט מיִט דעָם, אוֹג לא די 
װאָס איַך האָבּ מיִך נוּר דעָרשונצט בי אוָהר, 
האָט זי מיַר. נאָך געֶשטעֶרט חאַפּען רֹעָם געַש- 
אַקעַן העָרֵשׂ", הכּלל, דּעֶר ויַלדער אנז גע 


יע צוּ. רער דעה אַז קן זאַפּאַסעַן מִיָט 


פֿלײַש קאַנן מעַן ניַט מאַכֿעַן.,," 


אַזוֹינעָ פּעָרל פֿון חכמה, שׂכל הישר, 
גראַממאַטיִק אונ אָרטאָגראַפֿיַע געָפֿיִנט מען 
איִנ'םקלייַנעָם בּובֿל פֿולל אוּג פֿיַעל ! אלץ איז 
אָנגעָװויִועָן ‏ ,איִבּעֶר איין אוֹיעָר", אַלץ אי 
אַרוֹיִסגעָזאָגט וי פֿון אַ שטוּממעָן אוּג אַלץ איָז 
געֶשריֶעבּעָן נח מיַט זַיַעבּעֶן גרינוען". 

עֶס איַז אוּנס שוועֶר געֲוועָועֶן לב 
מעָן דאָס אָריניִנאַל,. אוּם צוּ װיַכסעָן, צ 
האָבּעָן מיַר די אַללע דוּמהייַטעָן צוּ 6 
דאַנקעָן. פּאַװלאָװיַטשעָן אַללײַן אֶרעֶר זײַנע 
איִבּעֶרועֶצעֶר . נוּר פֿאַר אוּנם איַז עֶס ניִשט 
װיבֿטיג ‏ געָנוּג, אַו דאָס יק קריַנט אזן 

דעֶר האַנד אַרײין אַ ועֶרקִיִל, װאָס קאָנן נישט 
ליטיג,, נוּר פֿונסטעָר מאב; עֶן איִן טוֹה, -- 


4 האר = 


דאַנקעָן גאָטט, אוִך האָבּ זיַך שוין געָפֿונגעֶן 
אַרבּייט ! אנָךְ שטעָלל מיך איַן אַ פּאָרריאַד װאָלגעָרן 
מצה , מאָרגעָן שטעָלט מע זיך באַקקען, אָט זעָה 
-איך טאַקו,, אַז אַ מעָנש טאָר ניִשט זאָרגעֶן,. אי 
האָבּ געמיַיִגְט, דעֶר היַממעָל לעָגט זיַך שוֹין אויף 
דר'עֲרר, אונ אַז גאָטט האָט געֶװאָלט, האָבּ איך 
זיַך געֲפֿוּננעֶן אַרבּייַט. פֿוערצוג קאָפּיִקְעֶס אַ טאָג -- 
אוּג מצָה, האָטש עֶסס זיַך אוְבּעָ ! יעֶצט וועָל אוך 
עֶרשט לַעֶבּעֶן אַ טאָג איך װועָל זיך מאַכֿעַן מצה? 
בּרייען.. . איַך ו ועָלל נאָך קויפֿעָן אשטיקל שמעל. 
מעֶן וועֶט נוּר דאַרפֿעָן בּאַלֹר דירהיגעֲלר ילק 
יאָ, אוּנ דן שיַך פֿעָרויכטעָן, נוּ; אוּנ לאה'ן קום 

אוֹיך אַרוּגל אָנדעָרטיהאַלבּעָן, אוּי, אוי, אוי, װאָם 

אוך דאַרף האָבּעָן געֲלד ! איך װעָל בּעֶעָר גאָר 
נישט קלעֲרעָן... 

אָלל שוֹין לאה קוּממען ‏ פֿון איָהר נײַטאָרעָן. 
וו זו װעט זיִך דעָרפֿראָהעֶן, װאָס איַך האָבּ געֶפֿוננעַן 
אַיין אַרְבִּיִט . װאָס ז! אוז נעֲבּוִך ‏ אױסגעשטאַננען 
זיַך פֿון מיר, אוּמעַטוּם ‏ אַרוּמגעפֿוַהרט מיַך , אַרוּם: 
געָשלעֶפּט זיִך מיַט מוַד, , דוּרך מוַר., זאָגט זי, זײַם 
איָהו - אַװעֶקגעָפֿאָהרען פֿון דער היַיִם, דאַרף איך 
פֿאַר אַייך זאָרגען". זאָל איֵהר גאָטט בּעאָהלע , 
סאַר' אַ טײערע נפש ראָס אוו . בּעסטער װו! אַ לייבּי 
לוּבֿע שוועסטער. י. 

די לײיבּליכֿע שוועסטער האָבּען מיָר דען בּיסטען 
ניַשט פֿערגוּננען,. פֿערשאָלטען מַר דאָס לעבּען, זײַ 
װאָלטען געקאָנט ,, װאָלטען זי מיַך דערטדונקען איַן 
שאר װאַססער, לײבּליבֿע שוועסטער ! זאָללען 
יי.,., נור. איַך װעל זיַך נישט שילטען, פֿע,, מען 
= זיַך פֿאָרט אָבּגעװאָהנען פֿון די קללות, 

לאה ווערט אנן בּעס , אַז אוִך רעד אוֹיף מיינע 
שוועסטער, זו זאָגט, אַז מלאָכים װאָלטען ביטט בּעם: 
סער געוועזען, דעָר'אמת'ן טאַק!, עס זיַטצען זיַעבַּעֶ 
ברויסע מוידען, אויַנע גראָסטער פֿאַר דער אַנּרערער , 
בִּיי אָרמע עלמערן , װאָס ציהען 7 פרנסה פֿון 

קליינעם גאַלאַנטערעי קראָמעָל אוּג פֿוּן דירה -געלר, 

די עֶלֹטערן. זעגען בּעלי-גאוה- 6 בּלאָזען פֿון 
זיַך אִבּער זוַיַעֶר יַחוֹם, אוּנ זיַטצען די זיַעבּען מוירען 
טהוּען גאָר נישט,. גובּען נושט אַ קלאַפ אַ פֿיַנגער 


+אָן אַ פֿוַנגער , װויטען ניִשט פֿון קויַן אַרבּיַיִט , קאָננען 


אַ װאָרט נישט אובּערליֶעֶנען -- טאָ װאָס זאָללען ר 


מוידען טהוֹן? זיצט מען גאַנצע טאָג אוּג מען 


דייסט זיִך, 


-) זעה {כל חסירא" , 


עומר פן1 


איִך לאַך, ווענן איִך דעֶרגאָה? , ווֹן מיָר א 


זיַך אױפֿגעפֿיהרט, װ! מִיָר פֿלעגען זיַך רייסען. נ 
לאה האָרט זיַך צוּ אַזוֹױ. ערנסט -- וו סע 
אפילו ניַטט , נושט דאָ. פֿון װאָס צוּ לאַבֿען, זאָגט 
זוּ. דאָס פֿערשטעה איַך שוֹין כּיִשט; טור דובֿט, 
אַז מען א זיַך קייקלען פֿון געלאָפֿטער , אַז איך 
דערמאַנן מיך , לאַך איַך , 
האַ יק זיַעבּען. גרויסע מוידען -- איִך , די 
יונגסטע, ‏ בּיַן גראָססער אוּנ דיַקער פֿאַר די עלטערע 
זעקס -- זיַטצען צונױפֿגעלעגט די האָנד אוּנ האָבּען 
קיַן אַנדער -געשאַפֿט ניַשט, וי צוּ קריגען זײַך. 
פֿריַהער שלאָפֿט מען בֹּיַו'ן האַלבּען טאָג, וי דײּ 
פּריצוֹת ; דעונאָך העָבּט זיִך אָן; װער זאָלל פֿריַהער 
אױפֿשטעהן, 
--- גנענדיַל , טאָמער וועסט דו אױפֿשטעהן ? 
שרייט. צוּ מַיַר! דיָ אָלטסטע שװעסטער דבוֹרה: 
גישע, : 
איִך האָב שוין לאַנג געװאָלט אויפּשטעהן , נוּר 
אַז זי װעקט מיך , װילל איַך איָהר דאָס פֿערגניגען 
ניִשט אָנטהוּן אוּג מאַך זיִך שלאָפֿענדוג , 
-- פּויָצה , - מאָגסט שוין אַרױס פֿון בּעטט ! 
שרייט צוּ מוַר נאָך. אַ שוועסטער, ציַהענדיג זך. 
-- זי װאַרט , - מען זאָלל זו אַראָבּװאַרפֿען פֿון 
בּעטט! שרייט פֿון אוּנטער קאָלדדע. א דויטטע 
שװעסטער , װאָס לוגט צונױפֿגעדרעָהט ווו אַ בּייגעל, 
אי אָנטפֿער ניִשט , 
-- שטעה אויף, ‏ דוּ ! בּריַקעט מיך מיִט די פֿיִם 
דן שוועסטער בּאַשע, װאָס שלאָפֿט מיַט מיַר איַן 
אוָון בּעטט, 
איִך שווייג , 
-- פֿעוגיֵבּ אוֵהר דאָרטין אַזוֹי, אַז איָהר זאָלל 
ניִשט ניחא זיין דאָס שלאָפֿען, שרייט מען צוּ אוֵהֵר 
פֿון אַ בּעטט, 
בּאַשע אי גאָר קייַן פֿאָלגעוקע גיִשט, 
נוּר,, אַז מען הײָסט איָּהר שלאָגען , פֿאָלגט 
זוּ,. זו גיִם מיר ‏ אַ קניפ מיַט דו נאָגעל, אַז עס 
פֿערחאַפט מיַר דער שֶׁטהעָם. שי האַפּ זִיָך פֿאַר 
בּאַשעס פנים , בּאַשע פֿאַר מיין נאָז; די אובּריגע 
שװעסטער שפּרינגען אַראָבּ אי נצנגויים פֿון די 
בּעטטען אוּנ קוּממען העלפֿען בּאַשען; איִן אַ וילע 
אַרוּם ליַעג איַך שוֹין אוֹיף דר'עֲרד אוַן גאַנצעֶן צו: 
קננפּעַן אוב צורראַפּעָט, נור אַללע זעֶנעֶן שוין אוֹיף 
דו פֿיִם -- מעֶן אוו אױפֿגעָש שטאַננעָן . 1 די שכנים 
אַרוּם יט פֿון געֶלאָכֿטעֶר , 
וג אַװױ יעֶרעָן טאָג , וי בּיי גאָטט אַ טאָג ! 
היינט װ! זאָלל טעָן נישט לאַכֿעָן ? בּיי אונז אין 
שטאָדט זענעָן מיַר אַ שם דבר , וו װאַהר אוָך לעב ! 
יאָשעַ געַציִלס געֲונֵר -- עָר ווניִם עֶס גישט ? אוג 
מוַר אַללע װניִסעָן , אַז מען װוּיִם פֿון אונו, אַז 
מעֶן דעָדט וועָגעֶן אונז אוּמעטוּם אוַן אַללע הייועָר, 


שי אטא טי יי -עאיריך 


יי יי 


רעש 


47 

אי 
וְ 
|| 


יי 2 


! 


ושאר -שלע-קאן = 


ער זט 
יט 


--זלייכט, 1 


רעדיוו יי 
דיתל-ששישיל יט אע 


עב 1 25:22:2222222 


= יט 
-- יי יי 


2432 יע 23 


114 " רער 


אַז מוָר זעָנעֶן אויף אַללעַ צוּנגעָן --- אוג גאָר ניִשׂט, 
עס אַרט אוּנם ,, װ! די װאַנד . יעֶטצט װאַרפֿט זיך מיַר 


- דאָס בּלוּט און פּנים פֿאַר בּזיוֹן, איַך שאָם מיִך דעָן 


קאָפּף או זיפצוּהעבעֶן- - אוּג דאָרטיַן גאָר נישט. קיין 
בּוּשה אוּנ קײַן חרפּה אוו גאָר ניִשט דאָ ! אוֹי,, רבוֹנו 
של עוֹלם, וו לעֲבּט מעָן דאָס גאָר אַזוֹי! איַך מאָג 
טאַקי דאַנקעֶן אוּג לויבּעָן גאָטט, װאָס איִך האָבּ זיַך 
אַרוֹיסגעֶריִססעַן פֿון דעָם הנַיִם, אַ גלוק איַז מוַר 
געֶשׁעָהעָן, ‏ כּל זמן איִך װֹעָל לעֲבּעָן, װעָל איך 
לאהן נושט פֿעָרגעֶססעָן, ז, מאָג מעֶן זאָגעָן, 
האָט מיין ן לעַבּעָן געָראַטעֲוועֶט , 

מיט אַ האַלבּ יאָהר צוּריִק,. אֵיירעֶר איִך האָבּ 
זַיִך מוט איֵהר דעָרקאָנט, בַּיִן איִף געָועָועְ װיַלר, 
זנ אַללע מיינעַ שוװועֶסְטעֶר ; איִך האָבּ געוואוסט נוּר 
זיִטצעֶן אוּג רייסען זיִך מיט אַללעמעֶן,, יִ 

אָט קליַנגט זי, דאַכֿט זיִך. ., לאה'טשקע, 
איך האָבּ שוֹין אַרבּוַיִם!,, 


.9 
די עֶרשטעָ פֿעָרד!ענטע פֿוערצוג קאָפּוקעָס! די 
עֶרשטעָ. אָנגעָהאָרעָוועֶטעָ גראָשען ! עֶס וַיֵּלט זיַך 
מֹיַר טאַנצעָן, שפּרונגעֶן {! טראַילאַילאַ, טראַילאַילאַ, 
טראַ:לאַילאַ!., ד! עֶרשטעָ פֿעָרריַענטע פֿיערצוָג 
קאָפּוק;ס ! צמאָ! צמאָ ! איַך װאָלט זיַ, דאַכֿט זיַך , 
געֶקוּשט אָהן. אֵיין אױפֿהאָר! א , ליַעבְּץָ, טייעָרֶץ, 
גאָלדענע! איִך האָבּ אַייך פֿעָרדיַעגט , איִך אַללונן 
מיֵט מיינץ האָנר, אָט מיִט די מאָזאָליעס! אֶנִךְ 
האָבּ אַייך ננִשט אויסגעֶבּעֶטעֶן בּייים טאַטעֶן אנֵן 
קראָם, ניִשט בּעָקוממעֶן פֿאַר אַייך אַ פּאָר קללוֹת 
פֿון דעָר מאַמען אוּג קניפ אוג שטויס פֿון די שוועָם: 
טעֶר !. אנָהר זייט מיונע, מייונע אֵייגעֲנעָ, פֿון מיין 
שווויִם,. פוּן מיין מיָה ! אנִך מאָג מיט אַייךְ טהוּן , 
װאָ איִך װיַלל, אוַך דאַרף קיינעָם קונן חשבּון פֿון 
אַייך נוִשט אָבּגעֶבּעֶן -- אנך בּוִן ד! בּעל-הבּית טע ! 
געזוּנר זאָלט איָהר זיין,,. מיינע פֿיערצוג קאָפּקעָליך ! 
סאַר' ‏ אַ נֵייעֶר , צװאַנצוג-קאָפּיקעָם"., . . פֿון 
מוֹיועֲנר אַכֿט הוּנדעָרט יַעבּעֶן אונ אַכֿצוגסטעַן יאָהה,, 
זעָה -- אוג נאָך אַנייעֶר. אָט דעָר פֿונףקאָפּיקעס" 
איִז גראָר שׁוֹין פֿעָרשוממעלט , קוים װאָס מעָן קאָנן 
לֵייענעֶן, קיקומר - עֶרשט פֿין צװן אוג נייעָנצוג: 
סטען יאָהר!,., חע! אָט אַ מאָדנע זא דעֶר 
צװאַנציג-קאָפּוקעָס" אוו אָלטעָר אוּג נייעָר.., 
או-אוּאוּ, מיינע פֿוערצוג ‏ קאָפּקעָלנך ! - מיין 
עֶרשטעַ אַריט ,. מיין עֶרשטע האָראָװאַניעָ! איך 
װאָלט זי ועֶללען ווייַעָן מיינע שוּעֶסְטעָר, װאָס, 
שוועֶסטעָרלוך ,. אהר. זניסט דעָן מעם פֿון אַ פֿעָר 
דיַענטעָן גראָשעָן ? נאַררעֶלעֶך ' זי דאַרפֿען נאָטיָג 
זִטצעָן אוג רייסעָן זיַך , אויסעַססעָן זיִך דאָס האַרץ, 
מיט די עֶלטעָרן אוְבּעֶר עָר קאָפּנקע. אַ רחמנות 
אוֹיף זיַן,. זאָלל אוך. אַזוֹי לְעבּעָן! אנך מוז זי 


עומר 


לטעטש יעה דע רעשהאט 


אַללעָ אַרובּעֶרשלעֶפּעָן ‏ אַהֹעָר. נאָך פּסח װעָף 
איִך,,, אִי , מיינע מיוערעַ קאָפּיקעָס! עֶס וילט זיַך 
מיָר גאָר נישט אױסגעבּעֶן אַייךְ , איַך װאָלט וועָללעָן 
אַייך אויַבּיַג,. אוַַבּוג האַלטעָן , אױפֿ'ן האַלו טראָגען,, 
אַללעָמעָן ווייזעָן... 

אַרבּוַוטעֶן אנַז מיַר גאָר ניִשט שוועֶר געוועָועָן! 
איך האָבּ געאַרבּיַיִם מיַט אַואַ פֿעָרנגּעָן, אַזוֹ 
לײבֿט , אַזוֹי פֿלונק, די האָנד בע מיַר אפיל 
נור דאָס אוז אַלץ פֿון דו זאַכֿעָן! איַך װולל - 
אפילוּ נוִשט צוּהאָרעָן. גײַן, א לגע , עָם טהוּט 
גאָר ניִשט ווֹעָה, עֶס העֶבּט מיַר גאָר גוִשט אָן וועָת 
צוּ טהוּן, בּיי רַעֶר אַרבּיַט האָבּ אוִך געָװואָלט זונגעָן, 
שפּריַנגעֶן, מיַר איַן געֲוועֲזעֶן אַזוֹי פֿראָהליך , אַזעִם 
האָט זיַך מיַר געװאָלט אַרוּמנעָמעֶן אַללעָ װאָלגעָר. 
קעָס , קוּשעֶן זי, האַלועָן זײַ װן שװעסטעָר... 
ניִשט װן מיונע ,. נאַטוַרלנך , װאָ ס װאָלטעַן געזאָגט 
מייגעָ שװעסטעֶר , ווענן זײַ 8 מיַך דערזעָהען 
אין פּאַדריאַר ? עָס װאָלט זוך פֿון זײַ קעָהועֶן די 

וועָלט! גאָר, אוֹים , אוִך. האָב זי שוֹין פֿעָרשװאַרצט 

דו אוֹיגעֶָן,. זי וועֶלעֶן שוֹין קונן שרוך ננשט קאָנגעַן 
טהוּן, ,, אוּג פֿון די עֶלמעָרן װאָלט זיִך ראָס אַ ביל 
געֶטהאָן! אוּ-האַ! זײַ װאָלטען קברים געֲריִססעֶן . 
ם'טייטש יאָשעָ געֶציִלם טאָֿטעָר שטעָהט און 
אַפּאָרְריאַר ! מעָן דאַרף זעָהעֶן,, אַז זײַ זאָללען יִד 
דעָרוויִטטעֶן ,. . זאָללעָן זוַי. . . אוי, סאַר' אַ שלעָכטע 
איַך בּיַן!. לאה װאָלט שוֹין ‏ מיַר אוֹיסרערעָן. אֶהן 
8 גאַסל איַז עָפּוִס די תא, 

נוֹר. בּאָז אוו דער מצה.ראָדלעָר בּיי אונו און 
פּאַרריאַד ! עֶר שטעָהט מיַט אַזאַ מינעָ, גלייך עָר 
װאַרט  ,‏ מעָן זאָלל. אוָהם נוֹר זאָגעָן אַ װאָרט, עֶר 
זאָלל. זוך אָנהעֲבּעֶן צוּ זיִדלעָן. עֶר האַלט די אוֹיגעֶ 
אוֹיף די מצות אוֹג העֲבּט זײַ זעָלטעֶן. אויף, אוֹיף 
זיינע אֵיינגעָצוֹיגעֶנעָ עַלפּעֶן לוגט אַשלעֶכטעֶר , בַּאָֹעָר 

מיָכֿעָל א 

לאה" טשקע, זעָהט נוּר, מיינע עֶרשטעֶפעָר- 

דיענטע פֿיערצוג קאָפּיִקְעָם !, 


3. 


וועָר איז צוּ מוַר גלייך ? אַ קרוּממעָר אַוראי 
נשט, אָט האָבּ איִך נאָך פֿיַערציג. קאָפּוקעָם ! 
נאָכֿטען האָבּ. אוך געָװאָלט מאַכֿעָן אַ בּאַל פֿאַר ריּ 
עֶרשטע אָנגעָהאָרעָו ועֶטעַ , מיט'ן אַייגעֲנֹעָם 
שוויַיַם פֿעָרריַענטעָ , פֿוַערציג קאָפּוקעָם. ס. לאה 
האָט מיך געֶװאָלט אָבּהאַלטען , איין עברה געָלֹה, 
האָט זו געָזאָגט , נוֹר אוִך האָב זי ננשט געָפֿאָלגט . 
איַך האָבּ געַקױיפֿט איין אַפּעלפנן אָרעָר, וו מען 
רופֿט עָם דאָ. אָן, א פּאָמעָראַנץ ,. פֿאַר גאַנצע אַכֿט 
גראָשען , פֿיַער קאָפיְִעָם. . . איִך האָבּ געָקיקְט דעָר 
יוּרעָנעָ, בּיי וועֶלבֿער איֵךְ האָבּ אוָהן געֲקופֿט, אין 
די אוּ זיגען אַרין : צוּ פֿיִהלט זי, אַז ד; אַכֿט גראָשעַן 


דער עומר 9 1 1 


///. אע ערהע 0:0,. 


האָב אך אַללון פֿעָרדיַענט ? אִך האָבּ איָהר געָװאָלט 
ווייזעָן ראָס גאַנצץָ געֲלר ... איִך האָבּ איָהר געָװאָלט 
טאַק! זאָגעָן, אַז דו גאַנצע פֿוערצוג קאָפּוקעָס האָב 
איך אָנגעָהאָרעָוועָט און אײַן טאָג , איִך האָבּ אוָהר 
אפילוּ די מאָזאָליעֶם געװאָלט ווייעָן.... איִך האָבּ 
געָוואָלט רעָרעֶן א סך, אַסך; נוּר איִך האָבּ עָפִס 
קייַן װאָרטעֶר נושט געָפֿוננעֶן , 
-- זעָהט , האָבּ איִך זוִך לסוף נוִשט אֵינגעַ. 
האַלטען , רעָר פֿיַערציגעֶר אוו אַ סך אֶלטעֶר פֿאַרץ 
צעָהנעֶר אוג דאָך נייעָר.., 
-- אנ װאָס , האָט מיַר דו יוּרעֶנעָ געאָנטפֿעָרט, 
אַרויסנעָהמעָנדיַג אַ הוֹפֿעָן קליַןיגעֲלד פֿוּן קעֶשעֶנעָ 
אוּג זופֿעַנדיַג אַ קאָפּיקע רעֶשט פוּן צעָהנֹעֶר, -- דער 
צעָהנעֶר אנ אוִן מעָהר האָגר אובּעֶרגעֶוועָועָן. .. 
--- װײַפֿנעל פֿעָרדיַענט אנָהר אַ טאָג ?. אוז מיַר 
אַיינג עָפֿאַללעָן צופֿראָגעֶן אוּנ האָבּ געטראַֿט , אַן 
אויבּ זי פֿעָרדיַענט נושט קיַן פֿוערציג קאָפּוקעָם 
א טאָג , װעָל איִךְ אוָהר אֵיין עצה געָבּעֶן,. שטעללעָן 
זיַך איַן אַפּאָדריאַר, 
--װפֿנעל עֶס מאַכֿט זוך, האָט מוַר דו יורעָנץָ 
געָאָנטפֿעָרט טיט אַ האַלבּעֶן מוֹיל אוג אפילוּ נישט 
אַ קוּק געָטהאָן אוֹיף מיַר, 
זי האָט מיר. אָבּג עֶגעֶבּעֶן דען אוסגאָבּ, נור 
מיַך האָט עָפיִס דעֶר צעָהנעֶר שטאַרק פֿעָרדראָסטעָן, 
איַךְ האָבּ געָפֿוהלט , אַז אי בּיינק נאָך איָהם, אוך 
האָבּ אַקוּק געֶטהאָן אוֹיף רעָר יורעֶנעָס קעשעֲנץָ, 
וו אנך װאָלט דאָרטין וועֶללעָן דעֲרועָהעֶן מיין 
צעָהנעֶר, מיין אוַיֵג עָג עֶן צעָהנעָר... עס האָט 
מוַר עָפּיִם בּאַנג געָטהאָן , װאָס איִך האָבּ לאה'ץן 
נישט געָפֿאָלנט אוּג געָקוֹיפֿט דעֶן אַפּעלסין. ,, מור 
אי אוּמעֲטיַג ג; עֶװואָרעֶן .., האַ, האַ, האַ, סאַר' 
אַ נאַרר אוךְ בּין! לאה האָט שׁוֹין פֿין מוַר געלאַפֿט, 
נַעֶבּעָן אוָהר בּנן איך. וויִדעָר פֿראָהליך געֲװאָרעָן. 
מיַר האָבּעָן געָמאַכֿט אַ סעוּרה , איִך האָבּ געָגעֶסְסעֶן 
מיין חלק טיט אַגרוֹיסעֶן טעם, צוּ לאהץן וענעֶן 
גקיממן נאָך אַ פּאָר מאָדלעך. אוּנ איַך האָבּ זי 
עֶגעֲבּעָן צושטוקלעך אַפּעָלסון. אוג. אויסג עָרופֿעָן; 
: מען מכבּד. מוט אַ שטיקעָל אַפּעָלסון , װאָס | 
גנעָנדוֵל בּת יאֶשְעָ געֶציְל'ס האָט געֲקופֿט פֿאַר 
אֵיגעָנץָ געָלר,. נגעהאָרעוועֶטעָ אָי פּאָדריאַד פֿון 
מצה װואָלגעָרן וי זי האָבּעֶן געָלאפֿט, לאה האָט 
געָלאַבֿט, אוּנ א האָבּ געטאַנצט אוּג געָשפּרונגעֶן 
אוּג אַללעָמעֶן הערעֶפְטעֶן מיַט מייגעַ קוּסטען . +, 
לאה האָט געָװאָלט לוועֶנעָן פֿאַר אוּנו אַ בּוך, 
נוֹר איך האָבּ נושט געֲלאָזעֶן ! מוַר אוַז גאָר נושט 
געָקראָכֿעָן און קאָפף. איַך האָבֿ נוּר דעָרצאָהלט פֿון 
וּנזעֶר היַיִמיַשׁעָן אופֿפֿוָהר אונ זיַנ האָבּעָן געָלאַכט, 
עֶס איָז טאַקי אַ װאַהרעָר טעֲאַטעָר, 
די ועבען מוידעָן. טריַנקעָן טהע, אַללע זײטצעַ 
אָ נגעבּלָוען ‏ . מעֶן זװכֿט זי עָפִם, װי צו בוִנדע 


זיך אוַינעָ צוּ דער אַנדעֲרעֶר , 
-- בּיי דיין װאָשקע'ן איַן קראָם איז שׁוֹין אֵיין 
שטיַקעָל ציַטץ, זאָגט די אֶלטעָרעָ שוועֶסְטעֶר דבוֹרה 
גוִשץָ צוּ רַעֶר פֿוערטעֶר , צוּ שימעָץ. 
-- אַזױֹי פֿיעס ואונרען דיַר , - װוֿ;על מעָהו 
אַלס איין שטיַקעָל,. אָנטפֿעָרט שומע, ' 
-- אָח ר איַך האָבּ אַללננן געֶועָהעָן, 
שוועָרְט דבוֹרה גושעָ, 
-- זאָלסט אַזוֹי זעָהעֶן אַ חתן ! שילט ז שומע, 
-- זְעָה דוּ קיִין חתן ניַשט ! שרייט אַרוֹיס דבורת 
גיִשעָ, ‏ וועָלבעָר עֶס געָהט שוֹין דאָס נייעָן אוג 
צװאַנציָגסטץ יאָהר, 
-- אוך װעָל שוין געָראָר ועָהעֶן, נור דוּ, ., 
אוּיהוּם,. אַ סבראָ. אַז פֿעַרפֿאַללען ! לאַפֿט די דריי 
אוג צװאַנציגייאָהרוגעָ שומע, און. װעָלכֿעֶר עָם 
ליֶעבּט זוך דװאָשקעָ דעֶר שניטט:קראָמעָרונס זוהן, 
דבורה גיִשעַ געפֿונט קוין װאָרטעֶר ננשט אוּג 
גיעסְט אַרוֹיף אוֹיף שִוִמע'ן דאָס גלאָז טהץ, , , נו, אוּג 
עֶס װועֶרט שוֹין אַמלחמה ! 
לאה זאָגט, אַז - און וו זעֲנעֶן. שולדיג ר 
עֶלטעָרן , אוג א די עֶלטעֶרן ווייטער אנז שוּלדיג 
דאָס גאַנצעַ יּריַשע לעָבַּעֶן צוויִשעֶן דו יוּרעָן, 
זאָגט זו, העֶרשעָן נאָך אַ סך מאוּסעַ מנהנים אוּג 
געֲוואהנהויטען , מעֶן האַלט נאָך פֿון יחוּס ; דן פֿרומע 
יחסנים האָבּעֶן פֿיינד. מלאכה אוּג בּעלי-מלאכות { 
װײיכֿעָן אוֹים דו בּיַלרונג. רן עֶלטעָרן,, זאָגט זי, 
האָבּעָן ננִשט געָקאָננט פֿעָרשטעָהן מעָהר . וי אַללע 
יּדעֶן.,. הוּם! בּיי איָהר אנז קוינמאָל קִינעֶר נושט 


שוּלריָג , אוג מעָן מוז אִוָהר סוֹדה זין : ז גוט . 


עָפַּיִם אַלץ אַזוֹי רוכטיג צוּ פֿעָרשטעָהן , נאָך אנן 
דעֶר היִם , אַז ז! האָט מיַר אָנְגעֲהוֹיבּעֶן אױפֿװיזעָן, 
אַז איַך לֵעָבּ שלעָפֿט , ניִשט וו אַ מעֶנשׁ דאַרף 
לעֲבּעָן, אוז מיַר יעֶעֶם װאָרט אַרינגעֶקראָכֿען. און 
האַרצעָן .. . אך האָבּ אוָהר נוִשט געָוואוּסט װאָם 
צוּ אָנטפֿעָרן, אוּג, דאַכֿט זיַך , א ר 
דעֶר ראָדלעֶר בּיי אונז און פּאַרריאַר אוו, 
אוַךְ פֿעָרשטעָה , אוֹיךְ קיין פּראָסטץ זאַך נלעט, 
עָר װייוט אוֹיס זְעָהר אֵין עָרעָלטאַנן, עֶר האָט 
זעָלטטן קלוּגע אוֹיגעֶן---שװאַרצע צָ אוֹיגעָן, פֿײעָררנגץ, 
אַ שאָנעָר. יונג ! אי . װאָלט שוועָרעֶן,. אַז עֶר אוו 
אָהנליך צוּ, .. ניין, . בּיי יעָנעָם זעָנעָן גאָר גרויעָ 
אווגעֶן אוג בּלאָנדע האָר. .. 
אנ עה אֶבְּעֶר נאָך בּאָו, אַגרול! עֶר מוּו 
נישט זעֲהר צופֿרועדעָן זיין,. װאָס עֶר אַרבּיט און 
פּאָרריאַד ; איָהֶם מוז ועָם נושט אָנשְטעָהן, סאַר' 
אַנאַררעֶלעָ! עָרֶר גראָבּעֶן, שטינְנעֶר טראָג עֶן, האָלץ 
האַקען, . אַב; זי זיִך אַללײַן אַ בּעל-הבּית, נושט 
זיטצען בּיי די עֶס טערן אױפֿ?ן קאַרג אוּג רייפען זי 
טיט די הויטוִשעַ. װ! פֿעָרשטעָהט עֶר דאָס ננשט ל 
עֶר האָט געָמוּוֹם אַ סך צרוֹת ‏ אובּעָרטראָנעָן, 


= 
3554 


אנ עדימ אה 
יאני יי 


2 


אי אד רטע 


: גאט : 


:יוליע 


ה, 


בע ינע אט ר 


118 דער עומו 


געָבּיִך, מעָן זעָהט נאָך זיין פנים, נאָך זיינע קְליירעָר.. 
אָיאָה!... 
שאַ, -מעָן דאַרף שוֹין אַוװעֶקְגעֶבּעֶן די שיך 


פֿעררוּבֿטעָן , 
4 
אוך קאָנן עָפִּם גאָר ניַשט מהון , איַך װעָל 


.היינט ‏ ננשט קאָננעָן צוהאָרעָן,. וועָנן. לאה װועָט 


-לוועֶנעָן, . מיין קאָפף אנ פֿעָרנוממעָן .,. עֶס אי 
מאום פֿאַר זיך אַללײַן ., , מיין קאָפּף אנ פֿעָרנוּמטעֶן 
מיט'ן ראָדלעָר, װאָס קלייבּעֶן זיִך רי לאַנגע קאַפּאָטעס 
צוקוּקעַן אוֹיף איָהן ? װאָס אנו עֶר, א בּאָר, װאָס? 
וילע מעָנשעָן עָפּיִם, פֿע! 
עֶר האָט אויף מיַר אויך אַ פּאָר. מאָל אָנגע 
שטעָלט די אויגען מיט אַזאַ כּעס, אַז איִך האָבּ מיך 
:דעָרשראָקען,. פֿאַר װאָס ‏ אנָז עָר איַן בּעם אוֹיף מיָר? 
אַז אנך קוק אוֹיף איָהן, מהוּ איַך אֹיָהם. עֶפּיס 
:שלעָכֿטס? נוּר אַז עָר װויָלל ניַשט, דאַרף מעָן נישט, 
אך האָבּ אַראָבּגעָלאָועָן די אויגעֶן | איַך האָב 
זוך אָבּעֶר ניִשט לאַנג. געָקאָננט אַײנהאַלטען, איִך 
װוים אַללון נושט --- מנַר װיַלט זיַך עָפּים קיקען 
אוֹיף.איָהן ; איַך װיַלל טרעפֿעַן, וַועֶר אוז עֶר? װאָם 
אנ עֶר פֿאַר אַ מעֲנש? איַך האָבּ אױפֿגעהיבּען דיּ 
אויגעָן, איַך האָבּ אוָהם געָװאָלט זאָגעֶן , אַז אויף 
ט יַר דאַרף עָר ננשט זיין בּאָז, עֶר האָט אויף מֹיַר 
אוֹיך. אַ קוּק געטהאָן, = שׁוֹין ננִשט אַזױ צאָרניג . 
עָר האָט שי אָנגעֲקוּקט מיימעלוט , גלייך עֶר װאָלט 
וועָללעֶן װײַטסעַן -- ווֹעָר איַך בּיךל 
איך װאָלט עֶס אֵוָהם ר געָאָגט: 1 
שאָם מַיִך גאָר נישט, זאָללעָן אַ ל ל עָ װיַססען, 
וְאֶשעָ געֶצלס מאָפֿטעָר אי אַ מצה א 
אַ גרויסץ זאָך! - איך ‏ װעָל. מיַך אפילוּ. שטעָללעָן 
דיַענען,. אבו צוּ פֿעָרריענעַן מיין בּרֹיט, 
ווענן אנ װאָלט געָהאַט געָלֹר, װאָלט איך 
מוך געלערעג נט אֵיין אַרבּניט, לאה'ס בּעל-הבּית'ט טע 
בּעָם בּיי מוֶר דרייסוג רובּעָל, 

, ַָלר , געֲלר !,. װועָנן. אנך װאָלט געֲהאַט 
שי אַ , װאָלט גוט געָוועָועֶן, איִך װאָלט 
די עֶרשטעַ זאַך ,., איָהם געָהאָלפֿעַן ... איף װאָלט 
אִוָהם געֲליָהעֶן געָלד, ., נאַט,. מהוט אַייערס , לעָרנט 
זיַך, װאָלט אֶנִךְ אוָהם געזאָגט, מעָן זעָהט נאָך איָהם, 
אַז עֶר האָט זיַך געֶלעָרנט. 


אזִך װאָלט זוך אויך געֶלערנט ;,, נור--- מאַלע, 


, א 
טואָס 661 5 
: 6 ט 6 ראי ר יוה א ריר 2 


' 
מאַר! אַ בּיִטטעָל דחמנות אויף אוָהן מוּו זיין ! 


א 


עָר נעֲמט טור אַוועָק ראָס לַעֲבּעֶן.. - 
.9 


אוך בין. אויסעָר זוך , אזיטעָר זיך בנן איך ' 
רבּוֹנוּ של שים; װאָס װוללען זוַי פֿון אוָהם} 
קלייבעָן זוַך אַרוּם איָהם, רויִצעֶן זיִך מיִט איָהם, 
נעָמעֶן אוֵהם אַזועָק דאָם געֲזונד! װאָס שניירעָן זײַ 

איָהם דאָס האַרץ ק 

עָר האָט אַלץ. געָקִיקט אוֹיף מיר, גלייך עָר 
װאָלט בּיי מוַר אוּם הילף געֲכּעֶמעַן; זיינץ אויגען 
האָבּעֶן געֶבּרעָנט, נור אנֶךְ האָּ איָהן געװאָלט עָר 
היַגעֶן, אוךְ האָבּ צוּ איָהם גֿעשמוֿעָלט, איַך האָבּ 
איָהן געֶכַּעֶטעֶן טוט די אוֹינעָן,. עֶר זאָל ניַשט 
אָנהעֶבּעָן מיט די יוּרעָן, מיַר האָט זיִך עָפּיִס ניט 
געַװאָלט ,, עֶר זאָלל זיך קרוגעָן... עָר האָט זיַך 
אָבער ניַשט אַײנגעָהאַלט עֶן... 

שוּלדוג בּיַן אך! פֿאַר װאָס האָב אוַך געַשװוִנעַן? 
נושט עָר האָט געָראַרפֿט קרוגעָן זיך, איַך האָבּ 
דאָס געָראַרפֿט טהון, איִךְ בן א גהויעָר נאַלר, 
אַשוטה--- װועָנן מעָן דאַרף רעֲדעָן, שװייג איַך! 
אָט , מיַט רו שװעסטעֶר, אָ, קאָנן אוך זנך רייסעָן.., 
אוּ-או:אוי ! 

--- איָהר װיַלט זעָהעָן, האָט עֶר געַשרעָן, 
וי אֵיינעֶר ראַטעֲועָט זיַך פֿון הונגעָר:טוֹיר, פֿון 
א טשואַק איַן ן בּאַלקען ? אי 

איַך האָבּ זיַך שוער נוִשט צוּ װײַצט... איך 
האָבּ זיַך. קוים אַיינגעָהאַלטען, איַך האָב געָפֿיהלט, 
אַז מיינע טרעָרעַן װאָלטען א נאָך מעָהר צוּרייִצט - 
זי פֿועל יָאוּש, אַזוֹי פֿועל יָאוּשׁ,.. וי 
האָט דאָס אַװאָרף געָטהאָן. דאָס ראָרעָל, ו 
האָט זוַך געהאַפּט פֿאַר'ן קאָפּה ! 

איַך האָבּ מיך דערשראָקעֶן, עֶר זאָלל ר 
גישט אַראָבּ פֿון זיִננעֶן, אוּג בּין צוגעָל 
איָהֶם בּעֶרוּהוגעֶן אוָהן.. . 


שי 
שָלי 


עֶן צו 


' * ' ' ' * ' ' * ' 1 ' * ' 
איִך װאָלט נעָוואוּסט, ואוּ עֶר וואהנט, װאָלט 
איַך געָנאַנגעָן צוּ איָהם. עֶר קאָנן נאָך קראַנק װעָרעֶן 
פֿין עגמת נפש,,, עֶר איַז נאָך ראָ אפשר אַיין עַלעֲנד 
רבּוֹנוּ של עוֹלם, דאָס האַרץ צוּרייסט זיִך מיַר, 
שטאַרקעָר גאָטט, העָלף אֹיָהם אין זינעָ 


מם פיט : 


= יב 


דער עוֹמר 10 


:רע ,טע 


נַאטוּר-קְרָאפְטֶען. 
א 


, וועטְטֶער;ערְשׁיינוּנגֶען. 


1 8 לעָג אַרײַן אַ שטיַקעָל אַייו איַן אַ טאָפּף 

בּיַַים פֿײעַר. דעֶר האַרטעֶר קאָר? 
פְּעָר -- דאָס אַייז --- צוּלאָזט זיַך פֿוּן דעָר 
װאַרמקײט, -עֶס ווערט פֿון איָהם אַ פֿליִססיג: 
קייט : װאַססער ;. גיִעם אָבּ ד! האַלפֿט אין 


אַיין אַנרעָרעַ בֹּלי אוּנ ש טעָלל אַרוֹיס אױפֿן . 


פֿראָסט --- וועָרט צוּריָק פֿון װאַססעָר אַייו, 
די צװיַטץ האָלפֿט װאַססעָר, װאָס דוּ 
האָסט איבּעֶרגעֶלאָעֶן בַּיִם קוימען---פאַרעָט 
אוים ; פֿון דער פֿליססיַנקײט איז געֶװאָרעֶן 
דוּנסט--פְּאַרעָ. האַלט די האַנד איִבּעֶר דעָר 
פֿאַרץָ, זעָצט וי זיך אָבּ אויף רער פֿלאָֿץ 
פֿון דער האַנָד איַן נעשטאַלט פֿון מאָֿן 
װאַססער .-- דאָס לע ואְַסעֶר בּעָקוּמס 
דוּ, מיָט דֹעָר הילף פֿון װאַרמקײט , פֿוּ 
האָגעָל אונ שְניי; נישט מֹעָהר וי גן עוואָהנ? 
ליִך װאַטעָר איז דעָר רעָגען, װאָס פֿאַלט, 
אוּג דער טהוי, טאָם זעָצט זיִך אֶבּ ווממעָר 
פֿאַר טאָג ; נעָם צװאַמטען זייַעֶרעָ מראָפּפֿעַן 
אוּנ שמעלל זי אויף אֵיין אַיייקאַסטעַן , 
וועָרעֶן זײַ געַפֿרױרעָן אויף נעָוואָהנליך אַייז; 
מיר זעָהעָן, אַו: אַייז (וון אויך 
האָגעָל אוּנ שׂניי), וואַססעָר 


(איַן טייך, פֿון רֹעָגעָץ איּנ 
טמהוי)אוּנ פּאַרץָ זעָנעָן אַייגם 
אוּנ דעָרועָלבֹּעָר קאָרפעָר, װאָס 
בּעָווייזט זִיַךְ אוּנס נוּר איִן 
פֿעָרשיַערעָנץָ געָשטאַלטעָן לוֹים 
דעָר מעָמפּעָראַטוּר. 

9 8 דאָס אױסרונסטעָן געָשי 


הט ניִשט דוקא 
מיט דעָר הילף פֿון פֿײיער; עָם געָשיָהט 
אוֹיך איַן רעָר געואָהנליכֿעָר ניִשט פֿייֿ 
טעָר לופֿט, שטעלל אַרױיף זוממער אױפֿץ 
פֿעַנסטעֶר אַ פֿלאַכֿעָן טעָללעָר מיִט װאַס: 
סעָר, װעָסט רוּ, נאָך עֶטליִכֿעָ שטונרעָן , 

בּעֶמעֶרקעֶן,. אַז עֶם פֿעָהלם אַ געֲוויִססעֶר 
מהייל װאַססעָר. אַז טעָן װיַלל פֿײַכֿטעֶר 


מאַכֿעָן די ספֿט איַן שטובּ --- שטעָלט מעֶן 
אַריף. אוֹיף אַ שאַפֿץ ‏ אַ שיַםסעָל װאַססעָר . 
מיַר אָפֿפֿענען די פֿעַנסטעָר, די לופֿט ואָלל 
אַרױם ציַהעֶן די פֿײַבֿטיַגקײם פֿון די װאָנד { 
מיַר הּאָנגעֶן אַרױס אויף דֹעֶר לופֿט נאַססע 
װאָש צוּ טריקקעָנען ; די לופֿט זאַפּט איַך 
זַך אַרײַן די פֿײַֿטינקײט אוֹיף דֹעָם ועֶלבּעֶן 
אופֿן, וי עֶס טהוט עֶס צוּקקעֶר, בְּיַבּעֲלעָ= 
פּאַפּיִער אי נֹעֶץ זײַ אַיין אין ן אֵיין עָקק, 
וועָסט דוּ זְעָהן., װי דאָס װאַססעֶר צוּנעָהט 
: אוֹיף די גאַנצעָ קאָרפּעָר, אַװי אויך 
וּעָרט נאַססליך אין אַ פֿײַבֿטץ שטובּ יז : 
א , קאַללעָך, געוואָהנלובֿע צָ װאַמטע, 
ד. ג { - מיַר קאָננען אוֹיסציָהעָן אַ 7 
א װאַפסעֶר,. אוֹיבּ מיַר וועֶללעֶן זיִך צוּריָה= 
עֶן דַּעָרצוּ אַללע מאָל מיִט אַ פֿריַש שטיקל 
0 עפְאַפּיֶער  ,‏ אַזוֹי. אוֹיךְ איַז מיִט רֹעָר 
לופֿט ; אוֹיבּ מיר לעָגעֶן אַרױס פֿײַכֿטע זאַכֿעַן 
אֶדעֶר שמעללעֶן אס אַ טעָללעֶר װאַססעָר 
אוֹיף אַ צוּג, װאוּ רי לופֿט מישט זיך אוג 
אַללֹע מאָל קומט צוּ אַ פֿריַשע, נאָך טרוּקענעַ 
לופֿט, נעֲָשׂיִהם דאָם אױסטריקקענען אוּנ 
אויסדונסטע נָן גאַנץ געֶשװויִנד , זוּממעֶר פֿאַר= 
נאַכֿט זעָהעֶן. מיר דו פּאַרץָ, װאָס טראָגט 
א איבּעֶרן. טייך, אין דעֶר פֿריָה האָבעָן 
ַר גאַנץ אָפֿט פֿוַֿטע נעֶפָּל, װאָם ועַנֶן 
אויך נישט מעָהר, װיַ װאַסקערדונסט ; מיַר 
פֿיִהלעָן בּיַיִים אָמהמען, צוּ די לפֿט איַז 
טרוקעֶן אֶרעֶר אָנגעָזאַפּט מיַט פֿיַכֿטיַנקײט , 
זוּמטעָר, - נאָך פֿאַר'ן רּענעָן, פֿיִהלעֶן 
מיַר גאַנץ אָפֿט, אַז רי פְאַרְעָ לֹאָום זיך 
ניַדריָגעֶר אַראָבּ אוּג זאַממעלט זיך איִן טראָפּ? 
פֿעָן ; - מיָר זאָגעָן ריִבֿטוג, אַן עָם איו אַ 
שוועָרע לופֿט , װײַיל װאַססעָר איָז שוועָרעֶר 
פֿאַר. לופֿט, אוּנ רעָמעָלט מווען = שוין צוּ 
העֶלפֿעָן די לונגען בּיִַם אֶהמעָן, בּשעת 
וועָנן איַן געָװואָהנליַבֿעָר, אין דער מאָס ר 
קעֶנֹעֶר 0פט. - אָמהמעָן די געֲזוּנרץ לונגעֶן 
אַללײַן, אוּנ מיָר בּעֶמעָרקעֶן עֶס אפיל נישט, 


6 
0 


ימי עס א 
סם יי 
ו 


.א וע ונל 


אַזוֹיעֶרנאָך קאָננעָן מיַר פֿעָרשטעֲהעָן : 
װאָלקען אוּג רעָגעָן. פֿון טײַכֿעָן אוּנ ימים, 
װי אוֹיך פֿון דעֶר פֿײכֿטעָר עֶרר װעָרט 
אַיינגעָזאַפּט אין דּעֶר לופֿט די פאַרֹעָ; אַז 
זי קיִהלט זיַך אַ בּיִסל אָבּ , װעָרט זי דיַקקעָר 
אוּנ זאַממעָלט זיַך צונ-אוֹיף איִן געשטאַלט פֿן 
נעָפֹּעָל אוּנ װאָלקעֶן ; װועָרט נאָך קיהלעֶר, 
ציַהעֶן זיִך ד! טהײַלבֿעָן פֿון דעֶר -ריִקקעֲרעֶר 
פּאַרעָ צוואַממעָן אַלם טראָפּפֿען װאַססעָר ו); - 
דַעָמעֶלט זעֶנעֶן זי שװועָרעֶר פֿאַר דעָר לוּפֿט 
אוּג פֿאַללעָן אַראָבּ אַלם רעֶגעָן. 

8 8 די פֿײַבֿטע װאָנד ,. װאָס פּונַרעֶן זוּמטער? 
ציָיִט, - וועָרעָן װיַנטעָר איַן פֿראָסט 


ה;מיִט רייף 5) בּעֶרעֶקְט. נאַססץ װאָש וועָט 


:אױיפֿ'ן פֿראָסט ניַשט אױיסרוּנסטעָן, נוּר די 
:פֿײַבֿטיַנקײיַט װועָט זיִך צוזאַממעַנציִהעֶן אוֹיף 
רײַף; וווִנטעָר פֿאַלט אויך קיַיַן 
ר עָנעֶן ניִשט, נוּר שניֵי, זוּממער 
אַו עֶס וועָרט פּלוּצליַנג קיהל, 
װועָרט פֿון די גאַנצץָ טראָפּפֿעָן פֿון 
ירעָגעֶןוואַסס עֶר-- האָגעָל.-- 
4 8 אַז מיַר האַלטעָן די האַנד איִבּעֶר עָר 
פּאַרעָ פֿון אַ טאָפף, אַ סאַמאָװאַר אָדעֶר 
!אַ הײַס גלאָז מהי, זעָצט זי זיַך אָבּ אויף 
איָהר איַן געָשטאַלט פֿוּן דראָבּנץ טראָפּפֿעַן 
װאַססעָר; שטעָקק אַרײיַן איִן אַ קאָכֿעָנדיָג גלאָז 
:טהי! אַ קאַלט לאָפֿפֿעָלע , װועָט עֶס איִן דעָר 
הויך , וואוּ עֶס ריָהט זיִך נוּר אָן מיַט דֹעָר 
פּאַרץָ, אֶנהעֲבּעֶן צוּ שוװיִצעָן. אזוי אויך , 
אַז מיַר לאָועָן אַרױס די פּאַרעָ פֿוּן מױל 
אויף אַ גלאַטטע שטאָהלעָרנעָ קלינג פֿוּן אַ 
מעֶססעֶר, זעָצט זיִך אָבּ די פּֿאַרץָ איַן געָי 
שטאַלט פֿון. דראָבּנץַ טראָפּפֿעָן װאַססעָר. 
טראָ אַרייַן אַ קאַראַפֿקץַ קאַלט װאַססעֶר איַן 
אַ װאַרמץעָ שטובּ, װעָרט ראָס קאַלטע, 
גלאַטטע גלאָו בּעֶרעֶקט מיִט טראָפּפֿען ; דוּ 
װייסט, אַז גלאָן נעָצט ניִשט דורך : דעָר 
,שװוייס" קוּמט דעָרפֿון, װאָס איַן דעֶר לופֿט 
פֿון שטוב האַלט זיך פֿײַֿטיָגקײיַט, אוּנ די 
פּאַרעָ, װאָס ריָהרט זיִך אָן אינ'ם קאַלטען 


1) ואד יעלה מן הארץ וגו" , 
פ) שראָל, אוַנעָי, אַזאַ מין רוננעָר שניל, 


דער עוֹמר 


גלאָז, װועָרט אָבּנעָקיָהלט , אַיינגעָצױיגעָן אונ 
בּליִַבּט זיִצעָן אַלם געָװואָהנליַך. װאַססער. 
יַר ‏ ווייִסעָן שוין , אַז מעָטאַללעָן זעָנעָן גוטע 
װאַרם-לייַטעֶר  ,‏ זי ציַהעָן געָשווינר אַרוֹיס 
די װאַרמקײַם, אוּנ דעֲריִבּעֶר שװויצט דאָם 
לאָפֿפֿעָלץ איַן גלאָז טהיי, די בּעהוֹיבֿטץ קלינג 
פֿוּן מעססעָר, װאָס מיַר װועָלעֶן ניַשט בע 
מעָרקעָן אויף אַ האַנטוּך צוּ אַ טישטוּך איִן 
שטובּ , צוּ דעָרמאַנט עָס אַייך ניִשט איַן טהוי 
(ראָסע) ? איַן דעָר שטיַללעָר זוּממעֶר:נאַבֿט, 
מיִשט זיַך וועָניַג די לוּפֿם, אוּנ, װײַל ײַ 
איָו אַ שלעכֿטעָר װאַרם:לײיַטעֶר, רעֲריִבּעֶר 


'קיהלט זי זיַך װעניג אָבּ . ראַגעֶנעֶן קיּהלעֶן 


זיַך אָבּ אַסך געָשוויַנדעֶר די פֿלאַנצעָן : בּלאָט 
טעֶר אוּנ גראָז ; זי װײיַטעֶר ציַהעָן אַרֹים 
די װאַרמקײיַט פֿון רְעֶר פֿכֿטעָר לופֿט, 
װאָס ריִהרט זיַך מיט זי אָן, די פֿײַבֿטיג: 
קײַט, װאָס טהייַלט זיַך מיַט די פֿלאַנצען 
מיָט איָהר װאַרמקײַט, װועָרט קִיִהלעֶר , פֿון 
דעָר פּאַרעָ װערעֶן טראָפּפֿעָן ; מראָפּפֿעָן ואס 
סֹעָר זעֶנעֶן צוּ שוועֶר, זײַ זאָללעָן זיַך טראָ: 
געֶן איִן דעֶר לופֿט אוּנ זעָצעֶן זיַך רעָריִבּעֶר 
אוֹיף די בּלאָטעֶר אוּנ גראָז, אוּנ מיַר האָ: 
בּעֶן : טהוי, װאָס קאָנן זיַך איִן קיהלע, וינ 
דיִעָ װועֶסטעָרן נישט בּעוייועֶן, װײַל די 
לופֿט האָט זיך נעָמיִשט אוּנ גלײַך אָדעֶר 
מעָהר אָבּגעָקיִהלט אַלם די פֿלאַנצעָן -- 
טהוֹי קוּמט פֿוּן פֿיַיִבֿטיָגקיַיִם 
איִן דעָר לוּפֿט-- 
9 8 איָהר האָט, דאַכט וֹיָך, שוֹין אַללײַן גע 

טראָפּפֿעָן, אַז װיַנטעָן ועָנעָן נישט 
מעָהר נוּר די בּעֲוועֶנוּנג פֿוּן דעֶר לופֿט , זואָס 
מיַשט זיַך אוֹים צוּ קרוָגעֶן אֵיין טעָמפּעָראַטוּר, 
יעָדעֶר װֹיִנר בּרעָנגט אַיין אַנרעֶרעָ טעָמפּעִ 
ראַטוּר, אַלם מיַר האָבּעָן : אַ װאַרמעָרעַ 
אָדעָר אַ קאָלטעָרעָ, אַ פֿיַבֿטעָרעָ אוּנ שװעַ: 
רעָרעָ אֶרעֶר אַ טראָקקעֲנעָרעָ אוּנ ליַיִבֿטעָרץָ 
אוּג אֹיָהר וועָט שוין, ‏ מײַן איַך, אוּמזיַסט 
אין - ,װויַרבּעֶלויִנר" קיין מעָססער ‏ מעָהר 
ניַשט אַרײַנװאַרפֿעַן ! 

4"ה 03300 . 
:יה 


לנה טובה 


0:/745עברש"ע. שׁ זשרשב עס האליע 


לָשָׁנָה טוֹבָה תִּכָּתֲבוּ! 
אַללֶע, אַללֶץ, װאוּ אִיהר זַייט; 
/+ אֵייךְ הָאט. דָאס: הַארְטֶע מִזָל 


אויף א וִויפְּמֶען. פְטֶע. פֶערְַיִם; 


צוּ אִיהר קֵיהְלְט רִי הֵייסֶע ‏ שְׁטֶערֶען 

ַּיי דֶער קָאלְטֶער מעֶרב-וַואנְר, 
צי אִיהר שִׁיפְט אֵייךְ אִיבֶּער יָמִים 

נון אַ ג יי פֶערְשְׁפְרָאכֶען לַאנִר .., 


אֵיהר ‏ טְרָאגְט די וָאךְ, די שְׁוֶערֶע. 
מִיט אַ שְׁמֵייבֶּעל : אַײי, וי גְרִינָג! 
זנ אִיהר קוֹיפְט דִי לוּפָט צוּם לֶעבֶּען, 
אוג אִיהר צָאהלְט פַאר יֶעדֶען ‏ שְׁלִינְג ---- 
, זי ראט וי א יי יט אע טי יב לג עי 
די בֶּעפֶטֶע וִוינְשׁ צוּם יָאהר, צוּם נַייֶעם 
יֶעדֶער שְׁפְּרַאך אוּג יֶעדֶען קְלֵייר ---- 
לְשַׁנָה טוֹבָה תִּכַּתֲבוּ 
= אט + * +* 


אַללֶע, ‏ אַללֶע, װאוּ אִיהר זַייט! 


4 5 


...0 טא .0 וו בי אלו ן + 
רערט לארשרא עשר קלאאלאאנגטקמהטעששטישלארארעשקאאואטטעט. 
|-= 


ריש שלש שלישישלישישרישל רישי של ישי שר שלש 


2 יי ר 
| רוּבּל אַ װאָך געֲוועָעֶן אַ שרייבעֶר בי ר" 
זיינװיַל טעֲרקעֶלבּוֹים איַן װאַלר -- אוב 
רעמאָלט זעָננעֶן נאָך ר! נוטעָ צייטעֶן גי 

|| וועָזעָן : די מלמדים =- בּעֶצאָהלט, דירה- 
איִך געָרעָנק מיַך נאָך פֿון דעָר צייט, | נעֲלר--- כמעט צוּ דעָר ציים, את קין 

ועָנן אי הַאָכ. און צײַבֿעַן געָשפּיעלט אונ | טרּקקעֶן בּרוים איַן מויל אַרין, האָט קייני 
ארי טיט אהא הו -פֿון ליִַם חלות | מאָל ניִשט נעָפֿעָהלט . טהײיַל מאָל האָט 
געַבּאַקקען.; װיַנטער בִין איִך א נאַנצען טאָג | די מאַמעַ אויף װיעטשעֶרץָ אַ יקיּלשָ 
געָסטעֶ אי שטתצ אוו עִֶויֶעֶנמ אַ קליַן | געָמאַכֿט, איג רעָטאָלט אי אַגאַנצעָר יור 
ברירערל, װאָס אי געבּוירעֶ געֶװאָרעֶן קראנק | טוב געֲועֶועָן, נור ראָס האָט זיַך זעלטעֶן 
אוּג האָט געקראַנקט בי צוּם ויבעֶנְטעֶן יאָהר, | פּאַסטיערט; ר! מאַמעָ פֿלעָנט טעָהרסמען 
וועָנן עִם איַז געשטאָרבעָן' אויף אַיין אונטעָר: | טהייִלם אַהיַיִם קוממעָן שפּאָט , מיער 
אט 2 | אוּג גאַנץ אָפֿט פֿעָרװוַנט אוּנ פֿערב;מטעָרט. 
= זוממעֶר, כל זמן די זונן האָט געֶשיינט, | זי האָט זיך געקלאָגט, אַז עָם ועָרעָן איָהר 
אֵיָו דאָס אוּמנליקלוכֿע בּעשאָפֿניִם געֶעֶססעֶן | בּיי ד! בּעלי-הבּית'טעָס די חוֹבות פֿעָרי 
אױפֿץ. הוֹיף געװאַרמט זיִך אוף דער זונן | פֿאַללעָן ; אַז מעָן הייִסט איִהר אױיפלעָגען, 
אוּג געקוקט , וי איִך שפּיעל איִן צויכֿעָן. | דעָרנאָך --- קיממען מאָרגעָן אוּנ אֵיַבעָרי 
טעֶר אי עָם פֿון װיַעג נישט אַרוֹים, אוּנ | מאָרגעֶן. .. דעֶרווייל האָט מעָן נייעָ קניות 
אוִך האָבּ איָהם מעשות פֿעָרצאָהלט אוּנ | געָמאַבט, אונ צום סוֹף, אַו עָם קומט צים 
! ליַערליך געַזונגעָן, די רעֶשט בּריָרער זעֶננעֶן | חשבּון, געֶרעֶנקט ניִשט רי בּעללהבּיה'טע, 
: אַלֹלְעָ איִן חרר געָוועועֶן . ד! ‏ מאַמע איז | צוּ זי האָט ניִשט בּעָצאָהלט פֿאַ'ן איְיֵעָרי 
שטאָנדיג ‏ געֲועָועֶן פֿעָרנוממען, אפשר 10 | נאָכֿטיגעַן האַלבּ:קװאַרטירעָל פוּטטעָר..י 
פַּרנסות האָט זו געָהאַט, רי אָריִמעָ מאַמעָ; מעָן ,שטעָלט עָם אַװועָק", װייל זי מוּסם 
, אַ פּשעַקופּקץ געֲועֶועָן, לַעֲקקאך געָבּאַקקען, | פֿראָגעֶן דעָן מאַנן,. װאָס אֹיָו דעָרביי גי 
! אויף ברית'ן אוג חהונות געָנאַנגעֶן. ... מיִק? | ועָעָן: עֶר האָט איין איוערנעֶן זבּהון אי 
: קעָרין געָוועָועָן, קברים מאָסטעָרין, זאָגעָרין, | וועֶם אַװראי געֶרעֶנקען, װי אַװֹי רֹעָר 
אוג אַזױ . אֵיין אַינקײפֿערִן פֿאַר בּעליד | חשבּוֹן איז געָוושֶען. צום מאָרגעָנם וייים 
בּתִישץ הייזעָר. רעָר טאַטע אי פֿאַר 5 | זיַך אוים, אַו דְעָר. מאַנן אי אַהיָיִם גע 


חַתוּנָה גֶעהַאט. 


(ערצאָהלט פֿוּן אַ פֿווי) 


שווערע,, שװאַרצע װאָרם - עֶר רופֿט זיַך צוּ; זי זיניִם 
שׁוֹיי, װאָס מען מוננט, אוּג װישט וי אָב מיט דער 
שאַרץ די האַנר, װאָס זעֲננעָן פֿעַרבּרוּרוגט בּיז 
נאָפֿ'ץ עֶללעֲנבּוינעָן; וו געָהט צוּ טיט אַ שמײַכֿעָל, 
= : - 2 פֿוי ח יד 1 
מאָל האָט עֶס עֶרשט אַ פּנים געָהאַט. עִם האָט בּעִי | נִעָמט בּיי חיים'ן ראָס קיר פֿון רעָר 2 אי ם, 
קוממען צווון זוַגרערלוך שאָנע , בּאָקיִסי , אַז חיים | שטעלט זיַך אַלוױיף אוֹיף אַ בּאָנקעל אוּג 4 זיך 
הע רע ן : ײ נייע. מייסטער:ווערק איַבּער'ן קאָפּף . פֿנן קלייַד 
אטא א | ראָס גייע. מײסטעָר-ועָרק אובּעֶר'ן קאָפּף . פֿון קלניר , 


פֿן װעלכֿעַן זּ האָט אַרוֹים;עשיַטט עֶטליבֿע שאָקק 

דִי נֵייעָ עַקִידָה ). | 

אַין ערך ניין אַ זייגער. אין דעֶר פֿווִה אנ | 
פֿאַרטיג געװאָרעֶן דאָס גראָסאַרטוגע קלונד . דאָס 


גלאַט ‏ וי פֿײן, + װו געשיקט אוז עָס אַרוֹיס פֿון | װאָס איָו בּעָפוּצט מוט זיירעֶנצייג , העָללעָ בּלאַנקץָ 
גיון; נאָרעט! 6 ול זעָהן, זי אַנױ עָס. ועָט |- קנאָפּף אוג אַ שרייענריג-פּאָנסעֲנעֶן קראַגעֶן , קיקם 
אושוטן 0 0 אוב הײַסט מלבּה'ן , זי זאָלל | מלבה'ס צעֲרשוֹיבּעֶרְטער. קאָפּף אַרוֹים באָר מאָרנעָ* 
עס טי 6 האָט נוּר װאָס געהאט גע= נור נײשט אוֹיף מלכּה'סם קאָפּה קוּקט חיים , עָר שעָפּמ 
ענדיג 2 דאָס אנבערשװאַנקען דעֶן {נאַפֿטוגעַן טאָּף", | נחת פֿון זיין (מעשה ירי" ! דאָס פּנים העֶבּט איָהם אָן 
ער א יי : צוּ שמובֿלעַן פֿון דן רוַנצלעֶן אַרױיס, עָר גלאָטט זוך 
דו בּאָרד , פֿעָררכֿט די יאַרמאָלקעָ אוג זאָגט אַרוֹים 


*) ועה ,תּמוו", 


לשנה. טיבה 8 1 


קוּממען צוּ שפּאָט פֿוּן בּיתּ-הטררש אוּנ זי 
האָט'ן פֿעָרנעָסטעָן צוּ פֿראַגעַן; דעָן 
דריַטטעָן טאָג פֿעָרצאָהלט זי טיט אַ נחת 


אַז זי האָם געָפֿראָגט דֹעָן מאַנן, נוּ 


האָט זיַך אוֹיף אֹיָהר געֲבּאַועָרט, װאָס זי 
פֿעָרדרעָהט אֵיָהֶם דען קאָפּף: יֹעָר האָט 
מעָהר ניִשט װאָס צוּ טהוּן, נוּר אױסצוּהאָרעָן 
ווייבּעָרְשץָ. חשבּונות !" אונ עָם בּלײיבּט, 
אַז זי וועָם זיַך אַללײן דעָרמאַננעָן . דעָרנאָך 
העָבּט זיַך איָהר אָן דאַכֿמעָן,. כּמעט אוֹיף 


זיַבֿעָר, אַז זי האָט דאָס האַלבּעָ-קװאַרטיַערל 
פּוטטעֶר פֿעָררעכֿעָנְט; שפּאָטעֶר װאָלט זי 
מוֹיעָרעָן דעֲרוֹיף געשטעָלט, אוּנ, אַו די 
אָריִמעָ מאַמץָ דעֶרטָאַנט נאָך אַמאָל וועָגעֶן 
קוואַרטיערל פּוּמטעֶר, : הייסט זי שׁוֹין אַ 
הצוּפה, מאַכֿט זי אַבּלבּוּל, װיָלל זי אויס? 
נאַרעָן אַהאַלבעֶן גוּלרען אוג מעָן אי זי 
מתרה, אַזאוֹבּ זיוועט נאָך אַמאָל אַ פּיִפיץ 
טהוּן. וֹעֶנעֶן דעָר ‏ פֿוטטעָר, ‏ זאָלל זי זיַך 
שוֹיִן אוֹף די אוֹינעָן ניַשם ווייועָן ! 

די מאַמעַ, װאָס איַו אַ מאָל אַ,גביריִשעַ 


ו 
טאָבֿטעָר" געֲוועָועָן, אוּנ װאָלט, וועָנן ניִטם | דעָרוייל אױיסבּרעֶננעֶן .. . עֶס אַרט זי עָפוִם. 


דעָר פּריַץ, װאָס האָט אֵיָהר צוּגעָנוּממעֶן 
דעָן נדן, אַללײַן אַ בּעל-הבּית'טעָ געֲוֹעָועָן, 
האָט עֶס ניַשט געָקאַנט לײכֿט איַבּעֶרטראָגעָן; 


וי פֿלענט טהיַיֵל מאָל אַהייִם קוּממעֶן מיִט } 
א 


נעשװאָללעֶנעָ אויגעָן , געָװאָרפֿעַן זיך מיַט 
נגעָוויין אױפֿ'ן בּעָמט אוּנ פֿלענט אַזי אָב 


עו 


, 


געָװיַנט דאָס בּוטמעָרעָ האַרץ, אוּנ איָז 
| אױפֿגעָשטאַננעָן אונ אָבּגעֶקאָבֿט אונז אַבּיַם 
קליַסקאַליַך מיָם בּאָבּעֶרלַיִך . 
טהיַיַל מאָל האָט זי אוֹיסגעָלאָט דעָן 
| כּעם צוּ אוּנז ;. אײגעָנטליַך , דעֶר עיקר צו 
| מיר : דעָם קראַנקען בּעֲריִל האָט זי קיינ= 
מאָל גאָר ניַשט געֲזאָגט, די בּריְרעָר פֿון 
חדר אוֹיך גאַנץ ועֶלטעָן--זײי פֿלעָנעָן נעָבּיָר 
אַהיָיִם קוּמטעָן אַזוֹי אוֹיך מיט בּלאָנעָבּלאָהץ, 
| אויסגעֶקניִפּעֶנעָ בּאַקקעֶן אוּג. אוּנטעָר. גע 
| שלאָגעֶנעָ אוינעָן ; נוּר א יָך האָבּ גאַנץ אָפֿט 
נעֲליָיָוט אַיין אוּמזיַסטעֶן ריִסם בּיי דָי האָה- 


אָדעֶר אַזוֹי אַ מתּנת יר. ו 


,דוּ בּיָסט ניִשט קראַנק געֲווֹעָֹעָן רעָר= 
ווייל אָנצוּלעֶגעֶן אַ פֿײיעָר, צוּ שטעָללעָן א 
טִּאָפֹּעָל װאַססעָר" --- נור , אַז איַך האָבֿ עֶס 


אַמאָל געֶטהאָן,. איז נאָך אַרגעֶר נַעָוועָועָן ב. 
| שֹעָה נוּר מיין. בּעל-הבִּיהִמעַ ! גאָר. ניִשט, 


אַ פֿײעָר לעָנט זי אָן, דאָס האָלץ זאָלל. זיַך 


מיין פּראַצעָ { בּדְלוֹּת מאַכֿט זײַ מוך נ"... | 

טהייל מאָל האָט דעֶר מאַטע געָליַיומג, 
אוּנְטעֶר די אױיגעָן; רי מאַמעָ פֿלעָנט זיך! 
אַניִדעֶרזעֶצעֶן אויפֿ'ן בַּעָטט מֿיט'ן פנום צוֹם | 
פֿעָנסטעָר, ‏ אוּנ , אַרוֹסקוקעַנדיג איַן דּעֶר 
לופֿט אַרײן, בּוּרטשעָן : ;עֶס אַרט איָהך| 


פּאַמעָליךְ אוּנ עֶרנסט : זעָהו גוּט , זעָהר גוּט ! 

אנן אַרגע אַרוּם איִז שוֹין דאָס קלויר געָוועָועֶן 
אַײנגעָפּאַקט צום אָבּטראָגעֶן. דאָס מאָל האָט מעֶן 
עזין לנמערלען ניטט געָוועֶקְט; חיים אוו אַללנן 
געָגאַנגעֶן אוּנ איַז אַרוֹיס פֿון איֵהר הוֹיז אָהן אַמכשו 
פֿין הונד אוּנ קאָכֿין אוּנ אָהן דער אַרבַּיִט צוּרְיָק צוּ 
פֿעָרריכטען . 


עָם אָנ אזעַלטעַנער. װינטער-טאָג.. די זונן 


| שוטט מוט בּויליאַנטעָן,. דעֶר פֿואָסט איַז שטאַרק, 


נוּר דעָר הִיִממעָל אנז אַזױ לױיטעָר, אַזוֹי רוּהיג-העָלל 
אוּג עֶס אוז. אַזױ שטולל איִן דעֶר קאַלטעֶר לופֿט אוּנ 
אוֹיף דער װייסעָר עָר -- אַז עֶס דאַכֿט זיַך, אַז אַלץ 
אַרוּם שמײַבֿעַלט, ‏ 

דו גאַסטעַן:מעֲנשעָן. ציַהעֶן. זיַך ‏ אַפילוּ אֵיין, 
װן אַמװעֶנינסטעֶן זיַך - אױסצוּשטעָללעֶן . אויף רֹעַ 


קאָלט , . אוּג פֿעָרשטופּען די האָנד.. און ידי אַרְבִּיל 
אַרין ;. דוּ בּעלידענלות קלאַפּען מיט'ן. גאַנצעֶן כּת+! 
אויַן האַנד און דער צװוניַטעֶר אַרײן, ניִשט פֿעַרשטאַרט | 
צוּ וועֶרעֶן פֿאַר. קאָלט ; די פֿעָרד זעָנגעָן אווסגעָווייסט | 
גרייזיגראָה אוּנ בי ד: מאַרק-זיצעָרס זעָננען די װאָנסעך 
אוּג בּאָרר ‏ צוּ געָשטיִעדט צוּ דוּ שאַללעַן אוֹיף דײ! 
האָלזעֶר , נוּר בּיי דעָם אַללעם אוו אַלץ אַװי פֿריר | 
אוּג לײפֿט, אַז דאָס גאַנצעַ שטאָדטיָל זעָהט. גאָלי/ 
אַנדערְס אוֹים, 

|חיים שמייכֿעָלט אוֹיךְ וון דעֶר װונטעָר טאָג ! 
נוִשט אוּמווָסט האָט עֶר גענאָהט אַ נְאַנִצעָ גאַכֿט; | 
עֶס איַז איָהם אַלץ געָראָטהעֶן ! דו אַפּאָטוקעָר:גן. 
האָט. אַזוֹי פֿועל נחת געֶשעָפּט פֿון קלנוֶר, אַז זי האָט! 


ואָן דעם! גאַנצען , יַהּוּה" פֿערגעססען, צומאָל. אוֹים 


ד:' שטוקעל ננשט ג עָפֿראָג ט!אוּג דעֶר עיקר-שמחת 


בה זאל 


= 


, דיי יי יי יי יי יי יי יי 


4 1 יב רענעי ייר = ייה יא 


2 עי 2.0 24 += = 


רט 242 -אמט הי 


-יעסטן.-קייע ט"ל יק "די עז 


יה 


130 לשנה כובה 


עָפּיִם ? עֶר זיִצט זיך דאָרט איַן װאַלר, 
וי אַ חראַבּיע 7 פֿריַשעָ לופֿט, ליענט 
זיך אוֹיִפֿן גראָז, פֿרעֶםט ויעֶר מילך, אפשר 
גאָר סמעטעֶנע, א וו ? אונ דאָ ראַרעָן 
מיַר רי קיִשקעס!. 

נוּר בּיי דעָם א איַן גאַנץ נוּט 
געֲוועָעָן. מעָן האָט קיינטאָל קיין הוּנגער 
נושט געליִטען, אוּנ נאָך דעֶר װאָך מיט 
פֿעָרשיַערעֶנעַ קליונע צרות, איַו געָקוּממעֶן 
אַ פֿרײַליכֿעָר, על כּל פֿנים , אַ רוּהיְגעֶר שבּה, 
דער מאַטעָ איָו גאַנץ אָפֿט אַהיַיִם געָקוּממעָן, 
די מאַמץָ האָט זיַך אַרוּם געֶדרעָהט אין 
אַללעָ װיַנקעָליִך אוּג בּסוֹר סורות געֶשי 
כֿעָלט, פֿאַרנאַבֿט, פֿאַר ליבֿט בַּעֶנִשעָן, האָט 
זי מיַך עֶליַכֿעָ מאָל געֶקוישְט איַן קאָפּף 
אַריין.., איִך האָבּ געַװואוּסט, װאָס דאָס 
בּעֶטייט! װאָרעָן אַז עֶס. האָט געֶטראָפֿעֶן 
אוג דעָר טאַטעָ איָז אײַנמאָל נישט אַהיַיִם 
געָקוּממעָן אוֹיף שבּת , בַּיִן איַך אַ {מכשפּֿה" 
געָוועָועֶן! די סאַמע האָט מיר מיִט'ן קאָממעֶל 
האַלבּ האָהר אױסנעָריִססעָן אוּנ דעָרצוּ נאָך 
עֶטליִבֿץָ בּוּך געֶנעֲבֹּעָן איַן רי פּלײַצעָם 
אַרײן , אוּנ איִך האָבּ ניִשט געֲװויַָנט, מיין 
קיַנדיַש האַרץ האָט געָפֿיִהלט, אַו דאָס 
בּוכעָט די מאַמעַ ניִשט מיך, נוּר אֹיָהר 
טְרוֹיעָריִג מזל ! 

דעָרנאָך האָט זיַך דעֶר װאַלד אויסגעַ: 
האַקט, דעֶר טאַטע אי און דעָרהיָיִם גע 
,עי ,עי עע,ית,,,.ת,(4?5?9?93!|ֿ תע ,גע עעעע,.עע,ע.ע,,,,ג,ד*"3}3.=+לכ,-.... 
אִיַז -- אַז עָר טראָנָט אַהיַיִם געָלד , פּרנסה אוֹיף אַ 
גאַנצע װאָך, אוֹבֿ -- מעָן האָט איָהם נאָך צוּג עָזאָגט 
פֿרוַשע אַרבּיַיט ! מיַט איַיַן װאָרט-- עָם איִז איָהם גוּט 
אוים'ן האַרץ אוּנ עֶר װלס זִיךְ מיַט'ן נחת טהוַלעֶן, 

נאָהנט פֿון דער היַיִם ; האָט עֶר אָבּגעֶטרעָטעֶן 
און אַ קראָמעָל אוּג געקױפֿט פֿאַל די קיַנדעֶר פֿאַר 
אַ גאַנצען צעהנעֶר 'בּינֹעָל, עֶר טראָגט זיר אוּג 
שמיכֿעָלט: עֶר שטעָלט זי פֿאָר, ווו דו קלײינערבקה 
וועָם אֲנָהֶם אַקעָגעֶן לױפֿעַן מיִט אויסגעֶשפּרוַיִטעָ 

האָנטלנך ; װי, אֵיירעֶר זוּ װעָט פֿאַרטוג ‏ וועָרעֶן 
מיִט אנָהר בּוַגֹעָל , װעָט זו שוין אָנהוֹיבּעֶן אוֹיסצוּ: 
גאַרעֶן שטוקליך בּיי דו רעָשט קוּנדעֶר , װאָס זעָננעָן 
אָלמעֶר אוּנ האָבען דאָך וועֶניִגעֶר שכל פֿאַר אוָהר . 

אי אַ חבמה אוז זי ! אַ חבמה !7 זי אוז זיין אווג 
נן קאָפף , דאָס זיַסקננט פֿון זיין לַעֶבּעֶ ! ליועֶרל 


: 


| 


בּליבּעֶן אוג עֶס האָט נאַנץ אָפֿט נעָפֿעָהלט 
אין מויל אַריין, געָפֿעָהלט, אײַגעֶנטליַך, האָט 
נוֹר דעָם מאַטעָן, רעָר מאַמעָן אוּנ מיר; 
די רעָשט קיַנדעָר האָבּעַן וועָניַג װאָס גי 
ואוּסט דעֲרפֿון; דאָס קראַנְקעָ בּריִדעָרל 
האָט גאָר ניִשט. געָראַרפֿט, עֶס האָט געֲזוּפּט 
אַמאָל אַבּיִסל גדײַץ , אוב מעָן האָט אֹוָהֶם 
דעָרלאַנגט , אוּנ אַלץ איַן איַנעָם געָקוּקט 
אױפֿ'ן בּעָליִק.,. רי אַנרעָרעָ, נעָבּיִר, ינעָהעָן 
איַן חרר אַרײן, זי מוּועָן האָבֹּעָן אַ 
לאָפֿעָל געֶקאָכטס". . , נוּר איִך בּן גאַנץ אָפֿט 
הוּנגעָריָג געְוועָועָן, 

דעֶר טאַטע מיִט דער מאַמעָן האָנּעָן 
שטאָנדיג דעָרמאַנט די אַטאָהליגע צייט 
מיִט מרעָרעָן איַן די אוֹינעָן ; איִך --- פֿעֶר- 
קעָהרט ! איִַך האָבּ מיַך און דעֶר שלעָכֿטעָר 
צייט בֹּעֶססעָר געָפֿיִהלט . זייט עָםם האָט 
געָפֿעָהלט בּרויט איַן שטוּבּ, האָט מיַך די 
מאַמץ. טאָפּפּעָלט ליעב בּעָקוּממעָן { בַּיים 
קאָטמעָן האָט זי מיָר קיין האָהר ניִשט גע= 
ריִססעַן,. איַן די דאַרע בּיַינעֶר אַריין נישט 
נעַבּוכֹעָט; דֹעֶר טאַטע פֿלעָנט מיִר בּייס 
װאַריַטעָס גלאָטטען איַבּער'ן קאָפּף אוּנ ר 
שפּיַעלעָן מיך , איַך זאָלל ניַשט ועָהעֶן, װו 
מעָן פֿעָרטהיַלט מיך , אוּג איך בּיַן נאָך בּי 
מיַר גרוים געָוועָועָן, אַז, וועָנן מעָן ראַרף פֿאַס: 
מעָן, פֿאַסט איִך נלייך מיַט'ן מאַטעָן אוּג מיט 
דעֶר מאַטעָן , אַז איך בּיַן שוין אַ נרויסע מוֹיד ! 


אי זיין בּייהעָלפֿעֶר , זיין. עצה-געֲבּעָר, מען קאָנן 
זאָגעֶן --- זיין חבר, -פֿאַר װעָלֿען עֶר רעֶרט זיַך אַ מאָל 
אָבּ דאָס האַרץ , נוּר דן קליגע רבקה איז זיין גאַנצע 

לוין פֿאַר דעֶר שוועֶרעֶר אַרבּויָט ! נאָך יע וועָם 
עָר אוֵהר אױפֿנאָהעָן דאָס קשט עֶל פֿונ'ם וַתּוֹר -- 


אוּג ,װועָם זי אוּיסוּעָהעֶן, -- טאַקי זוּי אַ ציִקעֲריַס !יי ! 


מיִט אַ שיינענדיג פּניִם אוּג אַ האַרץ פולל מיַם 
נחת ,. אנ עֶר אַרײן א טוֹיעֶר פֿון 5 וואוּ עָר 
האָט געָוואָהנט , אפיל דעֶר הוֹיף זעָהט היינט אַנדעָרם 
אוֹים ! נור בּיים אַראָבלאָזעָן זיִך פֿון דן גליטשוגץ 
מראָפֿ איִן זיי קעֲללעֶר-שטוּבּ אַרין , האָט עֶר רעָה. 
האָרט אַײַן אונגעוואָהנלך געֲרידעֶר ,. אין װעָלבֹעֶן 
עָם האָט זָך שטאַרק אָבּגעשנוְטטעֶן מלבה'ם יאָממעָר. 
לוך געוונין. 

בַּלאַסם אוּנ פֿעָרצ!טטעָרט לױפֿט עָר נעָשווינר 


-בּרוּרעָרְל נעָשטאָרבַּעֶן. 


בּאַלד דעָרנאָך איַו דאָס קיאַנקע 
געֶשׁעָהעָן איַו עֶס 
אַזױ ; איַיַנמאָל האָט זיך די מאַמץ או 


א 
ושן 
2 


-געָהי.פּט אוּנג געָזאָגט איַבּעֶר'ן בּעֶטט צוּם 
יטאַטעָן : ;וויָיִסט , 


בּעֶרלעָן ‏ איַז אַװדאי 
בּעֶססעָר , עֶר איָז אַ גאַנצעַ נאַבֿט געָשלאָפֿעֶן, 
קיין אייַנציג מאָל מיך ניִשט געװ א 


-איִך האָבּ עֶס דעָרהאָרט --- איַך האָבּ שטאָנ? 
-ריַג אַ לײכֿטעַן שלאָף געָהאַט --- אוּנ בּיִן מיט 
יאַ פֿרײַיַר אַראָב געָשפּרוּנגען פֿון מיין געלאָנעָר 


אױפֿין קאַסטען, . אוּג צוּגעָלאָפֿעַן זעָהעָן מיין 
;איַיִנציָג בּריִדעָרל" (אַזוֹי האָבּ איַך עָם נֹעָ 
רוּפֿעָן , אַזוֹ לֹיע בּ האָבּ איִך עֶס געָהאַט). 
איַך האָבּ געָהאָפֿט צוּ דעָהעָהעָן אױפֿן 
פּאַרמיטנעָם פּנִיִם'ל אַ שטווכֿעָל, װאָס פֿלעָנט 
זיַך בּעֲווייועֶן אַ מאָל איִן אַ יאָהר.., נוּר 
איַך האָט אַ טױט פּנים געָפֿוּננעָן . 

עֶס אי געֶװאָרעָן אַשבעה, , . דֹעָר+ 
נאָך איָו דעֶר טאַטץ ניִשט געזוּנד נעָװאָרעֶן 
אוּנ רער רופא האָט אָנְגעָהוֹיבּעֶן צוּ נֹעָ ה עֶן 


איִן שטוּב אַרין... 


כּל זמן עָם אי גע וע וי עָם אוז 


5 


יצוּ צאָהלעָן , פֿלעָגט אַרײנגעָהַעֶן דעָר אַלטעֶר 


רופא אַללײַן ; ;רערנאך, אַז א גאַנצע בּעָמט: 
געָואַנר מיט'ן האָנגעללײכֿטעָר, מיט'ן 
מאַטעָנם ספרים:שאַנק, װאָס די מאַמע האָט 
אַ צייט ניִשט געלאָוט ריַהרעֶן, זעָננעָן אַרײן 
איִן רפּוּאוה , האָט עֶר אָנגעָהיֹיבּעֶן שיִקקען 


דעָן יוננ", דער יונג אי דֹעָר מאַמען 
שראָקליך נישט געָפֿאָללעָן : ע עֲ 
איָהם עָפּיִם שפּיציַנעָ ;װאָנסאַליַך", נעָהט 
אָנגעטהאָן וי אַ גוי, אוּנ דעָרצוּ װאַרפֿט עָר 
אַללע מאָל אַרײן עֶטליכע װאָרמעֶר מויליש, 

א יָך האָב פֿאַר'ן מורא געהאַט , עד היום 
װיַיִם איִך ניִשט פֿאַר װאָס, אוּנ, וועָנן עָר 
האָט געָדאַרפֿט קוּממען , פֿלעָג איִך אַרוֹים 
לױפֿעָן אױפֿץ הוף אוּג איִבּעֶרוואַרטעָן בּיו 
עָר וועָט אַװעֶק געָהעָן. 

אייִנטאָל איַז אַ שבן קראַנק געָװאָרעָן, 
אויך אֵיין אָרממאַנן , אוּנ אויך אַ פּנים נאָך 
אַללְעָ כּלים אין שטוב, אוּג דער יוּנג (ער 
היום װײַם איך ניִשט, װי אַזֹי עֶר האָט 
געֶהיַיִסָן) איַז פֿון אוּנועָר שטובּ אַריִבּעָר 
געָנאַנגעָן. צוּם שבן, ודוּרכֿגעָהעֶנריַג דעֶן 
הויף , האָט עֶר מיַך נעָטראָפֿעָן זיִצעֶן אױיפֿ'ץ 
קלאָץ. 

איך האָבּ אַראָבּגעָלאָזט די אויגעָן, אוּג , 
רעָרפֿיַהלעֲנריָג, אַז עֶר קוּמט צוּ טור 


נאָהנטעָר, איַז מיַר קאַלט געֶװאָרעֶן איַן די } 


קנאָֿעָל אוּנ דאָס האַרץ האָט מיָר אָנגעָ= 
הוֹיבּעֶן שטאַרק צוּ שלאָג; עָן. 

עֶר האָט מיך אָנגעָנוּממעֶן בּיי דֹעֶר 

אָמבֿע , אופֿגעֶהויבּעָן מיַר דעָן קאָפּף אוב 
געט דוקא אויף פּראָסט יוּריִשׁ ; 

-- ,אַ שאַנעַ מױר, װי דוּ בֹּיִםט, 
דאַרף ניִשט זיין צוּ שויבּעָרט, אוּנ דאַרף 


:אט יט 


ראָבּ פֿון דו טראָפּ אוּג פֿאַלט צוּ צוּ דעָר טהור{ 
עָר אַפֿפֿענט זי אוּג פֿעָרשטעהט גיִשט , װאָס עֶר 
זעָהט { מלכה שרייט, װײַנט אונ שׁוָלט,. די קונדער 
האַלטעַן אוָהר אוּנטעֶר , אפיָלוּ דער קליַנער יוֹסל , 
פֿעָרלאָוט פֿוּן אַללע, קװוטשעָט מיַט'ן גאַנצעָן כח , 
חיים קוּקט זיַך אוּם אוג אַ שרעֲקלבֿער געדאַנק האָט 
אַיָהם פּלוּצלונג אױפֿגעָבּליצט און מוֹח . 

-לועָדל!-- האָט עֶר אויסגעָשׁויֶעָן אוּג 
איז צוּ געָפֿאַללעָן צוּם אוֹיבעָן. 

אין האַלבּ פֿיַנסטערן אוּנטערן-אויבעָן לויעגט 
ליַזעָרל אוֹיף דעָם. אונְנעָנעֶם אִרט , וואוּ עֶר האָט 
זיך נאָכֿטעַן געֶלעֶגט, דעֶר לאנגע, אויסגעצויגענע 
דאַרעַ לייב לנענט װ אַנולם אוֹיף דעָם הױפֿען שמאַי 
טעָס, דעָר קאָפּה , בּעֶדעֶקט מוִט שװאַרצע פֿלעָקקעֶן, 
איִז טועף אוונג/ ָפֿאַללעָן אונ'ם. בּרוּדוַגע קיִשעָן, 


2 


חיים בּיגט זיך אובּעֶר'ן בּלאַססעָן קוִנד אוּנ ועָהט , 
וי אַ דיַנגער שטראָם פֿון בּלוּט זייעָרט זוך איָהם פֿון 
מויל אַרוֹיס ,., 
---גאָטט, גאָטט !" האָט זיַך אַרױסגעֶריִססעֶן 
פֿון חיימס בּרוּסט . פֿאָרובֿטוג , נוּר מיט כֹּח , האָט 
עֶר מוַט און מאָל אױפֿגעְהױיבּעָן דאָס קינד פֿון געַ- 
לעָגעֶר , עָר דיהדט זיַך נישט, די האָנד אוּג פֿיִם 
האָנגעֶן אַראָב ; ; אַזוֹי האַנגט אוֹיך אַראָבּ דֹעֶר קאָפּף , 
מיט די צוּ עַמאַכּֿטע אווגען אוּנ שראָקליך געָאַפֿע ענטען 
מוֹיל, אַ בּיִסֵל פֿעָרשטאַרט בּלוּט האָט זיִך אַראָבּ. 
געָלאָ זט איַבּעֶר'ן פֿאָטעַרס אַקפעָל, בש עו עֶר האָט 
אוָהן געָטראָגעֶן פֿון װוַנקעָל אוּנטעָרן יאויבעֶן אוּג 
געֶלעֶגְט און שטוּב, אופֿ'ן בּעֲמט . 
מיִם א יאממעֶר האָט זיַך מלכה געֲװאָרפֿ 
אוּג 


עַן צוֹם 
קיַנד; ; חיים . שטרעָקט אויס די האַנד , אוּג לאָזט: זי 


וְֹ וי 

ֹ 01 
/ 
' 
וו 


מע יש 


יט 


154 7 לשנה טובה - 


פֿאַר. קיין בּחוּר ניַשט שאָמעֶן !" 

עֶר האָט מיך אָבּגעָלאָוט אוּנ איַך בּיִן 
אַרײנגעָלאָפֿען צוּריִק { אין שמובּ אַרײן , איִך 
הָאָבּ געֶפֿיִהלט, אַז דאָם גאַנצעָ א 
שלאָגט - מיַר אַלץ איַן ‏ אייְנעָם ‏ אין פּני 
אַרֵיין . איִך האָבּ מיך פֿעָררוּקט איַן טוּנקעַ א 
טעֶן װיַנקעָל אוּנטעָרץ אוֹיבעָן , יי 
אויסצאָהלעֶן די בּרוּדיִגעָ װאָש... ראָס אוו 

געָוועָזעֶן מיַטװאָך. פֿרײיַטאָג האָבּ אִיִך ראָס 

עָרשטעָ מאָל רעֶר מאַמעֶן אַללײַן רערמאַנט.; 
אַז מעָן דאַרף מיָר אוֹיסוואַשעָן דעָן קאָפּף, 
אַז איַך בּיִן צוּשױיבּעָרט. 

-- אַ בּראָך איִז צוּ מיַר ! האָט די מאַמע 
פֿערבּראָפֿעָן די האָנד, איַך האָבּ ז! דאָך 
דריי װאָכֿעָן ניִשט געֶקאָמט ! 

פּלוצלינג איז זי בּאָו געָװאָרעָן. 

-- מכשפה, האָט וי אױסגעשריַגעָן , 
אַזאַ גרויסץ, ‏ בּאָױגעָוואַקסעָנעָ ‏ מויר קאָנן 


, זיִך אַללײַן ניַשט צװאָנעֶן ! איָין אַנרעֶרע 
; אויף ריין אָרט װאָלט נאָך ריַ אַנדעָרעָ 


ָ 


קִיַנדעֶר געָוואַשעֶן ! 

-- שרה ילע שריי = ניַשט! בּֿעָם זיַך 
דער טאַטעָ, נוּר רעֶר מאַמעָס כּעם װעֶרט 
שטאַרקעֶר אוּנ שטאַרקעָר, 

-- מכשפה, האָרסט ! שוֹין זאָלסט 
דוּ דיָך צװאָנעָן ! האָרסט --- די אוֹתה רגע ! 
האָרסט ! 

אוּנ דאָ האָבּ איִַך מורא צוּ צוּגעֶהעֶן צוּם 
גנשצאמד קעמצפעטעמיישכ די זאל ; 
ניַשט צוּ, 

-- װאַספעָר! -- האָט עֶר אַרױסגעזאָגט מיַט אַ 
הייזערוָג קוֹל, נוּר מיַט. אַזאַ בּעֹעָהל, אַו מלכּה 
האָט זיִך און רעָר רגע. געװאָרפֿעָן צום פֿאַסס. 
װאַססעֶר , 

נאָך לאַנג ‏ בּעֶגיִסעֶן, מיַנטעָרן אוּג רֵייבּעֶן , אוו 
חיים 'ן געֶראָטעֶן אױפֿצובּלאָועֶן דעֶן פֿונק פֿון לעב : 
װואָס האָט שׁוֹין. געצאַנקט צום אוֹיסלעֶשעֶן 0 
קלוונע העָרצעָס האָט שטאַרקעֶר אָנגְהֹיבען ‏ 
ישלאָג עֶן, עֶטליבֿע טוַעפֿע . זיַפֿצעָן האָבּעֶן א 
דו אוֹיסנעְריּקנֹעֶטעָ בּרוסט, אוּנ. פּאַמעֶלנֶך-שׁוועֶר 
האָבּעָן זוך עָנדליִך אױפֿגעמאַכֿט דו אויגעָן, 
! = אוֹיף מִלבּה'ם געֶשריַ: אוִז זיִך. דעֲרוייל צוואַמ- 

מענגעלאָפֿעֶן דעָר גאַנצעָר הוֹיף. + דו. שטוב ‏ אֵז 
שׁוֹין פֿולל מיַט צערשוֹיבּעָרטעֶקאָפּ, ניטט געֲוואַשעֶנְעַ 


קוימען, וואוּ עֶם איִז היַיִם װאַססעָר: גע 
שטאַננעֶן , װייַל, דוּרכֿגעָהעֶנדיַג רוּרך דער 
מאַמעָן, . װאָלט איַך געָליָיוט אַ בּוּך . געראַ: 
מיָוועט האָט ‏ מיך, װי געָוואָהנליך, דער 
טאַטץ: 

-- שרה'לץ, האָט עֶר געקראָבֿצט , 
שריי ניִשט, ‏ מיַר טהוט רעָר קאָפּף אַװי 
װײַ?,, 
ראָם איַז געֲנוּג געָוועָועֶן + דעֶר מאַמעָם 
כּעס איַז וי טיט דער האַנְד אַוֹעָק געָנוּמטעָן 
געֶװאָרעֶן . .. איַך בּיִן פֿרײ רוּרבֿנעָנאַנגעָך 
די שטובּ. אוּנ צוּ נעָקוּממעָן צוּם מֿאָפֿה= 
װאַססער . 

איִך צװאָג מיַך אוּמנעַליַמפֿעָרם אוב 
איִך ועָה, אַז דו מאַמע אין צוּגעָנאַנגעָן 
צוּם ‏ מאַטעֶן אוּנ האָם געֲוויִועָן אויף מיָר 
מיט אַ שוועָרעֶן זײּפֿץ : 

-- רבּוֹנו של עולם , עֶס װאַקסט נַעִבּיִך, 
וי אוֹיף הייִבעָן,--- מאַכֿט זי שטילל צוּם מאַ: 
טעָן ,. נוּר מיין אוֹיעֶר חאַפּטיעֶדעָס װאָרט -- 
שאָן ווו אַ גאָלד , , , אוּנ װאָס ? 

דעֶר טאַטע האָט גָאָנמפָֿרט מיַט נאָך 
אַ מיַעפֿעָרעָן זיפֿץ . 

דעָר רופּא האָט עֶטליכֿץ מאָל געָזאָנט, 
אַו דעָם מאַטעָן אי :גאר ניִשט, נוּר ראָם 
ענמת נפש האָט זיך איָהם געֶט אוֹיף 
דעֶר לעֲבַּעֶר, דעֶריַבּעֶר איָז זי אױפֿגעָשװאָל: 
לֹעָן אוּנ דריקט צוּ דאָם האַרץ ; מעָהר 
ואר }-פחן עפווקשחד 4441 :== = 
פּנימעֶר, װאָס זעֶננעַן אַוװועֶק פֿוּן מוט'ן דעֶר אַרבֹּיִט! 
פֿון וועֶרקשטעָל, פֿון קראָם, פֿון ראָנרלעָם אוּנ 
בּאַליעָם . אַללעָ האָבּעָן זיַך געשטופּט צוּ ליַעָרלס 
בּעֶמט ; די טהיר אוָז געָשטאַננעֶן אָפֿפֿען אוּג פֿון 
דרוֹיסעֶן האָט זיך אַרײן געֶרוִססעֶן אַ פּאַרעָ, פֿון קוחְלעָר, 
פֿרוַשעֶר לופֿט, 

--- דער דאָקטאָר אנָז נאָך ביַשט דורפֿגעפֿאָרען?--- 
האָט חיים געפראָגט בּיִיִם עֶרשטעֶן , װאָס איַז איָהם 
אנן דן אויגעָן אַרײן געָפֿאַללען . 

צוונִשעָן עילם וועָרט אגרש ; איער פֿראָגט 
אוַבעֶר -דעָן צווניְטעָן, 

-- נאָך ננִשט -- האָט זוַך עָמיץ אָנגעָרפֿעָן בײ 
דעֶר מהור, 

-- מלכּה -- זאָגט חיים -- לויף נוּר געָשׁווננר 
אוּנ שטעלל דוך ביום טהיֹיעָר ! 


לשנה טוֹבה : 0 


רה ירע טשרעה 


ציִשט ! דעָר עַיקר זאָלל ער מיָלך טריַנקען, 
קיין ענמת נפש ניַשט האָבַּעֶן. אונ אַרוֹיס 
געָהעֶן איִן נאַסס אַרײן , , , רעָרעָן, שמוּעֶסעַן 

אוּנ זוּבֿ זיך איָיִן עסק. .. נוּר דער טאַטע 
האָט נשָאָנט, אַן דוּ פֿיִם װיִללעָן איָהן 
ניַשט טראָנעָן, פֿאַר װאָס , בּיִן איַך עֶרשט 

שפּאָטעָר געֲוואָהר. נִשְוואְרעֶן  {‏ אונמאָל 
זוּממעָר פֿאַרמאָג האָט מיך אױפֿנעָװעֶקט אַ 


= א שאלה דאָס איָו, יק דעָר 
טאַטעָ, אי װאַלד האָט וע אוֹיף צװאַנציג 
אָרטעֶר געָהאַקט אוֹיף ‏ איין 00 פֿעֶר 2 
שמעָהסט, דעֶר װאַלד איַן דֹעֶם פּריצ'ם , 
ור די פּוֹיעֶרעֶן האָבּעָן דאָרטין סעֶרוויִטוּטעָן : * 
זי קוּמט די צווייגען, װאָס פֿאַללע ן אַראָבּ 
-אוּג װאַלגעָן } זיך אַרוּם איַן װאַלר זנ אויך 
דאָס האָלץ פֿוּן די בּוֹי מעָר, װאָס א דוּננעָר 
יהאָט צעָרשלאָנען. ,, אַז טעָן האַקט אוֹיס 
דעָן װאַלר, האָבּעָן זײַ. היזק דעֶן פּעָרוויַטוט 
אוּנ מוּועָן זיִך קויפֿעָן האָלץ צוּם בּוֹיעָן אוּנ 
היַיַצעָן . האָבּעָן זײַ, פֿעָרשטעָהט זיך, געַ 
װאָלט לֹעָגעֶן אֵיין אַרעֶשט, אַראָבּ בּרעֶנגעֶן 
דעָם קאָטיִסאַר.. זײַ האָבּעָן זיך אָבֹּעָר צוּ 
-שפּאָט מישב געֲוועָועָן. ר' זיינוועֶלעָ. האָט 
נוּר דעֲרזעָהעֶן, אַז זיי קראַצעָן זיך איַן די 
קאָפּף, האָט עֶר געָגעַבּעֶן אַ בּעָפֿעָהל, מען 


מלכּה איָז זיִפֿצעֶנדוַנג 4ג ק יי אַרוֹיס 
:פֿוּן שטוּב , 
דעם דאָקטאָרס של יַטטען בּעֶווייוט זַיִך יעֶדעֶן פֿאַר 


יו 


מיַטטאָג איִן שטאָרט'ל , עֶר שטעָלט זַךְ אֶבּ כּמעט 
פֿאַר יעֶדעֶן צווננטען טהויעָר, אוּנ דעֶר אַלטער דאָקטאָר 
קריכֿט אַראָבּ, העֶבּט זי אוֹיף אוֹיף טראָפּף , לאָז 
זיַך אַראָבּ און קעללעֶר , געָהט דורך. די שמאָלץ, 
לאַנג גע אוּג פֿעָרמיסט;גטע הוֹיףה אוּג אוז שטאָנדיג 
בּעגלווט פֿון קאַלעָקעָם אוג קראַנקע , װאָס פֿראָגעָן 
אאיָהן אויס אויפֿ'ן װועָג.ו, 

אויף דעַן שליַטטען האָט מלכּה געװאַרט ; אֵײינ: 
געֲו ווַקעָלט אנן ‏ דער גראָבֿעֶר ‏ שאַלל, ציַטטערט זי 


:דאָך מיַט'ן גאַנצען לֵייבּ פֿאַר קאָלט אוב שלאָכֿצען 


צװאַממען , אוּג דן גרויסע פֿונקעלנדע אויגעֶן זעָננעֶן 
ייט פֿעַרקוּקט אַיַן נאַסם אַרין , אוָהר גאַניץ חיוֹת 


שמוּעָס צװיַשעָן טאַטע:מאַמע : 
-- בי דוּ דיַך יאיַן װאַלד,. נעָבּיך , 
אָנגעָגאַנגעָן, מאַכֿט די מאַמע. 


זאָלל אַניִדעֶר שטעָללעָן נאָך 40 האָקקעָר1, 
עֶס איז געֶואָרעֶן אַ ניהנם, אָפּשר אוֹיף 20 
אָרטעֶר האָט מעָן גֹעָה אַקט ! אוּנ זיין מוז. 
מעָן אוּמעטוּם, ,,. װאָס קלערסט דוּ? ריַ' 
פֿיִם פֿלעָגעֶן מיָר געֶשװואָל נֶן וועָרעֶן וי ריַ 
בּאָרקיִם... '' 
--- וויַ אַ מעֶנש זיַנדיַגט ! -- קראָכֿצט די 
מאַמץ -- איִך האָבּ. געֲמיַיְנם, אַז דוּ האָסט 
דאָרט גאָר ניַשט װאָס צוּ טהוּן... 
-- אַודאַי ! שמייכֿעָלט מטרויעָריג רעָר 
טאַטץ, נוּר פֿון גראָהעֶן טאָג בּיַ שפּאָמָ, 
נאַבֿט אויף די פֿיִם! 
-- אוּנ אַלץ פֿאַר דריי רוּבּל אַ װאָך ? 
בּאָועֶרט זיִך די מאַמץ, 
|-- עֶר האָט מיַר צוּגעזאָנט צוּ דער 
לעֶנעֶן ; דעֶרווייל, װײַסט דוּ דאָך, איָו איָהם 
די טראַטװע 4) אוּנטעָרגעָגאַנגעָן , . . עֶר האָט 
געֲזאָגט, אַז עֶר איָז בּדיל הרל געָואָרעֶן. +- 
--- אוּנ דוּ גלױבּסט איָהם'ל 
-- עֶס קאַנן זין יי. 
--- שטאָנדיג --- בּאַעָרט זיַך די מאַמעָ-- 
װעָרט עֶר בּדיִל הדל אוּג ‏ דאָס פֿעָרמאָגעֶן 
װאַקסט אוּנ װאַקסט. : 
---אַז נאָסט העֶלפֿט , זיפֿצט דעֶר טאַטע. 
! עֶס איַז שטילל א וויילץ . 
--- ווייסט נישט, װאָס טאַכֿט עֶר ? 
פֿראָגט דעֶר טאַמע, װאָס איַז שוין כּמעט אַ 
1) פּלוטעָן, 


האָט זיִך. צוּנד צוזאַממעַנגעָשנאָלצעֶן אן דו אוֹיגעָן, 
װאָס בּרעֶננעֶן מוט אונגעֲרולד, צוּ דעֲרועָהעָן רעָן 
דאָקטאָר, אָט האָט זיַך שוֹין בּעֶוויֶוען דעֶר ווייסעֶר קאָפּת 
פּֿן דאָקטאָרס פֿערד, זו װאָלט עָס צווַשעֶן טויזעֶנדעֶר 
דעָרקאָנט! זי אנ אַקעגען געלאָפֿעַן ץ אָבּג;עֶשטעָלט 
דעֶן שלנטטען ; צוּ שטופט דעֶן עולם, װאָס האָט 
דעָרוויַיל זיַך שוֹין פֿער זאַממעָלט  ,‏ אוּנ און למ 
שטעהן פֿאַר'ן דאָקטאָר אָהן אֶטהֹעָם אוּנ אֶהן 
װאָרט איַן מויל, נוּר דער אַלטעֶר. דָאָקטאָר א 
שטעָהט , װאָס די גרויסע אויגען ן װײַללעַן, װאָס די 
אוֹיסגעשטרעכ קטע האַנד. פֿעַרלאַנגעָן , + בשעת ווענן 
וו בַּעֶטעֶן ‏ אוג גראָזשעַן צוזאַממעָן , עָה רוקט זיַך 
אָבֿ, נעָמט זי אזיף צוּ זיך אופֿין שליטטען הײיַסמ 
פֿאהרעֶן ; עֶר. זויסט. שוין וואוּ אַהיַן , אוּג וואו צוּ 
בּלייבּעָן שטעָהן, עֶר קאָנן דאָס פֿעָרקרימטע, אַלמע 


138 


יאָהר נישט אַרו'ס פֿון שטוב, 


---װאָס זאָל עֶר מאַכֿעָן ל עֶר האַנדעָלט. 


מוט פֿלאַקם, מיט איַיַעֶר; אַ שעָנק האָט עָר... 
--- אוּג זי װאָס טאַבֿט ? 
-- זּ איז נַעָבּיִך קראַנק... 
-- אַ שאָר,, אַ נום מעָנש-- 
אַ בּריְליאַנט !-- רי איינציגץ בּעל- 
הבּית'מֵעָ, װאָס מאַֿט ניַשט אַיין אַגראָשען"; 
זי װאָלט אפיָלוּ געצְאָהְלט צוּ דעָר צייט , 
נוּר זי האָט בּיי'ן אֹיָהם װעָניַג װאָס צו 
שאַפֿפֿעַן , 
--- דאַכֿט זיַך, מאַבֿט דעֶר טאַטע, דאָס 
דריטטע װייבּ, 
--- אַװראַי ! בּעָשטאָטיַנט די מאַמע. 
-- זעָהסט, שרה, מאַכֿט רעָר טאַטע, 
דאַכֿט זיַך שוין -- אַ יור אַ גביַר . ,.. האָט עֶר 
קיין מזל נישט צוּ ווייבּעָר. . . יעֶרעָרעֶר האָט 
זיין פּאָקקעל, 
-- אוּנ אַזאַ יוּנג בּלוּט! האָט צוּ גע 
געֶבּעֶן רי מאַמץָ, -- און גאַנצעָן עֶטליִכֿע 
אוּנ צװאַנציַג יאֶהר , 
-- נוּ געָה װײיַס? עֶר אי אַוודאַי 
אַ זיִבצוְנעֶר אוּג --- אַייועָן שטאַרק. 
--- וי הײיסט -- ניסס קנאַקט עֶר! 
- -אוּנ אֶהן אַבּריִלל!. . 
-- אוּנ זיין נאַנג ; די פּאָדלאָגע ציִם? 
טעֶרט ! 
-- אוּנ איִך, 


זנָהסט דוּ, ליעג אין 


לשנה טיבה 


בַּעָמט, 

עָם האָט מיך רורבֿגענוממען בּיי רײַ 
לעָצטעָ װאָרמעָר . 

--- גאָמט וועָט העלפֿעָן, מרײַסט רו' 
מאַמע, 

--- נוֹר זי, זי,,, קראָכֿצט װויימעֶר דעָר 
טאַמֹעָ אוּג װאַרפֿט אַ בּליָק צוּ טיר אױפֿץ 
קאַסטעָן . זי װאַקסט, קיין עין הרע, װי אויף- 
הייבעֶן, .. פֿאָרנט... האָסט געָוֹעָהן ?.. 

-- אַ שאלה דאָס איָז! 

--- אוּנ אַ פּנים .. . שיינט װי די זונן.. 

עָם אי װוייטעֶר שמילל נעָװאָרעָן אַ 

וויילעָ. 

-- װײַסט, שרה'לע, ‏ מאַכֿט װייטעָר 
דעֶר טאַטעָ, מען אוו ניִשט יוצא פֿאַר גאָמט, 

-- מיִט. װאָס ? 

--- טיט אֹיָהר ! וי אַלט בּיסט רוּ גע+ 
וועָן צוּ דעֶר חתונה ? 

-- יוּנג עָר פֿאַר איָהר ! 

י-:נו?,,. 

--נוּ,., װאָס ? 

איַן דעָר אײַגענעֶר מינום האָט מעָן 
צװויַ: קלאַפּ געֶטהאָן איַן לאָרעֶן. 

רי מאַמץ איַז אַראָבּגעַשפּרוּנגעָן פוּן 
בּעֶמט . איַן אײיַן רגע האָט וי אָבּגעֶריְססעָן 
ראָס שטרוקעל , אויף װעָלכֿעָן דער לאָדעָן 
האָט זיַך געָהאַלטעָן, אוּג אױפֿגעפּראַללעָט 
דאָס פֿעָנסטעָר, װאָס האָט שוין לאַנג קייך 


א א א יי 


הייזעָל,. דעָן ננְרריגעֶן פֿונסטעָרן קאָרוַראָר אוֹצ עֶר 
מאַכֿט זוִך שוֹין מיט'ן שטעָקקעֶן אַועָג צווישעֶן מנסט 
בּיים עֶרשטעֶן בּליַק, װאָס עֶר װואַרפֿט אנַן אט הוט 
עֶר שׁוֹין אַלץ , אָהן א שנוי איַן רוּהונעֶן פּניִם, אָהן 
א צויכֿעֶן ֿון אוידעַלקייט אֶדעֶר רחמנוֹת , בּעָו 4 עֶר 
זיַך צוונִשעָן אַיינגעָריִכֿטעָק ינְדעֶר אוֹיף דעֶר פּאָדלאָגע, 

עָר ליגט הויך אוֹיף ‏ דוי קושענס, אֶהן 
בּעֶוועָנינג, דעָר פֿאָמעָר זצט בּיין אוָהם אױפֿ'ן עָקק 
פֿון בּעטט, עֶר לאָזט פֿון אוָהם קיין ניִט אַראָב , אוּנ 
האַלט אוָהֶם די האָנד אנן זיינע. 

פֿאַר'ן דאָקטאָר אוו געֲנוּג געֲוועזעֶן צוּ-װאַרפֿעָן 
און ‏ בּלוק ‏ אויפֿין ן קראַנקען, עָר זאָלל װוסטעֶן ,. אנן 
װואָס עֶס געָהט. יט עִטלובֿע װאָרטעֶר בּערוהוּגט עָר 
מלבּה'ן, הויסט צוּ לעגעֶן | קאַלטע קאַמפּרעָססען , עֶר 
גדייסט אוֹיס אַ בּלאָטטעָל פֿון אַבּכֿל, װאָס עֶר נעָמט 


| פֿוּן בּיועִם אַרו 


, זעָצט זיַך אוֹיפֿ'ן עֶרשטעָן בּעֶסטעֶן 
באָנקעס אוג יע אַ רעצעַ ָפט אויף דו קנוען; 
דאָס רעֶצעֲפּט דעָרלאַנגט עֶר מלכּה'ן אוּנ הויסט אוָהר 
לױפֿע { געָשׁווַנר איַן אַפּאָטה;:ק אַרין , זי דרעָהט זיַך 
איבּעָר, נוּר עֶר אל טא ; עֶר װאַרפֿט נאָך אַ אט 
אַ בּליָק. אוֹיף . דן קינדעָר , אױפן קאַלטעַן אוֹיבעָן , 
אויף דער גאַנצעֶר שמוּבּ, רייסט אוֹיס נאָך אַבּלאָטטעָל 
פֿון בּיבל, שרייבּט אוֹיף נאָך עֶטלבֿע. װואָרטעַר אוּג 
דעָרלאַנגט אוהו : 
-- נאַ,, ייז דעס-אַפּאָטהײקער, װועָט עֶר געָבּעַן 
אָהן { געלר ! צוּנד לויף ! -- צוּנד עָרשט נעָמט עֶר זיַך 
דע קראַנקען נאָהנטעָר צוּ. בּעֲטראַבֿטעַן; עֶר לעָגט 
צוּ דאָס אוֹיעֶר צוּ דעֶר בּרוּסט , װאָס האָט שו רג / 
אִרבִּיַיִט ,. חיים האָט זיַך . דעָרווייל אָבֹּג; : 
פֿענסטעֶר , עֶר נעמט אַרוֹיס פֿין קעַשעֲנעַ 


בּעָשלאָג ניִשט געָהאַט . 
-- װאָם איַז? האָט זי אַרױסגעָשריַגעָן 
איִן גאַסם אַרײן , : 
--- רבקה זיינװועָליִם איַז נפטר געָואָלעֶן; 
די מאַמעָ אי צוריק געָשפּרוּנגעָן פֿון 

פֿעָג סטעָר :ֹ 

-- בּרוּך דיין אֶמת ! האָט דעֶר מאַטעַ 
אַרױסגעָזאָגט. ., שטאַרבּעָן איַז גאָר נַישׁט. ., 
--- בּרוּךְ דיין אמת, = רי מאַמץ, 

עָרשט געָרעֶרט. פֿון איָהר 


דעָמאָלט האָבּ איַך געָהאַט אַ װיִנדעֶרליִך 
אוּנרוּהיַגץָ צייט, איַך װיַיִם אַלל;ן ניִשט, 
װאָס מיַט מיר איָו געֲועָועָן. 

טהיַיַל מאָל בּיִן איִך גאַנצעָ נאָכֿט ניִשט 
געָשלאָפֿעָן , אין ר שלעפֿען האָבּען מיַר וי 
האַממעָרם געָקלאַפּט אוג דאָס האַרץ האָט 
אַזױ געָנאָגט, גלייך װיַ עֶס װאָלט זיך נעַ= 
שראָקקען פֿאַר עָפּיִם, אֶדעֶר נאָך 6 
שרעָקליך געַבּאַנקט { טהייַל מאָל אוו מור 
װייטעָר אַזֹי װאַרם אוּ װייך גְעֲוועָועָן 
אױפֿץ האַרץ, אַז איִך װאָלט געָװואָלט אַלץ 
אַרוּם נעֶטעֶן אוּג קוּשעַן אוּנ האַלז וָן. 

נוּר די בּריַדעֶרליַך האָבּעֶן צוּ זיַך נישט 
נעָלאָוט , אפּילוּ דעֶר 5 יאָהריגעֶר יוֹחנן האָט 
געָקאָפּעְט אוג געֶשרתְן, אַז עָר װויִלל זיַך 
נישט שפּיעלעֶן מיַט קיון מאָרעָל . רי טאָמע, 


בי 1400 


אויסעֶר דֹעָם, װאָס איִך האָבּ פֿאַר איֵהר 
מו-א געָהאַט ‏ אי שטאָנדיג געוועועָן בּאַז 
וּג פֿעָריאָגט, אוּנ דְעֶר טאַטע --- נאָך קראַנ= 

קְעָר , אין אַ קורצע צייט איָו עֶר און גאַנצעָן 
גְראָה נעװאָרעָן װיַ אַ מױבּ, ראָם פּנים איָז 
אַיננעַשרוּמפּעָן געװאָרעָן װי אַ פּאַרמיִט, 
אוּנ די אוֹיגעֶן האָבּעָן אַרױסגעקוקט אַװי 
אוּנבּעָהאָלפֿעָן אוּג מיַט אַואַ שטום געבּעֶט , 
אַז עִם אי געָנוּג געֲוועָען,, איך זאָל עִם 
רעָרּעֶהעֶן אוג אַרױם לױפֿען פֿון שטוב מים 
אַ געָוויין. 

דעמאָלט פֿלעָנ איך ‏ מיַך דעָרמאַננעָן 
אָן מיין בּעֶרְלעָן,.. איָהם װאָלם איך 
געָקאָנט אַלץ א ,. קושען אוּג 
האַלזעָן ,., נור עֶר ליִעגט דאָרט איִן דער 
קאַלמ עָר עָרד אוּנ עֶס האָט מיך אָנגעָהאַפּט 
נאָך אַ בוטטעָרליבֿעָר געֲויין .,. 

די טרעָרעֶן , אויגעֶנטליך : ֿנ זיַך 
מיַר בּעָווייועֶן נאַנץ אָפֿט אָהן אַ מעם 

טהײיַל מאָל האָבּ איך ארויסגע: 
קוּקט פֿון פֿאָנסטעֶר אױפֿ'ן הויף אַרוֹים אונ 
געֲֹעָהען, װי ד! לבנה שװיַמט אוּג שװויַמט 
צוּ אַללעָ מאָל נאָהנטעֶר צוּם אוֹיסגעָווייסְטעֶן 
פּלאָט , װאָס איַו געָגעֶן אוּנועֶר פֿעָנסטעֶר , 
אוּג קאָנן דעָן פּלאָט ניִשט אַריִבּעֶר. אוּנ 
פּלוצלינג האָבּ איַך רחמנוה בּעָקוּממעָן אויף 
דעֶר לבנה , עָם האָט מיר אָנגעָהוֹבּעְן 
קלעָמטעָן בּיים האַרץ אוּנ די אוֹנעָן צוּ 


,עי . םע ע,,, רדֵךײ,ײדײדײדביִיִיִי-- ...י.י 


ם עֶר האָט עֶרשט ננשט לאַנג בּעַקוּממעֶן, אוּג 
הב אָן צוּ צאָהלעָן אוֹיף דֹעֶר האַנד , מלכּה'ס 
א ּנרוּהיגע אוֹיג עֶן האַבּעֶן עָם אֵינ'ם אַרויסגעֶהען בֹּעַי 
מעָרקט, זן האָט זוַך צורנק געָװאָרפֿעַן צוּם מאַנן אוג 
האָט נײיגנערוָג. אַריַבּעֶר געקיקט איִבּעֶר זיין אַקסעָל; 
זי דעָרוֹעָהט, וו עֶר צאָהלט ראָס קיפּער געֲלר, 

-- האָרטוּ! גי זי איָהם אַדױם און אויעָר 
אַרײן -- ס'אנז צופֿיעל ! װאָס , רייך בּיסט דוּ ? זו 
זיַך אֵיָהֶם. פֿון פֿאָרנט אוג רוּקט אָבּ מיט'ן 
8 א אֵיין מטבּע נאָך דער צוויַיַטעֶר { ; עֶנדלוך האָט 
זי איַבּעֲרגע עלאָוט אֵיין צאָהנעֶר אוּג צוֹ געָנוּממעֶן די 
רַעֲשׂט, 

-- טען קאַנן ננשט אזי ! -- בּעָט. עָר זיַך בּיי 


: 


: : 
מלכּה'ס אויגען שיעסעַן שוין- טיט פֿײעָר,. אַ 


' 
4 


מוּנקלעָר, רוֹיטעֶר פֿלעָקק איַז איָהר ארוֹיס געטרעָטעֶן 
אויפֿ'ן פּניָם, זו האָט צוּגענוּממעֶן דעָן לעצטעָן צאָהנעָר 
אוֹיך, אוּג האָט אַליץ צוואַממעָן אַראָבּגעָלאָזט צוּ זנִך 
און קעֶשעֶנְעָ , חיים קוקט אוג װויסט ניִשט , װאָם 
דאָס זאָלל בּעָטייטעָן, 

-- טס.-- שווייג ! אוַך װויַיִם שׁוֹין װאָס צוּ טהון, 
נישט דיין ואך ! 

חיים שטעָלט זיך נישט אַקעֲגעֶן ; עָר װויסט, 
אַן מלבּה האָט שבל, אַו מע מאָג זיך אין אַזױנע 
זאַכֿעָן אוֹיף אוָהר פֿעֶרלאָוֶ אוּג געָהט צוּרנָק צוּ 
ליועֶר'לם בּעֶמט . 

--נוּ װאָס,. הערר דאָקטאָל ? װאָס זאָגט דעָר 
הערר דאָקטאָר צוּ'ן ואיָהם ? -- פֿראָגט עֶר עָרנסט 

וּג טרויעָרוָג, אוּג קוקט אוּנרוּהיַג אוָן ראָקטאָרס וי לָן 

ארין. דעֶר דאָקטאָר האָט זיִך אַװועָק געֶררעָהט , אוּג, 


.א לגע --י = 


וָ 
וֶ 


אט פנ יי 


142 ! = סנה טובה 


6628 רערעל אלב לעהק ער רקש 


גיִעסעָן אוב גיַעסעָן . 
טהייל מאָל װײַטעֶר פֿלעָג איך אַרוּם 

געָהעֶן מאַטְט , איִך האָבּ מיך געָואַקק 0 
אָהן כֹּח מיִט אַבַּלאַסם פּנים אונ איער 
גַעֶשלאָגענעָ אויגעָן  ;‏ איַן די אויעָרן האָט 
מיר לט געָרוֹישט, דעֶר קאָפּף איַז מיַר 
שׁוועָר. געְוועֶועֶן אוּג עֶם האָט זיך מיָר געַ: 
דאַכֿט, אַז עֶס איִן מיַר אַזוֹי ניִשט נוּם אויף 
דער װעָלט, או עֶס װאָלט אַמבּעֶסטעָן גע 

וועָזעֶן צוּ שטאַרבּעֶן , דעמאָלט ווייטעָר האָבּ 
איך בּעֶרלין שטאַרק מקנא נעֲוועָועֶן . . . עָר 
ליענט זיַך דאָרט אַזױ רוּהיָג., 

גאַנץ אָפֿט האָט זיַך מיַר אויך גע 

חלום., אַז איַך שטאַרבּ, אַז איִך לועג איִן 
קבר, אָרעֶר, אַז איִך פֿליָה אַרוּם איַן היַממעָל 
אין אײַן העָמד טיט צוּלאָוטץ האָהר אוֹנ 
קוק אַראָבּ אוג ועָה, װאָס אױף דער 
וועֶלט טהוט זיִך. אוּג פונקט רעָמאָלט 
האָבּ איִך נַעָהֵאֵט פֿעַרלױרעָן די אַללעַ 
חבר'טעס, מִיִ װעֶלכֿץ איַך האָבּ איַן צײַכֿעַן 
געֶשפּיַע עלט , אוּני האָבּ שוֹין קיין אַנדעֶרעָ 
נַיִשט ט בּעַקוממעְן. אוַינעָ. פֿון זײַ -איז שוין 
אַרױסגעָגאַנגעָן שבּת מיט אֵיין אַטליִסעֲנץ 
יוּפּץ אוּנ. אַ קײיַט אוג אַ זײַגעֶר : עֶס האָט 
שוין געזאָלט זיין איָהר חתונה , אוּנ א 
זעננעֶן ;כּלה. טאָדליַך" געֶװאָרעֶן, שרכניִם 
אוּג מחוּתנים פֿלעגעָן ;אָבּהאַקקען : יק 
דעֶן" אוּנ מעָן האָט זיִי געָקאָמט , געוואַשעָן, 


-געֶקליָיָרט, בּשעת װעָנן איִך ביַן אַרם נק. 


גאַנגעֶן בּאָרפֿיַם,, איַן אַיין אַלמץָ בעָישינעָ, 
קוּרצע ספּאָרניִצע ,. אוּג אַיין אויסגבלאקי. 
װויַטען. צְיִציִנעֶן סטאַניק, װאָם האָט אויף 
מיַר אױפֿץ סאַמע:ראָדנע. פֿראָנט אין עֶמליכץ 
אָרטעָר געָפּלאַצט  ;‏ אוּג איִך האָב איָהן צוּ 
געָלאַטעט מיִט אי אַנֹדעֶר קאָלנער ציץ,.. 
די כּלה-מאָדליַך האָכּעָן ט יָך געָטיירט אוּנ 
מיִט יּנגעָרעָ קיִנדעֶר האָב א יִך מיך נע 
שאָמט צוּ חבר'ן ; אוֹיךְ האָבַּעֶן מיַך שוין די 
צוַיַכּעֶן - ניִשט. איַנטעָרעָסיֶערט. בֿיי טאָנ 
פֿלעָג איך מיַך דעריַבּעֶר נישט אַרסוען 
אין גאַסם אַרײן, די מאַמץ וייטעֶר האָט 
מיך אין עָרניִץ ניַשט געָשיקְט , אוּנ אפילו, 
אַו איִך האבּ אַ מאָל געָװאָלם געָהעֶן 
גאַנג, ניִשט געֲלאָוט ; פֿאַר דאָס פֿלעָנ איך 
מיך אַרױס חאַפּעָן פֿאַר נאַכֿט אוּג ארום? 
עָהעָן היַנטעָרץ הוֹיז בּיי רי שפּײיבֿלעָר , 
ניִשט ווייט פֿוּן מייך ; זוּמטער פֿלענ איך 
זיִצעֶן בֹּיָו שפּאָט איַן רעָר נאַכֿט אַרײן . 
איִן אָנהײַבּ פֿלעָנט די מאַמע צוּ מיר 
אַרױסגעָהעָן ; . צוּגעָגאַנגעֶן ‏ איַו זי קײַנמאָל 
ניִשט , נוּר אִין -טוֹיעֶר זיַך נעֶשמעָלם, אוּם- 
געָקוּקט זיַך אוּנ אַװעַקגעָגאַנגעָן, -- דעָרביי 
פֿלעָג. איַך האָרעֶן פֿון װײיטעָנם, אַז ז 
זיַפֿצם. סִיִט דְעֶר צייט האָט דאָס אוֹיךְ 
אױפֿנעָהאָרט, 
אוּג איִך פֿלעָג אָבּזיצעֶן איַינעָ. אַללײַן 


עעעעעגעאעעעעעע עקאכעאטע טאסט בקע עעעעעעגענבעגאסטעבעגעגסקערנתצר. אבעעננו גנפעאאטטאטגעטעננטעקגקותנאפרנגעטננטואסונטהאוטראטאגהנטהאגעונאטשואהאטעטענאמתאטאנואמצשט. 


ניִשט קוּקעֶנדוָג. אוֹיף חיים'ן, שטילל געֲאָנטפֿעָרט, 

-- אַ דאָקטאָר אוו קײַן גאָטט ניַשט! מען 

הוט , װאָס מעַן קאָנן! 

חיים'ס קאֶפֹּף האָט זיַך נאָך טיַעפֿעֶר אַראָבּגע: 
בויגען , : : 

-- איָהו. האָט אַסך קְיּנְדעָר -- מאַפֿט דעָל 
דאָקטאָל, ווייזעֲנדיג אזיפֿץ. יונגװאַרג , װאָס האָט זיַך 
פֿאַר איָהן בּעָהאַלטעָן און דו װינקלעָן, -- וואוּ עֶס און 
דאָ אַ סך,. דאָרט. האַלט זיַך עָם שער ! נור עֶר 
מאַכֿט אַוועָק מיֵט דֹעֶר האַנד ; גלייך עָר װאָלט שוין 
חרטה געָהאַט אוֹיף די װאָרטעָר , װאָס. עֶר האָט 


געָזאָגט . עֶר נעָמט דעָן שטעקקען אוּג לאָזש זוך צו 


דער טהור ; חיים חאַפּט זיַך אויף פֿון זיינע טליעָרגע 


+ געָדאַנקעָן אונ געָהט איָהם נאָך . ' 


--אַח , העָרר דאָקטאָר -- זאָגט עָר נאָך 


טרויעָרוְגעֶר אוֹג עֶרנסְטעֶר --- איִך דאַנק זעָהר דעָם 
העֲרר דאָקטאָר , זאָלל דעֶר העֲרו ראָקט טאָר איבָג 
לעֶבַּעָן, 0 

,בי דעֶר ‏ טהור האָט אוֹיפֿ'ץ דאָקטאָר שוֹין 
מלכּה געָװואַרט, זו האָט איָהם וְעָהר שאַן געָדאַנקט 
אוּג געֲבּעֶטעָן , יעֶר זאָלל ‏ מאָרגעֶן נאָך אַ מאָל 
קוּממען ; . דעַרבּיי האָט זי איָהם ם דעָרלאַנגט אַ קלײַן 
פּאַפנערן פּאַקעָל , דעֶר דאָקטאָר קוּקט זיַך נישט אום, 
עָר נעָמט שויוגעֶנריג צוּ ‏ דאָס פּאָ לע אוֹג לאָזט 
עָם אַראָבּ אנן קַעֶשעֶנע אַריין , עֶר זאָגט נאָך אַמאָל 
אָן, מען זאָלל דֹעָם קראנקען נושט שטאָרעַן אוּג 
טהוֹן אַללעָם , װאָס עָר האָט געֲהייִעָן, . אוג געָהט 
אַרֹיס, 
אי -שלוטטעָן ‏ האָט עָר געֲלאַנגט צוּ דער 
קעַשׁעֲנעַ אוג אַרױיפגענומטמען דאָם פּאַפּיער?, מיִם 


שי יש עי יל יי .ן שי . יי יי יט 


-ווייטעָנס אַ טרו 


-שמוּבּ אוּנ אַוֹינֹעָ ליַעדלעֶך נישט האָרעָן 


לשנה טוֹבה 144 


גאַנצעָ שעה'ן אוּנ אַיינהאָרעֶן זיַך , װי עִם 
.רוישט דאָס קלוונע נָ טײכֿעָל, װײָ עֶס שפּריִנגעֶן 
רי פֿראָש פֿון גראָז איִן מייך אַרײין, אֶדעֶר 
נאָבֿיאָגעָן אַלײבֿטעָן װאָלקעֶן אויפֿ'ץ היִמטעָל.. 

טהייַל מאָל פֿלעָג איַך האַלב אַיינ? 
שלאָפֿען מיִט אָפֿפֿעַנע אויגען . 

א האָבּ איִך דעָרהאָרט - פֿון 
וֹיעֶריָג ליַעדעָל. דאָס קול אוז 
נעֲוועָועָן יונג' אוּנ פֿריַש אוּג האָט זיך 
מיַר מיַט'ן טרוֹיעֶר אױסגעָנאָססעָן אינ' 
גאַנצעָן לייבּ; עֶס אי געֲוועָעָן אַ ייּריַש 
ליערעָס. דאָס זיַנגט דעֶר ,רופא:יונג" 
מראַכֿט איך, װאָרען אַנרעֶרעַ װאָלטעֶן 
זמירות , ניִשט קיין ליַעדליך געֶזוּנגעָן. 

איִך טראַכֿט, אַז מעָן מוּם אַרײן איַן 


אוּנ. מיטין רופא-יונג זיִך ניִשט טרעָפֿפֿען . 
נוּר. אױפֿגעְהוֹיבּעָן האָבּ - איך ‏ מיַך נושט; 
איַך בּיַן עָפַיִם װ!ָ פֿקָרחלומט נְעָוועֶועָן , 
מאַטט, אונ בְיַן געבּליִבּעֶ זיצעֶן אױפֿ'ן אֶר 
האָטש דאָס האַרץ איַז אוּמרוּהוג געֲועועֶן. 
ראָס ליַערעָל קומט צוּ אַלץ נאָהנטעָר אוּנ 
נאָהנטעָר, עֶס געָהט פֿוּן יעָנעֶר זייט טייך 
אַריַבּעֶר איבּעֶר דעֶר. בּריָקק , איִך האָר שוין 
טריַטט אוֹפֿ'ן זאַמד, איִך װיִלל װייטעָר 
עֶנטלױפֿעָן, נוּר רו פֿיִם פֿאָלגעֶן מיך ניִשט 
אוג איִך זיַץ װײיטעֶר . עָנדליִך איַז 0 צוּ 
געָקוּממעֶן צוּם אָרט, וואוּ איִך בּיַן געֶועֶססעֶן 


-- דוּ בּיִסט עֶס , לאָה ? 

איך אָנטפעֶר ניַשט, איִן די. אוֹיעָרעָן 
רוישט מיר נאָך שטאַרקעָר, רי שלעפֿען 
שלאָגעֶן נאָך מעָהר אוּנ עָם דאַכֿט ויִך טיָר, 
אַז איַך האָב קײַנמאָל אַזאַ נום אוג וס 
קול נישט נעָהאָרט . 

עֶר מאַכֿט זיַך וועָניָג דערפֿון , װאָס איך 

אָנטפֿעֶר אֹיָהם ניַשט, עֶר זעָצט זיך אַנוָרעָר 

נעֲבּעָן מיַר אױפֿץ קלאָץ אוג קוקט מיר 
גלייך אַן פּניִם אַרײן , זיין בּליק האָבּ איַך 
ניִשט געָוֹ הן, ווייל איך האָבּ די אוֹיגעֶן 
נישט אױפֿגעֶהוױבּעֶן, נוּר נעָפֿיִהלט: 
עֶס האָט מיָר געֶבּרעֶנט אױפֿץ פּניִם , 

-- בּיִסט אַ שאָנעַ טױיר, לאָה, מאַכֿט 
עֶר צוּ מיַר, אַ שאָד ! 

עֶס האָט מיך אָנגעָחאַפּט אַ שרעָקליִך 

געֲוויַין אוּנ איִך בּיַן עֶנטלאָ אָפֿעָן . 

דעָן. צװײיטעָן אָבעֲנד. בּיִן איִך ‏ שוין 
נישט אַרױסגענאַנגעָן ; /דעֶן דריִמטעָן אויך 
ניֶשט , נוּר דעֶן פֿיַערטעָן, פֿרײטאָג צוּ נאַבֿט , 
איַז מיַר שוין אַזוֹ שועֶר געועָעֶן אױפֿין 
האַרץ, אַז איך האָבּ ג עֶמוּסט אַרוֹיסְנעָהעֶן ; 
עָם האָט זיִך ‏ מיָר געראַכֿט , אַז איִך װועָלל 
דאָ דעָרשטיִקט װעֶרעֶן איִן שטובּ, עֶר האָט 
אויף מיר, אַ פּניִם , איַן שאָטטעֶן, איַן וו נקעָל, 
געָוואַרט, ווייל קוים האָבּ איִך מיך אַניְרּעֶר 
געָזעָצט. אויף מיין אָרט, איז עֶר מֹיַר װי 
אױסגעװאַקסען פוּן אוּנטעֶר דעֶר עֶרר. 


== := 


אַ גוּטטן שמײַכֿעָל האָט עֶר עֶס אױױפֿג עָוויַקעֶלט, דעֶר 
שמוֿעל איז איַבֶּעֶרגעגאַג געֶן איַן טיט לוּסטיג 
געַלאָבֿטעָר, אַז עֶר האָט דעָרזעָהן אונ'ם פַּפוערל 
דריי אַלְטע קנאָפּ ! טיט דעם זעֶלבּעֶן. געָלאָפֿטעֶר 
האָט עֶר זו. צוּרוִק. געֶלעֶגט און קעֶשעֲנעַ אַרײן אוּג 
שטילל צוּ זיַך געֲואָגט : 

-- האָ,. האָ, ‏ היינט נאָך א בּעֶסעָרעֶר טאָג 
אַלם נאָכֿטען ! 

אַ גאַנצען טאָג אנז לונעָרל געֶלעֶגעֶן אָהן בעָי 
וע גוּנג אוּג האָט גאָר נושט געָרעֶרט . שװײיגעֶנריָג , 
האָט ‏ עֶר זיִך געַלאָזט צוּ לעָגעֶן דוי קאַלמע קאָט- 
פּרעָסטע , געֲנוּממעֶן די מעֲרוִציִן , געֲלאָוט זיַך גע 

זאַלטוג האַלזעָן אוּג. קוּשען פֿון דער מוּמטעָל; נור 

רעַרפֿון אי אוָהֶם לײכֿטער נושט געװאָרעֶן, 

עס פֿאַלט צוּ דֹעֶר אֶבעֲנר , די ילעצטעַ שטראה: 


לֹעָן פֿון דעֶר זונן לעֶשען זיִך , אוג טיט יו צוואַממעֶן 
דאָס אֶרמע לעַבּען,.. עֶס געָהט , דאַכֿט זיִך, אוֹיס 
גלייך מיִט דֹעֶר מעֲדיִציַן איַן פֿלאָ שִׁעָל,,, לִייזעָרל 
רוּקט פּמַמעָליך אָבּ. פֿון קאָפּף רי גאַססץַ שמאַטעֶס, 
װאָס דעָר פֿאָטעֶר לעָגט אֹוָּהם ; צוּ ; עֶר זל זוִך 
א בּוסל אֶבּרוּהעָן +י. 

עָר אוז נאָך : שטיָללעָר ‏ געָװאָרעֶן, עֶר האָט 
אִפולוּ אױפֿגעהאָרט צוּ הוּסטעֶן, עֶר פֿוהלט זוך בּעָם. 
סעָר, דאָס פּניִם גלײבֿט: צך איָהֶם אוֹים, עֶס פֿער. 
שוווַנרט דער שאָטטעָן פֿון װײַטאָג אוּג ,. אויסג עָליו. 
טעָרט, זְעָהט עֶס כּמעט פֿראָהל:ך אייס , 

ד! מוטטער בּיַגְט זיַך אוַבּעֶר אוֵהֶם אובּעָר . 

-= שלאָפֿסט ? פֿראָגט וי , 

עָר אָנטפֿערט. נישט 
-- וונלסט שלאָפֿעַן ? שלאָפֿסט שׁוֹין ? -- פֿראָגט 


ָ 


/ 

א 

: 

/ : 
א 
4 
יס 
1 
יצ וו 


' 


140 לשנה ניבה 


ר רער ירע 


-- עֶנטלוֹיף ניִשט פֿאַר מיר, לאָה ! 
האָט עֶר זיִך מיַט אַ װײַך, האַרציג קול 
געָבַּעֶטעָן -- גלויבּ מיַר, איִך וועָלל דיָר קיין 
שֹׁלַעָבֿטס ניַשְׁט מהון, 

ראָס. עָרנסמץָ, װײַבֿץָ קול זיינס האָט 
מיך בּעֶרוּהיֵגְט, 

עֶר האָט אָנגעֶהוֹיבּעֶן ציַהעַן אַ שטיַלל 
טרוֹיעָריַג ליַערעָל אוּנ מיר זעָננעֶן װוייטעָר 
געָקוּממעָן די טרעָרעָן איַן די אויגען אַריין , 
איִך האָבּ מיַך אומויסט געָװואָלט אַיינהאַל: 
טעָן; איִך האָבּ אָנגעֶהוֹיבּעֶן שטילל צוּ 
װײַנעָן. ּׂ 
-- װאָס װוײיַנסט דוּ, לאָה ! האַקט עָר 
אָבּ אוּנ פֿראָגט, אָננעָמעָנדיַג מיַך בּיי דעָר 
האַנר, 

-- דוּ זונגסט אַזױ טרוֹיעָריָג -- האָכֿ 
איִךְ איָהם געָאָטנפֿעָרט אוּ אַרוֹיסנעָצוֹינעֶן 
די האַנר פֿון זיינץ . 

-- אִיַךְ. בּיַן אַ יתום , מאַכֿט עֶר , איַיְנעֶר 


- אַללײַן,. איִן רעֶר פֿרעָמד, 


4 


עֶם האָט עָמיִץ זיך בּעָוויִועָן איַן גאַסם 
אוּנ מיר זעֶננעֶן זיַך צוּלאָפֿען, 

דאָס ליַעדעָל האָבּ איִך מיך אוֹיסגעַ: 
לעָרנט אוּנ פֿלעָג עֶס װיַנגעָן שטיללעָר: 
היָיט . בּיינאַבֿט אױיפֿ'ן געָלעָנעֶר ; דעָרמיִט 
בּיִן איַך אַיַנגעָשלאָפֿעָן, דעָרטוֵט. בּיִן איִך 
אױפֿגעשטאַננעָן. נוּר גאַנץ אָפֿט האָבּ איִך 
בַּיִטטעָרליִך אוּנ. יאָממעָרליַך געװייַנט, װאָס 


אאקפו:קאסעהנמואצוטהאטוערט אארצטפסנסוקטטההאאטהווהאהעטאפוהמטתנטהסטוקמעוסאנהוקענטגפננצונצטהאנגאטעגעטטאפארמאנגאסגעהגעגטהנגעהמאטמן תגעהוגקוקה(גקקוקוהאעהוהעטעאסהעסנטעטפאטהטההטההטאטתטאטשטטטשטאטאהאונהאאהאע - 


זן נאָך אַ מאָל אוֹנ רוַהרט איָהן בּייס אַקסעָל, 


-- איִך װיַלל שלאָפֿעַן -- אָנטפֿעָרט עָר איָהר 
שִטיִלֹל אוּג העבּט אוֹיף איָהר אוֹיף אַ פּאָר אויגעֶן 
מיָם אַ שמעֶרצליכֿעֶן בּליקק, 

-- שלאָף - מיין קיַנד , שלְאָףָ ! אוּנ זי גליכֿט 
איָהם אוֹים דאָס קיִשׁעֶן -- נוֹר אַזזֹי האַסטוג, אַז דער 
קאָפּה פֿאַלט צוּ צוּ דעֶר װאַנד, -- שלאָף לִייועָרל , 
איך װעָלל דעֶרווייל לױיפֿעָן נאָך טעָהל. .. 

--- געָה שׁוֹין געָה -- מאַכֿט חיים -- אוך װעָל 
בֵּייץ אוָהס זיִצעָן, 

-- געָה , געָה! -- יאָגט עֶר זו. עֶר פֿוִהלט, 

אַז דֹעָר קראַנקעָר דאַרף רוה, 

איַן אַ פּאָר מוַנוט שפּאָטעָר, ‏ אַז עֶס אוז ‏ און 
שטוב און גאַנצען שט:לל געֲװאָרעֶן, האָט לועֶרל.געָי 
אָפֿפֿענט די אוֹיג עֶן : 


איִך האָבּ מיַך בּעֶקאַנט טיט אַ רופא=יונג",. 
װאָם קליידט זיַך דייטש אוּנ נאָלט זיך- 
! דאָס בּאָרדעָל. װאָלט עֶר נאָך אַזױ געַנאַננֶן 
וו! דעֶר אַלטעֶר רופא, װאָלט ער אַ פֿוממטר. 
יוּר געָוועָועֶן. .. איַך האָב געָואָוסט, אַו 
וועָנן דעֶר טאַטע װועֶרט עֶס געָוואָהר, שטאַרבּט 
עֶר, חס ושלום, פֿאַר עגמה נפש ; רי מאַמץ 
װאָלט איִן זיִך אַ מעשה געָטהאָן ! דּעֶר סור 
אי מיַר. געֲלעֶנעֶן װײ אַ שטיין אוֹיפֿץ האַרץ 
אוּנ., וועָנן איִך בּיַן צוּגעָגאַנגעֶן צום טאַטעָנם 
בּעֶטט, דעָרלאַנגעָן איָהם עָפַיִם, אֶרעֶר 
ועָנן די מאַסע קוּמט אַהיִם פֿון ‏ גאַסם, 
פֿלעָנ איִך מיַך רעָרמאָנעָן אָן מיין זיָנד אוג 
האָנד אוּנ פֿיִם האָבּעֶן אוּנטעֶר מור געֶציִם? 
טעָרט, 'בּשׁעְת װועָנן דאָס פּנים האָט דעָן 
לעֶצטעֶן טראָפּען בּלוּט פֿעָרלױרעָן . אונ דאָך 
האָבּ. איִך אֹיָהם יעֶדעֶן טאָג צוּנעָזאָגט, אַז 
אוִךְ װעָל מאָרגען אויך אַרױסקוממען, אוּנ 
אֹיַךך האָבּ קיין אורואַך ניִשט נעָהאַט פֿון 
אִיָהֶם צוּ. עָנטלוֹפֿעָן. עֶר האָט מִיִך שוין 
אפֿילוּ בּיי רעֶר האַנד ניִשט אָנגענוּסמעַן , 
מעָהר ניִשט געָזאָגט, אַו איִך בּיִן אַ שאָנץ 
מוֹיד, נוּר עֶר האָט מיִט מיָר געָרעָדט אוֹג 
נעֲלעֶרְנט מיַך ליַעדעָליך .., אײַנטאָל האָט 
עָר מַיִר אַ שטיקל בּאָקְסעֶר נַעֶבּרעֶנגט 

--- עֶסס , לאָה ! : 

איִך װיִלל נישט נעָמען, 

-- פֿאַר װאָס ? פֿראָגט עֶר טריעָרוג, 


-- די מאַמע אוו אַװֹעָק גענאַנגעֶן?--- האָט 
ער געֶפֿראָגט, 

יד יאָ 0 : 

--- אוָךְ וועָלל ניִשׁט שלאָפֿעַן ; איך ונל לנישט 
שלאָפֿעַן, מיַר טהוט שוֹין גאָר ניִשט ועָה , עָם אי 
מיַר שוֹין בּעֶססעָר,,, װאָלט איַך געֲקאָנט אָבּזפֿצעַן 
טיַעף, האָטש אוַיִן מאָל,, . עֶס איַז מוַר אַזוֹי עָנֵג .. 

חיים זעָצט זיַך צוּ אויפֿ'ן בּעָמם אונ נעָמט 
לייזער'לם דאַרעַ האָנד און בּיַַדע האָנד אַרײן. 

-- טאַטע, . אפשר װאָלסט דוּ געאָפֿפֿענט ראָס 
פֿעַנסטעֶר ? : 

-- ס'איז אַ גרוֹיטעֶר פֿראָסט, 

-- אך דאַר אָבֹּעָר לופֿט, אַ סך לפֿט,., 
מעָן טאָר ניַשט ? 


לשנה טוֹבה יה 
א 


פֿאַר װאָס װיַלסט דוּ בּיי מיַר ניִשט נעָמעָן ? 

איַך האָבּ מיך אַרֹים געֲחאַפּט, אַז 
איך װאָלט בַּעֶססעֶר געָנעֶסעָן אַ שטיִקעָל 
בּרויט, 

װיַ לאַנג אוּנזעֶר צװאַממעָןטיצעָן אוּנ 
זיַנגעָן - האָט געֲדויעֶרְט, װיַיִם איך ניִשט . 
אייַנטאָל אוז עֶר געָקוּממעֶן טרוֹיעֶריְגעֶר װי 
שמאָנדיג, איִך האָבּ עֶס בּאַלד אין זיין 
פּנים דעָרקאָנט , אוּנ האָבּץ געָפֿראָגט , 
װאָס איז איָהם . 

--- איִך מוּסס אַװועָק פֿאָהרעָן . 

--- וואוּ אַהיַן ? האָבּ איִך איָהן געָפֿראָגט 
אָהן אַ קול. 

-- צוּ דעֶר סוּבּרעֲוווויעָ . 

איִך האָבּ איָהן אָנגעָחאַפּט בּיי דעֶר 
האַנד: 

-- אַ זעָלנעֶר װעָסט דוּ זיין ? 

--- נוַיַן, האָט עֶר טיר געאָנטפֿעָרט אוּג 
צוּנעַרריִקט מיַר די האַנר -- איך בִּין אַ 
שװאַכֿער , = אנך לייר אױפֿן האַרץ, קיין 
זעֶלנעֶר װועָלל איִך נוִשט זיין, נוּר שטעָללעָן 
מיו איִך מיך .. . 

-- וועָסט צוּרוִק קוּמטעֶן ? 

--- אַװדאַי ., , 

מיַר שווייגעָן אַ וויילץ. 

---עָס וועָט רוֹיעָרעָן, מאַכֿט עֶר , אַ 
פֹּאָר װאָכֿעָן . 


איַך שווייג אוּג עֶר קוּקט אויף מִיֶר טימ 
אַ געָבּעם. 

--- ועָסְט בּעֶנקעֶן נאָך מיַר ? 

-- יאָ,,, האָבּ איך אַללוַן קוים נֹעָי 
האָרט מיין תּשׁוּבה . 

מיַר שווייגעֶן ווייטעֶר אַ װיילעָ. 

-- לאָימיַר זיַך געֶועָגעֶנעָן. 

מיין האַנד איַז נאָך געָלעֶגעֶן און זײַנע - 

-- פֿאָהר געֲזוּנר ! האָבּ איִך איהם! 
געָזאָגט מיִם אַ פֿעָרציטטעָרט קוֹל. 

עֶר האָט זיִך איִבּעֶר געבּוֹינען, מיַר אַ קוּש 
געָגעֶבּעָן, אוּנ איז פֿאָרשװאוּנדעֶן געָװאָרעֶן- } 

איִך בּין לאַנג געָשטאַננעָן װי שכּור, ! 

--לאָה ! האָבּ איַך דעֶרהאָרט דעֶר 
מאַמעָס קול, נוּר דאָס אַלטעָ װײַבֿץ, כּמעט 
זיִנגעָנריִגע קול, פֿוּן דעֶר צייט, װועֶנן רעָר 
מאַטץָ איָו נאָך נעֲזּנר געָוועָוען. 

-- לאה'שץ! 

אַזױ האָט מעָן מיך שוין לאַנג ניִשט 
געָרופֿעָן, איך האָבּ נאָך אַ מאָל אַ ציִטטעֶר 
געָטהאָן אוּג בַּין מיַט די נאָך בּרעֶננעֶנריְגעָ 
ליפַּען אַרײנגעֶלאָפֿעָן איַן שטוּבּ . נוּר איַך 
האָבּ ר שטוּבּ ניַשט דעָרקאָנט. אױפֿן 
מיִש זעֶננעֶן. געָשטאַננעָן צװין פֿרעֶמדעָ 

עֶננעֶנריִגעָ ליִבֿט, עֶס איִן 

ָועֶססעֶן. אוֹיף אַ שטוהל אָנ 
געֶלעָהנט אויף א קיִשען, דאָס פּניִם האָט 


נטדטדענגעדערטר:כב עצעבע :2 ומוצד בקאנצאמצעג :בי האפ - 
-..,..,,,,.,,,..,,....,....,,ת.ית,.,צ9צֲ זייטיייי 


חיים האָט זיַך אוּמגעקיקט איַן שטובּ ; עָם אוו 
עָר נושט דאָ , אוֹיפעֶר דן צוון ינגסטע קיִנדעָר , 
װאָם האָבּעָן זיך בּעָהאַלטעֶן אוּנטעֶר'ן אוֹיבעֶן ; עֶר 
העֲכֹּט זיִך אוף אוּג מאַכֿט אַבּנָסל אוֹיף דאָס 
פֿענסטעַר , אַ שטראָם קאַלטע לופֿט רייסט זיִך אנן 
שטוב אַרײן  ;‏ לוזערל האָט טוַעף אָבּגעופֿצט. 

--- אַזוֹי אנַז גוּט --- האָט עֶר שטנלל געָואָגט -- 
טאַטע ,- בּיַיַג מוַר צוּ דען קאָפּה צוּם פֿעָנסטער .י. 
אָט אַזוֹי , נאָך אַ בּופל ‏ איך װיָלל זעָהן , צוּ עֶס 
אוָז שוֹין דאָ שטעָרן ,, . צוּ זי לײכֿטען שוֹין ? נוּר 
בּיי אוּנז און שטובּ זֹעָהט מעֶן זיִו קיין מאָל גיִשט ,., 
ננִשׁט קוַן שטעָרן , ננִשט קננן זיגן. +, , 

חיים דעֶרשפּיערם אַ צַטטעֶר פוּן דעֶר קליונעֶר 
האַנר , 

-- דוּ האָסט אֹיָהר אָבּגעטראָגעֶן ס'קלייר ? -- 


פֿראָגט לייזעָרל אוּג דן אויגעֶן האָבּען אוָהֶם פּלוצלונג 
אױפֿגעבּלוצט, 

חיים גלאָט ליַזעֶרלס האָהר, 

-- ך'האָבּ אָבּגעטראָגעָן, אַװדאַי,, , װײ דוּ 
ג עָד עָנקסט אַלץ ! : 

--- צופֿרודעַן - געֲוועָועָן 3 | נישט - געָוירעָלט ? 
געֲלר האָט וו געֶגעֶבַּעֶן ? 

-- זי האָט גענעֲבּעֶן, . אוג נישט געווּרעֲלט 
נור---לאָז אָבּ, לננוערל, װאָס טויג דוַר ראָס, לוזעֶרל?! 

--- אַזוֹי איַז גוט, נאַנץ גוּט! איך האָבּ פֿײנד, 
אַז מען זיַרעלט ! מעֶן דאַרף ניַשט זיִרלעֶן, =- נישט 
אמת ? דוּ אַרבּײַטסט שטאָנדיג ; טאָג אַזוֹי נאַבֿט, 
אוּנ טהופט קייַנעם קיַיִן שלעבֿטס נישט! פֿאר װאָם 
קומט צוּ זיַדלען אַזוֹינכֶם, װאָס אַרבִַיַט שטאָנדיג 


דירי ייו 


5 


א יודיו אלד 


40 לשנה טובה 
איָהם ‏ נעֶשמיַכֿעָלט - פֿון יעֶדעֶן ‏ ריַנצעָל | ר' זניל ! טאַקי ר' זיינװיל, עֶר האָט 
אַרֹים. -- עָם זעֶננען געָשטאַננעָן נאָך | אַללײַן אַ שרכן געֲשיִקְט... 
בּאָנקליִך בּיים טיַש, אויך פֿרעָמרץָ-- עָם יט 
ּעֶננעֶן רא פֿרעָמדע מעֲנשעָן געָוועֶועָן -- איַך װײַיִם ניִשט, װאָס מיִט מיָר איַן, 
נור די מאַמע חאַפּט מיַך אַרוּם אונ קושט | געשעָהן  ,‏ נוּר אוֹיפֿגעֶהאַפּט האָבּ איִך מיך 
מוך אונ האַלוש מיך; / אויפֿ'ן געֶלעָגעֶר איִן מיִטן טאָג. 

-- מול טוֹב, טאָכֿטעָר, מאָפֿטעָרש!, -- געלוֹיבּט איָו גאָמט ! האָט רי מאַטע 
לאה'שי, מול טוֹב ! אױיסנעָשרינעָן. ‏ - 

אֹיִךְ פֿעָרשטעָה נישט , װאָס מעֶן מײַנט, -- געֲלויבּט איז זיין ליעבּעֶר נאָמעָן ! 
נוּר דאָס האַר'ן שרעָקט זיִך אוּנ קלאַפּט אוג | דעֶר טאַטץ, 
קלאַפּט אַזױֹי מוראָ'דיָג ! אַז די מאַמע האָט מיִך אוּנ מעָן האָט מיַך װייטעָר געָהאַלוט 
אַרױפגעָלאָזט פֿון דיָאָרֶם, האָט מיַך דעֶר טאַטץ | אוּג געֶקוּשט. נאָך מעָהֵר -- מעֶן האָט מיָר 
צוּגערוּפֿעָן. איִך האָבּ קיין כּח ניַשט געָהאַט צוּ | אַיינגעֶטאַכֿטס דעֶרלאַנגט!.. אָפּשר װיַלל איִך 
שטעָהעֶן אוּנ האָבּ מַיִך אַראָבּנעָלאָזט צוּ איָהם | װאַססעֶר מיט סאָק ? אפשר אַ ביל וויין ? 
אוֹיף די קניַעָן אוּנ אָנגעֶשפּאַרט דעָן קאָפּף איִך האָבּ צוּריק ד! אויגעָן פֿעָרמאַכֿט 
אוֹיף זיין שוים . עֶר גלאָט מֹיִר דעָן קאָפּ, | אוּנ געקײכֿט :מיַט אַ שטיַקעָנדיָג געוויַן, 
קרייזעָלם מיַר די האָהר : -- וואֹהל , וואהל--- פֿרײַט זיך די 

-- ועָסט שוֹין, קינר מיינס; נישט ליידעָן | מאַמץ -- זאָלל זי זיַך אָבּװינעָן, ‏ מיין 
קיין הוּננעֶר ,. קיין נויט ; װועֶסט שוין, קינד | אָרם קִיָנר ! מיַר זעָננעֶן זיך אַללײַן שוּלהוג , 
מיינם, ניִשט אַרוּמגעהעֶןְנאַקטאוּנ בּאָרויִם.., | אוֹיף אַ מאָל אַזאַ :נחת דעָרצאָהלט ! אַוֹי 
ווְעֶסְט זיין אַ נגנָדה . . , דוּ װועֶסט זיין רייך +. . | פּלוּצלינג ! עָם קאָנן אַיין אֶדעֶר פּלאַצעֶן ! 
דוּ וועֶסט פֿאַר דיינעָ בּריַדעָרליִך מלמד: | רבּונו של עוֹלם! נוּר געָלױיבּט אי נאָמט, 
געֶלֹר צאָהלעֶן . . . מעֶן וועֶט זייי שוֹין פֿון דו | װײַן דיִר אֶבּ דאָס האַרץ, זאָללעָן אַללע 
חדריִם ניִשט אַרױסװאַרפֿען.. , - דוּ וועָסט | צרוֹת אַוועָק שוויִמעָן מיַט די טרעָרעָן אוּנ 
אוּנו אויך העֶלפֿעָן... א יַך װעָלל געָוּנר | אַ ניי לעָכַּעֶן זאָלל ויך אָנהעֶבּעָן, אַיניי 
וועָרעָן.. | לעֶבּעָן.. , 

-- אוּנ װײַסט , װעֶר דער חהן איָז ל דֹעֶר מעֶנש האָט צװיַ מלאכים -- אַ 
פֿראָגט די מאַמע, מיט אַ פֿרייַד -- טאַקן | גוּטען אוּנ אַ שלעָכֿטעָן מלאך, אוּנ איַך בּן 
קע אראו :האר הוה והאהאנוטאנוסמעטעננק) אה :052 
אוּג טהוט קוונעָם קיין שלעכֿטס ניִשט?,,, מעֶן 
זעָהט נאָך ניִשט קיין שטעָרן ? 

-- אוֹיה דעֶר גאַסס אפשר יאָ., 

עָם אין ווייטעֶר שטולל, די פֿיַנסטעַרק;יט פֿון 
דֹעֶר נאַכֿט אוז אַרײן אין דו קלוונעַ פֿעָנסטערליך, עָר רעָדט שטולל, וו צוּ זיך אַללײנן { דוּ לעָצטעַ 

חיים האָט זיַך פֿעַרקוקט אוֹיף ליוזעָרלס פּנום , ! װאָרטעָה זעַננעֶן זיַך צעַרפֿלאָספעַן איִן דער שטילקייט 


זי זעֲננעָן דאָך גאָטט'ם לאַמטעֶרן,, , אוּג גאָטט 
װאָס האָט איַן דער טוּנקעָלקייִט פּֿן אָבעֲנֹד פֿער: | זו אַיין אַיינגעֲרוֹימטעֶר סוֹר, 


וואָהנט דאָך דאָרט אוַן הוָממעָל, האָכֿעָר -- א יָבּעַר 
דו שטעָועֶן.. , עֶר זיצט אויף א גאָלרעֶנעָם שטוּהל, 
הוֹיךְ., אוּנ דן מלאכים זוִנגעֶן פֿאַר איָהן זִמירוֹת, ,, 


לוירעֶן דו שאַרפֿע לוניעָן אוּג איַז עָפּוִס יבער געַ: חיים האָרט אוּג קוקט זיַך אַיין , אוג עֶם דאַכֿט 
װאָרעָן. א זי איָהֶם , . אַז לייזערלם פּנים װועָרט אַללע - מיט 
-- צוּ. איִז דעָה הוַממעָל אוּג ט עֶר דו לאַם: | לוכֿטיגעֶר אונ דירבװכֿטוגעֶר ; עָפִּים זְעָהט עָם איָהם 
;טעָרנס ? פֿראָגט לייזערל, אוֹיס אַזוֹי הלוג ווו אַ פּנים פֿין אַ מלאָך. ער האָט 
--- אוּנטעָר דן לאַמטעָרן ? פֿראָגט חיים דעָר. | פֿעָסטעָר צוּנעֶרריִקְט דו קלוגץ האַנר, / . " 
שראָקקען ; עֶר מייָּגט, אַן לייזעָרל רערט פֿון ווֹעָג, --- טאַטע-- דופֿט זיַך װנִדעֶר אָן לייזערל--- 
-- אוּנטעֶר דן שטעָרן--- פֿעָרטייטשט ליווערל--- | אמת -- אַז דאָרט איַן הוַממעָל אז בַּעֶסטעֶר ווו דאָ ל 


לשנה 


ובה 3 1 


זיִבֿעֶר ‏ געֲוועָועָן , אַז דער נוּטעֶר טלאך 
היַיִסט מִיַר איַנ'ם רוֹפא-יונג פֿעָרגעָססעָן , 
עֶסטעָן ר' זינוועָליִם אַיינגעָמאַכֿטם , מרינקעָן 
זיין סאָק מיַט װאַססעָר אוּנ קלייִדעֶן זיַך אוֹיף 
זיין חשבּוֹן, בּשעת װעָנן דֹעֶר שלעָכֿטעָר 


מלאך האָט מיַר אֵיינגעָרעָרט , איך זאָלס. 


אייַנטאָל פֿאַר אַללעָ מאָל זאָגעֶן דעָם מאַטען 
אוּג רעֶר מאַמעָן, אַז איַך װיָלל ניִשט , 
בּאַין אוֹפֿן נישט , 

ר' זיינוועלין האָבּ איִך נאָך ניִשט געַ= 
קאָנט , איַך האָבּ'ן אפשר אַ מאָל גְעָועָהעֶן, 
נור --- אָדעֶר פֿעָרגעָססעָן, אָדעֶר בּאַלד ניַשט 
געָוואוּסט , װועֶטעֶן איַך ועָה . , . נוּר אוּנטער 
די אוֹיגעֶן האָבּ איַך איָהן פֿײינד געָהאַט, 

בּאַלד די צװײיַמץ נאַפֿט האָט זיך מיַר 
נעָחלומ'ט , אַז איִך שמעָה אוּנְטעָר דעֶר 
הוּפּה , דֹעֶר חתן איִז ר' זיינוועָלעָ אוּנ מעֶן 
פֿיַהרט טיך 7 מאָל אַרוּם אֹיָהם, נור די 
פֿיַם זעָננעֶן מיַר וי פֿעָרשטאַר אוּג די 
אוּנטעֶרפֿיַהרעָרקעם טראָגעָן מיַך איִן דעֶר 
הייך --- דעָרנאָך האָט מעֶן. מיך : אַ הייִם 
געָפֿיַהרֵט ; די מאַמע האָט אַקעֶגעֶן געָטאַנצט 
מיָט אַ קוֹיליטש אוּנ ‏ עֶס געָהט שוֹין רי 
גאָלדעֶנעָ יאָךְ. איַך האָבּ מוֹרא די אוֹינע 
אױפֿצוּהױבּעֶן, איִך בּיִ יָכעָר, אַז איִך ועָלל 
דעָרועָהן אַ בּלונדעֶן, אָהן אײַן אוֹיג, אוּנ אַ 
לאַנגץָ, אַ שרעָקליִך לאַנגעָ נאָו... עֶס 
קוּמט -מיַר אַ קאַלטעָר שוויַיִם אויפֿ'ן לייבּ--- 
אמת , אַז דאָרטון נאָהט מעָן ננשט ? 

-- דאָרטען ייסט. מעֶן שוֹין ננשט , מעָן זאָלל 
דאַרפֿעַן נאָהען = אָנטפֿעָרט חיים בּיטטעָרליִך. 

-- אוּג. קננעֶר. זוַצט ניִשט דאָרט אַ גאַנצעָן טאָג 
אַזוֹי, אַז עֶס פֿעָרחאַפּט דאָס האַרץ ? 

אוּג עֶר אָנטפֿערט זיך אללין : 

-- דאָרט מוזעָן אַללעָ קוּנדעָר, אַללעַ קלײיגעַ 
קיִנדעֶר אַרוּמגעָהֶעֶן א גאַנצען טאָג שפּאַצוַרעֶן אוְבּעָר'ן 
היממעָל { זוַ שפּיַעלעָן זוך אַוראַי מיִט ‏ דֵ; ינע 
מלאבים,, -מעָן היָימט זוֵי נישט אַרבּיַטעֶן... דאָרטיַן 
זעננען קיַיַן שניידערשעַ טיַשעַן נישט פֿעָרהאַנן , קיין 
נאָדלעָן, קויַן שער ! די מאַשן קלאַפּט נֹיִשט  ,‏ דו 
קאָפּף טהוט נושט װועָה , עִם איַז א זוֹי שטילל , 
אזוי שטילל... 

עָר װעָרט עֶנטשונגעֶן , פֿעָרװנקען איִן חלומוֹת 


4 


נור פּלוּצליַנג רוימט עֶר מיר אֵיין איִן אוֹיעֶר : 
--לאה'שע  ,‏ אַ שאָנעַ: טוֹיר בּיסט דוּ ! 
אוג דאָס קוֹל איז. גאָר נישט פֿון קיין 

אַלטען מאַנן -- עָם איַו יעֶנעָמס קול.. /' 

איך אָפֿפֿעָן אַבּיִסעָל רו אוֹינעָן -- עָם איִן 

זיין פּנים.., 
--טם! רוימט עֶר מֿיר אֵיין , זאָג 

ניַשט אוֹים . איִך האָבּ. ר' זײינוועָלין פֿעָר: 

נאַרם איִן װאַלד. אַריין, אַרײנגעָלעָגט איִן 

אַ זאַקק, צוּגעֶבּוּנדעָן אַ שטײיַן אוג אַרינגע= 
װאָרפֿעָן איַן טייך (אַזאַ מעשה האָט מיָר אַמאָל 
די מאַמע פֿעָרצאָהלמ) אוּג איך בּיַן צוּרוִק 

אוֹיף זיין אָרט ! 
איִךְ האָבּ מיך אוױפֿגעחאַפט פֿעֶרציִם? 

טעָרט. דוּרך דעֶר בּרַיַיִטעֶר שפּאַרץָ פֿון לאָדעַן 

האָט אַרײנגעשלאָגעֶן אַ ליִבֿט פֿון דעֶר לבנה, 

אוּנג האָט בּעָלייכֿט די גאַנצץָ שמוּבּ, איַך 

בּעֶמעָרק שֶרשט,. אַז איַן ‏ מיטן ‏ בּאַלקעַן 
האָנגט צוּריִק דֹעֶר העָנגללײבֿטעָר , טאַטע= 
מאַמע שלאָפֿען אוֹיף בּעֶטטגעוואַנד -- רער 
טאַטץָ שמײיבֿעָלט פֿון שלאָף, די מאַמע 
שנאַרכֿט רוּהיָג ,, , אוּנ דֹעֶר נוּטעָר מלאך 
זאָגט. מיַר ; אַז דוּ װועֶסט זיין גום אונ 
פֿרוּם , וועָט דעֶר טאַטץ געָזונֹר וועָרעֶן, די 
מאַמְץָ װעָט אױף רדעָר אֶלטעָר ניִשט 
אַרבּיַימַעֶן אַזוֹי שוועֶר אוג בּיִטטעָר, אונ 
פֿוּן ריינע בּריִדעָרליִך ‏ װעֶללעֶן ארוֹיסְגעָהעָן 
למדניִם, רבּנים, :נאונים ; גרויסע, ‏ גרויסע 


פֿון נחת איַן הוממעָל. 
-- טאַטע-= מאַפֿט עֶר - פּלוּצליַנג. מוַט אַגאַנץ 
לוֹיטעָר קול -- פֿעָרצאָהל מיר עָפוס פֿון יעקב'ן אָדעָר 
פֿוּן יוסף'ן ; דוּ קאָנסט דאָך אַזוֹינץַ שאָנע מעשות ! 
-- גײַן לייזעָרל, דוּ -בּיסט נעָבּיִך קראַנק,., 
אַז דוּ װועסט מיט נאָטְס הילף געזוּנד וועֶרעָן. +. 
דאָס קוֹפ אנַז אוָהֶם פּלוצלינג שְטעֲקעָן געַבּליֵבּעֶן איָן 
דעֶר קעָהל, עָם האָט אֹיָהם עָפּיִם צואַממעֶנגעַי 
קלעָמט דאָס האַרץ וי מיט צװאַנגעָן, אוג עֶר האָט 
ננשט געַקאָגט עֶנדיְגעָן . 
-- רעָרצאָהל ,, דעָרצאָהל ! -- האָט זוך לייזעָרל 
געֶבּעֶעֶן, אפשר גאָר פֿון נצחק'ן, פֿון דעָר עקרה 1 
-- אַח, קיַנד ! האָט חיים אַרוֹיסגעַקראַכֿצט, 
--- צוּ האָט אברהם שמאַרק געֲווייגט, וועֶנן גאָטט 
האָט'ן געֶהיִטעָן אַוועֶק געֶבֹעֶן זיין אונצוג קוגר 1 


- 


2 8 


"( 


װ 


יי עי 


= 


ירע 02 5::7:5,. 


154 לשנה 


ייּרעֶן,. ווייל מעָן וועָט פֿאַר זי בּעֶצאֶהלעֶן 
-מלמר:געָלד .. : 

-- נוּר קוּשׂעֶן -- זאָנט דער שלעכֿטעֶר 
מלאך.- וועָם ‏ דיך ר' זינװויִלעָ. .. עֶר 
וועָט זיַך צוּ דיַר צוּריְהרעֶן מיִט פֿעָרראָצטע 
װאָנסעָן... עֶר וועָט דיִך אַרוּמנעָמעָן מיִט 
:בּייַנעֶרריגעָ האָנד,... אויך וועָט עֶר היך 
פּײיניְגעָן װי יֹעָנעָ װיבּעָר, אוג װועָט דיַך 
-יוּננעֶרְהיַיִם יאָגעֶן איִן נרובּ אַרײן, אוּנ עָר 
וועָט קוּממעָן צוּ פֿאָהרעָן אוּנ וועָט עגמת 
נפש האָבּעָן, דיַך קיין ליַעדליַך שוין ניִשט 
לעֶרנעֶן; װעָסט שׁוֹין מיט אֹיָהם אֶבעָנר 
אוֹיף אָבֹעֲנֵד ניִשט זיִצעָן... דוּ װועֶסט 
זיִצעָן מיַט ר'. זיינוועָלין. +. 

--- נייִן ! היִממעָל אוּנ עֶרד זאָלל. צו 
זאַממעָן קוּממען ! צוּרייסעָן די תּנאיִם! 

אוָךְ בּיַן שיין נישט געָשלאָפֿעֶן בּיִז און 
דער פֿריָה, 

די עֶרִשטעָ האָט זיַך אױפֿנעחאַפּט די 
מאַמע ;' איַך װיַלל מיַט איָהר רעֶדעֶן, נוּר 
איִך בּיִן געַוואהנט איַן אַללעָ געָפֿאַהרעָן 
צוּם טאַטעָנס היָלף. אָט , וועָקט זיַך שוין 
דעֶר טאַטע, 

-- װײַסט, שרה'לע --- זעננעָן זיינע 
עֶרשטעָ װאָרטער געוועָועֶן, איִך פֿיִהל מיך 
גאָר נאָר גוּט ; װעָסט וֹעָהעָן, איַך װעָלל 
היינט אַרוֹיסגעָהעֶן איִן גאַסם אַרײן, 

-- געֲלויבּט איַז זיין ליִעבּעֶר נאָמעָן ! 


טובה 
אַלץ אין אוּנועֶר טאָבֿטעָרם מול, אַלץ אונזער 
טאָכֿטעָרס, דֹעֶר צדקה'ם , ובוּת. 

--- אוּנ. דעֶר רוֹפא איז טאַקי געֶרעָכּט. 
די מיַלך שמעָקט טור זְעָהעֶר וואהל .+. 

זײַ שוויינען אוּנ דעָר גוּטעָר מלאך 
זאָגט מיַר ; 

-- אַזי דוּ וועָסט גוּט אוּג פֿרום זיין , 
ווע דעֶר. מאַטע וועָרעָן געזונר ; קוים וועָט 
פֿון דיינע ליפּפֿעָן אַרױם אַזיַנריַג װאָרם -- 
פֿאַלט עֶר אַניָדעֶר אוּנ שמאַרבּט. 

--- האָרסטוּ, שרה'לע --- מאַכט ויימעָר 
דעֶר טאַטע --- האָר שוֹין אוֹיף צוּ זיין אַ פּשעָי 
קוכּקע... 

-- װאָס רעָדסטוּ דוּ ? 

--- װאָס דוּ האָרסט !--- איִך וויַלל היינט 
נאָך זיין בּיי זיינועלין.... עֶר וועָם מיך צוּ 
עָמעָן צוּ'ץ אַ געֶשעֶפֿט אֶדֹעֶר בּאָרנעֶן עָטלײ: 
כֿץָ רוּבּל, װעֲללעָן מיַר זיַך מאַפֿעָן אַ עי 
װאָלבּעָס, איִך װועָלל שטעָהעֶן אַ בּיַפֹל, דו 
אַבּיִסל --- דעָרנאָך װועָל איַך אֶנהעֶכּעֶן צוּ 
האַנדלעָן מיִם הּבוּאה ... 

--- הלװאַי זאָלל נאָטט נעֶכּעֶן ! 

אַוראַי וועָט גאָטט געֶבּעֶן --- אַז דוּ וועֶסט 
היינט נעֶמעֶן אויף חתונה קליידעָר, זאָלסט 
דוּ דיַר אויך נעָמעָן.... חאָטש אוֹיף צויי 
קליַיִדעֶר , אוּג פֿאַר װאָס ניִשט ?. עֶר האָט 
געֶהיַיִטעֶן נעָמעֶן, װאָס מעֶן דאַרף ; אוּנ דו 
װועָסט דאָך ניִשְׁט זיין אױפֿץ אױפֿרופֿעָן איַן 


...א .,,,,,,,,,,.,,-"*""י2בי .םע עע,ה4 ױװױ?ױ"/*/4?6*?צׂ .ר יי 


-- עָה , לייזעָרל ! נאַך װאָס רעָרסט דוּ דעָרפֿון ? 

בַּעֶט זוך דעֶר פֿאָטעָר, 
נוּר לייזערל , דאַכֿט זיַך , האָרט ניִשט , 

-- יצחק --- זאָגט עֶר, װיָלל צוּ זוּךְ אַללײַן, -- 
האָט אַוד אַ י ניִשט געֲווַינט ! עֶר האָט זיַך געָטראַכֿט , 
אַז, װועָנן עֶר וועָט קוממען איִן היָממעָל אַרין, וועָט 
עֶר פֿון ראָרט אויך קאָננעָן שטאָנדיַג אַראָבּ קיּקעֶן 
אוֹיף דער הויִם, ,, אוג עֶר וועָט דאָרט בּעֶטעֶן רעָן 
אַייבּעֶרשטעֶן,. עֶר זאָלל דֹעָם פֿאָטעָר גרינגעָר 
מאַכֿעָן דו פֿרנמה, עָר זאָלל אֹיָהם אַרינשיקעֶן 
די בּרכה, עֶר זאָלל הײַטעֶן , זייגע מלאכים זאָללעֶן 
איֵהם האָטש אַבּיִסל העָלפֿעַן,י, 

די לעֶצטע װאָרטעֶר זעֶננֹעֶן זך װוּרעֶר צוי 
פֿלאָסטען איַן אַ שטילל שעָפּטשען, דו אויגעֶן וננע 
בלייך געװאָרעָן ; די בּרעמעֶן האָבּעֶן זוִך פּאַמעָלוך 


אוּג שוועֶר ‏ אַראָבּגעָלאָזט, = אוּג אוַבּעָר'ן פּנים איַז 
דורפֿגעפֿלױגעַן אַ שאָטטעֶן ,. נוּר שפּאָטעָר האָט עֶר 
נאָך אַמאָל געָאָפֿננט די אווגעֶן אוּג געֶוועָנדט זיך 
צום פֿאָטעָר: - 

-- פֿאַר װאָס דאָס -- אוך געֲדעָנק נושט -- 
פֿאַר װאָס ? װאָס אוו עֶס ? 

--- פֿאַר װאָס געַדעֲנק איך נישט ?-- האָט עָר 
זיִך דעַרשראָקען אַללייַן איַבּעָר געָהאַקט -- אַ האַ! 
דער אוַנספּעקטאָר וועָט זיך בּאַועָרן ! -- מאַטע,, זאָג 
אֵיָהם דוּ! איִך האָבּ שוין פֿעָרגעֶססעָן,. . בּעָט עֵי 
זיך מום אַ װײַנעָנדיַג קוּל אוּ דריַקט דֹעָם פֿאָטעָר 
דו האַנר מוט אַ בּקשׂה, 

= װאָס מוינפט דוּ,. לינעָרל ? 

-- פֿאַר װאָס דאָס --- וועֶגעֶן װאָס האָבּ איך 
געװואָלט פֿראָגעָן ‏ איך געֲרעָנק נישט -- האָט עַר 


לשנה. טיבה 


2 


150 


יי 


ריינעָ בּנדים, 

--- געָה שוין געָה !. אָנטפֿעָרט די 
מאַמץ -- דער עיקר מח מעָן די קיּנדעָר 
עָפּיִם מאַכֿעָן -- ראוּבן געָהֶט בּאָרװיִם, עֶר 
האָט זיך יעָנעָ װאָך אַ האָלץ אַרײנגעֲנוּממעָן , 
לאָמט עֶר נאָך.,. אוּנ עָם נְעָהֶם צוּ 
װויַנטעֶר , מעֶן דאַרף לייבּליַך אוּג העטרלוך , 
װואַטאָוועָ קאַפּאָטליַך . 

--נעָם, נֹעָם... 

--- האָרסט, מאַכֿט דעֶר גוּטעֶר מלאך, אַז 
דוּ װעָסט רעֶדעֶן אַ שלעכֿט װאָרְט, װעָט די 
-מאַטע דיינץ קיין קלײַיד ניַשט האָבּעֶן אוּנ 
דוּ װײַסט, אַז דאָס אַלמע פֿאַלט אֹיָהר 
אַראָבּ פֿון לייבּ ; דיינְעָ בִּרְיִדעָרליִך װועָללעֶן 
וויַנשעָר צייט איַן די גראָסטע פֿראָסט 
לױפֿען איִן חדר אַרין בּאָרפֿיַם, אוּנ זוממער 
וועָללעֶן זײַ זיַך אַרײננעֶמעָן האָלצעֶר אין 
דִּיַ פֿיִם.., 

-- איך זאָג דיר. דעָן אמת -- מְאַכּט 
די מאַמץ, מעֶן װאָלט געֶדאַרפֿט אַלץ אוֹים: 
רעָדעָן יבּרחל בּהך הקטנה", װאָרעָן זעָהֵר 
אַ גוּטעָר : 
דאַרף אָבּרעֶדעֶ, װײַפֿועל עֶר װועָט איֵהר 
פֿעָרשרײבּעָן -- װאָרעֶן יורשיִם װועָט זיין וװײ 
האָלץ ..,.. װועָנן אפּיֵלוּ נישט קיין אַקט-- 
זאָלל עֶר האָטש געֶבּעֶן אַ חרם?קװיטיל , 
װאָרעָן מאַקי, וי לאַנג קאָנן אַזױנעֶר לַעֶבּעֶן? 
נֵאָךְ אַ יאָהר, נאָך אַ יאָהר י.. 


גב טסדנגעבכמענגמצוגעקגפעקנוענעבעעט עד גע גרעב רעטרע בפ 


שװאַך אַראָבּגעפֿאַללען אויף דֹעֶר בּרוּסט, 

עָם אנז א לאַנגע. זויילעַ שטולל געוועָועָן אוג 
אנן דער שטולקוַט האָט זיך נור געָהאָרט זיין 
אָטהעם , װאָס האָט זוָךְ שוועֶר אַרױסגעָאַרבּיַיט פֿון 
דעָר בּרוּסט. : 

אנָן אַ מוּנוט אַרוּם האָבּעֶן זיך לויזערל'ס אוֹיגעֶן 

נאָך אַמאָל אָנגעָצוּנדעָן, אֶבּעֶר שוֹין נוּר די אויגעָן 
אַללוַן : דאָס פּנים אנז געָבּלובעֶן טונקעָל אוג קאַלט, 
אַרוֹיסגעָיאָגט פֿונ'ם גאַנצען לייבּ, האָט זיִך דְאָם 
לעֶבּעֶן נאָך צוזאַממעָנגעָנאָססעָן איַן דעָם בּוֹעֲננעָגי 
דוּגעָן בּליִק. ' 

-- טאַטע, שׁעָפּצועָט לונועֶרל, אוב פֿערטועפֿט 
אוָנם פֿאָטעֶר דעָן שטאַועָן. אונ בּרענגעֶרוְגעָן בּליק, 
אונטער װועָלכֿעָן חיים'ן װעָרט דעֶר אֶטהעָם פֿעָר. 


שטולל אַרוֹיסגעֶרעֶדְט אוּנ דֹעֶר קאָפּףה איז אוָהֶם 


מענש איָו עֶר ניִשם... : 


-- בַּיי װאהלטאָג -- זפֿצט דער 
טאַמץָ --לעָבּט מעָן לאַנג, 

--- לאַנג ! פֿעָרגעָם ניִשט---70 יאָהר, . . 
טהיַיֵל מאָל װעָרט אֹיָהם עָפּיִם װ מױם 
אוּנְטעֶר די אוֹיעֶרעָן . . . 

אוּנ דֹעָר שלעָכֿטעָר טלאך זאָגט: אַז 
דוּ וועֶסט שװייגעָן, וועסט דוּ נעָהן אוּנטעָר 
דער חוּפּה מיט אַ טױטען, מיַט אַמת 
וועֶסט דוּ לַעֶבּעָן, .. מעָן וועָט דיך לַעָנעָן 
פֿיִהרעָן מיַט אַמת,.. 

די מאַמעַ װיפֿצָט, 

-- אַלץ איָז בּיי גאָמט איַן די האָנר --- 
מאַבֿט דעֶר טאַטע, די מאַמע זיפֿצט װייטעֶר 
אוּג רעֶר מאַטץ זאָגט: : 

-- אוּג װאָם קאָנן ‏ מעָן מהון. .. מעָן 
האָט געַקאָנט בַּעֶסְסעֶר מאַכֿעָן ? אַוראַי, 
ועָנן איִך בּין געזונד, וועָנן איִך פֿעָרריַען , 
װועָנן עֶס איָו חאָטש דאָ טרוּקקעֶן בְּרוֹיט איַן 
שטוב.... עֶר האָט אָבּנעָהאַקט ; טיר האָט 
זיַך געָדאַכֿט, אַז עָפּוִם װוייִנט דֹעָם טאַטען 
איַן האַרץ, 
--- װאָלט זי חאָטש יוּנגעֶר געָוועָועֶן טיט 
אַפּאָר יאָהר, װאָלט איִך דאָס לעֶצטעָ 
געָטהאָן ,,, װײיִם איִך ? אפשר אוֹיף רֹעָר 
לאָטעָריַץ געָשׂטעָלט... 

אוּג איִך האָבּ געָשויִגעָן. 


5 436::5:5:5::5:2:::::5::125:2:55 וי 22:2::4::::2::2::5:55:2, 
יי יקנ2222222 


מיין 70 יאָהריגעֶר חתן האָט געֶגעֶבּעֶן 


האַפּט -- טאַטץ, פֿאַר װאָס האָט יֹחֶק געזאָלט 
שטאַרבּעָן ל 

-- אַ קרבּן! -- האָט חיים אַרוֹיסגעָקואָכֿצט, 

-- אַ קרבּן? צוּ װאָס טויג אַ קרבּן? צוּ װאָס 
מקריב. זיין קוּנדער? אי דעַנן נישט אַשאָר! -- 
פֿראָנט לוזעָרל אוּג. נעָמט אַלץ נושט אַראָבּ דעֶן 
פֿלאַקקעַרדיג עֶן שטאַרעֶן בּליָק פֿון פֿאָטער, 

דעָר. פֿאָטעָר שווייגט אונ ליַועֶרל העֲבּט זיך 
פּלוצליַנג. אוֹיף. פֿון. געֶלעֶגעֶר, שטרעָקט אוֹים רנ 
האָנד צוּם פֿעַנסטעל אונ בּינגט נאָך שטאַרקעֶר צוּ 
דעָן צערשויבּעֶרְטעֶן קאָפף. 

-- צוּ װאָס טוג אַייך דֹעָר קובּן?-- רוּפֿט 

עֶר א דעָר לופֿט אַרין -- צוּ װאָס? ג עָמט מנך 
נישט, ג עִ מ ט מיך ניַשט! נעָםו,, 

עָר פֿעָרל;ערט דַעֶן אֶטהעם , העֲבּט אָן שוועָרֹעָר 


2: 


== 


עי יי 2 גל 


= 


טק 


יה = = 
יי יי 
רד יד 


-יב אג. 9=2-ימר שז יי +-=ייי יי 


46 


= 


,רפ גניקייט עמ 5 


:5 :0250 :5 יע 22 


/ 
4 

/ ּ 
ו 


4 
ו 
0 
1 


: 
אק 


יי 


532 סטאה טייטעג 22 


8 : לשנה טובת 


אוֹיף התוּנה-קליירעָר  ,‏ עֶטלובֿץ הוּנדעָרט 
גיַלדעָן דעָם טאַטעָן אוּנ מיָר = תּוֹספת- 
כּהוּבה אוֹיף 1800 גִיִלרעָן.- , 

מעֶנשעָן ‏ האָבּעָן געָאָגט : אַ װאָהַלעֶר 
שרוך ! איִך האָבּ חבר'מעָס בּעָקוּממעָן; די 
מיִם דער סאַמיטונץ יּפֹּעָ אוּ גאָלרנען 
קייטאנ:ייַנעָר פֿלעָנט בּיי מיַר זיין צװוײַ 
דריי מאָל אין טאָג אוּנ איו געָועָועֶן גליִק: 
ליַך װײָ די וועָלט, װאָס איִך האָבּ זי רעָר: 
יאָגט אוג מיַר האָבּעָן חתונה אי אי 
חדש ! איִך האָבּ געָהאַט נאָך חבר'טעָם, 
נור זי האָט זיַך צוּנעָקלעָבּט צוּ מיר, ייֹעֶנע 
זעָננעֶן דאָך סטאַרקאַטע מאַדליך ; וועֶר װוַסט, 
װו! לאַנג עֶס װעָט נאָך בּיי זי רויעָרן !" 

רבקה האָט חהוּנה פֿון דער פֿרעָמר , 
נוּר עֶסטעֶן קאָסט וועָט זי פֿריְהעֶר איִן רעָר 
הײיָם, 2 צוּ 3 יאָהר , איִבּעֶר דעֶר גאַנצֵעָ צייט 
װועללען מיָר זיַך האַלמעָן צװאַממען ; זי וועָט 
אַרײנלױפֿעָן צוּ מ י ר אויף ציִקאָריעָ, איך 
צוּ'ן אוָהר אוֹיף ציַקאָריעָ; אָרעֶר שבּת נאָכעָן 
שלאָף אויף בּיִַלעָרייאָך. ‏ .' 

-- אוּנ. אַז איִך וועָלל וועָרעֶן אַ קיֹנפּע 
טאָרעֶן -- מאַכֿט איינמאָל רבקה אוּג דאָס 


פּנים שטראַהלט אֹיָהר --- װועָסט ‏ דוּ זיַצעֶך 


בּיי מור -- יאָ ? 

איִך שווייג, 

-- װואַי ! ----מאַכֿט רבקה --- װאָס טרוי? 
עֶרסט רוּ אַװֹי? עֶס טרעָפֿט זיַך צוּ 70 


עעעש, ,הארי 


צוּ אַרבּווטעֶן מיט דעָר בּרוּסט; עֶר שלונגט אַ פאָר 
מאָל לופֿט, , פֿעָרהליַשנעָט זר, טהוט אַ צאַפּפּעָל, 
דאָס פּנים װעֶרט איָהם בּלאָנעיבּלאָה אוּג. פֿער- 
קרימט , די אוֹינעֶן --- פֿעָרגלניסט, אוּג עֶר פֿאַלט 
צוּריק אױפֿץ קִישעָן. 

חיים גנט זנך צוינ'איָהֶם א װאָרף . 

-- לונזעָרל, . לַנמעָרל! --- האָט עֶר פֿערצװונ;: 
פֿעָלט געָהפֿען אוג געָגלאָט יאיָהן, געֶטוּליעָט, 
נעֲמונטעֶרט מיִט. װאַסטעָר אוג - מיט'ן רעַשטעָל 
מעַריַציַן, אַ לאַנגעַ צייט איַן פֿאַרבּי, איַירעֶר לוזעָרל 


| האָט מיט'ץ רעֶשטעָל לוּנגעֶן געָקאָנט דעָן אֶטהעָם 


חאַפּעָן , 

-- רער שוֹין ניִשט,, , שווייג ,, , לועג רוהיג... 
בּעֶט זיר דער פֿאַטעָר, 

לנַזעָרל. ליַענט שוֹין רוהיג אוּג רעָרט גושט 


יאָהר אוֹיך., 


-- געָה שוֹין, נעָה ! --- מרײַסט זי מיִך 
ווייטעֶר -- אַז גאָטט װילל, שיִעסט אַבּלָ 
:= אוּנ װועָנן ניִשט --- וי לאַנג, טײַנסט 

, וועָט עֶס רוֹיעָרעֶן ? אַ מעָנש לַעָכּט דאָך 
5 אייבּי ! אַזאַ יאָהר. אוֹיף מיָר, װאָם 
פֿאַר אַ וננע אַלמנה -דוּ װעָסט זיין ! רי' 
פֿונגעֶר צוּ לעָקקעֶן ! 

רבקה װויַנשט ר' זיינװעלין ניִשט קיין 
שלעָכֿטם, 

-- עֶר איָו אפּיֵלוּ אַ כּלב שבּכּלביִם וָי 
יעָנם ווייבּ האָט עֶר געָפּייניִגְט. , , נוּר יעִָם 
ווייבּ איז אַ קראנקע געֲוועָועָן, אוּנ ,הו בּיִכט' 
געָווּנד וי אַ נוּס. . , דיִך וועָט עָר גוּט בּעי 
האַנדלעָן, נאָך װיַ הייַסט גוֹט וי 


עָר איז צוריִק געָקוּממעָן ! 

רעָם טאַטעָן איָז טאַקו בּעֶסטעָר , נוּר 
עֶס האָט. זיִך אֹיָהם פֿערגליִסט א ביִסט 
טרוּקעָנעָ בּאַנקעֶס --- אַזוֹי האָט עֶר מוֹרא 
נעָהאַט אַרוֹים צוּ געָהעָן , עֶר פֿיַהַלם, אַז צ 
ליַעגעָן; אוּנ דעָר נאָך זיִצע ן אַלץ איַן איַיְנֹעָם 
האָט זיך איָהם ראָס א רעל 
אוֹיף אײין אָרט, מעָן דאַרף עָם צוּ שלאָגעָן!--- 
אַבּיסל אויך בּרעֶכֹעָן איָהן רו פּלײיִצעם אוּנ 
אוֹיף דֹעָם איָו מרוּקעָנעָ באַנקעָם אַ רפּואה 
בּדוּקה . איך האָבּ. אָנגעֲהוֹיבּעֶן ציַטמעָרן 
וי איַן אַ פֿיַעבּעָר : מיַט מרוּקענעָ בּאַנקעָס 


אַ װאָרט, עֶר האָט זיִך אָנגעשטרענגט בּיים אָטהעָם- 
חאַפּען, אוּג די רעֶשט כַּה פְעֶרלוֹירְעָן. דו אוֹיגעָך 
האַלט עֶר געָשלאָסטעַן , ד! האָנד אוֹיסגעָצוינעֶן אוּג 
דעַן קאָפּֿף אַראָבּגעלאָוט אוֹיף דער בּרוּסט, ,. דעָר 


גאַנצץ ליב און שֿאר, נוּר דן בּרוּסְט אַללײן 


אַרבּייִט, 
עָם דאַכֿט זוּך, אַז אַ לַע צאַנקט מיט'ן לעצטעֶן 
בּיסל נאַפֿט ,, - 


חיים זיִצט אַלץ אויפֿ'ן עָקק פֿון ‏ בּעָטט מיט'ך 


מיַעף געֲבּוֹיגעָנעֶם גראָהעָן קאָפּף; מיט די עֶללעָג. 
בויגעֶן. אוֹיף די קניעָן, אוּג דאָס פּנים בּעָהאַלטען 
אוַן ד! האָנר; די פֿוַנגעֶר זעֶננעֶן אוָהם טועף אוב 
פֿעָסט אַרײן און דן נראָהעָ האָהר , 

עֶר טראַכֿט.,. 


עָד טילל. דעָרגעָהן, פֿאַר װאָס דאָס קינר פֿעָר- 


לשנה טובה 160 


קיסט דֹעֶר ,יוּנג", נײַשט דעֶר רופא אַלליין , ' 


-- וועָסְט אַרײן רופֿעַן דעָן רוֹפא ? 
פֿראָגט מיך דעֶר מאַטע. 
-- װאָס רעָדסט דוּ? פֿאַלם די. מאַמע 
אַרײן איַן די ריַיַר, אַ כּלה:מאָרעָל!, ,, אוּנ 
זי איָז אַללײַן גענאַנגען : 
-- װאָס בּיִםט דוּ אַזוֹי בּלאַסס געָװאָרעָן? 
פֿראָגט מיַך דעֶר טאַטע דעָרשראָקקען, 
--גאָר ניִשט , 
--- שוֹין עֶטליִבֿעָ טאָג ,, פֿאָרשט דעָר 
טאַטע. 
עֶס דאַכֿט זיִך דיַר, טאַמץ, 
--- די טאַטע זאָגט אע ר 
-- עָה ! 
--- היינט --- װיַלל מיך דעֶר טאַטע דֹעָר: 
פֿראַהעֶן -- וועָט מעָן.דור שׁוין מאָסטעָן די 
חתונה:קליירעָר, 
איך שווייג , 
-- דו פֿראָהסט זיַך גאָר ניִשט ? פֿראָגט 
ר טאַטעַ " 
---פֿאַר װאָס זאָלל איִך מיך ניִשט 
פֿראָהעָן ? 
-- דוּ װײיַסט דאָך אפילו נאָר ניִשט, 
ווֹאָם מעָן מאַכֿט דיר , 
מעָן הֵאָם דאָך מיַר אַ מאָס נֹעָ 
נומטען! 
דעָרווייל איַז אָנגעקוממען דָי מאַמ 
מיט'ן. רופא. אַללײַן , עֶס איַז טיָר גְריִנגעַ 


-( 


לאָזט. אֹיָהן אַזוֹי פּלוּצליַנג -אוּנ אוֹיף אוַובּיַג ? פֿאַר 
װאָס וועָרט עֶס אויסגעֶריִסטעֶן ‏ פֿוּן דעֶר װועָלט וי 
אַיין אוֹיסְגעֶטריקעֶנט גראָזעָל, װאָס קיינעֶר דאַרף עָם 
נושט, װאָס עֶס נוצט ננִשׁט קינעם ? פֿאַר װאָס 
שטאַרבּט אַזוֹי לוערל , װאָס האָט איָהם אַזֹ פֿיעל 
עָהאָלפֿעָן? : 
= פֿאַר װאָס שטראָפֿט איָהן נאָטט אַזוֹי שוועָר ,., 
אונ עָם דאַכֿט זיַך איָהם, אַז ליַזעֶרל אוז 
טאַקי אַקרבּן; אַז עֶר, חיים , איַז דעֶר צװויטעֶר 
אברהם אבינו ‏ . װאָס אוָן שמאָנדוג גרויט געָוועָועָן 
מקריב צוּ זיין זיין זוּהן יצחק.. . : 
דעַר ‏ װאַרשטאַט, ‏ דאַכֿט זיִך אוהם, װאַקסט 
און דעָר. פֿונסטעָר אוּג װאַקסט, - אוּנ זְעָהט שוֹין 
אוֹיס װ! אַ מובח, אָט דאָס אי דוי {עקדה" -- די 
מאַשין! די שעֶער, און װעלבֿער עָס. שלאָג עֶן זיַך 


געֲוואָרעֶן אוױפֿין האַרץ , נוּר איַן אייִן װעָנם 
האָט איַן מיַר עָפּיִם געֶקלאָנט גד װועָסט 
איָהן אפשר שוֹין טעָהר ניִשט ועָהעֶן .. . 

-- אוֹי אַ װעָלט, -- קוּמט אַרײן דֵעֶר 
רוֹפא, סאַפֿעַנדיָג אוּג קראָכֿצעַנריג, -- = 
זיינוועָלעָ האָט חהוּנה מיט אַ יונגע מויר אוּב 
לייעָרל דֹעָם גבּאיִם וועָרט אַ פּרוש -- עָנט? 
לאָפֿעָן פֿון ייב ! 

-= לײערט ? שרייט אוֹיס די מאַמע 
פֿעָרװואוּנדעָרט , : 

-- וויַ איָהר האָרט ! היינט געָה איַך אַרוּם 
צוּ 60 יאָהר פֿון אין דער פֿריָה בי נאַכם 
אוֹיף די פֿיִם, אוּג מיין יוּנג לְעָגם זיך אין 
בּעֶטט אַרין +.. 

איך העָבָּ אָן ווייטער צוּ ציטמעָרן , 

-- האַלט ניַשט אַזאַ נוֹי ! 

אַ גױ ? מאַכֿט דעֶר רופא, װי הייָסמ 
אַנױ?.,, 

-- װאָס טוֹיג טיַר די מעשות, האַקמם 
איַבּעֶר אומגערוּלדיַג דֹעֶר טאַטע , מהום 
בּעֶסְטעֶר אֵייעָרֶם, 

מיין מאַטץ איז בּמבע נעֲועֶועָן אַ 
נוטעָר ; עֶס האָט זיַך טיָר שטאָנדיג נעַ= 
דאַכֿט, אַז יעֶר קאָנן קיין פֿליַעג אויף דעָר 
װאַנר ניַשט ציעֶפעָן, אוּנ דאָך האָט אין 
זיינע רײיַד געשטעָקט אַ גאַנצעָר תּהום טיט 
בּיוֹן פֿאַר'ן רופא אס קראַנקעַר איִן בּעֲטם 
פֿלעָגט : נליִקליך זיין, אַן עָמיִץ אי 


אָב די שװאַכֿץ אָבעָנד-שטראַהלען. אנ דֹעֶר חלף, 
מיט װועָלכֿעֶן עֶר אַלליָן האָט זיין קונד געֶשחטעָן... 

נוּר עֶר אוו ננִשט שוּלדיג; ג אָטט האָט אַזױ 
געָו ואָלט! דאָס האָט עֶר אוָהם אַזאַ שוועֶרע פּרנסה 
בּעֶשעַעָרט ! ראָס האָט אויָהם גאָטט געֲהייטעַן 
מקריב זיין לונעָרלעֶן,. זיין זוּהן !. , . אברהם'| האָנג 
עֶר אוֹיך געֲהיַיִטעֶן יי . 

נור דאָרט האָט צוּרעֶר רַעֶכֹּטעֶר צייט אַ מלאף 
געָרוּפֿעָן : : עשטעָה!* אוֹג דאָ... 

-- אפשר וועֶט עֶר נאָך רופֿעַן, אפשר , אפשר + 

אוג עֶר בּייגט זיך איַבּעֶר. מיט ‏ דעָר לעצנעף: 
האָפֿפֿנוּנג איַבּעָר'ן ווּהן. 

-- נניִן ! עֶד װעט שוין ננשט װופֿעַן! -- 

21 . עשר 


זו 

| 
וָ 

, 


גאוו 


אט שי 


5 עג יי ייט לה וי = 


הלט 


ייבעט יטאטט יניא טעבי יט 


: 

: 

1 

0 

שי 
6 


אובי 


יצ ימי 


1552... 


05 לשנה טובה : : 


ישש רערשרש ירע דאק טעשט 


אַרײנגעָגאַנגען אוּג בּאַלאַקעָט מיִט איָהם, 
נוֹר מיט'ן רופא האָט עֶר קייַנמאָל ניִשט נְעִ 


קאָנט רעָרעַן אַ װאָרט, עֶר האָם איָהם 


שמאָנדיג איּבּקָרגעָהאַקט איַן מיַטן אוּנ גע 
היָיסעָן, עֶר זאָלל זיינעָםס מהוּן. נור צוּנד 
האָט איִנ'ם קול אַזױ פֿיַעל בּעֶלוַרונוּנג גע: 
שטעקט, אַז מיֶר האָט אָנְגעֲהוֹבּעֶן דאָס 
האַרץ װײַ צוּ טהוּן , ., װאָרעֶן, װי אַזוֹי װאָלט 
עֶר נאָך יעָנעָם בּעלירינט, יעָנעָם, װאָס 
ליִעגט נעָבּיִך קראַנק!... 

פֿאַר װאָס איַו עֶר קראַנק ? 

עֶר האָט גשָואָגט, אַו עָר האָט אַ 
האַרץ:פֿעָהלעָר. וואָס דאָס איָ, האָבּ איִך 
ניִשט געָװואוּסט, נור סן הסהם אי עָם 
אַזוֹינם, װאָס לעָגט אַ מאָל איַן בּעָמט אַרײן , 
אוּג דאָך --- האָט מִיַּר דאָס האַרץ געָואָגט, 
אַז איִך טום אוֹיך האָבּעָן אַ שטיַקעָל 
שוּלר רעֶרבּיי , 

בּיי נאַֿט האָבּ איִך איַן שלאָף נע= 
װײַנט ; די מאַמעָ האָט מיך אױפֿגעװעָקט 


אוּג געָועָצט זיַך ביי מיַר אוֹיפֿ'ן בּעֶטט, 


-- שא, -קינד. טײַנם, האָם. זי מיַר 


געאָגְט, לאָ'מיַר דעֶן מאַטעָן נישט וועָקקעֶן , 


אוּנ. אוּנועֶר שְׁמוּעָם איז געֲוועָועֶן פֿון מויל 
אוֹיף אויעָר. די מאַמץָ, האָבּ איַך בַּעָמְעָר 
קט, איַז שטאַרק -צוּרוּדעָרם ; זי קוּקם אוֹיף 
מיר פֿאָרשענריַג, זי װיַלל עָפַּיִם בּיי מיָר 
דעָרגעָהן,, אוּנ איִך האָבּ. מיַך בּעָשלאָסטען 


פוּן דֶער לֵייטֶעֶר אַרָאבּ 


(נאַכאָהמונג) , 

די ײיּרוִשעַ בּאַראָנעססאַ חאַפּלאַפּ אוו געַוועֶועַן 
ביִשט און גוּטען הומאָר, דאָס איַו צוּ שװאַך געָואָגְט 
געָװאָרעָן, זי אי געֲועָועֶן אין אַ טײוולאָנישעַן 
הומאָר--- דאָס איז שוין כּמעט רוּבֿטיג, .זי אי 
געֲוועָוען אוָן. אַ טײוולאָגיַשעָן הוּמאָר אוּג ,, וועֶנן זי 


װאָלם געקאָנט,, װאָלם זי רערטרוּנקען די גאַנצעַ 


וועֶלט איַן א לאָפפֿעַל װאַסטעֶר , . אנן דעָםאַנוְגעֶנעָם 
לאָפֿפֿעָל, פֿין ‏ װועֶלבֿעָן וו האָט שוין אַ פּאָר טאָג 
דורך אַנאַנה נישט . געקאָנט אַראָבשלונגקן אַ בּיָל 


געָשמאַקסטען. בּוּליאָן, . ווייל איֵהר אוו נושט גע 


גאַנגעָן. אנן האַלז, - יל ו. אנ געֶועָועֶן און אַ 


אֹיֵהר גאָר ניִשט צוּ זאָנָען, על כֹל פנים 
ניַשט װועָנן רעֶר טאַמץָ שלאָפֿט. 

-- קיר מיינ, װאָס האָסט דוּ נֹעָי 
װײַנט ? 

= אִיִךְ װײם ניִשט , מאַמע, 

-- פֿיִהלסט דיַך נעֲזוּנר ? 

-- יאָ, - מאַמיַשו! נוּל היל מאָל 
טהוט מיָר דֹעָר קאָפּף וועָה . 

זי אי . געָועֶסען האַלב. אָנגעַשפּאַרט 
אוֹיפֿ'ן בּעֶטט אוּג איִך האָבּ צוגעָרוקט. דעָן. 
קאָפּף אונ אָנגעֶלעֶנט אוֹיף איָהר האַרץ, 

-- מאַמע -- פֿראָג איַך --- װאָס קלאַפּט 
בּיי דיַר דאָס האַרץ? 

7 פֿאַר מוֹרא., טאַכֿמעָרשי , 

-- דוּ האָסט אוֹיךְ מוֹראָ בּײינאַכֿט ? 

-- בּיי נאַכֿט אוּג בּיי טאָג, איַך האָב 
שטאָנדיג מוֹראָ, 

-- װאָס האַסט דוּ מורא?... 

-- איַך האָבּ מורא פֿאַר דיַר,... 


-- פֿאַר מיר ? 
די מאַמֵעַ אָנטפֿעָרם ניִשט, ניר איך 


פֿיִהל, אַו עֶס פֿאַלט מֹיָר אַ מרעָר אױפֿן 
פּנים, אַ װאַרעָמֹעָ טרעָר. 

-- דוּ װיַיַנסט,, מאַמיַשי ? 

די טרעָרעָן פֿאַללען אֶפמעֶר אונ 
אָפֿטער. : 
;איִך װעָלל נישט זאָגעָן", בּעֶפֿעֶסטיֵג 
איַך מיַך איִן דעֶר רעה, 


טײיוולאָנשעָן: הוטאָק, ‏ די סבּה פֿון אוה בּיטטעָרן 
הוּמאָר ‏ איז.. געֲוועזעָן צוּ . װונבֿטוג, מעָן ‏ זאָלל לִם 
קאָננעָן לץפֿט אַראָבַּשלונגעָן,. אויף רעָם בּאַלל. ביי'ם 
גראַף האָהענשטײיַן האָט מעֶן זי אַנגאַזשיַערט עַרשט 
צוּ'ם פַֿערטעֶן קאַדרוַל אוב גנשט פֿאָרג עֶשטעָלט דֹעָם 
הַעֶרצְאָג. מוט. זיַן פֿהי, װאָם זעַנעֶן געוועָועָן אױפֿץ 
בּאַלל, 7 


דאָם אנז טאַקי געֲוועז ושָן א אַ שרעָקל;בֿע בּעָלונח, 


דיגונג , פֿאַר װאָס ? פֿאַר װעָנן? 

דעַן טיַטוּל בּאַראָנעסםאַ האָט זי נאָך געירשנט 
פֿון אַיָהר פֿאָטעֶר, עֶר, עליו השלום ,' אנ וו 
אַ גהיסער קאָפף-מעֲנש!. עֶר האָט אָנגעָהוֹיבעַן , ונ 
מעַן זאָגט, מיַט דן פֿונף פַֿנגעָר. גוּר רֹעָר שבל האָט 
איָהם - אוּנטעַרגע זאָגט דרי זאַבֿעָן: א גוּט אױג, 


געשוְקט. זיין. אוג,,, האַפּען -- אוּג עֶר אוָז מיט 


לשנה טובֿה 161 


איִן אַ וויילע. אַרם פֿראָנט מיך פּלוּצלינג 


די -מאַמע: 
-- צוּ האָט. ריַר ניִשט רבקה עָפיִם 
אַנדעָרצײַלט ל 


--- ועָגעָן װאָס, מאַטעָ? 

-- וועָגעָן דיין חהן ? 

--- פֿוּן װאַננעָן קעָנן זי טיין חתן?... 

-- זי זאָלל .איָהן קעֶננעָן, װאָלט זי 
ניַשט געֶרעָדט ; נוּר אַזוֹי, װי אין שטאָרם... 
װוייַסט ניִשט, פֿאַר קנאה, .. אַ יוּר אַנביַר , 
האָט כּח צוּ נעָמעָן אויף רעָר אֶלטעֶר אַ 
בּהוּלה. רעָדט מעָן אַװדאַי . . . ווייִם איִך? 
:צוּ ‏ האָט מעֶן דיַר ניִשט יגעָזאָגט, אַז דאָס 
יעָצטע ווייב זיינם אי געשטאָרבּעָן, וויל 
עָר האָט זי געפּייניגט? 

איַך זאָג אוָהר גאַנץ קאַלט בּלוּטוג , אַז 
איַך האָבּ עָפיִם געָהאָרט דעָרפון, נוּר פון 
וועָמַעֶן, ‏ װײַם איַך ניִשט , 

-- אַװדאַי פֿון רבקה'ן-- דאָם טּוֹיל 
זאָלל אֵיָהר היִנטעָן שטעָהן -- בַּאַזעֶרְט זיַך 
די מאַמץ. - 

--- פֿוּן װאָס דעָנן == פֿראָג איִך -- איז 

זי אַזױי פּלוצלינג געֶשטאָרבּעָן? , 

--- פֿון װאָס ? אַ האַרץ:פֿעָהלעָר האָט 
מֵי געָהאַט... 


-- נוּ װאָס ? אַו מעָן האָט אַ האַרץ? 
פֿעָהלעָר שטאַרבּט מעָן ? 
-- אַװדאי, 


דער צייט געֶװואָרעָן פֿון די גראָסטע אוּנטעֲרנעָהמעֶר, 
פֿון די גראָסטע פּאָדריאַרטשיקעָס , אוּג האָט געַ: 
בּראַכֿט זעֲו הר פֿיעל נוטצעָן דעָם פֿאַטעָרלאַנר, פֿאַר 
איָהם האָבּעַן זך אױפֿגעאַפֿפֿענט אַללע טהורעֶן אוּג 
6 פֿון די 2 שררות האָבּעָן. זיַך אָנגעֶהוֹיבּעָן 

ט אוָהם אָפֿט עצוֹת ‏ האַלטען וועֶגעֶן ערע געִי 


לוט 1 בּקיצור - - עֶר. איז ‏ געװואָרעָן 
-אַ בּאַראָן , 

זיין טאָבֿטעָר. אוז שוין אַ געָבּאָרעֶנע בּאַראָנעָם* 
מאַ, איָהר בּלוּט אוו שי רײין בּאַראָניש בּלום -- 
אוּג פּלוּצלונג אַזאַ לונ אמת, אֹנָהר מאַנן 
הּאָט דעַרגרײיכֿט צוּם טול בֹּ = ראָן צולועב דֹעָם 


טיַר האָט עפּיִם געָקנאַקט איַן מוֹה.. . 

איך בּין געָװאָרעָן א ;זיירעַן. קיַנד" -ה 
מעֶן האָט מיך איַן אַללעָ הייזעָר געֲלוֹיבּט ; 
די מאַטץָ-מאַמע 0 עָם גאָר ניִשט גנעל 
קאָננט פֿעָרשטעָהן  ;‏ דעֶר שניידעֶר אַװראַי 
ניִשט . איִך האָבּ מיַר גאָר ניִשט אוֹיסגעֲבֹּעִ= 
טעָן װאָס די מאַמע האָט געָװואָלט, האָט וי 
געָמאַבֿט, װאָס פֿאַר אַ מאַטעָריעָ, װאָס פֿאַר 
אַ שניטט, וואָם פֿאַר אַ קליַיִדעָר ... אַלץ װאָס 
ז האָט נוּר אַללויַן געָװאָלט , 

רבקה פֿלָגט אַרינקוּממען אוּנ קנייפּען 
זי איַן די בּאַקקעֶן ‏ עוועָר ראָנ זיַך 

ין טאָרְעָ זאַכֿעָן אוֹיף אַ מאַמעָן --- אַ יוּרענעַ 
דעֶר אַלטעֶר וועָלט ? ! װעָסט שבֹת ניִשט 
קאָננעֶן זיִך װייזעָן, נישט אין שוהל, ניַשט 
איַן גאַסם , אין עָרגיִץ ניִשט ! 

-- דוּ קױליַסט זיַך ! האָט זי געָעֶנדיִגְט. 

מיַר איז אַינגעָפֿאַללעָן, אַז איך בּיִן 
שוֹין לאַנג געַקויליט, ‏ אוּג 15 האָבּ רוּהיָג 
געָוואַרט אויף. 6 נחטוּ, װועָנן מעָן האָט 
געָואָ דען חהן וי קרוש... 

דעָרנאָך 2 זיין אַיין אוֹפֿרופֿעָן, דעֶר 
נאָך אַ חהונה, 

דעָם טאַטעָן אִיַז װיַרקליך בֹּעֶסטעָר . 
עֶר -געָהם טהויַל מאָל אַרוֹים אין גאַסם 
אַרײן , עֶר העֲבּט אָן געָוואָהר. צוּ וועָרעֶן 
וענען בואה, רעדעָן, װי עֶר האָט גע= 


א 


ואַר 
אָלט פֿעֶרבּעָמעֶן 


+ קױפֿעַן דעָן עֶרשטעֶן בֹּעֶסטעֶן גראַף? װדישקונט 


אֶדעֶר יוּדעֶן האָבּעָן אוָהן דעָנן געָאַרט ? עֶר האָט 
מעָהר ניִשט דאָס געָלר געָקאַרגט! 4 

נוּר פֿאַר'ן מאַנן זאָגט וו עָם נוישט אַרוֹים, 

-- אוָך זאָג. דוַר , --- קלאָגט זו זוך פֿאַר אוָהם , 
פֿאהרעָנדוָג אַ הוִַם פֿון בּאַלל, -- אַז מען טאָר. דו 
אַללע גראַפֿען אוג באַראָנען אויף דעֶר ש װעָלל ניַשט 
לאָזעָן  ,‏ זַ זעָנעֶן אָרגעֶר, אוך. ווַיִם נישט פֿאַר 
וועֶמעֶן , זיַן מאַכֿעַן אויך אַ הלוק ,יוּדעֶן :קרוסטעָן" א 
זי דאַרפֿעַן דאָך ג עוונם װיַספעֶן, אַז, וװעַנן מעֶן ואָלס 
גוּם בּעטראַכֿטען , זעֶנעֶן יּדעָן ד; גראָסטע יֹחִסנים + - 

דּעֶר מאַנן הֵאָט אנָהר גאָר ננִשט געָאָנטפֿעָרט , 
עֶר ‏ איַן נָו זעָן שטאַרק פֿעָרנוממעַן מיט זייג 
געדאַנקעָן :. עֶר האָט בּעֶטראַכּט , וועֶמעָן זאָלל עֶר 


אַיינלאַרעֶן צוּ'ם מאָלצײט , װאָס עֶר וועָט געֶבנָן, 


06 1 : לשנה טובה 


יי 


קלעָרט, דעָם חתן וועָגעֶן אַ הלואָה, האַלט 
עָר נאָך פֿאַר צוּ פֿריָה ; עֶר רעָכֿעֶנט שבֹּת= 
נחמוּ צוּ פֿעָרבּעֶטעֶן איָהן אוֹיף שלש סעוּרוֹת , 
אוּג, נאָבֿעָן שלש סעוּרוֹת ,. אַרײן צוּ װאַרפֿעַן 
עמלבע װאָרטעֶר , 

או עָם איז שוין אַזי גוּם, איָו צייט 
אָבּצוּשיִקעֶן דעָם רוֹפא; מעָן האָט אפילוּ 
היינט קרַעֲדיִט, עֶר שיִקט שוין נישט זיין 
+ יונג אוב קומט אַללײַן, נוּר עִם אי צייט, 
זאָלל. זיין. אֵיין עָקק,. װיפֿיעל מען האָט 
אָבּגעֶשיִקְט, ויָיִם איִך ניִשט, נוּר דעָר שלית 
איָו ‏ געֶוועָועָן אַברהמ'ל, װאָס האָט גע 
זאָלט , רוּרבֿגעָהנדיג. איַן חרר אַרײן, דעָר= 
לאַנגען די עָטליכֿע גיִלרעָן, 

שפּאָטעֶר איז פּלוצליַנג אריינגעָקוּממען 
דעָר יוֹנג.,, 

-- װאָם ?. וועָניג געָשיִקְט ? בַּעֶנעֶגעֶנטְ 
, איָהן דעֶר טאַטע, | 
: -- ניָיִן, ר' יהודה --- איִך בי מיך 
געֶקוּממעָן געָועֶגענעֶן , 

-- טיט מיר? פֿראָגט רֹעָר טאַמע 
פֿעָרואוּנדעָרט 

אַזוֹי וי עֶר איַז אַרײַנגעָקוּממען, בּין 
איַך אַניִרעֶר געָפֿאַללעָן - אוֹופֿ'ץ עֶרשטעֶן 
בּאנקעָל, װאָס אי געָשטאַננעָן נעֶבּעֶן מיַר ; 
גוּר בי די װאָרטעֶר האָבּ איַך מיַך פּלוּצליִנג 
אױפֿגעָשטעָלט אוּנ איַן קאָפּף האָט אוֹיפ? 
געָבּליִצט אַ נעֶראַנק, אַו איַך דאַרף אֹיָהן 


שיַטצעָן, ניִשט לאָועָן בּעֶלייריֵגעֶן, נור עָם 
איַז ניַשט געָקוּממעֶן דעֲרֹצוּ, 

--- איַך פֿלעָג דאָ אַרינקוממען -- האָטּ 
עֶר געָמאַבֿט מים זיין. װײַך, זיִם אוּנ 
מרויעָריַג קיל, װאָס האָט זיך געָנאָסטן 


איַן יעֶרעֶן האַרץ וי בּוֹימעָל -- ציַנד פֿאָהר: 


איִך אװָק, אויף שמאָנדיג .. , האָכּ. איך 
געֶטיָיִנט -- 

-- נוּ,. נוּ,, אַדרבּה --- מאַכֿט שוין גע 
לאַספעֶנעֶר דעֶר טאַטע ---וּעָץ דיַך, ינגעָר 
מאַנן, עָם איַז אפילוּ שאָן. פֿון ריין זייט, 
אַז דוּ נעָרעֶנקסט אין אַבּעל-בֿית יי, 
אדרבּה,, , 

--- טאָפֿטעָרש!,. מאַכֿט עֶר צוּ מיר , 
טעָן דאַרף איָהם ָפים געָבּעֶן ! 

עֶר האָט זיִך אױפֿגעָשטעָלט בּלאַסם , 
מיַט - ציַטטרינץ ליפּפּעָן אוג פֿײיעָררינע 
אוינעָן, נוּר אין דֹעֶר רגע האָט ױך 
איָהם דאָם פּנים צוּריַק מרה שחורה'דיגג 
עָאָנדעָרט . 

---נינן,, ר' יהוּדה , איַך דאַרף ניִשט, 
איַך דאַנק אייך -- זייט געָוּנר ! 

עֶר האָט די האַנד נישט אױסגעֲצוֹינעֶ 
צוּ קיַיַנעם , נור אוֹיף מיָר האָט עֶר אַבּליִק 
געװאָרפֿען. : 

איַן רֹעָם בּליקק. האָט געָשטעָקט אַ 
פֿאָרוואוּרף . עֶס האָט 7 מיַר געָדאַכֿט, 
אַז עֶר בּעָשוּלדיָגט מוך, אַז ‏ עֶר וועָט מיָר 


רובעב השנמ בצעפנשגעבטרעונטנב מע-מינגעקננפמזפעדיותה עטנ גאט האובקעמעתו: = 


צוּליַעבּ דְעָם אָרדעֶן, װאָס עֶר וועֶט היינט.מאָרגעֶן 
בּעקיממעַן , : 

אוג. וועֶנן ר! פֿרֹי בּאַראָנעָססאַ אנ געוועָוען און 
טײיוולאָנישעַן הומאָר, האָט עֶר אוָהר פֿאָרגעַשטעָללט 
אַ צעטטעָל פֿון ד, װועָמעָן עֶר קלערט אַינלאָרעָן. 
מיָט אֵיין אָנגעקניַיַטשטעָן שטעָרן אוּג מיָט אַרויטעֶן 
בּליישטיּפֿט איַן דער האַנד האָט זו געָנוּממען איַבּעֶר. 
קיּקעֶן דעָן צעָטטעָל, פּלוצלונג האָט זו זיִך האַסטוג 
אַװאָרה געטהאָן מוט'ן גאַנצעַן קאָרפּעֶר, געֶװאָרעֶן 
רוט װו צונטער. אוג רו אויגען האָבעָן געֶשאָטטעֶן 
מיט פֿונקעַן, זי האָט אַ װאָרף געֶטהאָן דעֶן צעֶטטעָל 
אױפֿץ מיַש אוּב. אָנגעְהוֹיבּעָן האַסטיג צוּ שטרייכֿעָן 
סיט דעָם בּלײשטיפֿט אויף אוון אָרט, 

דאָס אי געֲוועועֶן די פֿאַמלע פֿון. אַ יורישעַן 
סּוֹהר, פֿוּן וועָלּעֶן איָהר מאַנן האָט די עָר עבט 


טוֹבוֹת געֲהאַט, * 

- --- װאָס איָהם קאַנן אַינפֿאַללעַן?. האָט זו זיך 
צוּרעָרט. -- גהאַפֿעָן אוּג בּאַראָנעֶן אוּג אַ פּראָסטעָר 
ֹשוַר! אַן די װעָסט. מאַכֿעָן אַ בּאַלל פֿאַר רש 
מאָגטט דוּ איָהן דעֶן עֶרשטעָן רופֿעַן 
גאַנצעַן אױיבּעֶן:אָן אַװועֶקגעֲבּעָן ! אֶבּעֶר מיַט גראַפֿעַן , 
בּאַראנעָן?!, , אֶם, דאָס אוז דאָך ר! מעשה, װאָס 
איַךְ קאָ נן דיַך ננשט אָבּנָעָװואָהנעָן פֿין דיינע ווּריִטעָ 
שטוק !. וי לעֲגם זיַך דוַר דאָס גאָר אוֹיפֿץ שנל? 
מילא שי װאָלט נאָך קאַננעֶן. אַײנרעָרעַן איינעָן 
פֿין די עָדעֶללייט , עֶר זאָלל ז,, דו זשידאָווקאַ, צו. 
פֿיהרעָן צוּם טיש-- אַ מאַנסבול וועָם זוך גואָד 
אַזוֹי ניִשט בּעלייוּגעֶן, אֶבּעֶר. עֶר, דעָר יי 


זאָלף. צוּפֿוָהרעֶן אוְינעַ פֿון די גראָסאַרטיגעַ ראַמעֶן 3' 
דאָס װאָלט שוֹין געָוועָועֶן רי גראָסטעַ בּעֲלנידונוננ}ָ. 


, אפִילוּ רע 


= 


שנה מובה 108 


ריר ערע ריע יאה 


ניַשט מוחל זיין -- וואָס, האָכּ איך רעָכֿט 
-אַללײַן נישמ נעַ וואוסט . נור איִך בּיִן ווייטעָר 
נאון חלשוֹת געֶבּליִבּעָן, 

-- שׁוֹין דאָס דריַמטץ מאָל! --- האָר 
-איך -- זאָגט די מאַמע צוּם טאַטעָן... 

;עֶס מאַכֿט נישט אוֹים, ‏ איַן די יאֶהרעָן 
טרעָפֿט זיַך עָם... נור חס ושלום װועָרט 
רי זיינװועָלע געָוואָהר, שיקט עֶר אָבּ די 
תּנאים, . . עֶר האָט שוין גְעָנוּג געָהאַט 
יִיעֶנעָ חולנית .. ," 

! נוּר קיין חולנית בּיַן איך נישט געֲוועָועָן. 

איַן חלשות בּיִן איִך אין יש נאָך 
איַיַנאויַנציג מאָל ג; ָפֿאַללע נ: בי דער 


גאָלדנעָר יאָך, אַו איך האָב = זיינוועָלין" 


דאָס עָרשטעָ מאָל רעָבֿט דעֲרוּעָהן . יי 

אוּג ניִשט מעָהר, 

אפּילו נאָכֿטעָן, וועָגן דעָר רופא, װאָס 
שניירט מיין ,ר" זינוועֶלען" אוים. אַללעָ 
חודש די נאָנעָל, װאָס װאַקפעַן אוָהם אין 
די פֿיַם אַריין, האָט מיִך, אַרוֹיסגעֶהעָנריָג, 
געפֿראָנט , צוּ איִך געָרעָנק זיין יונג , אוּג 
:דעָרצאָה הלט , אַד עֶר אוז געָשטאָרבַּעָן ‏ איַן 
װאַרשאַווער -שפּומאָל --- בּיִן איַך ניִשט געַף 
פֿאַללעָן איִן חלשות ,. אוּג קוים אַ טרעָר גע: 
לאָזט  ,‏ איַך האָבּ אַללײַן נישט געָוואוּסט פֿון 


איָהר, נוּר דעָם רופא. איז זי , די טרעָר, 
געָפֿאָללעָן . 


-- אֹיָהר ‏ זייט ‏ א גוטץ -- האָט - עֶר 


יֹעֲנעָ װאָלט מיַר געװאָרעָן א דם-שונא ! או: אוך 
-אַללון װעָל דאָס אַוראי נישט ועָללעָן, או עֶר 
זאָל מיַך צופֿיהרעֶן צוּ'ם טיֵש. ,. 


אָן אוו היינט אַ בּאַלל אוג 
וּנו האָט מעָן ניִשט געָרּפֿעָן, -- האָט געָואָגט 
דער סוֹחר צוּם וייבּ, 

3 -- זעָהו - פֿיין פֿון זיָיעֶר זייט ! האָט זיַך דאָס 


זייב געֲקויִמט. --- מיָר האָבּעֶן דאָס טאַקי פֿעַר* - 


דיִענט בּיי איָהם ! נור עֶר אוז געֲוויִם גונשט שוּלריב, 
דאָס אֲיָו איָהר קאָפּעָל: זן שאָמט זיך דאָך שוין 
מיַט אַיוּדעַן ! וי וועָט איָהר דאָס גאָר אָנשטעָהן 
צוּ זײַטצעֶן מיַט אַ יוּדעָן בּיי אויַן טיש ? מען קאָגן זי 
גאָר ניַשט , די פּריִצה -- זי שאָמט זיִך אויך טיט 


:א יּדעָן ! וי לאַנג האָט איָהר מאַמע פֿעֶרקױפֿט 


געָזאָגט, אוּנ דעָמאָלט האָבּ איִך זי עֶרשט 
דעָרפֿיִהלט אוֹיף מיין בּאקק. 

מעָהר נישט ! 

איַך בּיַן אַ געוּנטץָ; איִך לֹעבּ שוין 
9 יאָהר מיַט ר' זיינװעלעָ . - . 

וי אַזֹי, װעָלל איִך אפשר אֵין 
אַנדערסמאָל פֿעָרצאָהלען : 


ער 


--- גב - 
אַלם אוּנ יוּנָג, 


.1 
פְרִיהֶער פְלֶעגֶען אַלְטֶע ‏ זִנְגֶען 
פַרוּמָע, טְהֹערִיגֶע לִיעדֶער, 
אוב דִי יוּנְגֶע. פְלֶעגֶען הָארֶען 
אוּג זִיךְ בֶּעטֶען : זִיְגְט אוּנז ויעדֶער 1 


צוּ דֶעם הִיממֶעל פְלֶעגֶען רָאַלְטֶע, 
?+ = צוּ דֶעם הִיממֶעל מִיט דִי שְׁטֶערֶען, 
ֹיפְצוּהֶעבֶּען פָרוּם רִי אויגֶען , 
קנע אוּג נִתְפַּעַל ווֶערֶען, 


אוּג רִי יְּגֶע פְלֶעגֶען פְרָאגֶען, 
אס דִי אַלְמֶע זֶעהֶען אויבֶּען { 
רָאַלְ טֶע זָאגֶען זֵיי - ;מַלְאָבִים !" -- 


אוב די יּנְגֶע. פְלֶעגֶען גְלוֹבֶּען 


אֵייעֶר אוֹיפֿ'ן מאַרק ?1. איך זאָג דיַר טאַקי, אַז 
אוּנזעָרע ייּרעֶן זעֶנעֶן ננִשט װעָרט , װואָם ויז לעֲבּעָן 
אוֹיף דער ועָלט , וי זי װעָרעָן נוּר אַ בּסל עָר. 
הױבֿט , װעָרעֶן זי שוין גאַנצע מיוּחסיִם בּיי זוּך --- 
אוּג די עֶרשטעַ זאַך אנָז --- אױסװוכֿעַן א יד . ול 
דעֶר וד אוז דאָס און צווויַעֶן און גלוּת ?! נוּ, רבּוֹנו 
של עוֹלם!., 

אוּג איָהר הוּמאָר האָט זיִך פֿעַרצױגעָן מיט אַ 


אָלקעֶן.. אוג געָראָר דאַנן האָט זיִך דעָם קױפֿטאַנן . 


וי מאַכֿען אַבּאַלל -- ווייל עֶר אוז שוין 
8 יאָהר סוֹחר , 

איִן צעֶטטעָל פֿון די גאָסט זעַנגעָן געשטאַננען 
די גלאָסטע לייט אוּנ פּוֹתריִם , 

-- װַסט ,, וועֶמעֶן אך װאָלט נאָך געָרּפֿעָן + 
האָט עֶר געָזאָגט דעָם װוייבּ, אך װאָלט נאָך געָרופֿען 


1 
5 


שי ר 


10 לשנה מיבה 


: 0 לשנה טובֿה 178 
יע וי ' - - 
יו אוו אוּג אַז אוֹיף רֶעם בל הִיממֶעל -תּורָה לֶערְנְט מע אִין גודעדן!** אונ דֶער .אל אי קין פארָמִים - - | װאָם טיה רופֿעָן : געָפֿיִהלעֶן , ויִסְסעָן. אוב 
אט : וָואלְקֶען שְׁוֶוערֶע, גְרוֹיע ציהֶען, אוג זַיי. הָאהֶען,. איג ניי גְלויבֶּען+-- אַנְדֶער קח א א -, ארט אוֹיבֶּעך-- | װיַללעָן . 
/שש ר פְלֶענֶען דאַלְטַע זי פֶערקיקֶען אוּנ רִי אַלֶֶל --יען הָארֶען, נור צוּ וועַללעָן אַללײַן איָז נאָך ועָניג ! 
שי אוּג פֶערְצָאהלֶען, אַז רָאס פְלִיהֶען .8 : ור זֵיי קאנְֶען דָאס נִיעְט גְובֶעץ. ‏ | מעָן קאָנן פֿיִהלעֶן היגעָר, וויִססען 
אי א! צי 2 2 
וו שש פוּן מעקיּנדֶען וֶוערֶען שְׁטּנְֶען | מיַט װאָס ‏ מעֶן קאָנן אֹיָהן שטיללען אוב 
זע םע די נְשָׁמוֹת פון צַרְיְקִים,. - אוּג פוּן שְׁטוּנְרֶען וֶערֶען טָאג ( 4 ;דעריִבּעֶר וועללעֶן עֶססעָן אוּב דאַך 
ו װ/ טא דִי נְשָׁמוֹת פוּן שיט : :יוג חֲרָשַׁים. גֶעהֶען. אִיבּער, שר א א | שטאַרבּעָן פֿאַר הוּננעֶר ניִשט ווייט פֿון בּרוֹים 
יוש רנָיות אן דער מל יָאהרעןצִיהֶען ער וֶועג --- יייייי 2 2 ואָדעֶר אַנעֶר ֶסמְנואַרג, אב מעָן א 
(/) 4{ אט פוּן שַׁמָשִׁים אוּג גַבָּאִים, : } צו'ם בּיישפּיעל, פּאַ ראַלוֶערט אוּג מען 
וי יו יי = 2 יט טי טע יטירט : ק : 
ייא אע 4 אוג עס קוּממֶען נייע צַייטֶען,-. עבט אע { קאָנן זיַך פֿוּן אָרט ניַשט ריָהר/ עֶן. 
4 77 , נור נְשָׁמוֹת פְלֶעגֶען רְאַלְטֶע, 9 נֵייע מֶענְשֶען שְׁטֶעהֶען. אויף-= יע : אויסער פֿיִהלעֶן, װיָסטעֶן. אוג ועֶללען 
װ 6 גֶעהֶען אִין דִי וָאלְקֶען אויבֶען. אוג רִי יוּנְגָע זִינְגֶען לִיערֶער, 1 יי : !4 מוּו מעֶן זיַך נאָך קאָנגעָן בּעֶווָגעָן, ריַהרעָ 
וחהן סה שי 2 3 יט וט . *צ 5 
װ | 1 אוג דִי יּנְגֶע פְלֶענֶען הָארֶען, אוּג דִי אַלֶטַע הָארֶען אויף, זיך מיִט'ץ גאַנצעֶן קאָרפּער פֿון אע 
6 1 וּ אוּג ‏ דִי יּנְגֶע. פְלֶעגֶען גְלוֹיבֶּען. אנא 1 4 אָרט אױפֿ'ץ צוויָיִט עֶן אֶרעָר ריְהרעֶן מו א 
וי 1 לִיערֶער גֵייעָ פונעם הֶעבֶּען; - בע אוְונציְגעַ נלערעֶר ' 1 
| א 4 2 פוגעם לֶעבֶּען דָא אויף דר'ערֶר,. דיל הַיינָרֶיךְ נוּססְבּוֹים: קיין שום זאַך אין דעֶר נאַטוּר קאָנן יע 
1 6 א הוֹהוֹת צִיהֶען, דוֹוֹת פְלִיהֶען = ִינְגְט דָעֶר נייעָה הוֹר אוּנ פְרַיים זַךְ דֹעֶר נוף אונ דוי נשמה *) אֶהן בַּעֶוועֶגוּנג ניִשט לעֶבּעָן, אפילו די / 
יו / יּנְגֶע פְלֶעגֶען אֶלְטֶער וֶוערֶען ונ הער אַלְטֶער. שְׁוַייגְט אוּג הָארְט + שנעָקקען : װ לַעֶבַּעֶן יי | מיִם וי 
| ל : צט צ 5: םוי = זט י י : 
0 () אוּג דִי יוּנְגֶערֶע צוּ לֶערְנֶען ב; ייַעֶרעָ ‏ הייולעֶך 1 אַ פֿעלועֶן אט 4 = 
װ שי על, ‏ שטער/ זּג צוּם היממעס א ין די הייו א פֿענס ער יט 
: ו 1 ֶועגֶען וָָאלְקֶען, הִימֶעל, שְטֶערֶען... אוג. צום הִטּבֶעל הֶעבֶע אנ אוב עָם זעֶננעֶן געזונד די חושים, די האָבען 2 4 ן 4 א וז 
: שי 0 1 : אוֹיף די אוֹיגֶען, צוּ. די שְׁטֶערֶען; נעָרוו עֶן אוּנ דו עָר מוֹח, ד. ה.: אויב די ועֶלכֿעֶן יַ שטעָקעֶן |י=? : א 
וו יש גנ די אלְטֶע וֶוערֶען אלְטֶער, אוב זי זָאגֶען: -דָאס אִז וֶועלְמֶען"-- טויעָרעֶן זעננעָן אָפפָֿן, די וענעֶ --- פֿרײ | אוג חאַפּען זוך אריין ער עֶססעֶנווארג פון 1 
| : : יו : 4 א : א : : ֿ 6 =+ יי = יי ה ר 
| אע ט גרַאהֶער, שְׁוַאכֶער אוּנ זֵיי שִיירֶען אוג דִי אַלְטֶע מיען: הָארֶען + אוּג די פֿאַבּריִק איִן אָרדְנוּנג , װעָרט פֿוּן דע לופֿט. אפיל א אל זי 0 / ו 
{ א טע | דער וויסטער וו גנ . ווער; : יִר, אַז ער : 1 
שא תי ריט יי אן : דן איידרנקע, ֿון רםרויחען מַטעָריאָל, 1 אט יא 
װ 1 1 : 1 0 ,אוֹיפְגֶענוּממֶען אִין גזדעֵדֶן וי : אַללַע שּׁ שְׁטֶערֶען זֶענְנֶען ן וֶעלְטֶען, וְּ װאָס די וועָלט שטעָלט אונז צוּ : אויסגע- האָט אוֹ ר זיין פֿ עֶ פ בע ' 
א וע שא אוב בי ור זע ןיי אַרבּייַ די רוּחנישע, גײַסטינץ סחורה, װעֶלבֿעֶר עָם װאָלט נישט מאָגליך געָועָעָ א 
1 4 1 אוּג. דִי ענקעל פְלֶעגֶען פְרַאגֶען, אוּג עִם. שְׁטֶעקְט קיין פּיצָעף רָשֶׁע זיין לעֲבּעֶן . די בֹּעָו נְוועָגוּנג ויינץץ שטעקט 0 : 
ׂ וי וֹ ו וָואס דִי זֵיירֶעם טְהוֶען איבֶּען! אָדֶער צָדִיק אִין דֶער הְמַארֶעיי. *) ועה ,תּמו", וין די װאָרצלען; װאָס רוּקעֶן זיִך אוּנטעָר 0 
שיו ו ע שועיעאסרעט:8-וב געגעקאע8עגענרנהענג אעערנעסט:אגבצנבע רעטרע אנת יצע רהעטקארש 6 ערע ודכו בעקצ קערש טמעש אמש יב הי מגידענופופועככצענרא = האווהאטהוההאטגננטאנטטנטעטאאטונסאאבגצאנפטההטעאנווקפאטטהאפועקבאראנמאנצוננני == --זוועעב-יי, : = אמואנ לאקאנסאסהאעטפסהזקוסופוטיי 5 שּ וְ 
א א י1 
א ו 1 יד רב מיָט דעֵר רבּיִציִן, זײי יי, : װאָס צוּ. רעֲדעָן, האָט די רבּיציַן געָמוּרמעָלט, -- דעָר רב האָט אוֹיך אַיֹם טוֹב! עֶר אי | זיין ועֶללעֶ מֹיר אוֹיף מאָרגעֶן מאַבֿעָן פֿון וַיַיַעֲרטו שן 
א וְ װאָס נאָך װאָלסט דוּ זאָגעָן  ?‏ האָט אֹיָהן | מעֶן מאַכֿט אַבּאַלל פֿאַר א האַלבע" שטאָרט אוּג רעָן אַלט געֲװאָרעָן 0 יאָהר, אוּג ננשט יעָרְעֶר קאַנן | וועֶגעֶן איַבּעָרנייס אַ טיַש!.., עי 
: / : : דאָס וייבּ איבּעֲרגעֶריִסְסעֶן מיַט היַטץ, דאַרפֿסט זײַן | רב רוּפֿט מעָן נישט, דער דב ווָעָם זײַ דאָך די אוֹיגעֶן אזינם בּעֲווי זען 1 עֶר האָט אָנגעָהוֹיבּעֶן אױסרעכענעֶ 4 | 
א : דאָ נאַטיַג האָבּעֶן, דאָס שוינדעָל ? עֶר זאָל זיִך מיַר. | פֿעָרשװאַרצעָן--- מעַן שאָמט זיִך דאָך , בּרוּך השם, אַללעַ פֿײנע גייט פֿוּן שטאָרט, דעֶרנאָך איַז אוֹג וועֶנן בּיי דעָם רב איַו ד! שמחה , וְיִטצְט 00 
ז אַועָק זעֶטצען איָן אייִן אויבּעַן:אָן און זיין | לאַּטעָרראַק היינטוגעָ צייטעֶן מיַט אַ רב , עֶס אוז טאַק: דעַנן אַ עָר אַריַבּעֶר צוּ ד! כּלירקדש: צוּ ד! שוֹחטיִם, אַ צעָהנדלוג- :יש נים' אין קלויז אַווּם אויבעֶן אוג נ 
אוג ואַרמאָלקע , אוּג זי איַן דעֶם אַנדעֶרן איַן צופּיַק! וואוּנער, װאָס. דעֶר יוּר האָט. צרוֹת ? וו פֿנעל עָר שמשים ,- מלמדיַם / לא 2 קלאָגט זיַך ; 1 
װאָס איַן, אָהֶן א רב קאָנסט דוּ ננשט אוֹיסקוממען ? | האָט, אֵיַו נאָך אַלץ ווע ניֵג ! עָר האָט נאָך געֲדאַרפֿט -- כּטלן , אַ, בטלן ! האָט. אֹיָהן די רבּיצין --- היינטנגע רבּניִם ! אַללע גלוּהוִם , האָט מען ר 
אוי, אוי, אוֹי } מיַט דיר קאַנן מעָן טְאַקי פֿהרען האָבּעֶן כּפל כּפליִם. זון זעָנעֶן אַ סך אָרֹגעֶר פֿאַר איֵבּעָרגערוסטעֶן, --- דוּ קאָנסט נישט ליידען, אַז | פֿעֶרבּעֶטעֶן אונ פֿון אוּנועָרעָ לייט קיין - איונצוְגעֶן : :0 
א הוֹיז מוט ט לֵייטעֶן צוּ גליך! אֵיָהם הלט דעָר | אַללע אַנטיפעטיטעֶן ! אַ קרוסט אוז דאָך בּעֶסְטעֶר בּיי דיָר וועָם זיין אַבּול רינן אין שטובּ ? דאַרפֿסט | נישט --- אפיֵלוּ ר' יונה'ן , דעֶן שוֹחט , נישט געֶרופֿעָן ! א 
יד , די לאַנגע פַּאוֹת פֿעָהלען אֵיָהֹם !,.. פֿאַר זי ! אַ קריסט האָט שוק מעָהו דרך ארץ פֿאַל דוקא האָבּעֶן די בּלאָטע בּיי זיִך ? נישט קשה , מעָן שאָן , ניַשט דאָ װאָס צוּ זאָגעָן ! 10 
זו האָט אֹיָהן דעֶרבּיי דורפֿגעשטאָכֿעַן מיַט | אַרב.,. וועָט זיַך בּעֲנעָהן אָהן זײַ איהו אַװעקזעטצען בּיי --עָה! האָט אַװעֶקגעָמאַבֿט מַיִט דעָה האַנ א 
א בּלוִק, אַז עֶר האָט זוַך ניִשט דעֲרְװאָגט אַ װאָרט -- מילאָ,האָט אוָהה. דעָר רב געָאָנטפֿעָרט , אוין טוֵש העֶררן לאָפֿעָרואַק אָדעֶר לאַנגהאָנד אַ בטלן, -- נישט דאָ. װעָגעָן וועֶמעֶן ‏ צוּ לעֲרעָן ! 6 
אוְבּעֶר צוּ רעָרעֶן. מעֶן טאָר אוֹיף אַ יּדעֶן קיין שׁלעָכֿב טס נוִשט רעָרעָן ! מיט דו פֿערעפּוּשטע שלעֶפּעֶר -- װאָס . נאָך וועָסט | פֿאָלגט מוך אוּג לאָמער אוָהֶם צוּ להבענס שיקקען 6 
/ : : לאָ'מיר בַּעֶססעֶר מאַכֿען אַ צעטט צָל, 1 ועָמעֶן מיה די ויעָללעֶן ןז? פֿן זײַעָרט. וועַג עֶן דאַרף איַך ניַשט נאָך אַ בַּיסל משקה ! +י0 2 8 װ 
1 : -- זעָהר פֿיונע וִודעָן האָ בַּעֶן. מוַר, נושט דאָ זאָללען רופֿעַן אוֹיה אוּנועֶר שמתה, מאַכֿעַן אַזא פּאַראַד ! אַז איַך װעָלל וועָללעֶן גאָר יוצא אוּג בּשעת זיַ: האָבּעֶן ‏ געֶטרונקעַן לחיים אוּ 1 
' : אצי ר 1 


4 יע 


לשנה טובה 


בלב ב לארט עם רעלעט 


דעָר עֶרר, מיירעָן אוים שמייַנעָר אונ זוכֿען 
זיַך אָב זיִיַעֶר חיונה, - זְיַיֵעֶר פֿײבֿטיַנקײַט 
אוּג זאַלצעָן , מיט װעָלכֿץָ זי שפּייועָן רעָן 
בּוֹים , 

מיט דעֶר היֵלף פֿון אַ מיקראָסקאָפּ עָנט: 
דעָקקעָן מִיַר איַן אַ טראָפּפֿעָן װאַססע 
טילליאָנעָן קליינץָ ‏ בּעֶשאָפֿפֿניססען, - נור 
יעֶרְץָ בּרוּאָה האָט אין דֹעָם טראָפּפֿען אַ 
פֿרײיעָן פּלאַטץ צוּ בּעָוועָנעֶן זיִך אוּם אוֹים: 
צוּזוכֿעָן זיין לעֶבּעֶנסטיִטטעָל ! 

אוֹיסעָר דעָם, װאָס די בּעוועָנוּנג איז 
נוטצליך פֿאַרץ גוּף, װאָם אֹיָהר צוּ פֿעָר- 
דאַנקעָן, קאָננעָן מיר נַעָטען וֹיִך דאָס 
נוּטצליכֿץ אוּנ אוֹיִסמיירעָן דאָס שאָרליבֿץ, 
איז די בּעָוועָגוּנג ניִשט װעֶניְגעֶר נוּטצליך 
פֿאַר דעָר נשמה, פֿאַר דאָס גײַסטינץַ 
עֶבּעֶן. 

מיר װײיַסעָן שוין, אַז דאָס גײיַסטונץ 
לעבּעֶן בּעֶשׂטעָהט פֿוּן פֿיִהלעֶן, װיססעֶן אוּג 
װועֶללעֶן, אונ -- אַז די דריי טיניִם סחורה 
וועָרעֶן אוֹיסגעָאַרְבַּיִם פֿון דעָם רוֹיהעֶן 
מאַטעָריאַל, פֿון די אַיינדריִקעָן, װאָס מיר 
בּעָקוּמטעָן פֿון דעֶר װועָלט, נור װאָס פֿאַר 
אַיין : איינרריקץ װאָלטעָן טיַר געָהאַט, 
אָדעֶר װ! אָרם װאָלטען זי געָועָועָן, װעָנן 
מִיר װאָלטעֶן זיין אָהן בּעָוועָנוּנג, װועָנן מיַר 
װאָלטעָן געֶבּאָרְעֶן וועָרעֶן אוּג געָשטאָרבּען 
אױפֿן. אויְגעֲנעם אָרט? 

די בּעֶוועָנוּנגעָן, װאָם: מוַר מאַכֿעַן, 
געֶשעָהעֶן מ! ט אֶדעֶר אָ הן אוּנעָר װיַללעָן, 
די בּעֲועֶנוּנגעָן, װאָס מיר מאַכֿעָן. מימץ 
גאַנצעָן קאָרפּעָר , געֶשעֶהעֶן דאָס רוֹב מ יָם 
אוּנועֶר וויִללעָן, דאָך דרעָהעָן מיִר זיך 
יִבּעֶר, . װאַרפֿעָן זיך אוּם איַן שלאָף, אוּנ 
באַכֿטײװאַנדלעָר (לוּנאַטיִקעָם) . קרוכֿעָן. אין 


שלאָף אוֹיף די גלײכֿץ װאָנר, ‏ דאַגעָנעָן 
געֶשעָהעֶן רן ‏ בּעֶוועָנוּנגעֶן פֿון די איננעָר: 
װײיניגסטע גליַעדעֶר איִן אוּנזעָר קאָרפּעֶר גאָר 
אֶהן אוּנזעָר װיַללעָן אוּג װיַססעָן: ראָס בּלוּט 
ריִנט אָהן אוֹיפֿהאָר איַן די אָדעֶרן, צוּ מיַר 
וויִללעָן יאָ צוּ ניִשט, אוג בּיַו אַ קורצץ 
ציים האָבֹּעֶן מיַר גאָר ניִשם געָוואוּסט, װי 
אַזוֹי דאָם בּלוּם ריָעָלט. אַזוֹי אויך אַרבּײַ 
דאָס האַר'ן,. צוָהט זיִך. אַיין אוּג צוּשפּריַיט 
זיִך,. נעָטט . אַרײן בּלוּם אוּנ שטויסט עָם 
אַרוֹים איַן די אָדעָרן אַריין , אוֹיך גאָר אֶהן 
אוּנזעָר יריַעה, דעֶסגלײבֿעָן. אָטהמעָן די 
לונגעָן ‏ אומגעֶפֿראָנט אוּנועָר רעה. דער 
מאָנעָן, ‏ די געָראָרם, + ריַ ניַערעָן, רי 
גאַלל --- ראָם ועֶננעֶן גאַנצע פֿאַבּריקעָן און 
אוּנזעֶר קאָרפּעָר אוּנ זי טהוּעָן זיַך זייַעָרם 
אָהן אוּנועָר רשות , 

יֹעֶרְעָ בּעָווענוּנג, סיי זי געֶשיָהם מיִמ 
אֶעֶר אָ הן אוּנזעָר װיַללעָן ; סיי עָם מאַכֿט 
זו דעָר קאָרפּעָר איִן ‏ גאַנצעָן אֶרעֶר אַ נע: 
וויִסם !איִננעָרוועֶנהַיִג ‏ אָרעֶר אוֹיסעָנוועֶנריג 
גליעד--- געֶשיָהט מיִט דעֶר הילף פֿון פֿלײיַט, 

דעֶר יסוֹד פֿון אוּנועָר גוּף אי אַ בַּיִים 
נעָרנעֶר סקעֲלעָט ; דעֶר סקעָלעָט אי גֿעבּוֹיט 
פֿון מאַססעָן פֿעָרשיַערעָנאַרטיגעָ בּיַנעָר. 
ר ;געָלעָנקעָן" זעָננעֶן די אָרטעָר, וואוּ צווײַ 
בּיונעֶר, קוּממעֶן. זיך צװאַממעָן אוּנ קאָננעָן 
זוך פֿרײ בַּעֲוועֶנעָן װי אוֹיף זאַװיאַסעַן. 
איִבּעֶר'ן סקעֲלעָט קומט ראָס פֿלײיַש, 

בּיים מיטטאָג, װעָנן אֹיָהר עֶסט 
פֿלייש, אֶדֹעָר בּעָפְטעֶר נאָך און יאַטקע, 
וואוּ עָם לְיְגעֶן די ,פּרעָרקיִס", קאָנט אֹיָהר 
לײיבֿט בּעָמערקעָן, אַו ראָס פֿלײיַט פֿון בּעל: 
חי בּעֶשטעָהט ; ניִשט פֿוּן . איָיַן שטיק, נוּר 
פֿון. פֿעָרשיִערעָנץָ פּאַססעָן, ‏ װאָס װיקלעַן 


תרוטק הארנ א תאו תאאוור :0 


בּעָוואוּנשען זיִך, ‏ װרעַן זאָללען האָבעֶן. בּעָספערע 
רבּנים, זעָנעֶן אַרײן און קלויז קאַרל אוּג זרח די נאַבט 
קואַכֿטעַר,. אָנצוּװאַרמען זיַך, 
: -- יהוּדים! האָט זוך. אָנגעַרופֿען אַ בּטלן, -- 
-עָן דאַר נתג'ן דֹעָם ערל אַ בּיטל משקה --- משום 
קלרבי שלוֹם, 


-- זרח'ן שוֹין אוֹיך, האָט נאָך איער פֿאָרגע: 
לעָגט, : 1 

-- זרה'ן ? פֶּעֲךְ ! נאָך מיַט דעָם נאַכטװאָכֿטער 
האָבּעֶן צוּ טהוּן : 
גום א 


27 


אַרוּם די בֿיַנעֶר אויף פֿעָרשיִערעֶנעַ וועָנעָן 
אוּנ פֿעָרשיעדעֶנעָ אַרטעֶן, יעָדעֶר אייַנציַגעֶר 
פּאַסס אָדעֶר ,מוּסקוּל" קאָנן זיַך אַיינ:אוּנ 
אוֹיסציַהעָן אוּנ אַװיעָרנאָך קאָנן רי בֹּעָף 
וועָנוּנג געֶשעָהעָן, אַז דעָר מוּסקיּל למשל 
פוּן עֶללעֶנבּוֹיגעֶ, װאָס בּעֶשטעָהט פֿון צוויי 
בּיַַנעֶר מיִם אַגעֲלעָנק ציָהט זיַך אײַן, 
געָמעֶן מיר ד; האַנד צוּ זיִך, ציָהט זיַך דעֶר 
מוּסקוּל אוים-- ציהעֶן 'מיַר אוֹיס די האַנד ! 

די מוּסקעָלן אַללייַן (אָהן געָהיָרן אוּנ 
נעֶרוועָן) קאָננעָן זיַך דאָך ניַשט בַּעֶוועָנעָן, 
ניִשט אֵיינצוַהעֶן אוּנ ניִשט אוֹיסציֵהעֶן , זײַ 
עֶרפֿיַללעָן נוּר דעֶן בּעָפֿעָהל, װאָס קוּמט 
פֿין די געֶהיָרן איַן קאָפּף אָדעֶר אינ'ם מאַרב? 
בּיין, דעָן בֹּעָפֿעָהל, װאָס די געָרוועֶן 
בּרעָנגעָן זײי צוּ ! 

דעָר מוֹח (װאָס ליַענט איַן קאָפּף אוּנ 
אינ'ם מאַרכּבּײַן) איז אַזוױיעֶרנאָך אַ פֿאַבּריַק , 
איַן װַעָלכֹֿעָר די נעֲרועֶן פֿיַהרעָן אַרין 
ייֵעוֹת אוּנ פֿיִהרעָן אַרױס בְּעֶוועֶנוּנגעָן, 


יעֶרעָ פֿאַבּריִק , וואוּ מען פֿיִהרם אַרײין אוּנ 
אַרוֹים, מוּּ האָבּעֶן : אֶדעֶר צווייעֶרליָי וועָנעָן, 
אָדעֶר אײַן וועָג אַ בּרייַטעָן, װאָס קוּממען 
אַרײן, זאָללעָן זיַך קאָננעָן מיירעָן טיט די, 
װאָס פֿיַהרעֶן אַרױם , נאַטוַרליַך איַז בּיִלליָגעָר 
אױפֿצוּהאַלטען אֵיין בּריַיטעָן וועָג איַיְדעֶר 
צװיַי שמאָלץ, ‏ נוּר די נאַטוּר איַז אַ רײכֿץ 
פּריצה אוּנ עֶרלוֹיכּט זיַך אױפֿצוּהאַלטען 
צווייַעָרלוי: װעָגעֶן --- צװײַעָרלײַ ‏ נעֶרוועָן : 
;עָמפּפֿיַנדוּנגס:נעָרווען", װאָס. פֿיִהרעָן די 
אײַנדריקקע פֿון דרויסעָן איַן מוח אַרײן, 
אוּנ , בּעָװועָגוּנגס:נעֶרוועֶן", װאָס פֿיִהרעֶן 
פֿון מוֹח אַרוֹים ר! בּעפֿעֶהלעָן אויף בְּעָ 
װעָגוּנגעָן ! 

מיַר האָבּעֶן, זעָהט איָהר , צוּ מהוּן מיַט 
צוויַיַעֶרליַ: - פּרַאָצעֶססעָן אָדֹעֶר צוװינַעָרליָי 
אַקטעֶן. ‏ מיַר . וועָללעֶן. נעָמַעֶן אַ פּראָסטען 
בּײשפּיַעל: עֶס האָט זיִך אוּנם געֶשטעָלט 
אַ פֿליַעג אױפֿין שמעָרן אוּנ מיַר מרייבּעֶן זי 
אַװּעַק מיַם דער האַנד, די גאַנצעָ געַ- 
שיִבֿטע האָט געֲדוֹיעָרְט אַרְנע אוג דאָך 
זעָננעָן ראָ צווײַ פּראָצעָססעָן געֶשעָהעָן. 


בטיי טנרעל יי ייב טנעמרעייטער ערע 


לִשָנה טובה 276 


דֹעַר עֶרשטעֶר פּראָצעָסס העֶבּט זיַך 


אַן אוֹיף דעָר הוֹיט פוּן שטעָרן, װאוּ די . 


פֿליַעג האָט זיִך געָשטעָלט ; די הוט וועָרט 
נעֲריַיִצט, דעֶר חוש המשוש בּעָקוּמט אַיין 
אַיינדרוּקק אוּנ שיקט איָהן דורך דעֶן עָם= 
פּפֿיַנדונגס:נעָרו איִן מוה אַרײן , דאָרט וועָרְט 
דעָרפֿון דֹעָר בּעֶגריִף, דאָם װיַססעָן, אַז 
עָפּיִם רײַצט אוּנם דעָן שמעָרן. ווייל עָם 
איַז אוּנם נישט ראָס עֶרשטץָ מאָל, מיָר 
האָבּעֶן שוין הוּנדעָרטעָר אוּנ אפשר מויועָג5 
דעָר מאָל געפֿיִהלט אַואַ סין קראַצעָן רי 
הוֹים אוּג מים דער היָלף פֿון רי אוינעָן 
האָבּעָן מיַר געָועָהעָן, אַז דעֶן אַיינדרוקק 
האָבּעֶן מיַר דעֶר פֿליַעג צוּ פֿעָרדאַנקען, 
דריַנגט זיַך דֹעָר מוֹח , . אַז דעָר יעֶצטיִגעֶר 
אַיינדרוקק קומט אוֹיך אַרױס פֿון אַ פֿליעג 
אוּנ עֶר קומט צוּ רעָר דעה , אַז -- אַ פֿליעג 
שטעָהט אױפֿ'ן שמעֶרעֶן ! טהײיל מאָל נאַרט 
עֶר זיך אָבּ. אַז עֶטיִץ פֿיִהרט אוּנס הינטען 
לײיבֿט איַבּעֶר דעֶן האַלו מיט אֵיין עֶק פֿון 
אַ שטרוי --- מײיַנעָן מיַר אויך, אַז עֶם איז 
אַפֿליַעג, נור איַן דעָם פֿאַלל, װאָס מיר 
רעָדעֶן, האָט זיך דֹעֶר מוח ניַשט מוֹעה 
געֶוועָועֶן : דֹעֶר בּעֶגריִף איו ריִבֿטיג -- עָם 
שטעָהט אַפֿליַעג ! מיַט דעָם בֹּעֶנריף .אַ 
פֿליִעג שטעָהט" האָט זיך געַעֶנדיִגט דער 
עֶרשטעֶר פּראָצעֶסם: אָנגעֶהוֹיבַּעֶן האָט עֶר זיִך 
אוֹיף דעֶר הוט אונ אױסנעלאָוט-איִן מוח ! 
ציַנר געָהט ; אַ צװיָימעֶר, פֿעָרקעָהרטעָר 
פּראָצעֶסם , װאָס האָט זיין אֶנְהעָבּ איִן מוח 
אוּג וועָם. זיך עֶנדיְגעֶן אוֹיף דעֶר הוֹיט ; דעָר 
מוה אָנטפֿעָרט אוֹיף דֹעָם ריַיִצעֶן פֿון חוש 


המשוש נאָר נישט פֿרײנדליך, עֶר װיַלל . 


די פֿליַעג ניִשט האָבּעֶן אוּנ עֶס געָהט אַרױם 
פֿון מוח אַבּעָפֿעָהל , -אוּנ עֶס טראָגעֶן איָהן 
רי + בּעֲוועֶנוּנגס:נעֶרוועֶן, ‏ עֶס עֶרהאַלְטעֶן 
איִהן די מוסקעָלן פֿון דעֶר האַנד אוג זי 
ציהען זיַך אֵיין אוֹיף אַזאַ אופן, אַז די האַנר 
בּעֶוועֶנט זיַך אוג יאָנט אַװעָק רי פֿליִעג. 
צוּ דעֶר פּראָצעָסס געדוֹיעֶרּט לאַנג אוג 
מיָר בַּעֶמעֶרקֶעֶן איָהן אוּנ װיָיִסעֶן פֿונ'ם, צוּ 
עֶר געֲדוֹיעֶרם צוּ וועָניָג, אָרעֶר טייר ועֶננעָן 


עָרֶם ‏ פֿערנוממען. אוּג 
נִלטעַר אַקט געָשׁיִהם אָ הן 
סיי װי סיי קאָנן ‏ קיין 
וענוּנג - ניִשט ן 
ן די געהַיִרן. 
6 װײֵ בּיים ם עֶרשְטעֶן א ט 
2 ריִפֿטיג אױסגעפֿיַהרט וועָר : 
געֲזוּנד. זיין ; די חושים, די עֶמפּפֿונדונגם? 
: נערווען אוּג דעָר מוח, ן בּיים 
צװייטעָן אַקט געֲזוּנר זיין; דער מוח, 0 
בּעוונונגסיגערווען אוּנ די מוסקעלן, װו 
אויך ר! בּייַנעֶר טיט ויַיַעֶרץָ געֶלעָנקעַן . 
צוּ יעָרעֶר. בּעָוועֶגוּנג. מוועָן עֶרשטעֶנֹס 
געֲונר זיין . רי געָלעֶנקעָן,. ד: זאַװױאַסעָן, 
! אויף וועֶלכֿעָ די בּיַנעֶר ריַהרעֶן זיָך, דעָרנאָך 
ד! פּאַססען . פֿלײַש, ‏ דן מוּסקעָלן, - װאָם 
' װיַקלען ‏ זײי אַדוֹם -- כּדי זײַ - זאָללעָן זיַך 
קאָננעָן אַיינציִהען אוּנ אויסציִהעָן, אויס: אוּנ 
אַװועֶקבּיַינעֶן אֶדעָר צוּריָק אױסגלײַבֿען די 
בּוּינעֶר ; וועָרט אֵיין אָנציַנדוּנג בּיי די גע 
לעָנקען, אָדעֶר וועֶרט בּיי סאָלראַטעָן פֿון 
;אַסך - רייטעָן אָרעֶר מאַרשיַערעָן פֿעָרהאַר: 
טיְוועָט. דאָס פֿלײַש פֿון רי פֿיִס, אי די 
בּעֲוועֶגוּנג ניִשט אויסצופֿיִהרעֶן . איִן עֶרשטעֶן 
פֿאַלל לאָסט זיך נוִשט בּיונען ראָס בּין, 
אינ'ם - צוװייִטעָן פֿאַלל --- קאָנן זיַך נישט 
אַײינ: אוּנ. אויסציהעָן ראָס לוט , עָם זאָלל 
ריהרעָן די בּּיְנעָר. אַז עֶס מאַכֿט זיִך אויף אַיין 
אָרט ט אס פֿלײַש אַ מכֹּה קאָננעָן מיַר שי 
מיִם דעָם אָרט ניִשט ריָה-עָן , 
גאר מוועָן אוֹיךְ זיין די נעֶרוועָן. אַז 
עֶס האַקט זיַך איַבּעֶר אַ בּעֶװוֶנוּנגםנעָרוו, 
בּלייבּט אַגעָווִססעָר מוסקיל האָנגעָן, אּנ מיַר 
קאָננעֶן טיט אוָהם נשֶת ריהרעָן. טהויַל מאָל 
בלייבט האָנגעֶן פֿון אַ שניִט : יָן רעָר בּאַקק, 
װאָס האָט איִבּעָרנעָהאַקט אַ געָוויִססעֶן 
נעָרְוו , די גאָמבּץ מיִם דעֶר אוּנטעָרשטעָר 
ליפ אוּג מיר קאָננעָן דאָס מױל ניִשט 
פֿעָרמאַכֿעָן ;. בּיי אַלמץ אוו דעָר ועֶלבּעָר 
נעָדוו אָבּגעֲשװואַבֿט אוּג זי האַלטעָן שטאָנ? 
רוג אָפֿפֿעַן ראָס מױיל, פַּאַראַליוש, ‏ בּיי 
װעלכֿעָן דעֶר קראַנקעַר פָֿרליע עָר רי בֹּעָ: 


לשנה טובה 


װעָנוּנג. איַן גאנצען 


אָדעָר. איַן אַ מהיָיֵל פֿוך 
קאָרפּעֶר , אוו אַ קראָנק פֿון די בּעוונּנגם? 


נעָרוַועָן ; דעֶר מוּה היַיִסט ריַהרעֶן זיַך , דאָם 
פֿלייַש אִיִז געָריָיִט אויסצופֿיַהרעָן רעָן בּלָ= 


פֿעָהל, ‏ נוּר דעָר. נערוו, + רי. פֿערבּיַנדוּנ. 
צווישען געָהיָרן אוֹג פֿלייש , איַן איַבּעֲרנֹעָ= 
א יי א ו דעָר /מוֹח האָט 


עָם פֿעָרשטעָהט זיַך, אַז דער עַיִקר מוּםם 
געָווּנד זיין דֹעָר מוֹח! דעָר מוֹח קאָנן 
קראַנק. זיין אוֹיף אַואַ אופּן, אַז עֶר וועָט 
ניַשט אוּמשטאַנד, זיין אױסצואַרבּיטעֶן רעֶן 
בּעָפֿעָהל פֿאַר ר מוּסקעָלן, אַז עָם װעָם 
גאָר ניִשט געֶבּאָרעֶן װעָרעֶן דֹעָר װיַללעָן 
זַך צוּ בּֿץ וועָנעֶן ! 

אוּנזעָרְעָ געָהיִרן . בּעֶשׁטעָהעֶן: 1) פֿון 
צוויַ ‏ האַלבּץָ קוֹילעָן - אוּנ. אַ קלײַן מוחיל 


אוּנטעָר די קילען , װאָס ליַעגעֶן איַן קאָפּף , 


אוּג 2) פֿון לאַננן טוח װאָס לאָום ‏ זיך 
אין א א אַראָבּ, - ד! ‏ נעָהיָרן + מים 
אוּנזעָרְץָ אברים פֿוּן נוף ז ועֶננעֶן פֿעָרבּוּנדעֶן 


מיט. אֵיין אוּנגעהיַיַעֶרעָנעֶץ פֿין עֶמפֿינרונגם= 
אוּג ‏ בּעָועֶגוּננסינעֶרוועָן. ‏ נישט אַלץ גע 
שיָהט מיָט דְעֶר היֵלף פֿון גאַנצעָן מוֹח, 


נוּר יעֶדעֶס טהייַל האָט זיין װיַרקוּנג. טיָר 


ו 
קאננען מיא, רער הוקף פֿון קינטלכן 
אָפּעָרְאַציעֶס אוֹיסשניירעֶן בּיי חיות פֿעָר- 
שוערעֶנעַ פּיִצליַך געָהיִדן אוּנ. לוט דעָם 
וועָט דאָס טהיִער פֿעלערעָן אַ געָוויַססעָן 
כֹּח אוֹיף אַ געָוויִמסְץָ װיַרקונג, ‏ אוֹיף אֵיין 
אָרט 6 מיָר ‏ צוּשאַנדעָן דאָס זְעָהעָן , 
דאָס האָרעָן, ראָס פֿיָהלעָן, ראָס אָנטאַפּעָן ‏ 
אוֹיף ַנרעָר אָרטעֶר--ראָס פֿיִהלען, װיַססעָן 
אָדעָר וועֶללֶעָן ! מעָן האָט אסך טאָל אֶפץָ: 


ריַערט הַיָנד אוג מוֹיבּעָן אויף אַזאַץ אופן , 
אַז זי ועֶננעָן איַן גאַנצעָן נעֲוּנֹר, נוּר עָם 
פֿעָהלט זײַ בי ימעָהר װויַ די מאָנלוכֿק ים 
צוּ ועָללעָן ! אַז מעָן ללָג : 
אַרײן ‏ עֶסמַעֶנוואָרג,, קֵייעָן ז, שליַנגעָן אונ 
פֿעָררייעֶן,. גוֹרנעֶמעֶן זיַך עֶססעֶן, עָס טאָג 
ליַענעָן גָבּעֶן מוֹיל --קאָנג נעֶן זײַ ניִשט, ווייל 


ביל +"י ‏ -=! ייעי 


לשנה מובה 


זײַ קאָננען נישט וועָללעֶן עֶמכעָן . אַזוֹי אוֹיך 
קאַננעָן זי געָהעַן אָרֶ רוּהעָן,. נוּר אָנ 
1 


העָבעָן צוּ געָהע 
בל 0 קאָ 


-- אױפֿהאָרען אוּנ 
ווייל זײי 


אדעָר ול 


פֿון אִיט; ; שטויסט מען זײַ אַװעָק, 
זײַ אַזֹי לאַנג געָהעֶן, בּי ס וועָם זײַ עמ 
אָדעֶר עָפֹּיִם פֿעָרהאַלטען 
| דאָם זַעֶלבֹּע טרעפֿט 4 בּיי'ם מעָנש , 

אוֹיבּ דעֶר פּאַססעָנדעֶר טהייל געָהוִרן וועָרט 
געָשאָדינט דוּרך א וואוּנד איַן מוֹח ; װאָס עָם 
רעָפֿט זיַך גאַנץ אָפֿט בּיי מאָלראַטען װאָס 
ועָרעֶן געָראַניעָט אין קריַעג , 


שש הליהק שעק 


2 


מיָר זעָהעָן, אַו דעָר גוּף מיט דֹעָר 
נשמה, אֶדעֶר , ריִכֿטיגעָר געזאָגט, דאָס 
גײיַסטינץ מיט'ן | קאָרפּערליכֿען לעֶבּעֶן זעָננעֶן 
אַזוֹי פֿיָרקניַפּט אוּג פֿערבּוּנדעָן, אַ עָם איז 
נישט מאָנליך , אייַנם זאָלל אױפֿין צװויַטען 
נישט ר מיָר האָבּעֶן שׁוֹין דעָרמאַנט , 
אַז אוּנוע עָרֹעָ פֿאָרעָם פֿליָיִש, 
יעָדעָם פּיָצ על בּייַן , וְעָדעֶר טראָפּעָן בּלוּט --- 
בַּעֶשטעָהט פֿון דראָבּנע אייַנציגעָ. קאָם? 
3 עָרליִך , אוּנ יעָרעָם קאָממערל אוו אָב; 
האָנגיָג פֿון אוּנזעֶר נעָמיִט אוּנ גײַסטוג;לעבּעָן; 
וּג פֿעָרקעָהרט -- אוּנזעָר גײַיסטיג לעֲבּעָ 
וי אויך אוּנזעָר געֶמיַטה זעֶננעָן אֶבּהאָנגיג פוּן 
דעָם בּעָשטאַנר,. איַן וועָלבֹעָם עָם געֲפֿינ 
זיִך יעָרעָם אײַנצוַנע קאָממעָרל אין אוּנועֶר 
גוּף ָ 

עָם בּלייבּט אוּנם צוּ ברעָנגעָן עטליכֿע 
בּיישפּיַעלעָן, װאָס וועָללעֶן אַייך בּעֲווייועָן, 
װיַ װייט עֶס דעָרגרײַכֿט די פּֿעולה פֿון 
אוּנזעָר געָמיִטה אױפֿ'ן קאָרפּעָר : 

עָם אי בּעֲקאַנט אַפֿאַקט, אַו בּיין 
אַ נעָוויִססעָר דרייצעָהן:יאָהריִגעֶר איַריאָטקע, 
װאָס האָט. געָליִשמעָן אוֹיף דֹעֶר שוועֶרעָר 
קראַנקהייט ,. פֿלעָגט זיִך אַללע װאָך, מהייל 
באָל אַללעָ צװיַ: װאָכֿעָן , בּייטעָן ראָס גע 


אע וע קאאל מהט ער צות צראת וי ר א טאטש 2 


180 
מיָטה (דעֶר הומאָר) אוּנ מִיִט איָהם צו: 
זאַמטעָן --- די פֿאַרבּ פֿון די האָהר ! דאָם גע 
אובעָרגעֶהעֶן פֿוןפֿרײַלובֿקײַם: 
אוֹיף מּרה שחוֹרה אוּנ פֿעָרקעָהרט, אוּנ די 
האָהר --- פֿון העֶלל?בּלאָנד אוֹיף פֿלאַמםרױנט 


מיָמה פֿלעָגט 


אוּג פֿון פֿלאַמס:רױט אויף העֶלל:בּלאָנר . 
אֵיין אַנדערעֶר ‏ חילה-נופל פֿלעָנט. פֿאַר 
יעָרעֶן צופֿאַלל. אַרײנפֿאַללעָן איַן ‏ אַ מרה 
שחוֹרה אוּג דעָרפֿון פֿלעָנעֶן איָהם די 
האָהר צוּ וֹעָרעֶן האַרט, - געקרייועָלט אוּני 
ריט איז אָבּעָר ד! מרה אַריִבּעֶר, זעָננעָן 
די האָהר צוּריק געָוואָרעֶן וי פריֵהעֶר -- 


פֿיין, . װײַיך אוּג טוּנקעָל:בּלאָנד ‏ מיט אַ 
גלאַנץ ! עָם איִז בּעֶקאַנט געֲוועָועָן אַגאַנצעַ 
משפּחה, בּיי װעֶלבֿעֶר דו האָהר פֿלעֶנעֶן 
זיַך קרויולעָן פֿאַר פֿרײַיָר ‏ אוּג. אױסגלײיכֿעָן 
פֿון ענמת נפש, פֿלעָקקען אוֹיף דעָר הויט,, 
װאָס קוּממעָן אַרױס פֿון פֿעֶרשיִעדעֶנעָ 
עָרעֲנוּננעֶן,. וי גרוים פֿריַיר , צאָרן זכּרוֹמה, 
האָט געוויִסם יעֶדערעֶר געֹעָהן. | 
אַן מיִר פֿעָרלאָזען ד: הוט , װאָס איו 
ריַ גרעָניץ, װאָס טהיילט אָב דע מעֲנש 
פֿון דעָר רעֶשׁט װועָלט , בּעֶנעננעָן מַיַר זיַך 
טיט די מוּסקוּ 4 =- מִיָטין ֿלט, װאָס 
קראָנקט גאַנץ אָפֿט דורך מאָראַלישעָ סות : 
יעֶרעֶר א או: ייעֶדעֶר אבר אינ'עָם 
קאָרפּעָר , האָט אַ געָוויִססעָ מאָס פֿון קראַפֿט 
צוּ דעָר אַרבּײיַט. : מהייל מאָל אוו אָבּעֶר 
אוּנעֶר װיַללען אַ שלעכֿטעָר בּעל הבּיה אוּנ 
עֶר אָנ די אברים , זײַ זאָללעָן מלָהר 
אַרבּייטעָן, אַלץ וייַעֶר כֹּח טראָגט אוֹים , רע 
מעָלט. אַרבּײיטעָן מיִר. זיך איבּעֶר, מִיִר 
וװעָרעָן מיער, עֶם טהוט אוּנס ועָה דאָס 
נאַנצע לייב , עֶס בּרעֶֿעֶן די בּוינעֶר. גאַנץ 
אָפֿט טרעֶפֿט זיַך , אַז פֿון איִבּעֶראַרבּיַיִטעָן 
פֿאַללעָן מיָר אִיִן אַ שוועֶרעָ קראָנק אַרײן , 
אוּג מיַר מוּזעָן , וועָניגסטעָנס אויף אַ צייט , 
גאָר איִן נאַנצעָן אױפֿהאָרעָן צוּ אַרבּיַיַטעֶן, 
טהוּעָן מיַר עָם. ניִשט, דרויט (גראָזשעָם) 
אונז אַ פֿלײַש? אָבּצעָהרונג, ראָס ‏ אי אַ 
קראָנק, אז דוּ מוּסקאַלן ,װאַקסען צורַק", 
זי וועָרעָן: אללע מאָל ריַננעָר, שמאָלעֶר 


ו 


1892 


: 
ניבה 


לשנה 3 


:אוג קיִרצעָר, אוּנ מעָן זעָה ט כמעם וי זי || בּעשרייבּעֶן די װיַרקונג 


ישוווַנדעֶן ! דעָמאָלט | ט האָבּע מיר עֶס נוּר רעָם 

מוֹח צוּ. פֿעָרראַנקעָן, אוֹיבּ :אונזעָר. לייבּ 
געָהט צוּ גרוּנד ! בִּיָי געָװיִססע -גײסטעָם: 
קראַנקהייַטעָן טרעֶפֿט זיַך ,קאַטאַלעָפּסיא", 
דאָס איָז אַ װינרעֶרליִכֿעֶר צוּשטאַנר פֿון לייבּ, 
וועָנן די מוסקעָלן ועָרעֶן שטאַר װי פֿעָר: 
שטייַנעָרְט אוּנ קאַננעָן זיַך נישט אֵיינצוִהעֶן 
אָדעֶר אוֹסבּייְגעֶן . דעֶר מעָנש אי אַזוֹי שטייף 
וי אַ בּרעֶט אוּנ מעָן קאָנן איָהן אָנשפּאַרעֶן 
מיט'ן שפּיץ קאָפּ אוֹיף אייַן בּאָנקעָל אוּנ 
מִיִט די פֿונגעָר פֿון די פֿיִם אוֹיף אַ צװײיַט, 

אוּג עֶר וועָם אַזױי לנען אוֹיסגעָצוֹינעָן וי אַ 
דראָט, האָטש מעָן װעָט איָהם אַרױפֿלעָנעֶן 
אַ גרויסע לאַסט אויפן בּוֹיךְ, 


בּיַינעֶר :קראַנקהיטען טרעָפֿפֿעָן - זיִך 
אויך : פֿאַר שרעָקק װעָרעֶן רי - געָלעֶנקעֶן 


אָנגעשװאָללעָן - אוּג מיר 
וועָגוּנג נישט מאַבֿעָן. 
װאָס פֿאַר אַיין אַיינדרוקק 
מיטה האָט אויף די איַעָרװיניִגסטע 
אבריִם , װי אױף לוּגעָן אוֹנ האַרץ, 
װײַסען מוָר שׁוֹין ; עֶם איַז אוֹוֶך געָנוּג יעֶרעֶר 
זאָלל זיך דעָרמאַננעָן,. וי אזוֹי עֶר אָטהעָמט 
אין שרעָק, וי אַזוֹי עֶס קלאַפּט איָהם דאָס 
הי אוּנ דעָרגלײֿען . 
ר האָבּעֶן ראָ קייַן פּלאַץ ניִשט צוּ 


קאָנגעָן קיַן בע 


אוּנועֶר גע: 


די ליעבֶּע 


-מעֶנגעֶבּוּנרעָן , 


ב, װאָם 
אוֹיף ניֶערעֶן אוב לעֶבעָר, וי 


יו געֲנוּג 


אוּנועָר מאָראַ: 
ליַש לב האָט 
אוֹיךְ אוֹיף אנרער? א איברים ; עַם 
אַז מיַר װײַמען . שיין , אַזּ אוּנזעֶר לייב. אוּג 
אוּנזעֶרעָ געָהיֶערען זנ פֿעָרבוּנדעָן מוט 
אַנעַץ פֿו הוק 
װאָס קוּממעֶן צוּ צוּ יעָדעָן קאָ ר איַן 
לייבּ, איז אוּנזעָר ,גיף" אוג {נשמה", אוּנועָר 
גייסטיג אוּג קאָרפּעָרליך לעֲבּעֶן, אי צוזאַם? 
אַז אײַנם קאָנן ניִשט גע: 
זונד אָדעֶר קראַנק זיין אָהן דעָם צװײיַטעָן, 
דאָס דאַרפֿעָן רֹעָר עִיַקר געדעֶנקעֶן 

ן 

'/ 


ז דורך די גערוועו 
אַז דורך -די גערוועַן, 


די אָלטעָרן, װאָס וילע גוּט ‏ עֶרציהעָ 
זייַעָרעָ קיִנדעָר . מעָן ראַרף אַכֿטוֹנג גַעֶבּע 
ניִשט נור אויף קאָפּף אונ האַרץ נור אוֹיך 
אויפֿן לייבּ, אױפֿן קאָרפּעָר ר מעַן 
דאַרף זעָהעֶן, אַז דאָס קינ זאָל זיַך רעַ: 
געֶלמאָססוג גלייך עֶנמוויִקלְעָן, נישט איבעָר, 

אַרבּיְַטעָן זיִך , נישט צופֿיַעל לעֲריג געָהעָן. 
אוּנ בּעֶשאָפֿטונט זאָללעָן זיין אַללץַ אברים, 
ד. ה.--- דעֶר קאָרפּעֶר מיִטן גייַסט צװאַממען ! 
דעֶר קאָפּף ראַרף רנ , דאָס : האַרץ 
פֿיִהלעָן, די מוּסקעָלן אַרבּייטעָן, נוּר -- 
אַלץ איַן דער מאָם , 

רַעפֿעָריַערט אוג פּאָפּוּלאַרמוַרט פֿון , 
ה''ה ג. הי : 
:רדה 


טָאס וָאלְט גֶעוֶעזֶען, װֶענן גָאטט ואלל רי לִיעבֶע 


נָו גֶעמֶען אַ וֶעק! 
רִי ֶעלְט ואל גֶעווָארֶען אַ מִדְבָר, 


אַ ליסטע, 


א זַאנֶר אֶהן 8 בְּרֶעג ! 


רָאס הָארֶץ. וָאלְט 


פַּאר קִייטָאג 


דֶערְשְׁרָאקְקֶען ‏ גֶעצֵא 
פֶערְדַארְם { 
אוּג, גְלייךְ אֶהן. אַ זונן, וָאלְט דִי מַעלְט צ 


פֶעלְט אִין מיין, 


פֶערְחשְׁכֶט 0 


פֶערְגְִיוֶוערְט, תֵּ ערְשְׁטַארְט 0 


אוּג סִי לֶעבֶּען וָאֵלְט אוּנְגֶערם אַ לזֹנֵא גֶעוֶוענֶען!ייי 


אוג דָער, וָאם 


עס הָאט 


דָאס לֶעבֶּען בַּעשַׁאפְפֶען,. רֶער וָָאלְט נִישְׁט . גֶעוָאלְט שיין 


ַיין אִיהם א גָאמט יָ 


עונג שבת 


ירעל ערע רעירי ייר רער 


רָאס טעאַטֶער, 

-- אַ שאָנעָם אַיירַיִם האָסּט דוּ דיַר 
איַיִנגעָהאַנדעָלט , אוֹיף אַללעָ מיַינץ שונאים 
געָואָגט --- מאַכֿט בּיַיַלעָ מיַט כּעם צוּם 
מאַנן -- עֶס איז ‏ איַן אַיָהם שוין װיַערעָר 
אַרײן דֹעֶר דבּוק, עֶר קומט שוין װיַעדעֶר 
אַה שפּאָט בּיי נאַכֿט, אַוֹי װי פֿאַר 
יאָהרעָן,. נישט היינט געדאַכֿט ! 

--- װאָס ? עֶר אִיז שוין אָפּשר װיַערעֶר 
איִן טהעֲאַטעֶר ? -- האָט זיַך משה אוי8ֿ? 
געָחאַפּט רעָרשראָקען , 

-- די שֵׁדים װײַיַסעָן -- האָט ז' בּאָז 
נעָאָנטפֿעָרט --- איַך קוּק איָהם דעֶנן נאָך, 
װאָהין עֶר געָהט ? געָנוּג, אַו דריי,, פֿיעֶר 
טאָל איַן דער װאָך קוּמט עֶר שוין װײַערעֶר 
אַהיָיִם אוַינסעָן---צווייעֶן. בי נאַבֿט, 

-- אַשאָנע רײַנץ כּפרה מיט דעָם 
יונג-- האָט עֶר געֶנעֶבּעֶן אַקלאַפּ מיט 
דעֶר האַנד אָן טיש אַרײן, דאָס שװאַרצץ 
יאָהר װויַיִסט , װאָס פֿוּן איָהם איז געָואָרעָן ; 
אַזאַ פֿייעָרדיגעֶר קאָפּף, אַ ז אַן עלו 
אוּג פּלוּצלונג --- אַ זאַ מפלה, -- אוּנ װאָס 
זאָגט מלכּה?-- 

--מלכּה? -- האָט זי װירעָר נֹעַ 
פֿראָנט -- מלכּה ? זי איִז אַקינר, זי האָט 
איָהן אַװראַי ל יַעבּ, אַשאָנְעֶר יוּנג.איִן 


די נָשָׂמָה. 


(קװאָללען : טעילאָר---לעבּאָק---ספענצעָר), 


אֵיינס פֿוּן ד! שטארקסטע בּעֲווייועָן, אַז 
אַללע מענשעֶן קוּממען אַרוֹיס פֿוּן אֵיין שטאַמם , 
אוז דאָס, װאָס מיַר טרעפֿפֿען איִן אַללע צייטעֶן 
אוּג אוֹיף אַללעַ אָרטעָר. אִהנלוכֿץ אירעען 
אוַבּעֶר גאָטט , װועָלט אוּג מעֶנש, 

אַיינע פֿוּן די. אַלגעמיינסטע איַרעען אוז 
דֹעָר גלויבּעָן אוַן גשמה, גײיסט אֶדעָר זעֶעלעָ. 

- פֿוּן װאַנגען נעמט זיַך דעֶר גלויבּעָן ? ווו 

אַזױ האָט עֶר זיַך עֶנטוויִקעָלְט ? פֿון דעָם וויִללעָן 
ר רעַדעַן און אֵיגוְגעַ אַרמוקלעָן. ‏ }. 


305 עי 


184 


עָר טאַקי --- הויך געָוואַקסעֶן , װײָ אַ בּוֹים, 

, גט שֶׁ וועָם זי זיך מיִם איָהם אַװראַי 
2 : 

-- וועֶר רעָרט פֿון אַ גט ?--- האָט עֶר 
זיִך אָנגעָחאַפּט. עֶר הײיבּט זיִך אויף אוּנ 
געָהט איבּעֶר דעָר שטובּ ; פֿעָרזאָרגט אוּג. 
צוּפּעָנדיג די בּאָרד , רֹעָד עֶר װײַטער ; 

אַ גט ?וועֶר רעֶר פֿון אַ גט ? פֿעָרגעָסט ? 
רבֿ צדוק'ם אין אײוניקעל, אוּנ װעֶר ר" 
צדוק אי{ - װייסט ‏ דו? כּ'. צדוק--- עה 
שטעָלט זיִך אָבּ מיַט אַ גרלות -- איַו אייַנעָר' 
פוּן די ל"ו צדיקים ! אַואַ מחוּתן צוּ האָבּעֶן 
איז דאַכֿט זיַך קײיַן קלייַניָגקײַט נישט, האַ ? 
וי מיַונסט רוּ? קיין בּוּשה, ראַכֿט זיך , 
האַ? 
יאָ.., װיַלל בּיילע קוּממען צוּם װאָרט, 
נוּר עֶר האָט נאָך ניִשט געעֶנדיִגט זיינס --- 
אוּנ זאָרג ניַשט -- האַקט עֶר איָהר 
איַבֹּעֶר -- פֿון דור'לעָן װעָלל איַך, מיט 
גאָטס היָלף, דאָס משוגעת אַרױסטרײַבּעֶן, 
אַזוֹי וי איִך האָבּ ‏ אַרוֹיסגעֶטריִבּעֶן. פֿאַר 
יאָהרעֶן, עֶר שטעלם זיך ווייטעָר אָב פֿאַר 
בּיַיִלעָן ; 
-- געָדעֶנקפְט די מאַרינאַרקֵץ? 
עֶר פֿאַלט װייטעָר אַרײן איִן אַ גרלוּת * 
-- איִך האָבּ זי צוּ שניַטטעָן אויף 
שטיַקק:שמיַקקלאַך;דֹעָם סמורענט, 
װאָס האָט'ן אָנגערעֶרט דעָרצוּ , האָבּ. איך 


א) ווענען גײסט אונ ועעלע . 


װאָס נודרוַגעֶר דעֶר ‏ מעָנש שטעָהט און דֹעָה 
בּוַלדוּנג 'מעָהר איַז עֶר גענַגְט צוּ האַלטעָן אלץ, 
װאָס רונגעלט אוָהן אַרוּם , פֿאַר טאָפּעָלטע ,, צווני. 
פֿאַכֿוגעַ. זאַכעָן. 

אוֹיסעֶר דעָם, װאָס עֶר זעהט מיַט דרי אױינעָן, 
טאַפּט אָן מוַט הער האנד אוג קאָנן האָרעָן אוּג 
פֿיהַלעָן,.. זעָהט עֶר אובּעָראַלל נאָך אוין אונגעָר. 
װוַנננגסטע, אַבּעָהאַלטעֶנעָ, אֵיין ֶדעֶלערֹע ואַך, 
װאָס לאָזט זוך ניִשט זעָהעָן, ניִשט אָנריַהועֶן, אוג 
דאָך ‏ מוּסס עָם . זיין דעֶר אונהאַלט, דֹעֶר תּוֹך פֿון: 
דער זאַך, דאָס -- װאָס עֶס לַעֶבּט און אֹיָהר! 

פֿוּן װאַננעֶן קומט עֶר צוּ. דעָם געָראַנק ? 

יס װועָט אוּנס ליבֿט זיין צוּ געפֿונגען דעֶן ועָג,: 


0 

1 
+4 
ש 


-נאַנץ גוט אָנגעֲוידעָלְט אוּנ אַרוֹים גע 
טריבּעֶן ; עֶר אַ ל יַיִן האָט געָליָיִט אַ פֿײיעָר 
-ריַגעָן פּאַטש.. . 
בּייַלע דעָרשרעָקט זיַך ! 
-- איִך בּעָם דיך, משׂה -- װעֶר נישט 
:בּאַלד אַזוֹי צוּקאָבֿט ; מיַט גוּטעָן קאָנן מעֶן 
אַמאָל בּעֶטעָר אוױיספֿיַהרעָן, בעֶססעֶר וי מיט 
-בּאָועָן. .. 
--- אַװדאַי, וועָלל אִיָךְ פּריווען פֿריַהעָר 
ימיִט נוּטעָן ! 
-- דעָר ‏ עקר -- מאַכֿט בֹּייִלְעָ, -- 
געָהֵט מיָר איַן מלכּהץ. זי האָט דעָמאָלט 
אַ האַלבּ לעֶבּעֶן פֿעָרלױרעָן, איַך האָבּ גע 
מיַיִנט, זו וועָט עֶָם נְיִשט אוי ם האַלטעָן-.. 
אֵיָי !; נוּ, פּטוּר ! נוּר, אַז דוּ וויָלסט, 
יר עָד פֿרְיְהעֶר מִיִט מלכּה'ן... אפשר 
וווַיִםט ײ עֶָפּיִם רעָרפֿון... 
--שָםס װאָלט אַלץ גוּם געָועָועָן, 
מאַכֿט בּיַיִלעָ , וועָנן עֶר זאָלל דאַװיִנעֶן מיִט 
דוַר איַן איָון. שטיבּעָל. . 
-- װַלל עֶר נישט, דֹעֶר שיּיגעֶץ ! 
- - אוּנ אפשר -- פּריָווט זיַך בֹּיַילְעָ-- 
װאָלסט דוּ צוּ ז יַיֵנ עָ ם געֶפֿאָהרן ? 
--- װאָס ? משוּגע בַּיִסט דוּ? װולסט 
לוּמועֶן פֿון מיִר אַ פּאָרציץ ! װעָסט מיך אָנ 


י ירעדעָן צוּ אַללעֶס בּאָז? נְאָךְ װויניג, אַז 


א אַלץ קוּמט אַרוֹיִם פֿון דיַר ? 
פֿון מיַר? -- בּלאָזט זיַך אָן בּיילע-- 


ָּ א מיָר, למשל , װוײיִטעֶן אֵיין אוּנטעָרשוער צווושעֶן 


װ לעֶבַּעֶן אוּנ נישט לעֲבּעֶן , מיַר װײִַמען אויִן אוּנטעָר- 
א ; שער צװוישעֶן אַ שטונן, אַ שטוָק עָרר, אַ טייך אוּג 


1 אַנדערע טויטע זאַכֿעָן--- בּנו אַ פֿלאַנץ , װאָסװאַקסט 
0 אַרוֹים פֿון דעֶר עָרד { ; צוויַשעֶן דוי װאָס װאַקסעָן, 


צײבֿענען זיַך נאָך אוים דו אַללע, װאָס לעַבּעֶן אוּג 
א - בּעֲוועֶגעָן זיך פֿר יי; צוּנְשעָן אַללעָ לעֶבּעֲנדיְגעַ אי 
וֶ רער האָכֿסטער דער טעֲנש מיַט זיין שפּראַכֿע אוּג 
קלאָרעֶן פֿעָרשטאַנד, ., עֶם שטעקט אפילו אִן דֹעָם 
אַ שטוקל מעות, אוַן דער נאַטוּה זעננעֶן ניַשט דאָ 
קונן שאַרפֿץ גרעֲנִצעֶן; צווישעָן אַללע מינים , װאָס 
מיַר מאַכֿעַן זיַך, געָפֿננעַן מוָר אַזוינעָ בּעָשאַפֿעַניִשעֶן, 
װאָס מיִר װוײיִסען נישם, װאָס מיַט זי טהוּן { צוּ 
שטעללען זיָנ לננקם צוּ רְעֲכטם,, אוּג אויף װועלבֿעָן 
שטאַפּעל פֿוּן. דעָר קונסטלוכֿעָר. לויִטעָר , װאָס מֹיַר 


176 עונג שבת 


א ר רע ירעערלטלעריקעריד,, 


פֿון מיַר ? אוּך האָבּץ פֿאַריאָהיעָן אַ 
מאַריַנאַרקץ ‏ געָמאַכֿט ? אַ סטוּרעָנט גע 
בּרעֶנגְט ? איַן טעָאַטעָר געַפֿיִהרט ? 
--- נוּ, נוּ, אַמױל, קיין עין:הרע, וי 
איִך, האָסט רוּ. , . איִן אַין שטיבּעֶל זאָלל'ץ 
מיָר דאַװיִנען!... װאָלסט רוּ דיך בּעֶססעֶר 
ניִשט אַיינגעָשפּאַרם אוֹיף אַבּעָוינרעָרן 
אַלקיַר,,. װאָלטין מיֶר בַּעֶססעָר גע 
װאָהנט צוּ זאַממען , װאָלט עֶר שוין נישט 
אַזיַיִם געָקוּמטעָן שפּאָט! 
-- איִך האָבּ דיָר שוין געָואָגט, אַו 
מעָן קאָנן נישט, היינט קאָנן מעָן שוין 
נישט. , , היינט ט וּז אַ פּאָר פֿאָלק װאָהנעֶן 
בּעֶזוּנדעֶר, היינט.. . 
--- היינט ? װייטעֶר היינט אוּנ אָבַּעֶר 


. היינט ! װאָס איָז היינט ? די וועלם קעָהרט 


זיך איַבּעֶר, װאָס? נוּר, װאָס װעָל איִך 
רעָדעֶן אוּמויסט, האָכט אוֹימנעָפֿיהרט אוּנ 
נַעֲנוּג... 
בּײַלץ שוויינט בּעלײירונט , 
נוּ, װאָס טהוט מען ? פֿראָגט זי נאָך 
אַ וויילע. 

-- װאָס ‏ מעָן טהוּט ? איִך גֹעָה אין 
זיין שטיבּעֶל אַרײן ! געֶפֿינן איַך איָהן דאָרט , 
וועָט. זייןיזיין טוט ! אוּנ דו נעָה אַריין 
צוּ מלכבּהן, שמוּעָם מיט אֹיְהר 
אִיַבֹּעֶר די זאַך ! 


האָבּעֶן זיַך געָמאַבֿט , אָנרופֿעַנדוג אוְנם האָכֿעַר אוּג 
אוונס נודריגע. דאָך װעָט קונעֶר ניִשט גליכֿעָן 
אַ מענש צוּ'ץ אַ בּעָר,. אַ בּעֶר צוּ'ן אַ בּוֹים אוּג דאָס 
אַלץ נישט פֿעֶרטוֹישעָן מיט אַ בּרולְעָ עָרר אָדער 
אַ שטיק אַייזען ; עֶס וועֶט קיַיָנעָם ניִשט אַיינפֿאַללעַן 
רו:אַללע עֶרשיִינּנגעָן, װאָס מיַר זעָהַעֶן בּיי זיַך, 
צוּ זוכֿעַן ביין אַ שטוק מעָטאַלל.. 

נוּר,- צוּ וועָרעֶן טור מיַט דעָם אוּנטעֶרשוער 
צוויַשעַן זאַכֿעָן געבּוֹירעַן ? 

געֲוויִסם ננִשט ;. אוּנזעָרעָ קינדעָר בּאָועָרן זיך 
אופֿץ פֿום פֿון טיַש, ואס האָט זוי אַ בייל געָמאַבֿט, 
שלאָגען אַ שטוּהל, זוַערלעָן אַ שטונן , װאָס פֿעָר* 
האַלט זי און װעָגי-, 


לעַנעָרעָי קוּנרעָר ‏ װוַללען - זוַגעַן בי זיַעֶרעָ 


+ 


ו אַייג עֶנעַ פֿונגעָר, בּיים עָקק פֿון קִיִשעָלעָ, ונ אויך 


נאַבֿט-לאַמפּיל האָט. געָװאָרפֿעָן אַ בּלאַססע 
| שֵׁיין אוֹיף איָהר דְרְאָבּנעָ חנו'דיג מרויעָריג 

געשטאַלט , 
-- דאָס בּיִסט דוּ, דור ?--- האָט זי 
אױפֿגעָהאַפּט , דעָרהאָרנדיג. טדיָטט , 
זי האָט דעֲרועָהן די מוטטער, אוּנ אי 
יִבּעֶן שטעָהן פֿעָרשאָמט מיט אַנֹעַף 
רײַטעָלט פֿניִם . 
-- איַך האָבּ געֲמיַיִנט ס'איז דור -- 
האָט זי זיַך פֿעָראָנטפֿעָרט , אוּנ זיִך צוּריָק 
עָולָצט. 

--- דײַן דוד, זעֶהטאוים, איז. שוין 
זוֹייטעָר אַ װאָהלעָר יוּנג --- האָט בֹּיַיִלְעָ גע 
זאָגט מיִם אַ חוֹזק אוג בּיטטעָרקייִט, עֶס 
איז שוֹין 9 דעֶר זײַגעָר אוּנ עָר לאָום: דיך. 
נאָך אַליִן זיצעֶן... 

מלכּה קראָכֿצט, 
פֿאַריאָהרעָן האָט עֶר נעָהאַם צוּ 
מהוּן טיט סטוּרעָנטעָן, בּיַבֹעֶר, שמאָנצעָם, . , 
היינט װאָם? 

--- איַך װײַיִם ? 

-- אַ גלנוּל שטעָקט איַן דעָם יונג ! --- 

-- וויַים איִך ? מאַכֿט מלכּה שטילל -- 
עָר זאָגט, עָם איַז איָהם ראָ רוּשנע, 
--- דוּשנע ? עָם איו גאָר ניִשט רוּשנץ, 


שקר שקרים,,, אוּגֿ 


זו 
וע 
1 
221 4 
= 6 )+ 
ר יי :2 


: עָם ,. װאָס אֲנָז אַרוּם אונס, 
פֿעָרלאַנגט שוין א קלאָרעָרעֶן. שכל, 


אוּנזעֲרעַ. קיַנדער -מוּזעַן פֿויַהעָר אַסך גהת 
דוּר ו 


פֿון. זַיַער אֵייגעָן האָנדטעָל אָרְעֶר פֿוטעָל, ‏ אַיידעָר 
זײַ וװעָרעָן געַואָהר,, אַז עָס זעָננעָן זוַיעֶר אֵייגעָנעַ 
גלועדער , טהוולעָן פֿון. זי אַללײן , 

דן מענשהייט איַן גאַנצעָן האָט אוֹיךְ איָהר 
קונדער-יאָהרעַן געָהאָט ! 

טאַנ:טאָגליך וועָרעָן מענשעָן נייעָם געָווֹאָהר ; 
מֹאַג = מאָגלנך ‏ ווֹעֲרט . אוּנזער . װיַססעָן בּרוַיְטעָר , 
מוַעפֿעַר , ריכֿטוגעָר, ג עָדנַעגעָנעֶר, אונ דעֲרובּעָר 
אנ אוּנזעָר צננלמאַציעָ א זאַך, װאָס װאַקסט פֿון 


אַז יאָ--- אָפֿענט 


אוּנ דאָס קוֹל וועָרט איָהר נאָך טרויעֶרינעָר--- 


--- אַזוֹי ?. פֿרײ:? הפקר װיַלל עָר זיין ? 
אָהן השׁנחָה {- בּיַיועֶרט זיִך בֹּיַיִלעָ , אוּג װאָס 
זאָגסט דוּ, האַל 

מלכּה שווייגט, זי האָט נאָך ניַדריָגער 
אַראָבּ געָלאָזט: דעֶן קאָפּף אוּג פֿעָרבּיִםסעֶן 
די אוּנטעָרשטעָ ליָפֿפּ, זי זאָלל ניִשט אַרױֹים 
מיִט אַ געָוויָיִן, װאָס האָט אֹיְהר די בּרוּסט 
צוּ שפּאַרט. בֹּיַַלְעָ קריַנט אוֹף אֹיָהר 
העָרצליך רחמנות. זי רוּקט זיַך צוּ אונ 
נעָמט זי אָן בי דֹעָר האַנד. די האַנר 
ציַטעָרט . 


נוּ, נוּ--- מאַכֿט בֹּיַיַלְץָ מּיִם אַגֹעַ= 


לאַססעַן אוּנ װײַך קול--- נוּ, נוּ, שרעָק. 


דיַך ניַשט, עָס וװעָט זִיִךְ אַלץ אוױיסגלייכֿעָן .. . 

מלכּה בּיינט זיַך איבּעֶר אוּנ בּעָהאַלט 
דעֶן קאָפף. אין דעֶר מוּטטעָרס שוים, די 
מוּטטעֶר נלעָט איָהר דאָס שייטעָל, 

אַליץ װעָט מיִם נאָמטס הילף נוּט 
זיין ----טרְיָיִסט זי ויַ, נוּר. העֶלפֿעָן מוּסט רוּ 
אוּנו,,, מיַר מיטן מאַטעָן,,., דוּ מוסט 
אוּנז אַלץ, אַלץ אָגעָן... 

--- אַלץ?--- שטאָהנט מלכּה , 

-- אַװדאַי !:עֶרשטעָנס מוּוט דוּ איָהן 


| טאָג צוּ טאָג , היינט אַז מיר זאָללען קאָננעָן צוּריִקי 


לעָגעֶן דעֶן וועָג , װאָס טיַר האָבּעָן בּוו אַהעָר געַי 
מאַכֿט, װאָלטעֶן מוַר געָוויסס צוּרוקגעַקוּממעֶן צוּ 
דעָם פּונקט, פֿון ועָלכֿען אוּנזעָר מענשל:כֿע צנוווֵליי 
זאַציעָ האָט אָנגעֲהוֹיבַּעֶן קוֹים װאָס אַרוֹים צוּשפּראָצעֶן,.. 

וואגּ איִהרעַ װאָרצלעֶן שטעֲקקעָן, וואוּ אֹיָהר 
זאַטעָן ליעגט -- אוז אַיין אַנדעֲרעָ פֿראַגץ, פֿון 
ועֲלכֿער מיָר וועֶללעֶן אָפּשר רעֶדעֶן אוֹיף אֵיין אַנדעָרן 
אָרט, נוּר צוגד . טוּזעָן מיַר מורה זיין, ‏ אַו עָם און 
געוועָועֶן אַצײט, װועָנן די מעָנשהייט אי עֶרשְט 
אַרוֹיס פּֿן װיַעג,. װעָנן ז+ האָט קוין ‏ אוּנטעָרשוער 
צוונִשען זאַכֿען ננשט געוואוסט, ווענן א האָט זיך 
אַללײַנן ננִשְׁט. רכֿטוג בעָקאָנט , 

וו עֶקסטואָ,. אַלץ בּעֲווייוּ פֿאַר אונז, לַעֲבּלָן 


נאָך בּנז היוגט אַזונע ונַלדץ שטאַממען (שבטים), 


צ--ן 
6 
69 


אט עי א 


הנשל ישא יי 


א 


קר" :52 = 


ילע 


טענ ילא גנאישט 


רעש יי ראלק 


100 עונג שבת 


יא יט 0 


נאָבֿקוקעָן , נאָכֿגעָהעָן 


2 + 


, װיַססעֶן מיִט וועָמעֶן 


מלכּה שווייגט , 

-- האָסט ניִשט עָפּיִם בְּעֶמעָרקְט? 

פֿראָגט װייטעֶר בּיַיְלֹא, 
נ וט 2 

-- יאָ --- דערמאָנט זיָך רו מוּטטער --- 

ניֵבּ נאָך אַכֿטונג אױפֿן טלית קטן.,, זעָה. 

נור , צוּ עֶר לאָוט איָהן ניִשט אַמאָל איְבּעֶר 

איַן דעֶר היַיִם. 

--- פֿעָרשטעֶהסט, קינד ? -- האָט די 

מוטמעֶר װיַיְטעֶר ‏ געֲצוֹיגעֶן --- א יוּר, וואָ 

געָהט . אין אַ טלית קטן, שלעפּט זיַך נישט 

אַרוּם בּיי נאַכֿט--- עָם חאַפּט זי אָן 

נעָניץ אוּג זי װאַרפֿט אויַן אויג אויפן וייַגעֶר , 

-- אֵיי! עָם אוו שױן טאַקי אמת 

שפַּעָט, ‏ צעֶהנעֶן רעֶר זיַַנעֶר ; נאָבֿטעַן איַן 

דעֶר צייט האָבּ איִך מיך שוֹין איִבּערגעַ 

דרעָהט אוֹיף דֹעֶר ליַנקער זייט, 
זי הייבט זיך אוֹיף , 

--- געָה שלאָפֿען מלכּה, װאַרט ניַשט 

אויפֿן הוּלטיי, נישט קשׂה, 

פֿון טאַטעָן ! 


עֶר װעָט לייזעָן 


די מוּטטעָר אי אַרוױסגעָנאַנגעָן אוּנ 
מלכּה האָט אָנגעָהוֹיבּעֶן צוּ גנעָהן אַרוּם דער 
שטובּ, מיט פֿעָרבּראַבֿעָנע האַנד. אוּג 


ציטמעָרריגעָ ליפֿפֿעָן, דעֶר טפּוטעָרס 


װאָרטעָר האָבּעָן זיך אֹיָהר נעֲלעָנט װי אַי 
שטיין אוֹפֿן האַרץ ... 

,מעָן וועט איָהן שלאָגעֶן ! אֹיֵהר דורץ ! 
נור אפשר איָו עֶר טאַקי אוֹיף אַ שלץָכֿטעָן 
װעג, זי װײסט נישט; ה פֿעָרשטעָהט 
ניִשט, װאָם פון איָהם איז געָװאָרעָן, װאָס: 
פֿאַריאָהרעֶן . איז געֶועען אוּג װאָס הייַנט: 
אי ; נוּר געָװואָלט װאָלט זי בּעֶסטעָר, ,מען 
זאָלל זי װערלעָן אוּנ שלאָנן . אײַידעָר 
דורן". ;אע פֿאַר יֹאֶהרעֶן איו ער נאָך אַ 
קיר געָוועָן ; איִבּעֶרן יאָהר איִז עָר ר 
ליך אוױפֿגעָװאַקסעֶן,. איִבּעֶר דעֶר איַיבּעֶר 
שער לופ האָגעֶן אֲיָהֶם שוין האָהרליך -- 
אַזוֹינעַ זיסע װאַנסאָלאָך ארויסגעֶשפּראָצט, 
אוּנ אוֹינעָן האָט עֶר אויך גאָר אַנרעָרעָ 
אַזֹינץָ הײיַסץ, לעָבּעֶנדיִנעָ, ‏ אוּנ בּאַקקען 
אַנדעֶרעָ, אוּג תּנוּעות אַנדעָרעָ"... ,נור 
פֿאַר װאָס איָז איָהם רושנא ?" ,פֿאַר װאָס 
עֶנטלוױיפֿט עֶר אַללֹעָ נאַכט פֿון דעֶר היים ? 
פֿאַר װאָס רֹעָד עֶר ניַשט מיט אוָהר" לָ 

זי זעָצט. זיִך צוריק אױפֿן בּעָמט. אונ 
שפּאַרט אָן דאָס יוּנג?פֿעָרזאָרגטץ פנימ'ל אויף 
די האַנד , , , ,שלעכֿטע חברים האָט עֶר, זי 
װײַסט , חאָמש.דעֶר מוּטטעָר וװועֶט זי ניַשט 
זאָגעֶן, דעָם פֿאָטעָר אַװראַי ניִשט , , , שׁפיע 
לעָן לעָרנט עֶר זיך, , , זי 

אָפטען איָו עָמיֶץ בּיין איָהם געָוועָועָן} 
אַזוראַי רעָר, װאָס לעָרנט איָהן שפּיֶעלעָן. +. 


װאָס זעָהעֶן שׁוֹין אונז אוֹיס אַזיי קונדיש, אַזֹי גיטט 
עֶנטװוקעָלט , -גלייך זי װאָלטעָן נאָךְ בּו היינט פֿון 
דעֶר קיַנדעָר-וויַעג ננשט אַרֹיס -- אוּנ אָט -- בּיי די 
שטאַממעָן טאַק1 קאָננעֶן מיַר. שטוּרוַעעָן דו אַלטע, 
גראָהע צייט , וועָנן דעָר מעֲנש האָט זיִך ב 
מיט. אַ פֿעֶרשלאָפֿען געָהוִרן (מוֹה),. וועָנן עֶר :האָט 
קט זאָס אָנגעְהֹיבּעֶן צוּ אַפֿפֿענעָן דּ אוֹיגעְן , ועֶנן 
ר האָט נאָך זוך אַללײיַן געָקאָגט נושט קלאָר , נאָך 
ירע עֶר איז אין גאַנצעָן צוּ זיַך געֲקוּממעֶן ! 
קוַן אוּנטעֲרְשיֵעֶר . צוּויַשׁעֶן זאַכֿעַן האָט עֶר 
נישט נעואוסט אונ נאָך ועֲניגֹעֶר האָט איָהֶם 
געָקאָנט אײינפֿאַללעָן , אַז עֶר אליין אוו עָפּים האָכֿעָרס 
אוג. בּעֶססעָרם ‏ פֿאַר דעָם. אַללעָם, װאָס ריַנגעלט 
אִיָהן אַרוּם, פֿעֶרקעָהוט -- אַלץ אַרוּם איָהם. האָט 
אוָהם אוֹיסגעֶזעָהעָן גראָססעָר, שטאַרקעֶר . אוג 


עווּמעֶן 


: 


האָכֿעָר, יל אַלץ אַרוּם אי געֲוועָוען שטאַרקעָר 
פֿאַר אוָהם  ;‏ עֶר אנ גריַיט געֲוועָועָן אַללעָם צוּ 
פֿעָרגאָטט טְעָרן - - טילדע חיות, בּוימעֶר , װאַסטעָון--- 
אַלץ , אַלץ װאָס האָט אוָהן אַזֹי געָוואונדעָרט , אַזי 
עֶנטצוְקט אוֹג געָשראָקקען צוזאַממען. 

אוּג דעֲלוִבּעֶר האָט דעֶר עָרשטעֶר מעֲנש גקָ. 
רעַכֿעָנט,. אַז אַלץ װאָס שטעָקט און איָהם, שטעקט 
איבעָראַלל און אַללעָ זאַכֿעָן , . צוויִשעָן ועָלכֹעָ עָר 
לעֲבּט , דַעֲרוִבּעָר האָט עֶר אַלץ, װאָס ער האָט 
געַֿהלט און זיַך, געװפֿט אוג ‏ געֲֿוּננעֶן און רעָר 
,גאַנצעֶר וֶועָלט"-- דאָס הוסט אוּן דעָם קלוינעָם. 
וועָלטעָל , װאָס עֶר האָט געֲקאָנט, 
מעָן זאָגט, או ,זיַך אוז אַמשװעָרפטעֶן צּ 
קאַנְנעַן", עֶס אִיַז אמת , נוּר זיך אַלליַן דעַרפֿיָהלעַן 
מיַר -דאָך אַמגעשּׂו נדסטען אוג אַמבּעֶסטעַן! אוג 


עונג שבת : : 199 
אַ קלעומעָר . טימס עֶר ‏ זיין , ., זי האָבּעֶן | צוּ מהון טיט כּשוף ? אונ איָהר דוד אוו 
פֿון טָא אַמעֶר געָרעָרט"; עָם א זי איַן מעָאַטעֶר, ‏ צוויִשעָן עבודה זרה'ם 


אַ געֲווָיִן, אוּנ. זי ; װאַרפֿט ‏ זיַך אין נאַנצע 
אױפֿען בּעֶמט מיַטן פנים אין קיטקן א הי 
דאָס געֲווייִן. צוּ | פֿעָרשטיִקקען , או יפ עֶ 
דאַנק, אַז עֶר געָהט אפּשר איַן מעֲאַטעָר. 
אַרײן, בּלײַבּט איהר דאָס האַרץ שטעָהן 
פֿאַר שרעָק ! אי נאָך קײַנמאָל אין 
מעָאַטעֶר ניִשט געֲועָזעֶן . זי װײיַם אפילו וואו 
עָם איַ, ‏ ױ אי שױן מיט אַ חברת'ע 
בּיו דעָר קאַססץ געֲועָועֶן, . געֶועָהעֶן וואוּ 
מעָן קױפֿט בּיִלעֶטעָן, אוֹיך האָט זי געָועָהעֶן 
די טעפ , אויף װועֶלבֿעָ מעָן געהט אַרוֹיף., 

מאַרמאָרנע, ‏ װייסע טרעָפּף, די חברת'ע 
האָט זי אויך אָנגעֶרעָרט, נור זי איז ניִשט 
אַראָבּ פֿון רעָכֿטעָן װועָג ; זי האָט ניִשט 
אײַַנמאָל פֿון פֿאָמעָר געָהעָרט, אַז אין 
טעָאַמעֶר זעננעֶן עבודהזרה'ס, עֶס טאַנצעֶן 
שקצים מִוִט שַקסעָם, א אַללעֶרלי כּשׁוּף: 
מאַכֿעָר מאַכֿעָן נאָך רעַגען אוּנ רוננערן 
אוּג בּליִצעֶן נאָמט אוֹיף להֿעיס, פוּנקט 
װיַ אַ מאָל. די כּשוף:טאַכֿער איַן מצרים ! 
די חברת'ע האָט. אפילוּ אַנרעֶרשׁ געָזאָגט, 
זי האָט געָזאָגט , אַז איַן טעָאַטעֶר וינגט טעֶן, 
להבדיל,- שאָנעֶר וי אין שוהל, , , נוּר 
האָט מאַקי פֿאַר דעָר ליגעָנד ‏ אָבּנעָהאַקט 

פֿון דֹעֶר חברתע ; ײ װיַל זי 4 טַעָהֶר 
נישט קאָננען ,, , װאָס טוג איהה צוּ האָבּעָן 


כּשוּף-מאַכֿעֶר אוּנ -- װאָס זי װיִלל ניִשט 
בּרעֶנגעֶן איִבּעֶר די ליִפּפּעָן 1 

עֶס דאַכֿט זיך איָהר, אַז אֹיָהר דוד 
שטעָהט. אֹיבּעֶר געָבּוֹיגעֶן איִבּעֶר אַ טיַעפֿעָ 
בּרּננע אוּנ ווע נור װאָם אַרײנפֿאַללען . + * 

ר שויַיִם בּעֶרעֶקט זי פֿאַר 
שׂרעָקק , זי שפּריַנגט אוֹיף . 

--- ראַטיָוװועָן מוּז מען איָהן , ראַשיועָן { 
ונ זי א ליַיַן; זי ווילל נישט די מושטעָה 
זאָלל איָהן זיַדלען, דער פֿאָטעֶר זאָל אִיָהן, 
חס ושלום, שלאָנען ; ניַן, ‏ זי װועָט עָם 
ניִשט אוסהאַלטען, , , נוּר זי אַלוין וועם 
אַלץ מהוּן ! זי װײַסט שׁוֹין וואָם א מהוּן ! 


זײ װעָט צוּץ אֹיָהם געָהן איַן מַעָאַטעֶר 
אַריין אוּנ וועָט איָהן ארויסרייעֶן א די 
גוישעָ האָנד ; גאָמט װועָט אוָהר העֶלפֿעַן 
אונ זי וועָם ניַשט נזוק װערעֶן, אוּג עָר 


וועָט זי פֿאָלגעָן, , , עֶר האָט זיּ טהיַיַל מאָל 


אַווי ליַעבּ, אַווֹי ליָעבּ,,. אוג ױ | 


וועֶם װויַיַנעֶן אע טיט ' בּיַטטעֶרעָ 
מרעֶרעֶן װויַנעָן ! עֶס טרעפֿפֿעָן. זיך אַוינעָ 
זאַכֿעָן, אַז אַ וײיבּ + ראַטיוועֶט אַרוֹיס רעָן 
מאַנן פֿון גיהנם ! די מוּטטעָר האָט איָהר 
אַ מאָל פֿעָרצאָהלט, װי איִהרם אַ טוּהמעָ 
האָט אַ הַיִם. געָ טלעפ דעָן טאַנן פֿון גאָר 
אַ מיאוּסץ חברה , , .. ז האָט : איָהר ניִשט 


א וארי 


דאָס, װאָס דעֶר עֶרשטעֶר מעֶנש האָט געָפֿוָהלט אין 

זוַך, האָט עֶר געֶועָהעֶן אומעטוּם. אָט, דאָם אֵייגעָני 

געֶפֿיָהל טאַקי, איז געװעֶועֶן דעָר גרונד (יסוֹר) פוּן 

דע גֶר אָלטסטער מענ נשלוכֿעָר פֿהיַלאָזאָפֿוַע ; אוֹיף ף דעָם 

שװאַכֿעַן לכמ א זעָנעֶן אַללע אָלטסטע 
עַלגיאָנעָן געֲבּו 


דעֶר ווֹיִלרְעָר מעָנש פֿהלט, אַו עֶר האָט אין 
זיך א קראַפֿט (אַ בֶּה), װאָס װועָרט אַמאָל שטאַר- 
קעָר, שא שװאַכֿער { די אֵייגעֶנעַ קואַפֿט פֿער- 
לאָזט אוָהן אַמאָל כּמעט אוַן גאַנצעָן, דעָרנאָך קוּמט 
זוּ צוּריק { מיַם אוין װאָרט -- עֶס שטעקט איַן אוָהם 
אַזזינם, װאָס עקזעֶסטיַעָרט אוּ לעֲבּט, האָטש עֶס 
לאָזט זיִך יבישט אָנטאַפעָן מַיט די האָנד, נישט 
פֿיַהלעָן מוט דַעָר נאָז, ניִשט האָרעֶן מיטן אוֹיעֶר , 


גוִשט פֿערזכֿעַן מיט'ן גוּמעֶן, אוּג נושט ועָהעֶן מיט' 
ר אויגעָן, -- עִם מוסם זיין עָפּם אַזוֹינם-- 
װאָס אנז צוּ עֶרעָל (אֶדעֶר ווו דער ונלְדעֶר ליק 
זיּךְ אוים : צוּ דיַגן) מעֶן זאָלל עֶס קאָנגעָן אָנגעָמעָן + 
נוּר ד! קראַפֿט אי דאָ , עֶר פֿוהלט זו! מיִט דעָר 
הילף פֿוּן אוְננעֶרװנננְסְטעֶן דונגעָם יס" ריִהרט' 
עֶר מיֵט זיינע גליֶעדעֶר { מיט דעם עֶרעָלעֶר קראַפֿטד 
רוּקט עֶר זיך פֿון אוין אָרט צוּם צװויטעַן ,. מוט דעָר. 
קראַפֿט טהוט עֶר , װאָס עֶר דאַרף ; עֶס טרעפֿט 18 א 
אַז פֿון דעֶר קראַפֿט פֿליָהט פֿון אוָהם אַבּיסל אַרוֹ 
אוּג דעָמאָלט װועָרט ‏ עָר שװאַך, עֶר קאָגן ננשט 
אַרבּויטעָן, ‏ רוהרעֶן זַך פֿון אָרט  {‏ דעָמאָלט פֿאַל 
עֶר אַננַדעֶר אוּג חאַפּט זיִך אוֹיף עֶרשְט דעָמאָלט ז זע 
ד: קראַפֿט קוּמט צוּריק, 

ן זעַלבּעַ קראַפֿט , װאָס עֶר האָט געָפֿוהלט און 


אי 


שי 


ייר א אי עי יי יט 


7 יעב 


0 
1! 
0 
1 


היל 52 שוח זי קעשט = 


הי שש 
איר- :3 


ער למ 


= רענעט לבק יקנ :223 


4 : 


1 
= ש 


עינג שבת 


דער רישי ירע 


געֶװאָלט זאָגען ועָר אוּג װעָגן אונ װאָס , 
נוּר. מסירה:נפש , האָט די מוהמץ געָהאַט! 
פען האָט וְ געָװאָלטן שלאָגעָן ! אוּג זי 
וֶועָם זיִך אוֹיךְ פֿאַר איֵהר דוד'לעֶן מוֹסר 
נפֿש זיין,., נור -- זי וועָם נישט געָהן וי 
יעָנעָ מיִם אַבּעָועָם, זי וועָט איָהן ניִשט 
אַהיָיִם שלעָפעֶן וי יעָנעָ בּיי די אוֹיעָרעָן. .. 
זי װעָם נר זיך בּעֶטעָן בּיץ איָהם,.. 
בּעֶטעָן, װיַינעָן,. רי פֿיִם אַרוּמנעָמעָן אוּנ 
קוּשעָן, ײ װעָט פּועַלעֶן,., עֶר האָט זי 
טהייַל מאָל אַווֹי ליעב ! 

-- אלא ניִשט, . װולל זי פֿעָרפֿאַללען 
וועֶרעֶן צוואַמטעָן. מַיִט איָהם ! 


געָלךְ אוֹיף א דראָשקע מיט אַ בּלעָט 
האָט זי, עֶס ליעגט נְאָךְ בּיי'ן אוָהר אפשר, 
האַלבּ קדרשה-נעָשאַנק" געָלֹר., . אַװעָק 
באָרגעֶן אוֹיף פּראָצענט, װי דעֶר פֿאָטעָר 
האָט געָהיָיִסעֶן, . האָט זי ניִשט געָװאָלט , 
זי האָט. עֶפּיִם ליַעֲבּ. געֲקריִנעֶן די בּאַנקאָ: 


- צעֶטעָל, װאָס זו האָט פֿאַר ויין דרשה 


בּעֶקוּממעָן ... אוּג מיִט דעָם געָלר טאַקי 
וועָט זי אוָהן ראַטיוועֶן. . , 

פֿאָהריַנְדוּג איַן דעֶר דראָשקע איִבּעֶר 
דעָר גאַסם, - פֿעָרמאַכֿט.זי דו אווגען.-- 
זי שאָמט זיַך דעֶר נאַסס אוַן פּנים אַרײן. צוּ: 
קוֹקקען, זי ויֵלל ; קײַן. הוּנטיִשׁעָן. מעֶנש 
ניִשְט . זעָהן.. אָנגעֲלעָהְנט איִן אַ װײַנקעָל, 


, פֿיִהלט זי וי דאָס האַרץ װאַרפֿט זיַך ביי'ן 
איָהר פֿאַר שראָקק. . . 
,אפשר טהוט זי נִיִשט גלייך ? פֿאַר 
אַ יאָהרעָן  ,‏ װעָנן מעָן האָט רור'לעָן גע 
שלאָגען, . אוּג זי האָט זיִך ניִשט געָקאָנט 
טרייסטעָן פֿון עגמת נפש אוּנ האַרץ װײַטאָג, 
האָט אֹיָהר ד מוטטעָר געָואָנט, אַז עֶר 
אוז ניִשט װועָרטה אֹיְהרץָ טרעֶרעֶן, אַז עֶר 
אי אײַן אָבּגענאַרטץָ זאַך, אַ װאָרמיגץ 
פֿלױם, אַז מעָן װעָט איָהן נאָך מיַט'ן מיִסט 
אַרוֹים װאַרפֿעָן, אַז זי װעָט נאָך אַ שאַנעָרן 
אוּנ אַ בּעֶססעֶרן מאַנן בּעָקוּמטען. .. 
נור דעֶמאָלט האָט זי נאָך מעָהר גע 
וייָנם... װאָרעָן ;װעָן אַמלך זאָלס 
קוּממעָן, אַ מלך ;מיִט אַ בּריַליאַנטעָנץָ קרוין 
אוֹיפֿ'ן קאָפּף, ;װאָלט זי אויך איָהר דור'לעֶן 
נושט פֿעָרטױישט"... ,די -מאַמץָ װײַסט 
דעָן, װאָס פֿאַר אַ זיִם דור'דל זי האָט ? זי 
פֿיהלט דעָנן ?. . , עֶר װייטעָר האָט רעָמאָלם 
נעָװואָלט עֶנטְלויפֿעָן,, געָפּאַקט האָט עֶר 
זיִך ! נוּר דעָרנאָך עָר האָט אוֹיף איהר גע 
קוּקט אוּנ געָקוּקְט, בּיָו דאָס האַרץ אי 
איָהם װייַך געֲװאָרעָן... ױ האָט קיַן 
װאָרט ניִשט געֲקאָנט אַרוֹים רעֲרעָן, נוּר 
עֶר איָז צוּגעֶפֿאללעֶןן צוּ'ן איָהר אוּג האָט. ., 
-= פִּרּרוּ ! 
שוֹין דאָס טִעָאַט 
2 


רְ. פֿאַר דעֶר קאַססע 
אט לעֲעֶר; זי װיַל 


אַ בּוִלעטְ ,פֿאַר װפֿיל 


עו טרעדנעעג גע א טע גאט אע עג א אע :::::::::::::::::::5:::4::::6:::: 


זיַך ,. האָט עָר געווֹכט אומעטום, 

צוּ האָט דעֶגן נוּר עֶר דעָן אַללוַן די קראַפֿט ? 
צוּ נוּר עֶל אַלליַן רוקט זוִך, טהוט אונ ארבּייט ? 
צוּ שאָקעָלט זיך ננשט ‏ אוג װאַקסט דער בּוֹים? צוּ 
יאָגט נישט ראָס װאַססעָר מיִט אַ כֹּח אוג אַ בּעם ? 
צוּ װאַרפֿט עָם ניִשט אוּם אַזוֹינעַ פֿעסטע בּוֹימער, צוּ 
רייסט עָם נישט אָבּ אַזוֹיְעָ שטיקקער פֿעַלוען, װאָס 
עֶר, מיִט זיין קראַפֿט, װאָלט אפילו פֿוּן אָרט ניַשט 
געֲרוָהְרט ? צוּ לפֿעָן נושט. אויבּעָן אוֹיפ'ן היממעָל 
די װאָלקען, װאָס האָבּעָן איהם אוֹיסנעֶועָהעֶן וי 
אַפטאַדע ווייסע, ‏ גראָהץ אוג שװאַרצע שאָפִּמעֶן ל 
צוּ הוֹיבּט זיִך ניִשט אויף דער שׁטוֹיבּ אנ דעֶר הויך 
אוּג לאש זוך דעָרנאָך אַראָבּ? צוּ שטעָקט אונ'ם 
שטעַקקעֶן , װאָס עֶר נֹעֲמט אנן דעֶר האַנד אַרין, 
ך צוּ װאָהרעָן, ננשט אָב עָווּגרעֲרעֶר כֹּח 


אוְֹסְעָר דעֶר קראַפֿט, װאָס שטעָקט א:ן זיין אייגעֶנעֶר 
האַנד? צוּ קאָגן זיין האַנר אָהן דעָם שטעָקקעֶן אַאַ 
פֿעָסטען זְעִץ טהון ? צוּ קאָנן זו אַזוֹי הוֹיך אוּנ ווייט 
שלייעָרן אַ שטינן, וו הויך אוּג ויים עָר פֿליָהט, 
פֿון אַשלײַרעָר:שטעקקען געֲװאָרפֿעַן ? צוּ שטעקט 
אין פֿײלעַנבּוֹיגעֶן (אויבּוואָהל עֶר האָט איָהן אַללײן 
צוזאַמומעָנגעָשטעֲלט) ניִשט אַ בּעֲזוּנרערעָ קראַפֿט ? 
צו קָאָבן עָר אַללוַן אַזוֹי ייט װאַרפֿען אַ פֿײױ?. אוּג 
ַזֹי רכֿטוג טרעָפֿפֿען און ציעל? צוּ שטעכם שטן! 
דֹעֶר ‏ אוּנטעָרשיער, די איִבּריֵגעַ קראַבֿם, תאצ 
מאַמעריֵאֵל ,. פֿון װועָלכֹעֶן עָר האָם דאָס וועֶרקצייג, 
דאָס געוועָהר. געָמאַבֿט ? צוּ שטעקְט זי נישט אֵיָג'ם 
האָלץ, פֿון ועַלבֹעָן עֶס קימטעָן אַחוֹים שטעֶקקְעָן אוג 
בּויגעָן נ איַן דֹעֶר אָדֹעֶר /פֿון רעָר תיה , װאָם ע* 
האָט אלץ סטרונע אויסגעצויגע(2 


עינג 


2 == 
שָנת., 0 1 


דעָר קאַסיַרעֶר בּעֶמערקט איֵהר פֿעַרלעֶנעַג- 
הײַט, ניִט אֹיָהר אַ בּיִלֹעֶם אוּנ נעָמט זיַך 
אַליַיַן װיַ פֿיַעל עֶם קומט , 

,אוֹיף עֶרשטעָן שטאָק, זאָגט עֶר איָהר, 
רעָבֿטס.. . נוּמעָר 110'יי, 


זי אי איַן מעֲאַטעֶר אוּנ דרעָהט זיָך 
{ זי 


עֶס או"; זו לעָגט אַנירעָר ראָס בּייטעֶלע , | 


2 


= 


אַװועָק ‏ מיִטץ פַּניִם פֿון דעֶר סצעָנעָ 
פֿיִהלט , . אַז דאָרטען מוס זיין דעָה רעָכֿטעֶר 
כּשׁוּף , די אָמהץָ ענוֹרה זרה,,, עָם 
זאָלל ניִשט זיין אַזױ עֶנֹג , 'אַװֹי אוּנמאָגליך 
די האַנד אַרוים צוּ בּעָקוּממעָן, װאָלט זי 
זיך די אויעָרן פֿעָרשטעלט; על כּל פּניִם 
ועָט זי די אויגעָן צוּ מאַכֿעָן , בּיַז עֶם וועָט 
נור שמיַללעָר װעָרעָן,,, דאָ מוּם דאָך 
אויך זיין,. להבדיל ,. , אייַן ;אויסנעָמעָנם" , 
:אלַין איַבּעֶר האַקקעבֿעָטץ, אוּנ רעֶמאָלט 
װעָט זי אַיָהן שוין ‏ אָבּזבֿעָן, אַ מייל װייט 
ר א נור איַן די 

ז פֿעָרמאַבֿט די אוינעָן, נוּר אי די 
אויעָרן ריימט זיִך איָהר אַריין די מוויק יי 
אוּג מעֶן זיַנגט , אוּג ‏ מעָן. שפּיַעָלט אווי 
מרוֹיעריְג,. אַזױי װײַנעָנדיג , אַװי: פֿון האַרץ 
אַרוֹיס, אַז עֶם פּאַסט פּונקט פֿאר איָהר 
מול, פֿאַר איָהר האַרץ:װײַטאָג -, 

אוּנ די סצְעֲנץָ, װאָס האָט זי אַזױ 


געָשראָקקעֶן , הייבּט זי צינדי אָן צוּ ציַהעֶן 


יִמ װיַלל אֹיֵהֶר ויצר= 


וי אַ מאַגנעָם ; אוּם 


זיך אַלײַן ‏ אוּ האַפעָן י 


זט 
ו.= 
-טוב". אײינהאַלטען די בּרעֶמעָן , זי אָפֿפֿעַנעָן 


נדער שמראַהל 


אַזױ אָנגעואַפּט מיַם טרעָרען +י, 

( ,ס'אָפּשר גאָר קייַן גיהנם ניִשט ?* 
בּליצט איָהר אוֹיף איַן מוֹח -- נוּר דעָר 
עֶדאַנק װיִקקעָלט זיַך ניִשט וַוייטְעֶר --- די 
סצענע רייסט זיַך איָהר מיט געואַלט אין 
האַרץ אוּנ אין מוֹח אַרין, זי קאָנן דאָ 
אפּילוּ איָהר רורן פֿערגעֶססעֶן, , , אַז עִם 
רופט זיַך אָן די קאָססעל:פּױיק אָדעֶר די 
,געפֿלאָבֿטעַנע טראָטייט" ציַטטעָרן אוּנְטעֶר 


אֹיָהר די פֿיִם, נוּר אַז די פֿיַעָדעל זיַננט 


אֶרעֶר אַ קלאַרנעָט װײַנט, אֶה רעמאָלט. 


פֿיִהלם זי זיך אַזוֹי גוּם ,, : 
-- געלױיבּט אוו נאָמט, -- טראַכֿט 
זי --- װאָס הײַנט - איו ‏ בּאמת אָהן כּשׁוף 
מאַכֿעָרם אוּנ אֶהן עבודה=ורה'ס, , , אִהן 
שוקסעם אַפֿילוּ, ,, עֶס שׁטעָהן נוּר. פּאַננים 
אין סאַמיַטענעָ אוג זײַדעֶנעָ קלוידעֶר , אוג 
פּריצים שטעָהן אי געָלבּץ שטיעפֿעָל, קרומ? 
מע שװעָרטעֶן אוּג גאָלדעָנע. אוּג זלבּעָרנע 
קליַדער , , ,. אוב איַינעֶר , דעֶר שאָנסטעֶר 
פֿון זײַ, שטעהט אין דֹעֶר מיַטט אוּנ האַלט 
זַך צו מִיט דעָר רעַכֿטעֶר האַנר דאָם 


טהנעט טענטננ עגונב קאוזקהוזקליקולקרי=! 


אין די אַללעַ זאַכֿעַן מוועֶן שטעקקען בּעהאַל: 
: 0 : +חזוג ר 

טענע קראָפֿטעַןייי װאָס מעָן דאַרף זּכעָן אוּג 
געָפֿיננעָן ! 
: אב הא 3 

דער נביא מאַבֿט חווק אויס'ן געָצעֶנדיַענעָר , 
ער האָט זיך אַלוַן -- זאָגט עֶר -- אָבּנַעֶהאַקט אַ 
טנק האָלץ, ‏ אַללנן בעְאַרבּויַ , פֿון דן שפּאָנעֶר 
זיַך אַ פֿײיער געמאַכֿט, אוֹיף זויַעֶרעַ קוילען זיַך שי 
א : שי שאה האטע לייז 
אָבּגעַבּראָטעָן. .. דעָם שטוִק האָלץ האָט א 

: : 2 ישי 
מיט'ן מעֶססעַר געגעבּעֶן אַפָאָֹם, געֶשׂ א 
זיין אוַיַגענער. פֿאַנטאַזיַע ,. אונ . דערנאָך פֿאַ עֲ 
פֿאַר זיין אײַיגעבער , מעשה ידו" פֿאַר דעָם אַוַיַגעֲנעָם 
= 4 3 + וולל יו 
שטיקק האָלץ, אויף ד: קנוע אוג בּעָט איָהן וועָגעָן 
לעֲבַּעֶן אוּג טוט , הונגער א יי א 2 

רעָר גביא האָט רעָכֿט,. נוּר דעָר ויִלרעָר מע 


האָט זיין פֿהולאָואָפֿוע געָהאַט, עֶר אוז געֲוועִיעְן 
אוּג אוִז נאָך. היינט אוַן דעֶר אוְַגעֶנעֶר לאַגעַ װו 
אונזערע קינדעֶר מיַט ערע פּיפּפּעָן 1), עֶס דאַרף 
נור האָבּען עָפִּם ‏ אוין אֶהנלוּבֿקויט צוּ'ן אַקוְנד, 
טהוט שוֹין די פֿאַנטאַזיַע די רעֶשט! עֶס וועָרט שוֹין 
יז ב 8 1 טי 2 לקוישט 
געַשאָקעָלט, געקאָרמנט ,. אוננגעָשלאָפֿט, געַ 
אוּב געֲהאַלוט, 4 
אונזער היינטנגע וװיססענשאַפֿט לעֶרנט אוּנז, אַז 
אַללע. קאָרפּער בּעֶשטעָהעֶן פֿון גאַנץ דראָבּנע 
חלקים (אַטאָמעֶן), ‏ װאָס מור. זעָהַעֶן ננשט מנט דו 
אוֹיגַעֶן אוג האָבּעֶן נאָך דעֲרצוּ קין. געֶנוֶעג עֶנרעָ 
פֿערגראַסטעָר-גלעזער נִיָשְׁם ; 'ז ווייזט אוֹנז אוֹים, 
5 ײ = = = : 56 
אַז, ‏ װעָנוגסטעָנם, און דעֶר טויטעָר וועָלט, אנז 


4) קיקלא, ליאלקע. 


יש א אלש יש 


יל יב :2 
== 


7 הי 2,606 = 
יב יט :טי = 


טלעב עוואנ עי קיר יי 


193 6 עינג שבת 


יעשר ירע הע העבש 


האַרץ, עֶס מוּם איֵָהם דאָס האַרץ װײַ 
מהון, אנ עֶר זוַנגט מיִם א יאָממעָר אוּנ 
אַללע אָנטפֿעָרן אֹיָהם מיָט מרײַסט, נוּר 
עָר לאָגט זיִךְ ניִשט טריַיסטעֶן-אוּנ יאָממעָרט 
אַלץ מעָהר אוּנ מעָהר.,, 
פלוּצליַנג האָט זיִך דורך די פריצים 
מיט די פאַננעָס דוּרכֿגעריַסעֶן איָין אַלטעָר 
מאַנן ; עָר איז גראָה וי אַטוֹיבּ, נוּר א קול 
האָט עֶר װײַ אי אוּנ --- אַ פּיסטאָלעָט 
איָן דעֶר האַנד ! מיִט כּעם האָט עֶר נעָרעֶרט 
צוּם יוּנגעָן מאַנן, װאָס האָט געָיאָממעָרט , 
עָר האָט'ן עָפִּיס נעָפֿראָגט , איָיִן מאָל אוּנ 
צוויַן טאָל, אוּנ דעָרנאָך האָט עֶר נעֶחאַפֿט 
דעָם פוסטאָלעט אוּג האָט'ן דער שאָספּען 
אוֹיפֿ'ן אָרט ! 
אוּג צוּנד האָט זיִך עֶרשט אָנגעְהויבּעֶן 

דאָם ניהנם , - די פֿאָרהאַנג ‏ אוו אַראָבּ גע 

פֿאַללען אוּג -מעֶנשעָן ‏ האָבּעָן ‏ אָנגעְהויבּעֶן 
צוּ פּאַטשין מיִט רי האָנד , צוּ טיִפפען מיט 
דן פֿיִם ‏ אוּנ צוּ שרייעָן אוּג צוּ מאַכֿעָן 
משעה'נע. קולות ! זי װיַללעַן געָוויִם, מען 
זאָלל זי אַרוֹיס געֶבּעֶן דעֶן 4 ן רוֹצח , זי 

וועֲללעָן איָהן אוֹיף שטיַקער צורייסען ; 2 
וועָרט איהר פֿינסטעָר פֿאַר דוּ אויגעָן, ז 
פֿיהלט , אַז זי וועָט עָם ניִשׁט אויסהאַלטעָן אוּנ 
לױפֿט אַרוֹים פֿון טעָאַטעָר.., 


דעָרשראָקקען אוּנ אָן אָטהעָם אי זי 


קוים צוגעפֿאַללען צוּ דעֶר טהור פֿון רעָר 
אֶלְטעָרנֹם דירה, זי קאָנן צוּם גלאָקקיל 
ניַשט מרן ֶפֿפֿעָן, קלאפט זי בי עָר קלאַמקע, 
נוֹר אוּנגעָואָהנליך שטאַרק ; דאָס דיַענסט= 
מיַיַרעָל אָפֿפֿעַנט + מיט'ן קיך:לאָמפּיל אין 
דעָר האַנד. אוּג- לאָז עָם שׁיְקָר. ננשט אַראָב 
פֿאַר שרעָקק, 

-+ מלכּה'לע; 
טלכּה'לץ ? 

עֶס בּעָווייוט זיך די מוּמטעָר און איין 
העָמד: 

-- װאָס ‏ איָו. געֶשעָהעֶן, 
עולם... 

--- שרעָק דיַך ניַשט, מלכה'לע, האָרמ 
זיַך רעֶרווייֵל רעָם פֿאָטעָרם קוֹל. --- עָר איָז 
אוֹיך אַרוֹים פֿון בּעֶטט אוּנ שטעָהט א 
דער טהיר- - טרעקק דיך נישט מלבַּה'לעָ, 
זיָצט איִן שטיבּעָל, איַן שטיִבּעֶל איַז עָר 0 
בּיִן געָוועועֶן ביין איָהם. , . עֶר האָט אַ מול 
פֿון אַגוֹ , אפשר 0 גילרעֶן געֶוויננעָן . 


װאָם איִן מּיִם. אײך , 


רבּוֹנו של 


אוִן עֶטליכֿץ טאָג אַרוּם אֹוָו דור פֿאַר 
נאַֿט אַרוּמגעָגאַנגעֶן איַן שטוב אוג װײַטעֶר 
געֶקלאָנט זיַך, אַו עֶס איו איָהם רוּשנץ, 
אַז מעָן האָט אֹיָהן לעֶבּעֶנריַנעָה הייט אין 
אַקבר אַרין ‏ געֶליַיגט , ,.. אוּנטעָרװײיליבֿטס 
איִז צוּ'ן אֹיָהם צוּגעָקוּמטען מלכּה, זי האָט 
איָהם פֿעַרװאָרפֿען די האַנד אוֹיפֿ' | האַלז : 


תולווע אטאל סעטאט טואהאוהאוההאהאגיישא350, גיפרצפטראצמיט-צענעובכט. 


אַללעָם אָבהעָנְגנֵג פֿון דעָם סוסטעָם, לויט װעָלבֿעֶן 
די אַטאָטען האַלטעָן ן זיַך אנינם בּייִם צווינְטעָן , טהויל 
װוַללעך אשילן אוֹיף דעָם אַנגענעֶם אוֹפְן אוֹיסטיוטשעָן 
די עֶרשיינוּנגעָן בּיי פֿלאַנצעָן אוּג טהיָרֹעָ,. נוּר פוי 
ז סיי זוכֿעָן טור דעֶן אונטעָרשיַעד צווישעָן קאָרפער 
שוין טוַעפֿעָר, בּשעת וועֶן אוּנזעָרעָ קינדעָר אוּג דעֶר 
רער מענשׁ בּעֲמעֶרקעֶן פֿאָרעֶרשְׁט דו קאָלער אונ 
דעָרנאָך קוֹים ד! פֿאָרם פֿון דֹעֶר. זאַך ! אוּג מיונען, אַז 
אַלץ העָנגטאָבּ ‏ פֿון דער לאר אָדער. פֿון דער 
פֿאָרם, װאָס די זאַך האָט, 

אַ קיַנד, װאָס בּרוִהט זיִך. אָבּ. און פֿײיעָר קרוגט 
מוֹרא פֿאַר אַללעָם, װאָס עֶס אוו רוֹים ; וועָנן עָם 
װאָרט שוֹין אוֹיף צוּ שמאָמשקען שטוין אוּג בונן, 
שּוָהט עֶס נאָך בּיים פֿונגעָר, ווייל עֶס אוו אָהנל;כֿעַר 
צוּ רֹעָר בווסט.,. : : : 


בּכלל אנָז דעָר וילדעֶר מעָנש, וו אויך אוּנזעָרֹעָ 
קונדעֶר. אוג. אונגעִילדעֶמְעָ מעָנשעָן,. זעָהר ליכֿט 
צוּם פֿעָרגלײכֿעָן אוג זעָהר ש ועֶר צוּם אוּנטעָרשנַעדעָן י 
קוֹים געֶפֿונט מעֶן עָפי אנ אָהנל;פֿקיּנט פֿון אינן 
זאַך צוּ דעֶר צווויטעָר  ,‏ אוו עָם שׁוֹין דאָס זעַלבּע, 
אַ בּאָרשטעָל האָט האָהר אוֹג אַ קינר האָט האָהר , 
אנ אַ בּאָרשטעָל אויִן אוֹיסגעֶציַיִבֿעֶנְטעָ פּופּפּץ { ביים: 
װיַלרעָן זעָננעֶן דו װאָלקעַן סטאַרעָס. פֿון שאָפטען ; 
ביי'ם פּראָסטען פֿאָלק האָרט מען גאַנץ אָפֿט אַואַ. 
געשפּראָך: , װאָס האָט דֹעָר דאַקטאָר פֿעָרשריַבּעָן 7", 
,אַ װיים פֿלאָטעָלעָי .., אנ מוַר אויך אָבּ אַ בל ? 
מיין יּנגעָל האָט אוֹיךְ היץ". די רפואה, מיונען זיַ, 
שטעקט איַן דער קאָלוֶער, אָדער, על 4 פּנים , אל 
יעדע רפואה. מוּו. האָבּען איֵהר קאָליער . דו װונלרע: 
מעָנִשעָן , . װאָס האָבּעָן דאָס עֶרשְׁטעָ מאָל בּיי ר 


רה 0 
5 


עיננ שבת 2 


צוּגעֲבּוֹיגּעָן דאָס בּרַעֶנעֶנדיִנעָ פנים צוּ זיינ 
אוֹיֶערעַן אוּנ מיִם אַ ציִטטעֶרדיָג אי איינגע: 
רוימט : --- װעָלל:טיַר געָהן איַן. טעֲאַטעָר 
אַרײן ? אַ יאָ דור'ל, 
עֶר האָט זי אָנגעָהאַפּט, אױיפֿגעְהויבּעֶן 
אוּג. אָנגעהוֹיבּעֶן מיִם איָהר אַרוּמטאַנצעֶן 
איִן שטוּב.,. , 
אי מיט'ן טאַנצען הוימט זי אֹיָהם 
צוייטעָר איין : = 
--- אַז דוּ װויַלסט , מאָגסט דוּ אויסטהוּן 
דעָן טלית קמן, 
-- נאָך װאָס ? פֿרעָגט עֶר פֿערװינדעָרט, 


סאאכ יו 


----2:000:6ייי--ה 


ש. ראפפאפארט. 
דִי כָּתָבִים 


- אן. אַקלײַן נידעָר!ג ציממעָרריל אויף 
אין אויבּעָרשטיביל אין געָועֶסעָן אַ יור פוּן 
אַ יאָהר 55-0; אַ דאַרעָר, מיִם אַ 
לאַנגעָר נאָו, גרויסע אוינעָן, ‏ געֶריִכֿטע 
בּרעָמעָן אוּג א בּרייעֶן געָקנייִצטין שטעָרין 
אוּנטעָר אַ פֿ; עֶרשמאָלצענע נֶר יאַרמולקא, אוּג 
מיט - אַ פּאָר לאַנגע, ‏ דיננע פאוֹת, װאָס 
האָבּעָן זיִך אַראָבּעֶגלאָועֶן אין דו זייטעָן בי 


צוּ דער צופֿלאַססנער 6 

ראָס איז געָוועֶן. יעַנקיִל עֶטיִל'ס, דעֶר 
קאַלינאָװעֶר קרעֶצמעֶר, ארעָר -- ירע 
געאָגט -- רעֶר קאַלינאָװועֶר קרעָצמַעָר 
מאַן, 

דאָס ציַממעריִל איַז געוועָן קליון אוּנ 
האַלבּ פֿיִנסטעָר , זײַן מעֲבּעָל אי בּעָ 
שמאַננען פֿון אַבּעֶטיִל, . אַ קלײַן ‏ טיִשיֵל , 
אַ בּאָנקעָל. אוג . איין ן אַלמעֶר מיט ספֿרים , 

יעַנקִיַל איַן געָועֶסעָן בּיים טיש, 
פֿערטיפֿט אין אַנרוֹים ספר , עֶר האָט זיך 
ניִט געָריָרט פֿוּן אָרם ; נוּר פֿון ציים צוּ 
ציִיט פֿלעָגעָן זיך בַּיי איָהם רי קנייצעָן 
אױפֿין שטעָרן אױיסגלײיבֿעָן דעֶר פֿעָרטראבֿ? 

מְעֶר בּלוק פֿלענט זיִך אָבּרייסעָן פון ספּר 
אוּג קוּקען אין פֿעָנצמעָריל, דורך װועֶלעֶן 
עֶם האָט וי מעָהר נישט געָעָהעָן ‏ װי אַ 
שטיק בּלאָער הֹיִממעָל: בּאַלר אָבֹּעֶר 
פֿלעָגט זיך דעָר שמעָרן נאָך שטאַרקעֶר 
פֿעָרקנייצעָן. אוּנ" די אויגעָן צוּריִק אָנהײַבּעֶן 
לויפטן איַבּעֶר די קליינעָ אוֹתיוֹת פֿוּן דֹ 
עָדיִבֿטע שׁוּרוֹת איַן אַ גרויסען ספר . 

אפשר אַ שעה אוו גְעֲזעֶסעָן יעֲנקיל 
איִבּעֶר. דעָם זעַלבּעָר בּלאַט, בי דֹעֶם 
זעֶלבּעָן ענין, מאָס עֶר האָט עֶטליכֿע { מאָל 
איִבּעֶרגעֶטראַכֿט, ענרליך , ניט אַראָבּלאָועָנ: 
דיג די אוינעָן פֿון ספר, האָט עֶר זיך 
לאַנגזאַם אױפֿנעָהױבּעָן, געֶגעֶבּעֶן אַ טריסט 


וווהניי,,,,,,,,,ע,.,,,,ש,,אײכן). "יי 


אַיראָפּעַעֶר בּעֲקוּמעָן אִייזעֶן אוִן בעָשטאַלט פֿון נאָג עֶל, 
שלוססעָל אָרעֶר רונגעָן ++. האָבּען זיב עָם פֿעֲרוויַעָט { 
אַז די עֶרר גיָט אָבּ דעֶן זאָמעֶן יט אַזוֹינע פּראָצענט, 
וועט זי מיט נאָגעָל, שליסטעל אוּג רוַנגעֶן אוֹיך דאָס 
זַעלבּעָ טהוּן . 
אוּג --- אזיבּ אַלץ האָנגט אָב פֿון דער אָהנל!כֿעַי 
-קייט, אוז קינן װינדעָר ניַשט, אַז בּיי דעֶר קלעָנסטעֶר 
אָהנל;כֿקײט פֿון א מענש בּיז א טהיַעֶר -- האָט מעָן גע 
גלוַבּט, אַז עָר איַז אַ בּער, אֶדעֶר אַ ליב , לויט דעָם צוּ 
וועלכֿעַן עָר איַז אננגעָרליִך (מיט'ן האַראַקטעָר) אָרעֶר 
אוֹיס עָרליִךְ (מַיּטין פנים) אָהנּליך געֲוועֶעֶן; נאָך זיין 
טויט , האָבּען זיינע װייבּעֶר אוּנ קיַנדעָר נישט געטאָרט 
עָססעָן לויבּעֶן אָד עֶר בּעָעָרעֶיפֿלינֵש , ווייל זי װאָלטען 
געגעֶסטעֶן זייַעֶרעָ קרוֹבים.,, בי גאַנצע שטאַממען 
וועֲרעָן פֿעָרשנעדעֲנעָ טהוערעָ געָרעֶכֿעֶנט פֿאַר , אָבוֹת" 


אוּג דאָס טהיער ,. פֿון װועלכעָן מען קומט אַרוֹיס , איִז 
,ט אָ טעָם" (היַיְלוָג, פֿעֶרוועֶרט) אוּג מעָן טאָר עָם 
אוִן דעָם שטאַמם ניִשט טוֹיטעָן, ניִשט עֶסטעָןנ 
אלל אַלטעַ נאָמעָן פֿוּן מעָנשעָן האָבּעֶן דעָריֵבּעֶר די 
בּעְדייטוּנג פּֿן טהיַערֹעָ, אַ געװיססע צייט האָט מעַן 
געהאַלטען און אַיראָפּאַ אַגעָו זיססע פֿלאַנץ , עָאוּפי 
דאַזיאַ" פֿאַר געֲווֹנד צוּ די אוֹינעָן, װייל אוְהרעָ 
בּלוטהעֶן האָבּעֶן דו פֿאָרם פֿון אויגעָן. 

בּיי דעָם ווילרעָן מעָנש שפּעלט דעריַבּעֶר נוּר 
קאָלוַעֶר אוג פֿאָרם דו ראָלע.. עֶר מונט אַז פֿערט:ע 
דעֶנעַ קראָפֿטעָן האַלטעָן זיך אנן פֿעָרשיערעָנץָ פֿאַרבּעָן 
אוּג. פֿעֶרשוַעדעֶנעָ פֿאָרמען . 

טהײיל באָל װולל עֶר מאַכֿעָן נאָך עָפַּיִם בּעָם- 
סעָרם. אוּג. שטאַרקעָרם פֿאַר דער נאַטוּר{ עָר װײלס 
פֿעראַײינג עֶן אוננגעַ פֿאָרטעָן צוּ זאַממעָן + געמען 


6 
: 
/ 
ו 
0 
: 
0 
יש 
אש 
א 


מט 


| 


/ 
ו 


בּענוּצעֶן,. אוֹיס: בּעָטלעַן 


2 : עונג שבת 


צוּ .דעָם - אַלמעֶר, 
נאָהנט בַּיים מיִש, האָט אַרױס געָנוּממעַן 
פֿון אַ נאַנצעָן הויפֿעָן . צוּװאָרפֿעָנע , פֿעָר: 
שריִבַּעָנעָ, ‏ גרויסע ‏ אוּנ קליינץ שטוקלוך 
פּאַפִּר , געָלעֶגט זײַ אױפֿ'ץ טיַש, האָט זיַך 
געָוָצְט אוּג ‏ װיִדעֶר.. פֿעָרטראַכֿט אינּעֲר'ן 
כפר ,. איַן אַװײלע אַרוּם האָט עֶר געָנוּממעֶן 
די פּאַפּוַרעָן, האָט זיַן לאַננזאַם פֿאַנאַנדעֶר: 

געֶקְליִבּעָן,. . אױסגעקנײיַטשט, ‏ צװזאַממען 
בא דוּרכֿנְעָקוּקְט , האָט אױפֿגעזובֿט 
;דאָס לעֶצטע ניָט רעֶרשריִבּעֶנעָ בּלאַט, אוּנ 
האָט צוּנעָריִקְט צוּ זיך דעָם טיִנטעֶר מיט 
דעֶר געֲנועָנעֶר פּעֶן אוּנ האָט געָשוּינר 
אָנגעהוֹיבּעֶן צוּ שרייבּעֶן , 

-- יענקול! יַעַנקיִל!--- האָט זַך 

דעֶרהעֶרט פּֿן אונטעָן אַ געָזוּנטֹץָ װייבּעֶרשעַ 
שטומטע 

יַעַנקיֶל.. האָט זיִך. אױפֿגעָחאַפּט.. פֿון 
שטהול, וי צוּם לױפֿעָן. נור עָר איו גע: 
בּליִּעָן. אַזוֹי ‏ שמֿין ‏ אַיינגעֶבּוֹינען א 
פֿיַש, אוּנ , יניִם עֶנטפֿעָרעֶנְריָג , האָט עָ 
ווייטעָה. אוּנ ‏ נאָך געשונדעָר ‏ געֶשׁרוּבּען 

יינ קיל! ו מַעָן | קעַן זיַך איָהם 
ניִם דעֶררוּפֿעָן ! -- האָט זיך װויַדעֶר דער 
הַעָרט די לע שטיַטמעָ, שוין העָכֹעָר , 
מּיט . צאָרן , 

יעַנקיִל האָט זיִך גיִך אויכנענלײבֿט, 
האָט אַװאָרף געָטהוּן רו פּעָן אוּג אי עֹעָ: 


װאָם איַר געֶשטאַנעֶן 


שוויַנר אַראָבגן עלא עֶן איִן קרעָציִם -- אַ גרוי 
סע בּלאָטוגע שטוב,, פֿעָרפֿױלט, פֿולל מיִם 
פּויערץ, װאָס האָבּעָן געָרעֶרט אוּג געָטוּמוּלט, 
עֶוֹל, די קרעָצמעָריַן -- -אַ ניַדריִנעָ ריקע 
יוּרעֶנע, איָו געשטאַנעֶן בּיים שעָנק:טיִש אוג. 
געָמאָסטעֶן בּראָנפֿעַן , 
יצנקיל אוַן . צוּגעָנאַנגעָן ‏ צום שעֲנק? 

טוֵש. נור דאָס איַז שׁוֹין ניִט נעוועָן רעָר 
פֿריַהעֶרדיָנעֶר יעֲנקִיֶל  :‏ זיין ‏ פּנים, / אויף 

װעָלבֿעָן עֶס האָבּעָן זיַך נאָר װאָס אָבּנעָ: 
שפּוגעָלט. הוֹיכֿעָ. געָראַנקעָן, - אי געָוועָן 
יְעֶצט פֿערבּיטעָרט, עֶרשׂראָקעָן { די גרויסע 
פֿעָרטראַבֿטץ אוינען האָבּעֶן געֲקוּקט מיִט אַ 
געֶבֹּעֶם, רחמנוה'ריָנ, 

--- קוֹים אַמאָל ! -- האָט זוך אָנגעָרופֿעַן 
מיט בּעם רי שעָנקערעֶן --- פֿעָרקריבֿט עָר 
צוּ ‏ זיִך אַרוֹף, . קעָן מעָן זיך איָהם ניִט 
דעֶררוּפֿעָן. ., נאַ, ‏ נעֶם אוּנ פֿאָר אַריַבּעֶר 
טיט איִוואַנעֶן צוּ איָהם איַן דאָרף, עֶר 
וועָט ריר געָבּעֶן אַ ור פֿלאַקם ... זאָלסט 
אָבֹּעֶר זעֶהעֶן, װאָס עֶר ווֹעָט ריר נֹלֶבּעָן , 
העָרסט ? וועֶסט דאָרמען - איבּעֶרנעֶכֹטיגעֶן 
בּיים שוֹחט אוּנ ועֶסט מאָרגעֶן בּרעֶנגעָן 
צוטראָגין , 

יענקיל האָט זיך ; נאָך מעָהר אֵיינגע? 
הוֹיקעָרט, ‏ זיין פֿנים ‏ איַז געֶװאָרעֶן ר 
רחמנוֹתּ'דיִנעֶר אוּנ עֶר האָט אַרוֹיסגעָשטאַ 
מעָלט שטֿיל; 


יי ,,. -=-=-==-== = 
גרעב בא טאג גע נפעזעגעראיענעאעהואעסטאר דעננ-שטטצעוונרצעקצרטעגר גנ :עבצ ומצע גנאל = 


דאָס שאָנסטע אוּג דאָס בּעֶסְטעָ פֿוּן אַללערליַ מינים 
אוּג מאַכֿעָן דעַרפֿון ‏ אוינם ! זיין אורעָאֵל האָט גע 
קאָנט זיין : רער עָקק פֿין װאַללפֿיש, דוי גע פֿון 
אַ ליב דו פֿסם. פֿון אַ בּעָר, אוֹב אַ קאָפף, פֿון 
אַ שאָן וײיבּ--- גאַנץ אָפֿט האָט מען. פֿעָרגאָטְטעָרט 
דוּ געשטאַלט פֿון אוין עָלעְפֿאַנּט מיִט פֿלוגעָל. פֿון 
אַיון אָדלעָר ! אוג הונרעֶרטעָר, אוּנ ‏ טוֹיזעֶנְדעֶר 
יאָהרעֶן האָט ד! קונסט אזוינע פֿאַנטאַזיעֶן געשניצט,., 
אוֹג עִם . אנ גאַנץ נאַטורליך, אַז קוֹים אוו דֹעָם 
װַלרעַן מעֶנש אַרוֹים עָפּיִס שראַקלוכֿס אונ שטאַרקם 
פֿוּן דעֶר האַנד, ‏ אנז עָר אַלײן נחפּעל געװאָרעֶן פֿאַר זיין 
אייגעֶן װעֶרק, אנז עֶר געפֿאַללעָן. אויף דו קננע אונ 
האָט פֿעָרגאָסטערט זיין. אוְגעֶנעָ אַרבּיַיַט ; וייל אנן 
דער פֿאָרם שטעָקט דו קראפֿט, װאָס מען קאָנן 
, אויסװויונעֶן :7 אויסקניַעֶן יי, 


נוּר. סיי װן סיי אַלץ איז אַ פֿאָום, אוּנ אַללץַ 
פֿאָרמעֶן זעֶנֹנֹעֶן נאָסטעָן, װאוּ. עֶס האַלטען זיַך די 
אַללְע קראָפֿטען , װאָס בּעָווייועֶן זיִך אוּג שרעָקקעֶן 
איָהן פֿון אַללְעָ זייטעָן ! : 

וואוּ עֶר װאַרפֿט זיינע אוֹיגעֶן,, רייסעַן זִך אַרייס 
פֿוּן דער עֵרר פֿעָרשוַערעֶנעַ געֶוויִקְטעַן; דאָם קלעֲנם. 
טע בּיימעָל טרייבט זיינעָ װאָרצלעָן אין דעֶר עָרד 
אַריין טיעף, טהייל שפַּאַלטעֶן דוֹרך ‏ שטין נֹעָר; : 
דאָרם שפּרינגט אַראָבּ אַ שטוק עָרר פֿון אַבּאַרג 
אנן יעָנעֶר זייט רַעָדט עָפיִם אוּנ רוישט דער װאָסר 2 , 
דאָ װייטער בּרוּבט אוֹנ בּאָוֹעֶרם זוך אַ טייך --- איַן 
אַללעָ זייטעֶן זַעֶנְגעֶן פֿולל בּעָהאַלטעַנץַ כּחוֹת, אוּג 
עָר קוּמט צו'ץ. אַפֿעַסטץ רעה , אַז אַלץ , װאָס עָר 
זעָהט, אוו נאָסטעֶן, וואוּ עָם אָרנָן בּעְהאֵל. 
טעֶנעָ רוּחוֹת אוֹנ גְוימִטעֶר! אוּ: אַוהא ראיה -- דצ 


עונג שבּת 204 


-- איך בּיַן,... ניַט ‏ קיין גרויסעָר 
מבין , .. איַך װעָל אפשר .. . 

נוּר רי שעָנקעריִן האָט איֵהם איּבֹּעֶר= 
געָשלאָגעֶן . 

-- {וועָסט אפשר"! װאָס וועֶסטוּ 
אפשר --- האַ ? וועֶסְט אפשר אַ מיהה משונה 
אַיינעֶמעֶן ? אוֹי, לֹא. יוּצלח! צוּ װאָס דוּ 
זאָלסט זיַך ניִם צו ריָהרעָן -- פֿיַרסט דוּ דאָך 
איִבער ! צוּ װאָס דוּ זאָלסט זיַך ניִט נעָמעָן , 
מאַכֿסט. דוּ קאַפױֹױר מיט די פֿיַם !.,. 

יעַנקִיִל האָט טיט אַפֿעֶרבּאָרנעָנעָם 
זיפֿץ אַ קוּק געָטהוּן אוֹיף דֹעֶר מיַר פֿוּן זײַן 
קאָטמעָרל. 

-- אַאַ! עֶס ציָהט דיִך שוין אַהיִן 

קוּקסט שוֹין ? דאָרמעֶן איז װאַרעֶמעֶר 
אֵיי, אַז נאָטט װאָלט מיך אױסגעלייוט א 
דיַר מיַט צװאַנציָג יָאָהר צוּריָק, װאָלט איך 
אפשר געָוויִסט, אַז איך לעָבּ אוֹיף דעָר 
װועָלט ! 4 

יעַנקיַל שוויגט , עֶר רְיָהרט זיַך ניִשט 
פֿון אָרט , 

נבּ, װאָס שטייַסט דוּ? דעָר נוי װאַרט 
דאָך ! נעָם שוֹין, יייִמעֶנֹעֶר גוֹלם, חאַפּ 
אוֹיף ריַר ראָס פֿוטעֶר , אוּג פֿאָהר ; אֶבּעֶר 
געָדעָננק זשע, װאָס איך זאָג דיַר + זעָה, דאָס 
צעָהנטע מאָל זאָג איַך דיַר, זֹעָה , עֶר 
זאָל ריַר געֶבֹּעָן סחורה, ניִט קאָסמרץ ! 
װײַסט א ר, א אט ייט ,5 יי א יי יי אַז אַנױֹ. איז אַ גנב, בּפרט 


קאָרפּעֶר זעָננעֶן ננשט און אובְּגעַ בּעֲולָגונג, עֶרשט 
אנ דעָר שטנן ‏ געפֿלוױיגעֶן, פֿון 8גינסט (אַ ווונד) 
עַיאָגט, צוּנד ליַענט עֶר ווו אַגוֹלם, װן אַטויטעָר.., 
גי מאָל איַז דאָס װאַססעֶר רוּהיָג אוּג טוֹיט, טהונל 
מאָל אֲיַז שטילל אוּג שטוּם דער װאַלד, 
מיַר האָבּעֶן שוֹין דעָרמאַנט , אַז דעָמעָלט אנז 
גאָך דער מעֲנש ניִשְׁט אַחי שמאָלץ געָוועָועָ װײ 
היינט ! פֿעָרקעָהרט, עֶר האָט זיַך געֶגעֶן דעֶר נאַטור 
געפֿיַהלט װ! דעֶר שװאַכֿסטעָר װאָרם ! עֶס האָט זיִך 
איָהם נאָך ניִשט געֶהלוֹמט, אַז עֶר וועָט אַמאָל 
איַבּעֶר אַללעָם העֲרשעָן, אַללעָם רעָגוליֶערעָן, אַן 
עָם וועָט זי און אוָהם אופֿװעֶקעֶן אַ װײַללעָ. , װאָס 


זנעט זיַך 'אויסגיַעסעַן איַבּער דעֶר גאַנצעֶר עָרד אוּג 


אַללע אנְהרְעַי כֹּחוֹת זועָללעָן זיין זיינע משרתים. .. 
דעָמעֲלט אנז עָר נאָך געַשטאַננעַן געָגעֶן דעָר נאַטוּר 


נאָך, . אַו עָר ניַם דאָס פֿאַר אַיין אַלמעֶן 
חוב.... : 

רעָדעָנריִג , האָט זי איָהם דעָרלאַנגט 

אָס פֿוטעָר אוּנ דאָס היִטעָל , יַעַנקִיִל האָט 

ך אָנגעָטאָן אוּנ איָז אַװעֶקגעֶפֿאָהרעָן . 

אויף מאָרגעָן, - אַזיַַגעֶר צװעָלף בי 
מאָג  ,‏ אי יענקיל אַרײן ‏ אין רֶע 
דוּרבֿגעֶפֿרױרעָן , פקרמאטט, בּעָרעָק 
מיִט שניי, אוּנ מיִט אַ זאַק אויף די פּלניצעם 

-- געֶשוויָנד געקוּמטען ! ניטאָ ואָס 
צוּרעֶדעֶן ! -- האָט איֵהן עָטיֵל בּעֶגעֶגיָנט =- 
נאָך דֹעָם מלאך ר דאַרף מען דיִך 
שיִקקעָן ... נוּ, ווייו אָקאָרסט , װאָס האָסטוּ 
דאָרטעָן געָבּראַכֿט ! 

נוּר וי זי איז צוּגעָגאַנגעֶן צוּם ואַק, 
האָט זי זיַך אַחאַפּ געֶטאָן פֿאַר'ן קאפ 

-- נעוואַלד !! גזלן !! אָט. דאָ. איָו ֿ 
6 רוּבּל פֿלאַקם ? ! אַיי, אוֹיססגעֶריִעֶן ש 
וועָרעֶן ! גולם ! װאָס האָסטוּ דאָס געֶבּראַֿט +: 
דאָס איַז דאָך קאָסטרע!! נאַרר ! נאַ5 
אַיאַר !!-- האָט זי געֶשריַעֶן אוֹיסעֶר זיך , 
אוּג אויסג; עֶשטעֶלט בּיַַדעָ פֿױסטען . 

יעַנקִיֵל איַז ‏ געָשמאַננעָן . װי אַפֿעָר- 
משפּטעֶר , מיִט אֵיין אַראָבּגעָלאָשעָן קאָפּף 
אוּנ האָט געֶשוויִנעָן, עטיל האָט געֶשרִיְעָן, 
געָשאָלטעָן ‏ אוּנ עָנדליך אַ געֶשריי נעטהון 
מיָט האַסס. 

נוּ, שטייַסט נאָך ?. אַװעָק פֿון מיינעָ 


א יש א א א אוּנגעֶלומפּעָרט, . . אוּג ‏ דערוֹבּעָר 
האָט עָר אַלץ פֿעָרגאָטטעֶרט , ווייל אַלץ האָט = 
געֲרוֹאָהט, עֶר האָט זוך פֿאַר אַללעֶם געָשראָקקעֶן ! 
אוּג דעֲריִבּעֶר האָט עֶר אועָרֿלל געֶועהעָן נאָך 
מעָהר וו איינפֿאַך לעֶבּעָן! 

עָם אוַז שוועָר. זיַך פֿאָרשטעַללעֶן, וו אַװױ 
דֹעֶר עֶרשטעֶר מעָנש,. מיט'ן נאָך פֿעָרשלאָפֿעָנעָם 
אוּג. טונקעלעָם שכל, האָט זוָךְ געפֿוָהלט אויף דעֶר 
אוּנבּעֶקאַנטעֶר ; װואונדעָרלוֿעֶר װעָלט, מיַט איַהוֹעַ 
טויזעָנהעָר בּעָהאלטעֶנע ּתּוֹת , װאָס לאָקקעֶרן אוֹית 
זיין לעֲבּעֶן, דאָס ,. װאָס אוּנזעֶר יונגע קוַנדעֶר אָדעָל 
אָלטעֶרעָ גור אוּמגעבּילרעֶטע, אָדעֶר געְרועָועָ 
מעֶנשען , פֿוּהלעָן, . בשעת זי בלייבּן אַללוַן אוָן 
דער פַֿנסטעָר , קאָנן אונז געֶבּעֶן קוים דו שוואַכֿסטע 
פֿאַרשמעללונג פֿון דער שרעָקק , װאָס רעָר ערשטקָל 


: 


= אבו 


= 


: אי = 


8 2 ר 4 = א = 
בא 177 2קאט קו עלאער :2 


ישש 2 


3 = 


= די יי 


206 לג 


אױיגעָן, גולם! עֶר 

קאַליקע !! 
יעֶנקיל האָט זיַך שמיל אַװו 

צוּ זיִך. איִן ציָממעָרל, 
שטילל איַז עֶר אַריַיַן איַן ציִממעָר, 
שמיל איז עֶר. צוגענאנגעָן צוּם טיש, האָט 
זיִך אָנגעֶלעָהנט אוֹיף איָהם, האָט אוּנטעָרגע= 
שפּאַרט די קאָפּף מיַט די האָנד אוּנ פֿעֶר 
קוקט זיַך אוּממוּטיָג איַן פֿענצטעָר. כּמעט אַ 
שעה איָו עֶר אַזוי געשטאַנען איַבּעֶרגעֶבּוֹינעֶן 
ניַם ריָרעֶנדיָג זיַך פֿוּן אָרט, עֶר האָט צװײי דריי 
טאָל אָבּגעָוופֿצט ‏ טיַעף אוּנ פֿעָרִשטיִקט , 
אוֹפֿץ טיש אי אַלץ געָוועָן, װי עֶר 
האָט געֶלאָועֶן, נוּר רי פּאַפּיַרעָן האָבּעָן גע 
פֿעָהלט, יֶענקִיל האָט דאָס ניט בַּעֶמעֶרקט 
אוּג אוו אַלץ געָשטאַנעָן ,אוּנ געָמראַבֿט, - 
עָנדליִך האָט עָרְ . זיַך אַקעָרגעֶטאָן, איז צוּ. 
געָנאַנגעָן צוּ דעָר אַלמעֶר אוּנ האָט זי גע 
װאָלט עָפֿעָנעָן. פלוצלונג האָט עֶר בֹּעי 
מערקט אוֹיף. דֹעָר פּאָרלאָנץ אַ שטיקעָל 
פֿעָרשריבּעֶן פּאַפּיִר . עֶר האָט עָס אויפֿ: 
געֶהוֹיבּעָן, אַ קוק געָטאָן, איַז צוּגעָנאַנגעָן צוּם 
מיִש, אוּג,דעֶרועָהעֶנריָג, אַז דָאָרטעָן זיינעֶן 
ניִטאָ די פּאַפּירעָן, האָט עֶר זי געָנוּממעַן 
זוּכֿעָן טיט גרוים אוּמרוּה, עֶר האָט אויפֿ; 
געֲהוֹיבּעֶן דאָס ספר, איבּעֶרנעֶקוּקְט אוּנ 
איבּעָרנעֶשאָקעָלט אַלץ , װאָס אט געֲוועֶן 


אופֿן טיש -- די פּאַפּיַרעָן זײינעָן ניִט געָוועָן. 


װאַרט נאָך, דער 


עֶקְנעֶשלְעֶפּט 


א 


מעֶנש האָט געָהאַט פֿאַר דעֶר נאַטוּר ! 

דו איִרעָע, אַז אַללעָס לַעֶבֹּט 
גאָך אַרום אין אוּנזעֶר פּאָעָזיַע, װאוּ ד! בּוימעֶר 
האָבּען צוויִשעָן זיך סוֹרוֹת, דו -טײבֿליך שמוּעָסע 
מוט דעֶר לבנה, דער הוממעל װוײַגט מיט טרעֶרעֶן 
וכו וכו" זי אי אזיך נאָך ניֵשט און גאַנְצעֶן אַרוים- 
געטריבּען פֿון דער פֿהולאָזאָפֿו ! אַסך רעָכֿעֲנעָן : 
אַז לעב שטעָקט אנבּעראַלל,- וֹואוּ. מוַר. זעָהעֶן 
קראַפֿט אוג בּעֶועֶגוּנג, 

אוג קראַפֿט אוּג בּעוועָנוּנג האָט דער עֶרשטעָר 
מעֶנש געועָהעֶן גענוּג אַרוּם זיַך! 


,- װאַלגעֶרט זוּך 


היינט ‏ װײַנסען מיר , אַז אין דֹעֶר נאַטור ווֹערט 
כַּייַן זאַך נישט פֿערלירען ,- דעל קלעַנסטער שמויב 
געָרט נוֵשם צוֹ ניִשט! די פֿהוווק לערנט אוּנו, אַן 


2 


: 


שבת 


טע 


-- װאָהין האָבּעָן זְיי געקעֶנט אַהינקים? 
מעָן? אַיַך .האָבּ זײַי, דוכֿט. יך, 5 
אוופץ טיש -- האָט עֶר אַרױסגעֶרעֶרט פֿאַר 
וַך. 1 

מיִט ציַטטעָרעָנרץ האָנד ‏ האָט עָר 
איִבּעֶר ‏ געװאָרפֿעָן ‏ -אַללץָ ‏ ספרים איַן 
אַלמעָר -- ניַטאָ ! עֶר האָט ‏ איַבּעָרגעֶקעָרט 
אַלץ,, װאָס עָם איז געװעָזן איַז ציִממַעָריַל--- 
אוּמזיסט ! די פּאַפּריַן זיינען עָרגיִץ . אַװועָק 
געָקוּמטעָן. 

דאָס 'האַרץ האָט בּיי יעַנקלעָן שטאַרק 
געָקלאַפּט, האָנט. אונ פֿיִם האָבּעֶן איָהם 
געָציִטטעָרט,, עֶר איז געֶבּליֶעבּעֶן איַן מיט'ן 
צוַסמעָר, . װו! פֿעָרשטײַגעָרט, טיט נרויס- 
אױפֿגעריִססעָנע אויגען, בּלייִך אוג עֶרשראָקעֶן: 

-- אפשר האָט זי זי געָועָהעָן ?, .. האָט 
עֶר עָנרליַך. אַרױסגערעָרט מיט אַציַטטעָר: 
עֶנדעָ שטיממע אוּג האָט זיַך געָוועָנרט צוּ רעָר 
מיַר . נוּר עֶר ‏ אוָז גי אַרױסגעָנאַנגעֶן, עֶר 
האָט װיַרעֶר אֶנְגעַ רש פען, ֶשל 
מאָל אי עֶר אַזױי צוּגעָגאַנגע 
אוּנ יְעָדעָם מאָל האָט עֶר 
געָקעָרט צוּרִיִק אוּנ נאָך אַ 
אַ מאָס איִבּעֶרגעקוּקְט אוּג איַבּעָרגעֶזוּכֿט איַן 
יעָדעֶן װיַנקעָלע ענרליך האָט עֶר זיִך געַ= 
מאַכֿט אַ האַרץ.. אוּג : איַז אַראָבּ. איִן שעָנק 
אַרײַן. עֶטיֵל האָט געָנרייט צוּם מַישׁ אוּנ 
האָט איָהן ניִט בּעָמעָרקט. 


4 04 אוּם; 
מאָל אונ װויָרעָר 


דאָס אַללעס , װאָס װועָרט אוּנז פֿעָרשװאוּנדען , וי 
למשל אַָלײכֿט װאָס האָט אוֹיסגעָבּרעָנט ; װאַססלר , 
װאָס האָט אוֹיסגעָפּאַרעם ; אַ זאַך װואָם אֲיָו צישטױבּט 
געֲװאָרעֶן , אַז ראָס אלץ א נוִשט געֲגאַנגען לאבּוֹד, 
גוּר דעֲרפֿון ֶנן געָװואָרעֶן אַזוֹינעָ קאָרפּעֶר, װאָס 
מיַר זוע ן : מיַט אוּנזְעֲרעָ 8 הוּשים ניַעט 
עֲװואָהר ; צוּ טהין ל דאַרפֿעַן מיר / א שפּאָקטיַעף, 
טור זאָללען זי דעֲרועָהן, ; צוּ אַנדעֲרְעָ מוּזעָן טי 
בּעֲנוּצעָ חעֶמִשע; , קוּנצוגעַ המצאות , ור זאָללעָן 
זײַ רעַרקאָננעֶן; ‏ מיט'ץ שפּאָקטעף דעֲרועָהעֶן מיַר 
די קלעֶנסטעָ בּרוְּאים, װאָט לַעֲבּעֶן אוּג מעָהרעֶן זיך 
אוָן דער לופֿט אוּג װאַסטעָר , + אוּג מיט. העֲמוִש 
מיטטעלן וועֶרעַן מוַר געֶואָהר פֿון לופֿט אוג פֿעָר. 
שיערענע גע ,,, אוג. היינט איָן אוגן לײבֿט צו 
בּעֶווייעָן, אַז אַל לץ, װאָס ווערט פֿעָרשוואוּנרעֶן פֿעַר. 


== יי טוט 4 


:נעקוּקט אויף איָהר, 


4 הי יי 
עוֹנג שבת 26 


עָטליַבֿע מיָנוט איַז עֶר געָשטאַננעָן אוּנ 
ט אויף עָנרליִך האָט עֶר 
אַרױסגעָרעָדט טיט אַהיַעָרּגער שמיַמטע: 
-= עָשיַל.,, 
דעֶרהעָרעֶנדיג אַזאַ שטיממע, האָם זיִך 
עֶמיֵל דעָרשראָקיַן אוּנ געֶשויִנד זיִך איִבּעָר 
נעָררעָהט . נאָר, דעֶרועָהעֶנריִג יעַנקלעֶן 
האָט ײַ אַרױסגעָרעָרט - מיַט אַבֹּאִוָ 
שמייבֿעָל ; 
-- װאָס אי ? 
האָסט דאָך שוין 
בּעל-מפּרנס מיינעָר ! 


שיט 


עֶפעֶן פֿעָרװועָלט ?אַ? 
א אַ װאַרמעָם,, 


-- נײַן. .. האָט ‏ זיך יענקיל = אָבנע: 
רופֿעָן ש שטיל--- צוּ האָסטוּ ניִט גְעֲזעָהעֶן 


די כּהבים, װאָס זיינעָן געָלעָנעָן בּיי מיר 
אופֿ'ץ מיַש?... ' 
זיין קול איַז געוועֶן אַזאַ רחמנות'ריגעָר , 
אַזעֶטיֵל האָט א געעָנמפֿערט גאַנץ װײַך : 
-- כּהבים ? ,,. איִך װײִַם ניִם... 


אַאַ! יעָ! נעָכֿטעָן האָבּ איִך דאָרטעָן בּיי | 


דיַר געָנוּממעָן ‏ עַ פּעָם שטיקלעָך. פּאַפּיִער : 
איַך האָבּ געָדאַרפֿט אַיינװיקלעָן טאַבּיַק אונ 
העָריַנג. .. 

בּיי יעַנקלעָן איז ראָס האַרץ איינגע 
פֿאַללעָן . 

דוּ האָסט אַלץ . . , פֿאַרטאָן, .. ? האָט 
עֶר קוֹים אַרוֹיסגעֶרעֶרט , 

--- װויַיַם איר ? גיָב אַ קוּק אוּנטעָרן 
שעָנק טיַש: דאָרט מוּעָן נאָך לגע 
עטליַבֿע שטיקלעך יי. 

יעַנּקיַל האָט זי אַװאָרף געָטאָן צוּם 
טיַש, עֶר האָט. איּבּעֶרגעֶזובֿט אוּסטעָטוּם 
אוב האָט געָפֿונעָן אַפּאָר בּלַעֶטלעֶך פון 
זיינץ כּהבּים . נאָר זי זיינעֶן ‏ געֲוועֶן אַזױ 
פֿעָרשטירט איַן העֶרריִנג- יי אַז עָר האָט 
זײַ ניִשט געֲקעֶנט פֿאַנאַנדעָרקלײבּעֶן . 


-- עשיל! -- האָט. זיך * ביי ‏ איהם 
אַרױסגעריִססעֶן אַבּיעָרעֶר יאָממער .--- זאָג , 
מעָן האָסטוּ אַװעֶקגעֶגעֶבּעֶן ידי כּהבים ! 
3 
געָרעָנק ייַיעָר וועטעְן ! 
גוים !-- האָט זי געענטפֿעָרט רוּהיג אוב 
פֿאָרנעָזעצט, -- װאַש זיַך, מיַר װועֶללעַן 
עֶסְסעֶן װאַרמעָס, י 
: -- עטיל ! האָט יעַנקיִל ויָרעֶר אַרוֹים: 
עֶרעָדט מיַט אַװײַנעֶנרעֶר שטיממע -- 
עֶטיִל , איִך װו; עֶל דיַר דריי טעג 
זאָג, וועָמעֶן האָסטוּ אַו ועֶקגע 
כּתבים ! 
עטיל אוִז שׁוֹין איַן כּעם געָוואָרעֶן : 
-- דעֶר איּיִבּעֶרשטעֶר זאָל אויסהיטען , 
אַז דער שוטה ציעֶפּעֶט זיַך צוּ ! װאָס בּיִטוּ 
צוּנעָשטאַננעַן . װו אַ סמאָלץ ? איִך װיַיִם 
ניַט אוּנ אַ סוף ! ליַיִמעֶנע צֶר גולם! אָט אי 
ריר אַ טאַטע פֿון קיִנדעָר , אַבּעל הבית , 
אַבּעל מפרנם ! 
יַעֲנקִיַל האָט ‏ ניִט נעָהעָרט איְהרֹעָ 
ריָיִר אוּנ האָט זיַך מיִט אַפֿעָרקלעַ נָמט האַרץ 
צורוק געָשלעָפּט צוּ זיך אין ציִטעָר , עָר 
האָט ניִט נַעֲהעָרט, װי זי האָט אִיָהם 
א : ;איַז װאָס, נויסט ניִט װאַרמעָם 
עֶססעָן ל" עֶר האָט ניָט געָהעָרט, וי זי האָט 
א נאָכֿגעַשיקט אַ קללה, עֶר איָז אַרוֹיף צוּ 
זיַך איַן ציטמער , איִז צוּגעָגאַנגעָן צוּם טיִש, 
א זיַך אָן כּוֹחוֹת אַראָבנקלאָוט אופֿן 
שטוּל, שטיללע הייטע טרעֶרעָן האָבּעֶן זיִך 
אָנגעְהויבּעֶן גיִסעֶן פֿון זיינץ אױיגעֶן אוּג זײַן 
פֿאָרמֿאַטעָרטער קאָפּף האָט זיִך אַל'ן ניִרע 
|. ריַנעָר אַראָבגעלאָזט אויבּעֶרן ספר 
: איבּערגעזעצט פּֿן 4 וט : 


= 562424:רי- 


עע עעעעטעגעאסטטא ענא טהאפאאסאטאעטאפטאטעהגאטהאאנטאווניט, 
.-,י,ע,,.,, -*-2.,,,,, ,יי 


שוויַנדט נוּר פֿאַר אונו, 


{יײ 


איֵהר מאַטעֲריעָ ווערט קי: נמאָל נושׁט מעָהר, ננִשט 
דן מאַטעָריעָ בּעָקוּמט נוּר איין אַנדעָרעָ 


װװײַניְגעֶר , 


בּשעת װען די נאַטוּל 
אַלליַן האָט קייַנמאָל קוּין היזק ניִשט , בּשעת װועָנן 


אלו ימי 


פֿאָרם , אֵיין אַנדעֲרע צורה =- הוינט װויַיעַן מיַר שוין 
אַז פּֿן די פֿעָרשװאוּנרעָנע זאַבֿען וועֶרעֶן פֿעָרשיַעדעֲנעָ 
לײכֿטע נאַמַוֹעָןי-. 
א 7 : (8'פֿ). 
0 
:ר (3806ח : 


אֹ 


,יק 


210 


/ 


עוגג שבת 


,)ס; 


מְדֶען חוּפּה קלייד. 


אַ סצעֲנעָ פֿון װאַרשויער -לעֲבּעֶן. 
און אַ מאָרְעָ, מאַנאַווַן, פּעָרזאָנעַן : דו מַארַאם, צווי; מַאדֵיסָמְקִים אוּנ הַאנְד-מַארְליךְ, ז 


4 


עשר קשרע רטע 


מאַדאַם 
היינט וועָרט געֶשטעֶפּט אוג געֲנעָהט, 
היינט וועָט מעֶן לעֲריָג. ננשט יצע ! 
טידיי -- טוריי --- טוּרײי ! 
ועָהט נוּר דו גאַזעָן,. די שפּוצען! 
זְעָהם, זונ דאָס זיידעָנס וועָט בּלוִצעֶן !! 


לקע וועָט זיין גאָר אַמוּראָ! 
וראי צעָהן עָללען די ישלעָפ ! 
אע = -- בּרולואַנטעָנעַ קנאָפּ! : 


זְעָהט -- מעַן געטרוֹיט אַזאַ סחוֹרה! 


האַנד:מאָרליך (כאָר), 


דן פּעָנסטעֶר און אַייעֶן , 
ד! טוועֶרן פעָרמאַכט. ., 
עָם געָהט נאָך אַ זעָלנעָר 
אַרוּם אוֹיף דעָר װאַכט! 


אָט האָט אֹיָהר אַ װווַנרעָר, 
אַ װיַנדעֶר , אַ שפאָס ! 
צוּ הויסט דעָן ניִשט , פּאַװע? -- 
יאָ פּ אַוװעַ - די גאַסס, 
וואוּ ס'שטעהט זיך א מוֹיעֶר אי ! דאָרטעַן צוּ. וואהנען 
גאַנץ געלבלנך ‏ אוּג בּלניִך, איָז טרוירוָג אוּג בּאַנג ; 
דאָך פּעֶסט װו! אַ פעָל זעַן עָם שלאָגט דוֹרך די מוועָרן 
דריי שטאָק און רעֶר הײַך ! ראָס קיטעֶן-געַקלאַנג , , 


עֶס-קלינגט אַזזי טרוריג 
דיַן:דאָן אוּג דיַן-דאַם;! 

אָה, רוַהרט ניִשט דאָס זיירעֶנס , 
ניִט-מִשׁעֲפּוט , מאַדאַם ! 


דיא עֶרשטעָ מאָריַסטקאַ 
פאַטעֶן-דעילִיאָן. .. אונ שפּוצעָן אוג גאַועָן, 

עֶס פעָהלט נאָך בּרוַלוּאַנטעַן צוּם ריִטמעָל.., 
דוװואַנען אוג בּלוּמעֶן,, אוג לאַמפּעָן. .. דו כּלה 

וועָט אוֹיסזעָהן -אַ מלאָך פוּן הוַמטעָל ! 


האַנד:מאַדליך:באָר .,, 


'טלאַך, גיַבּ פאָראוים אַ רוּבּל , 
נויַן ! זי גִיּבֵּט ניַשט פריָהר ! 
ר" דיל ֿ; עֶרצאַהלעֶן אוֵהר פוּן הוּנגעָר , --- 
ייט ז! מיַר דן טהיָר! 


ניִשט קיין גראָשעַן פֿאַר דֹעֶר דיַרה, 
אוּג אן מויל קין בנּססעָן; 

ך'ויַל בּיי'ם מלאַך פֿאָרשוּס בעָמקְן 4 
נײין ! זנ װוילף נישט װויספעָן ! 


/ 
| 
| 


7 ארפס 6שהה אוויי דיי וו 545 -אואיששי8 0 


יאמעמוא ישי ישי ייו 


יש א. ה 


עונג שבת א 


אוי עֶס זעַצט מיַר און די שלעפטן , 
ראַכֿט זיַך מיַר,. אָט:פֿאַלל'יַך , 

;נור אָהן קוּנצעָן, נוּר אָהן פֿאַקסען וי 
לאַכֿט מנך אוֹיס דער מלאָך ! 

* + } + + + ' + * ' 

אוֹי,, מך האָט דעָם מלאָך לאַכֿעַן 
בנ אַהוִַם געָהעצט ! 

וּג איִך האָבּ דעָם מלאָך זיירעָנם 


= 


אוֹיף אַ בְּרוֹיט פֿעֶרועָט ! 
2 


3 עָם אלו אַראָבּגעפֿאַללעַן 


ונ מיַך האָט פערואָרגט דער מלאָך 
פּלוּצלוַנג וי פוּן היממעָל, 


אוֹיף די גר זיסע פֿראָסט , 


איו,, דער מלאָך מיַט אַ לאַפּאַטץ א אוֹי, אוֹיף גאַנצע דריי חרשיַם 
טאַקי צוּ צוּים ריַממעל! מיַט קװאַרטיַר אוּג קאָסט ! 
ד-4:4414591הי 


דיא צוויימע מאָדיסטקאָ . 


בּלאַסם או! דאָס זיידעַנצייג פּונקט װױַ מיין פּנימ'עָס 
דוּרפֿזנכֿטיג:דיַנן זי מיין הויט,., 

ריהרט מֹעֶן עָם ,. קרעכֿצט עָם , אוֹי!", פּונקט מיינע בּויַנדאַליך == -= 
דאָס הײַמט א גלוק קלנבע' מוֹיר 1 


היינט וועָללעָן. קוממעָן בּרנלנאַנטעֶנעַ קנעפאליך 
גרויסע , װי אָריִמע טרעֲרעֶן ! 

נוּ, אֵייל דיַך ראָרעָלעָ, אַייל דיַך טרעָקאָטשע נור, 
ך'זאָלל מיינע בּנדליך ננשט העָרעָן !' : 


טראַך -- טראך ---טראַך בּיַינדאַלע, טור-- טור-- טוּר ראָדאַלץ, 
שלאָג 'מִיַר דאָך גלייך מיטן זיַגעָרי.. 
טראַך -- טלאַך --- טראַך בּננראַלע ,--- טור -- טור ---טור ראָראַלץ-- 
: וועָגן װעָל'מיַר רוּהען , אַ שטונגעָר ? 


האַנד:מאַדליך (פֿאָר), 


האָטש מען צאָהלט קײַן דיַרה:געלד 
װאַרפט מעָן ניַשט אַרויס ! 

דאָרטעֶן רוּה'ן אוֹיף אוַובּיג א 
די בוונדאלנך זיִך אוֹים ה 


עָס איז פֿעָרהאַנן אַ שטיַבּאַלע 
אוים, ' שט יל גאַסס וָ 

ס' האָט קיַיַן טהיַר , קינן-פענסטעֲרול -- 
אווביג שטיסט אוּנ נאַסם ! 


פֿון-קײיַן שטעֶפַּעֶן װוײיַם מעַן ניַשט, 
עָם ווערט שוין נישט געֲנייט, 

צום שב שטיבּאַלעַ 5 איטלופֿעַר 
אוֹיף אַיבּוַג שוין { בּעֲקלייָר 


רהיט 


1) מיַסטשיַק, 


2 עוֹנג שבת 


די. צווייטץָ מאָדיִסמקאַ. 
שטעָפּ,. נאָרעָל, שטעֶפּ די בּראַּאַנרעָרנע שפּוצען--- 
פֿאַר איהר, פֿאַר אֹיָהר! : 
תּכריָכיִם לעָך וועֶסט דוּ נאָך גיִך אוּג בּאַלר שטעפען -- 
פֿאַר מיַר, פֿאךְ מְיַר! 6 


עָס בּלוְשציעֶן. בּרוליאַנטען, עֶס שמונבֿעָלט רי כלה-- 
: וי שאָן, װי ליעב  !‏ . 
וועָנן װועָט אַ שמײ:בֿעָל מיין פּנים בּעֲשונעָן } 

איִן גריב , אוַן גריַב ! 


עָר וועָט זי טוּליעָן ,. צוּ קנייַטשען די שפּיצעַן 
אין האַרצנגעֶן שטאָרם ! 

דיך וועֶר וועָט גלעטעֶן אונ פּיעֶשטשעֶן , אוג טוּליעֶן ? 
אַ ואָרָם ,, אַ וואָים 4 0 


;לוּסָטִיג לֶעבֶּעף 


|| (אַ ינג האַנדמאַריל,) 
װאָט פֿערסמט אֵיָהר מיַר דאָס לעבּעֶן ? 
זיַנגט נושט אַזוֹי שראַקליך! 
ך'האָבּ קונן סאַמוט אוג קינן אַטלאַס -- 
נגר דו רוטעָ בּאָקליך ! 


ך'דאַרף קינן פּעָרל, זעהט די צאַהנדליך, 
אַח -- וי זי געַפאָללען וְּ 

אוּג -דו ווּנגץ, פּריִשע לפע 
זעָננע. מיינעָ קרעָללעֶן ! 


ך'האָב קוַיַן שפּיַצעֶן  ,‏ קיין קספ 
װויַיִם איִך , װאָס זי טויגעָן ! 

ך'האָבּ א האַלו,, אֵיין אַלאַבּאַסטעָר, 
צוונ? בּרנלאַנטען --- אויגעֶן ! 


פֿעָהלט מוַר גאָלר דעָנן ? זעָהט דו לאָקקעַן! 
אוּג װאָס גליִק א װײַס אוך! ‏ / 

לאָסט מיך לאַכּעָן,. לאָזט מיַך לעבּעֶן 
,לוּסטיג-לעֲבַּעֲן" הייִם איך!, 


האַנד:מאַדליך (אויסעֶר. לוּסטנגלעַבּעָן). 
אוֹיה יעָרֹעֶר גאַסס, איַן יעֶדעֶן הז 
שטְעָהם אַ קאַסטען מיסט ! 
קלוֹיבּעֶן לאָזט מעֶן פֿראַנק אוּג פֿרי 
שמאַטעָס גאָר אוּמזיסט ! 


אוּג --וועָרט ,לוסטנג.לעבע" אַלט, 
ווינסט אנָהר,. װװאָס איָהר גלוסט ? 
מאַבֿט אַ שטע { זיַך פֿיין 
גראַבּילם זיַך אין טע ט! 


דיא ערשטע מאָדיסטקאָ 
יונג עֶר:היַיִט אהאָזאַלע 
געֶשפּרוּנג עֶן אוב געֶקיִשט{ 
צונד האָט עֶס קו:ן נאָזאַלע 
אוג קייַן גיַעֶמעָן ניִשט ! 


-, )8'8( 


4 פין. 


216 


טע יע 


וו גַארְשִׁין . 1 
דֶער פִּינְנַּאל. 


סעָמיאָן . איַװאַנאָו ‏ איַז געֲועָועָן אַ 
װאַפֿטעָר אוֹיף דֵעֶר אַייועָנבּאֵהן . - פֿון זיין 
הייזעָל אי ג; וְעָעֶן ; צו'ן אײיַן סטאַנציָ 12, 
צוּ דעֶר אַנרערעָר --- 10 װיעָרסט , אַ װועָרסט 
פֿיַער פֿון זיין הייזעָל האָט טעָן נאָך פֿאָ: 
ריַנעָם יאָהר אוֹפֿנעָשטעָלט. אַגרוֹיסֹעַ 
שפּינעָריי פֿאַבּריָק ! דְעֶר קוֹימעָן פֿוּן דֹעֶר 
פֿאַבּריק איַן איִבּעָרגעָוואַקסעָן דעָן װאַלר, 
אוּנ האָט פֿון ווייטעָנֶם אוֹיסגעָזעָהן װי 
אֵיין ‏ אוּננעָהיַיֵעֶר הובֿעָר, דאַרעָר אוּג 
שװאַרצעָר ריַעז,. װאָס יאָגט פוּן מוֹיל אַרױם 
אַ נעָדיכֿמען שװאַרצקן רױיך... אִיִן די 
פֿיער װיעָרסט איז, אויסעָר אַנדעָרעָ אַייועָ- 
בּאַהן:הייזלעָך , קינ מעָנשעָן;װאָהנוּנג ניִשט 


דידי ייג 


ײשיקָגָךי 
סָם יאָן אַלײַן איָז געָוועָועֶן אַ קראַנקעָר 
שװאַבֿעֶר מעָנש; אַיאָהר נײַן צוּריִק 
אב געָוועָועֶן סאָלדאַט אוּנ האָט דוֹרכֿ= 
געָמאַבֿט אַ מלחמה, אַלם רעָנשציִק ביי'ן 
אֵיין אָפֿציַער ,- געָוואָהנליַך, האָט אֹיָהם 
ְין צרות- ניַשט געָפֿעָהלט : עָר האָט גע 
לושמען הוּנגעָר ‏ אוג דורשט, היץ אוג 
קאָלט . עָס איַז גאַנץ אָפֿט אױיסגעָקוּממעֶן 
צוּ מאַכֿעָן אַפֿעַרציַג 2 פֿופֿציַג - װיעָרם 


צוּ פֿום איַן גראָסטעֶן פֿראָסט אֶדֹעֶר אין דעָר 
גראָסטעֶר היטץ ; עָם האָט זיִך איָהם אויך 
גאַנץ אָפֿט געֶט ראָפֿע צוּ זיין אוֹיסנעָשטעָלט 
אוֹיף אַ קױל, צוּ ציַטטעֶרן פֿאַר דער 
אַייגעֶנעֶר הויט ! אֶבֹּעֶר עָפּיִם האָבּעָן די 
פֿײעֶרדיִנעָ קײלעבֿליַך וי דרך-ארץ געֲהאַט 
פֿאַר סעָמיאָנעֶן ; זי האָבּעֶן איָהן ניִשט אָנ 
עָריָהרט אוּנ, ‏ פֿײַפֿעַנדיַג, פֿאַרבּײ נע= 
פֿלױגען , ,, אייַנמאָל איַז זיין פּאָלק אין 
רעָבֿטעֶן פֿייעָר געָשטאַננעָן , אַ גאַנצע װאָך 
האָט מעֶן זיַך מיט דעָם טעָרק מיִט פֿײיעָר: 
יְגעַ קײַקלעַך געֲבּישעֶן : דאָס רוססישעַ- 
6 עֶר ליַענט אויף זיין אָרט , אַקעָגעָן , 
איִבּעֶר א קליינע לאָנקע ! דאָס טיַרקיַשעָ, 
אוּנ , פֿוּן פֿריִהמאָרגעֶן בּיַז שפּעט אוִן דעָר 
נאַכֿט, העָרט מעָן ניישט מעָהר וי דאָס 
הלוע קנאַללעָן פֿון בּיִקסעָן אוב דאָס 
טרוּקעָנע. פֿײפֿעָן ‏ פֿון ‏ קוֹילעָן , + סעָמיאָנ'ס 
אָפֿיַציַער איָז אויך אויפֿין גע געָוועָועָן, 
אוּנ סַעֲמיאָן . פֿלעַנט 0 בּרעֶנגעֶן דריי 
מאָל איַן טאָג פֿון קיך צוּ עֶסעָן, אַ הוּץ 
הייִסץ סאַמאָװאַרעֶן . י. וע פֿרייעָן פֿעָלר 
געָהט א סעמאָן מיָט'ן. סאַמאָװאַר איַן 
די האָנד ; די קוֹילעָן פֿײפֿעָן, סװישטשעֶן 
אוּג + זיַנקען מיט א בּרוּם + אוַן רעָר עָרֵד ; 
עָמיאָן ציַטטעָרט, עֶס װעָרט איָהם קאַלט 
איַן גאַנצעָן לייבּ, עָר 2 , אוּג -- טראָנט 
דעָן סאַמאָװאַר : ווייטעָר, ‏ די אָפֿיציערעָן 


(פֿאָר טזעצוּנג פֿון {לכבוד שבת"), 


פֿוּן דעָם אַללעָם האָט דער וויִלדעֶר מעָנש נישט 
געָוואוּסט װ! 


פֿעָרקעָהרט, עָר האָט געָועָהן בּחוש, אַו אַלץ. 


קאָנן צוּשאַנדעָן װעָרען! אָט האָט אַ דוּננעָר אַרין 
געָשלאָגעָן אין אַבּוֹים . ער זְעָהט אונ'ם פֿייעֶר אַ 
שראָל קלוּכֿץָ, פֿײעֶרדיגעַ חיה, װאָס א בּעפֿאַללעָן 
דעָן הױכֿעָן ריַעז -- דען בּוים{ עֶס װועָרט צוונשען 
זײַ אַ שטאַרקע,, בּרעננעֶנדיִגעַ מלחמה : דעֶר בּוֹים 
קנאַקט , זעצט אוג טראַסקיט פֿאַר בּעס, ,, נוּרדאָס 
פייער סיַציִט אוּג צוִשט װ!ָ אַ שלאַנג, ‏ אוּג האַפּט 


אַרוּם דעֶן רוַעז מיִם צעֶהנדלונגעָר רוימע צונגעָן, 
אוּג עֶסט אוָהֵן אוֹיף!. .י ידעֶר בּוֹים פֿאַלט -- עֶר אנ 
שוֹין טוֹים, עִם בלייבּט פֿון איָהם נור קויל, אַש-- 
אוּנ דאָס לַעָצטעַ עָר אוֹיך מיֵט דעָר צייט צוי 
שטוֹיבּט אוג פֿעֶרשוואוּנדעֶן 0 

דוּ אונעֶנעָ שראָקל;כֿץ מלחמה פֿוְהוֹט דאָם: 
װאַססעֶר מיִט די פֿעֶלועָן { ;; מם די רונגעָ פֿעַלוֹעָן , 
װאָס שטעָהן אַרוּם װאַפעָר, זי אוֹיף דער ואך, א 
האַלטעָן דעָן שראָקל!כֿעָן, בּאָזעֶן ים און תפיסה ! 
נוֹר דעָר ים שװונגט ניִשט אוג בּאָרעָט זך; עֶר 
שטרעקט אוֹים זיינֵע ויִלדעָ האָנד -- די פֿאַליעָם אוג 
פּאַטשט די פֿעֲלועֶך , אוּג רייסט פֿוּן ווו שטנקקער .+! 
אוּג אַללע מאָל. פֿאַלט אֵיין אַנֹרעֶר שטוק פֿעֲלועֶן 
! און ים אַרײן אוּג װועֶרט דאָרט צוּרוֵבּעֶן אנ צוּמאָרש. 
מעָן ,,, די זנן װיטער טוונקט אוֹיִם די װאַסטעָרן }- 


גנ 


7 


918 | המשה עו 


זעָנגעָן מיט סעָמיאָנעֶן זִלָהר צופֿרוֶערְעָן גע | 
ושוְן אַ פֿריִש, קאָכֿעָנדוָג גלאָו טהעע 
שמעָקט אויפֿים פֿעָלר מיט אַ ריח פֿוּן 


-גןדערן וָ 


פֿון דער מלחמה איז :סעַמיאָן. אַהיָיִם 
געָקוּממעָן אַ גאַנצעֶר , אֶהן אַ שוּם ראַנעָ. 
נוּר . אַ שװאַבֿקייט אוּג ‏ אַ בּראָבֿעָניִשׁ ‏ איַן 
האָנד אוּג - פֿיִם איַו איָהם שוֹין וב 
אַלם אֵיין איְַבּיג. אַנרעָנקעָן, ניִשט װעָניג 
צרות איז ‏ סעֲמיאָן אױסגעָשטאַננעָן נאַך 
דֵעֶר מלחמה : אַ היַיִם געָקוּממעָן, האָט עֶר 
זיין אַלטעָן פֿאָטעֶר שוֹין ניִשט געָטראָפֿעַן ; זיין 
אייגעֶנס אַ פֿיעֶר אָהרוג אייַנציג יונג; עָל האָט 
זיִך אויך איִבּעֲרנעֶטראָגעֶן אויף יעָנעֶר וועָלט ; 
יעֶפּיִם האָט. איָהן איַן האָלועָל ‏ געֶװאָרגען 
אוּג דעָרשטיקט, אוּג סעָמיאָן. מיט'ן ווייבּ 
זעֶנעֶן געבלובען' נאַקם אוּג בלוים, צוּריִק 
אױסאַרבּייִטעֶן זיַך איַן דער װיִרטשאַפֿט איַן 
אוּנמאָגליך - געֲוועָועֶן. טיט געשװאָללעָנע 
האָנד אוּג : שװאַכֿץ. פֿיַם. לאָוט זיִך ניִשט 
אַרבֵייטעֶן און ‏ פֿעָלד ! אוּג סעָמיאָן מיט'ן 
װײיבּ ‏ האָבּעָן זיִך אַוועֶקגעֲלאָוט אִיַן דעָר 
פֿרעָמד אַרין, זי האָבַּעֶן געַװבֿט גליק אין 
חעָרסאָן , אויפֿין דאָן, נוּר. אין עֶרגיִץ עֶס 


נישט געָפֿוננעָן; עֶס אִיָו געקוּמטעֶן רַעֲרְצוּ,- 


אַו ‏ סעמיאָנם ווייבּ + האָט זיַך ‏ איַן אַ הוֹיו 
פֿאַר אַ ריַענסט געֶשטעָלט, אוּנ סעָמיאָן אי 
ווייטעֶר גענאַנגעֶן װאַנרעָרן אוּג זובֿעֶן גליק,., 


אויף אַ געָוויְִסעֶר סטאַנציע אויף דעָר 
בּאַהן האָט איָהם דעֶר נאַטשאַלניַק אויסגעַ= 
זעָהן בּעֶקאַנט { סעָמיאָן קוקט זיך צוּ נום, 
אוּנ- דער נאַטשאַל בִיִק קוּקט אויך אויף 
סעָמיאָנען. בּיְִרְעָ. קיים רעָרמאַנעָן אוּג 
דעָרקאַנגעָן: זיך! עֶָם איַז געָוועָועָן אֵיין 
אָפֿיַצוַער פֿון סעמיאָנס פּאָלק , 
--- װאָס, אנא ? -- פֿרעָגט דער 
אָפֿיַציֶער . 
--- ריבֿטיַג, וואַשׂעָ בּלאַהאָראָריעָ, דאָס 
ּיִן אי ! 
-- נוּ, וי קומסט דוּ אַהעֶר ? 
סעָמיאָן ‏ פֿעָרצאָהלט זײַנעַ צרות ; אַזוֹי 
אוּג אַזֹי... 
-- װאָהין פֿאָהרסט דוּ איַצטעֶר 
-- ניעָ מאַנוּ זנאַט , ואַשעָ בר 
רַאָדיעָ. 
--- וו . הײיַסט, 
דעָנן זאָל וויִססעֶן ? 
-- טאָטשנאָ טאַק, װואַשע בּלאַהאָראָדיעָ! 
איִך װויָיִם ניִשט ; איַך האָבּ מיַך ניַשם װו! 
אַ הין צוּטהון ! מעָן מוּם זכֿעָן אַרבַּייט ! 
דעֶר אָפֿיציער האָט װי אוּבּעֶר נעַ: 
טראַכֿט, אַרוּם געָקוּקְט אוּנ דעָרנאָך געָואָגט : 
-- װײַסט דוּ װאָס, בּרוּרעֶר, בַּלֵייבּ 
דעֲרווייל דאָ, בּיי מיר אוֹיף דעֶר סטאַנציעָ. 
דוּ. בּיִסט, ראַבֿט זיך,, בּעָווייבּט, וואוּ וֹשץָ 
איז דיין ווייבּ ל 


נאַרר. -אַיַינעֶר, װעָר 


עגר אנ גע גע טעבראעג גנע ,תש "י.י 


דו שאָבּסעֶן. און היִממעָל (די װאָלקען) זפּעַן פֿן 
יִם,  ,,‏ אובּעֶראַלל. קרועג ! אוּמעטוּם פֿעָרננכֿטעט 
איַַגעֶר דעָן. צווייטען .יי : 

שפַּאָטעֶךְ װאַקסט זון אֵייגעֶנעָ קראַפֿט, ‏ אוּנ עָר 
הײַבּט אָן. אַללון אוֹיךְ און דעָם קריעג . אַגרווסע 
רַאָלעָ צוּ שפּועלעָן. עֶר האָם זיַך. אומגעֶלעֶרנט 
פֿייעֶר מאַכֿעַן אוּנבּרענט װאָלדעֶר אוּב מטעפּיִם , 
צוּזאַממען צוּ יאָגעֶן. די חיוֹת , אוֹיף וועָלכֿעָ עָם יאָגט 
(פּאָלוװויַט) -- עֶר עֶפט אוּג טרוָנקט אוּנ פֿעָרראַרבּט 
אוֹיִךְ אַ הובש בּיִסל זאַכֿעָן. י, 

פֿרוַהעֶר טְהוּט עֶר. עֶס מוָט טוֹיט.שראָק, פֿון 
װועֶלכֿעֶר דעֶר היינטנגעֶר װנלרעָה מְעֲנשׁ אֵנָו נאָך ננשט 
און גאַנצעֶן בּעֲפֿרײט; ; עֶר שיעסט אַ װאָלף, אוּנ א 
פֿאַר'ן פגר אוֹיף די קנוע, אוּג בּעט בּיין אוָהם מהילה; 
-ניִשט אַמישֶנעַ, זאָגט עֶר , האָב איִך עֶס גְעֶטהוֹן { 


איִך האָב גאָר אין. דער וועָלט אַרײן געֲשאָססעַן, ראָס 
האָט דעֶר װיַנר; דיין שוֹנא, אוֹיף דיָר געֲטראָגעֶן די פֿײל, 
אָבַּעֶר : ניִשט איך , נוּר אַ וַייסעֶר מעֶנש האָט דיך 
געשאָססַעֶן! נוּר װאָס אַמאָל װעֶרנֹ די שראָק שואי 
כֹֿעֶר אוּג אוער וונַלדעָר מעָנש. מאַבֿט אלץ. צוּ. 
שאַנדעֶן , צוּ עֶר בּרויךְ, צוּ נויַן,, אוג מיטן אֵייגַעֲנעם 
פֿעָרגנַג עֶן ,. מיט וועָלבֿעֶן אוּנזעֶרעָ קיִנדעֶר צוּבּרעָכֹעָן 
אַלץ איִן שטוב.. עֶר ויָּלל אוֹיִך זעָהן װאָס אונגעָר- 
וועֲנדיג . שטעקט, , , װאָס איִננערוועֲנדיַב שטעַקט 
וֹעֶרט עֶר , . נאַטוַרליַך , . בוט געֲואָהל, נוּר עֶר 
געֲווניט זיך דעֶרצוֹ, אַז אַלץ אין דעֶר װֹעֲלט קאָגן 
פֿעַרראָרבַּען, פֿעָרגוכֿטעט ווערעֶן; אוּג פֿעָרשוואוּנדעַן, 
עָם זאָלל דערפֿון קײן זבר ביַשט בּלייבּעָן, גלייך עָם 
װאָלט קיינמאָל נישט געֲוועֶעֶן. נוּר ראָ? וועָט פֿעָר, 
שוואוּנדען דוי אַייבּערש מֹץע גראָבּע הוֹיט פֿון 


: 


| 
: 


איִן קוּרסק . 
== נוינוטץ 


--- טאַק טאָטשנאָ, וואַשעָ בּלאַהאָראָריץָ , 


בּעֶװוייבּט , דאָס װײַבּ דיַענט ביין אַ סוֹחר 


שרוַיִבּ. . איָהר , 
אַהעָר קוממען, 


ײַ! זאָלל 
אַיין אוּמזוּנסטעָן בּילעט 


וועָל איַךְ איָהר שוין שאַפֿעָן, מיַר דאַרפֿען. 
אַ װאָבֿטעָר אוֹיף דער ליֵנִיעָ, ועָל איִך די 


שמעֶללעָ אוֹיסבּעטעֶן פֿאַר דיָר , 


-- אַ גהוֹיסעָן דאַנק,. וואַשץַ בּלאַהאָ: 
ראָריעָ, --- האָט סעֲמיאָן געאָנטפֿעָרם צוּ 


פֿריַרעָן . 


אוּנ סעָמיאָן איִז אויף דעֶר סטאַנציע 


געֶבליִבּעָן, צוגעהאָלפֿעָן בּיי'ם נאַטשאָלניִק 
אין קיך, 


געֶשפּאַלטעָן האָלץ, געָל קעָהרט 


דעָן הוֹיף, די פּלאַטפֿאָרמע. איַן 2 װאָכֿעַן 


אַרוּם אט דֵאָם װיבּ 


געָקוּממעָן, ‏ אוּנ 


סעָמיאָן אי טּוט איָהר אויף אַ האַנד:װועָגאַלץָ 


ר טרי יש 
אי 


יִבּעָרְגעֲצוֹינעְן איַן זיין הייזעָל אַריין אי 
קִ ן| אוֹיף 


עֶר ליַניץ, אַהיועָל האָט עֶר בּעֶקוּטמעֶן 
אַנייעָם, אַואַרעָמם. האָלץ צוּ הײַצעֶן --- 
וי פֿיעס ר װײַלסט, אַ קליין גאָרטעָל אוכ 


א האַלבע דעַפיאַמון. עֶרר פֿון בַּיוְעָ זײַטעֶן 
ליַניעָ. טּעַטיאָנעָן איַז. גאָר. פֿראָהליך גע 


װאָרעָך סטייטש , אַלנן אַ בּעל? :הבית ! אונ 
שׁוֹין אָנגעהויבּעֶן טראַכֿטעַן וועָגעֶן 


עֶר האָט 
קוּה, וועָנעֶן אַ פֿעֶרְדיַל קױפֿען , 
עָגעַבּעָן האָט טעָן איָהם אַללעָס, 


אַ 
װאָס מעָן דאַרף צוּ זיין דיענסט : אַ גְריִנעַ 


...טי יי :2555 


המשה עשר 1 
פֿאָהן, אַרוֹימֹץָ פֿאָהן, לאַטעָרנעָן, אַ 
טראָמפּױַט, אַהאַמטעָר, אַ שליַסעָל צַנּ 
װיַטריִם, אַקיַלאָף (לאָם), אַ לאָפּאַטע, 
בּעָועֶמעָר,. שרױפֿעָן, ‏ אוּנ ‏ צווײי בּיִכֿלעֶך 


מִיִם פֿאָרשריפֿטעָן (דֵינים), + וי אוי עֶה 
דאַרף. זיךְ בֹּעָנעָהן אוּג װועָנן יִעָדעֶר צוּג 
(פּאֶיעָוד) קוּמט, די עֶרשטעָ צייט און 
סעָמיאָן ‏ גאַנצֵץָ נאָבֿט ניִשט געָשלאָפֿעָן, 
אַלץ דעָם גאַנג פֿון די ציַגְץָ געָחרט ; 
-איִן צװײַ שעה אִרוּם קומט אָן דקָר צוג, 
אוּג עֶר געָהט שׁוֹין אוֹיף זיין שטיק פֿלאַנט 
אֶדעֶר עֶר זעָצט זיך אױפֿץ ן בּאָנקעֶל עב 
הייועָל, קוּקט אוּנ האָרכֿט אֵיין, צוּ ראָשען 
שׁוֹין ניִשט די רעָלסעָן, צוּ פֿײפֿט ניִשט 
די לאָקאַמאָטוו  ,‏ זײַנץ פֿאָרשריפֿטען האָט 
עֶר זיך אױסגעלעָרנט װי אַ װאַסטעָר אויסעג: 
וועֶנדיָג, האָטש עֶס אִיָז איָהם געֲנוּג שוועָר 
געֲוועָועָן דאָס לעועָן ! 

זוּממעֶר צייט איִן עָם געוועָועָן , 
אי אי ניַשט שוועָר, קייַן שניי אָ 

אַרעֶן בּעָדְאַרף מען ניִשט , ציגעָ נעָה 
:5 ניַשט אָפֿט, סעָמיאָן געָהט אַרוּם אונ 
בּעֲקוּקט זיין וויעֶרְסט אַ פַּאָר מאָל און טאָג ; 
דרעָהט צוּ אַ שרײפֿעָל װאוּ מעָן דאַרף, 
גלײבֿט. אוים דן שטיינדליך , קוּקט אֵרוּם 
די װאַססעָר:ראָהרעֶן אוּנ געָהט אַ היַיִם צוּ 
זיין הױז:אַרבּיַט,. די שטובאַרבּיַים װאָלט 
אויך גום געָנאַנגעָן, װעָנן ניִשט דאָס 


: 
עֶ 


א +-- 


טרעקעג א א א וא אטא א אע אוויי 


עָר זאַך ; וואוּ קוּמט אַהיַן דעֶר תּוֹך ? דעֶר עֶדעָלעֶר 
דיַננעָר תּוך , װאָס ש טעָק ט און יעֶרעֶר זאַך ? 
וואוּ קוּמט ד אָ פ אַהיַן ? צוּ וועָרט דאָס אוֹיך 
צוּשאַנדעָן , פֿעַרלױרעַן ? וי אַזֹי ? וו אָ ס װועָרט עָם? 
ןא . , פּעָרבּדעֶנט אֶדְעָר צעָרשטויבּט 1 עָר 
האָט זי בּאין אוֹפן ניִשט געָקאָנט פֿאָרשטעללעָן 
פ מיטטעָל, דוּרך װעָלכעֶן דאָס עָפּיִם זאָלל 
קאָננעַן ועָרעָן אוֹים עָפּיִם! דאָס אַללעָם, װאָס 
פֿיִהדט איַבּעַר יאַללע קאָרפּעֶר , קאָנן אוֹיף דֹעָם { עָפּיִם" 
קיַן שלימה ניַשט האָבּעָןי.. 
זויַ אַזֹי קאָגן מען צוּבּרעֲכֿען , צעַרשטויבּעָן , 
פֿעַרבּדעֲננעָן אָרעָר פֿעָרג:כֿטעַן דאָס, צוּ וועָלעָן מע 
|| קאָנן ניַשט צוּקוּממעַן מיַט דו האַנד, צוּ ועָלען 


|| מעָן קאָנן זיַך נישט צוּריַהרעָן ? 


| 


ראָס מוסם אָייביֵג לעַבּעָן! 


: 


וואוּ דעָן קומט עֶס אַהון, װועֶנן דּ זאך, אין 
וועָלכֿעֶן דאָס , עָפּם'. האָט געֲוואהנט, אוז פֿעֶר. 
דאָרבּעֶן געֶװאָרען ? וואוּ טהוט זיִך דאָס עָפיִס אַהון, 
וועֶנן עִם פֿעָרליערט די שאָל, און װעלכֿעָר עֶס אוָן 
געָוועָועֶן. אַיינגעָהולט ; די דירה, איַן װעָלכֹעָר עָם 
האָט געָוואהנט? 

אוֹיף דֹעָם אוז דאָ אַלײכֿטע תּשוּבה, נישט 
אַױנמאָל טרעָפֿט זיִך ‏ דעָם װיַלדעָן מעָנש, אַז עֶר 
מוּסס זיין דיה פֿעֶהלאָועֶן { עֶס טרייבט אוהן פֿון דֹעָר 
היָיל, אָדעֶר פֿון שפּאַלט איַן אַ פֿעֲלועֶן אַרױס, דער 
הונגעָר, ‏ דו שועָק פֿאַר אַװולד טהיר, אֶרעָר 
אַ שטאַרקעֲרְעֶר װיִלדעָל מעָנש, ., אוּ ג דעמאָלט מוּסט 
עָר זוך אויטזובֿען אֵיין אַנרעֶרן שפּאַלט און אַ פֿעָל. 
וָן, אֵיין אַנִז דעָרעַ הֵיים ,. אַיין אַנדעֲרֹעַ דירה .4+ 

דאָט עָפּוִם מוסט אוֹיך אַזזי מְהוּן + 


= 


,:865:2:24:52:2::.4:י 


ידי = 


6 יט 


40:72::יעי = 


"יי אי -מאפאגאש פוייפויישר. רעבייל רורמ ער 5 


= 


2:5::.2:0,:4=:.: 6 


222 : | חמשה ע 


אוננלוק , . װאָס אַלון טאָר מעָן גאָר נישט | מאָל גַעֶטראָפֿען. סעַמיאָ נ'ם ווייבּ, אַריִנא, 
טֹהוּן, דאַרף מעֶן עָפַּיִם, מום מעָן פֿרעָגעָן | האָט, ‏ װ! געָװואָהנליַך בּעֶנריִסט ריּ 
| שבנ'טע , יֶנעָ. אֶבַּעֶר ה אָט זיַך איַן קיין 
שמעפן נִשט ‏ אַרײן געלאָוט גנ אִיז 


דעָן װעָגמיַיִכְטעֶר, ד עֶר װוייטעָר פֿראָגט : 
אַ האָכֿעָר'ץ אוּג אֵיירעֶר עֶס קוּמט די עֶרלוֹיבּ 
ניִם, געָהט איבַּעֶר די צוט אוּג מעָן קאָנן 
שׁוֹין נאָר ניִשט מהוּן. אוּג סעָמיאָנעָן מיִם 
זיין װײיבּ האָט אֶנגעהוֹבַּעֶן ציימעָנוויים ו 
וועֶרעֶן. אונמוּטהיג י. . 
עִָם זעֶננעָן אַװעֶק אַפאָר חדשים{ 

סעמיאָן האָט זיִך אַבּיִסעָל בּעָקאָנט מיט 
שן 


זיינֹעָ שכנים, מיט דרי נאָהנטע 1 
אֵיינעֶר אי געוועועֶן אַ גאַנץ אַלטעֶר מעָנ 


עֶר האָט זיך שׁוֹין קוים װאָס געָקאָנט ריָהר? 
פֿון הייזעָל, אוג דאָס ווייבּ זיינם אוז א 
זיין אָרט אַרוֹים !אויפֿ'ן וועָג , דעֶר צווייְטעֶר 
װאָכֿטעָר, נאָהנטעֶר צוּ דעֶר סטאַנציעָ, אי 
געֶועָועֶן א יװּגעָר מאַנן,, עָפַיִם אַ דאַרעֶר אוּג 
אַ מרה'שחורה'רוְנעֶר  .‏ ראָס עֶרשטעָ. מאָל 
האָט איהם סעטיאָן אוֹיף רעָר לוְנִיעָ בּעֶנעַ: 
געֶנט, אַראָבּ נַעֲנוּממען דאָס ‏ היָטעָל, 
גענייגט זיִך: 
--- עוּט מאָרגעֶן, שבֿן , 


: 
, 
מעָן האָט איָהם שׁוֹין געֶרעֶכֹעָנְט אָבּצוּואָנעָן, 0 
( 
ו 
וָ 
0 
וָּ 
ו 
| 
ֶ 


סעֲמְיָאָן ; ;װאָסּא יַו ראָס עָפֹּעָם , 
עֶר, ---בּיי דור פֿאַר אַ מאַב ובן, = זאַ- פֿעָר+ 
שלאָסס! עָנעֶר פּ" 


נאָך. זיַך אָנגעֲרוּפֿעַן: /נר, א א אט ׂ 
זאָלל עֶר מיַט דיַר רעֲהעָן ? יַעָדעֶר מעָנש: 
האָט ראָס זייֹינעָ. :. נעָה דיַר דיין װעָג! | 


אַװעֶק איָהר װעָג. אײינטאָל בּעֲנעָגעֶנט וי 


| 
/ 
ֶׂ 


יעֶנעָ האָט אַ וויילעָ געֶשויִנעָן, רעָר+ 


5 


עֶס אי אַוועק נאָך אַ חוֹרש ציים, אוּג 


רי. שבנים וֹעֶננעָן פֿאָרט געֲװאָרעָן פֿרײינד+ 
לוַכֹּעֶר צװויִשעָן זיך , װאַסיל מיָט סעמיאָנען 
קוּממען זיִך צוּנוֹיף אוֹיף דעֶר ליִניעָ, זעֶצען 
זיִך איַן אַ זיים, פֿעָררײבֿעָרן רי ליול קְעָם 
אוּנ ‏ פֿיְהועֶן אַ שמוּעס 
וועֶנעֶן זין - לֹעֶבעֶןְ. . װאַסיל . פֿעָרבּרַעֶננט 

מעָהר די ציים ‏ מיִט שװוייגעָן אוּנ סעָמאָן } 
פֿעָרצעהלט פֿון זיין דאָרף, וועָגעָן מלחמה ... 


, יעֶרעֶר רעָרצעָהלט 


6 


נישט װעָניָג --- זאַגט ער -- בּיַן איִך 


{ איַן מיין לַעֶבּעֶן אויסגעָשטאַננעָן , אוּנ װיִפֿיָהל 


רעֶר שבן האָט איהם אָנגעָקוּקט אַבּיסעָל | האָבּ איך נאָך צוּ לעֶבּעָן 4 קיין גליק האָג 
פֿון דער זיט, קוים געאָנפֿעָרם: ,נוּט | איַך נאָך בּיו אַהעֶר ניִשט גַעזעָהן . וי נאַשט 


מאָרנעֶן --- גוּט יאָהר", אַװעֶק געֶדרעָהְט { בּעָשערף אַזוֹי איַן שוין , יעָרעֶר מעֶנש האָב | 
זיין מזל,,, אַזױ, אַזױי, ‏ בּהוּרעֶר. װאַסיִל, 


זיַך אוּג אַוועֶק געָגאַנגעַן װייטעָר., 


ן 


די װײיבּעֶר האָבּעָן זיַך אויך אַפּאָר | 


.א 5:555:56::טע יע רה יייז 55 
 | ,‏ געָהעֶן אוהם אויס,, דאָס לעַבּעֶן ‏ װיַלל אָהן. און 
| גאַנצען שיין פֿעָרלאָוען, נוּר טג געפֿינט עָ 
!. אַ פַֿ, װאָס װאַרפֿט זיַך, אַרֹיסגעַװאָר פֶֿן פֿוּן ים 


דאָס עָפּיִם , דעֶר תּוֹך פֿון דעֶר זאַך , די נשמה 
אַו זי פֿעָרלנערט דעֶן קאָרפּעָר, װאָס זו האָט בּעִי 
וואהנט, געָהט זי איַבּער צוּן אֵיין אַנדעָרן קאָרפּער, 


צִיָהט זי זיַך אובּער אין איין אַנדעָרע דירה אַלײין, ו 


דיע גנפּצוַאַנער (מצריים), װאָס האָבּעֶן געֶגלוֹיבּט 
און תּהית המתים, װאָס האָבּעַן זיַך פֿאָרש וטעָלט, אַן 
- בּיים שטאַרבּעָן פֿליָהט נוּר די נשמה פֿון גוּף אַרוֹים, 
ור ז! קאָנן צוּרוק קוּממעָן, האָבּעֶן זַך טאַקי 
בּעֲמיָהט צוּ דעֶרהאַלטעֶן איֵהר 4 דירה איַן אָרדנונג, 
זי זאָלל האָבּעֶן איַן װאָס זִיִך צוּריִק אַרינִצוּצוִהעֶן{ 
זײַ האָבּעֶן דו מוֹיטע געֶפּאַלמיסט , 


אונ דעֶרװְלרער האָט מאָספען בּעַוויועֶדעָרויף!- 


דאָס זֹעָהט עֶר אוֹיה שריטט אוג טריַמט, 
' אָט חלישט עֶר פֿאַר הוּנגעֶר, עֶר פֿיִהלט , אַז 
די כּחות (נאַטוָרלנך, האָט עֶר געָואָגט : די יַנשמה) 


אוּנ. װאַסיל האָט די ליוּלקע אוֹיסגע. 


ם א : 
זאַנד ; אַ װײַבֿטהיַר , ;. אנבּעָרגעֶלאָוט פֿון דער פֿא'ץ | 
אוֹיפ'ץ פֿעְלועָן, אָרעָר ‏ א חיה'לע, װאָ האָט ווך | 
ניִשט געשראָקעֶן, אֶרעֶר קיין צייט נושט געֲהאַט | 
: 
עָ 
1 


צוּ עֶנטלויפּעַן -- אוּנ עֶר לעֲבּט ‏ צוּרוק! עַר האָט 
אַ פֿרושע נשמה. בּעֲקוּממען, - אַ ניי לעֶבּעֶ : 
האָבּעָן זיִך איָהם די כּחוֹת בע נייערט ט 

װאָס אוו געשׁעָהעָן ? פֿון װואַנבּעָן נעֶמט זוך שן 

עֶר איַז זיָבֹעָר , אַז עָר האָט מנטץץן לעֶבֶּנרונען; 
עֶמסעָנ ואַרג אַיינגעֶשלוּנגען זייעֶר נשמה, אַז זי אוו 
אובּעֶרגעָגאַנגעֶן צוּ /װאיָהם, אַו צוּ עבט און אוהו 
אַנייעֶר בּח! למשל דעֶר כֹּח פֿון אַ פֿיֵט! 

דער גלויבּעֶן דעָרונבעֶן אוז 


3 


אַזױ: שמאַרק צוושען 


| 


החמשה עשר 94 


קלאַפּט אָן רעלם, אױפֿנעַשטעָלט זיַך אוּנ 


-- ניין, בּרוּרֹעָר, ניַשט דאָס מול 
עָסט אִוִיף מִיִך. מיִט ריָר, נוּר טעָנשעָן. 
עָם אִיָז ניִשט דאָ אוֹיף דעֶר װעָלט אַ חיה 
װויַלדעֶר אוּנ. שלעָכֿטעָר פֿאַר'ן מעֶנש ! איין 
װאָלף פֿרעָסט ניִשט דעֶן צװײַטען אוּג 
אֵַיין מעָנש שלינגט אַיין דעֶן צװײיען לע בּעָנ 
דיַגעַרהײַט. 

-- נוֹ,. בּרוּדעָר, אַ װאָלף עֶסט אוֹיךְ 
דעָן צװוייַטעָן, זאָג דאָס ניִשט , 

-- עֶס רעֶד זיַך נוּר אַזוֹי ! אֶבֹּעֶר איִן 
אמת'ן אאז קיין אָרגעֶרְעָ :חיה אויף דער 
װעָלט ניִשט דאָ; װעָנן ניַשט, װאָס דֹעֶר 
מעָנש אי אַזי שלעָבֿט, װאָלט גאָר ניַשט 
של' עָכֹֿט געֲועָועָן. ייעֶרעֶר זּכֿם נוּר דיַך צוּ 
פאַקעָן, אױיסרײיסעֶן פֿון דיר אַ שטיק פֿלויֵש 
אוּג אױפֿצופֿרעָססעָן. 

פּעַמיאָן האָט זיַך פֿעָרקלעָרט. 

-- איִך װײַס נישט, ואָגט עָר, -- 
עֶס קאָנן זיין אַזֹי װי דוּ זאָגסט, נאָר אוֹיבּ 
עֶס איָז אַזױ, איַז דאָך עֶם אוֹיך פֿון נאָטט. 

-- נוּ,. אויבּ אַזױֹ, --- רופֿט. זיַך אָן 
װואַסיַל, --- האָבּ איִך מיִט דיָר ניִשט װאָם 
צוּ רעָרעֶן. אַזימעָן אָלל. יעָדֹעֶם אוּנרעָבֿט 
אַרױפֿװאַרפֿעָן אוֹיף א אוּג. זיִצעֶן אין 
ליירעָן ‏ מיַט פֿעָרלעֶנטץָ האָנדר, הייסט, 
לוים - טיין + מייַנוּנג , נישט זיין אַטעָנש, 


נאָר אַ שטיִק פֿיִה! אָט האָסט דוּ מיין 
מיינונג. אין גאַנצעֶן 

עֶר האָט אֶבּנ 
אַװעָק אֶהן אַ ,נוּטע 
יַך אױפֿגעהובּעָן . 

א --- שרייט עֶר, --- װאָס ויַרעָל= 

סט דוּ נאָךל 

יעֶנעָר בער האָט זיך נישט אוּמגעָ+ 
קעָהרט אוּג איז אַװועָק זיין װעָג. 

לאַנג, לאַנג., האָט איָהם סעָמיאָן נאָכֿנץ= 
קוקט , בּיַז עֶר איָו פֿעָרשװאוּנדעֶן געָוואָרעֶן 
אוּנטעָרן בּעָרג'?, ‏ סעָמיאָן איז. געָקוּממעֶן 
אַ הײִַם אוּנ געָזאָגט צוּם װוייבּ }' 

-- נוּ,, אַריַנאַ, האָבּעָן מיַר. דאָס אַ 
ביל אַ שכן, אַ חיה רעה, ניִשט אַ מעֲנש!- 

צוּקריַגט אָבּעֶר האָבּעָן זי װ ניִשט { 
זײַ האָבּעֶן זיַך װיָרעָר בּעֶגעֶגעָנם, ‏ װיַדעַר 
צוּרעֶר ‏ אוּנ שטאָנדיג וועָגעֶן דעָם אויגענעם 1 

עָ.,. עָ... בּרוּרעָר! װעָנן ניִשט 
מענשעָן װאָלטען .מיַר טיט ריר שוין ניִשט 
געָועֶססען דאָ 6 די הײַולנך, --- זאָגט 
וואַסיַל , 

-- נוּ, װאָס א דאָ דאָס הייזעָל אַזֹי 
שלעָבֿט? לעבּעֵן ד קאָנן. מעָן -- מיינט 
מעָמיאָן , : 
--לעָעְן קאָנן ‏ מען, - לעָבעֶן קאנן 
מעָן -- אַח, רוּ מעֲנש אוְינעֶר ! געלעֶבּט 
האָסט דוּ לאַנג, נוּר וועָניֵג געֶלעֶבּט ! געַ= 


עָאָגט זיינם אוּנ און 
נָן טאָג", סעָמיאָן האָט 


טסאה וננע עם,,ע,װ|-|{}/?/3*36*/6/(3|נפצץ?ךײי יי י.י 


דו וילע שטאַממען,, אַז זי קוּממען נאָך צוּ דער 
דעה, אַז די רעשעל גנשמה, האָט אַ שטאַר? 
קעֶן אַיינדרוּק אויפֿן , װעָר עֶס עָמט, למשל, 
3 רע לוט ווע עד א א וו אַבּעָר, בּיי 
היל ש טאַממען האָט מעֶן פֿערוועָהרט די פֿרוֹיעֶן 
זאָללען עֶסטעֶן פֿלַש פֿון אַלאָמפ פַּעָרט, ווייל אפילוּ 
אַװוִלדעֶר טעָנש װולל, - אַז די פֿרוֹ ‏ זאָלל זיין גוּט 
אוּג געָלאַסטעֶן יי מאַלאַיעֶר פֿון זיַנגאַפֿאָר נוּצעָן 
אַסך טוּגעָר-פֿלוש ; { עֶס אנו (זאָגעַן זונ) נישט געי 
שמאַק, נוּר דעָרפֿן ‏ װעָרט מעָן געֶשיִקט אוּנ שטאַרק. 
דיַ דאַיאַקעַן פֿוּן בּאָרנעֶאָ האָבּעָן איין אָבּשיי פֿאַר 
הוַרשענפֿלוַש ; ; דעַרפֿן פֿעָרליערט מען דעָן מוֹטה! 
דעֲריִבּעֶר עֶפעֶן עָס נוּר פֿרױיעֶן אוג קלויגע קיַנדעֶר, 
פֿאַרצײטעֶן פֿלעַנט מעֶן געַבַּעֶן עקרוֹת פֿראָש(זשאַבּיִם), 
זײַ זאָללעֶן האָבּעֶן אַסך קוּנדעֶר , קאַראַיֵבּעֶן עֶסטעָן 


ניִשט קון חויר-פֿלננש אוּג קיון שילרקרעָט -- זו3 
זאָללעָן ננשט קרוגעֶן אַזוינעָ קײל:כוגע אוֹיגעֶן װו ר 
בּרוּאים האָבּעֶן ; דאַקאָטאַנעֶר עֶסְעֶן הוּנרס:לעֲבּעֶר,. 
ווו זאָללעָן קווגעָן דאָס געֶשוינדיגקייט פּֿן הוֹנר 
אוּג זיין חוּצפּא! די אַראַבּעֶר עֶססעֶן דעְריֵבּעֶר קאַמעָ 
לְעֶןפֿלײַש , צוּ קריג עָן עָר אַײנגעַשפּאַרטקיט. אוּב: 
ליירעַנשַפֿט (תּאוֹה), די חוּנעֲועֶר גלויבּעָן , אַז מעֶך 
װעָרט אַגבּוֹר, אויבּ מעֶן עֶסט אוֹיף אַ האַרץ פֿון 
אַגִבֹּר,.,, די נוזעלאַנדעֶר גובּעֶן די קיִנדעָר אַײינש 
צושלונג עֶן שטוינדלנך, זי אַללננן זאָללעָן וועֶרעֶן אַזױ 
געָהאַרטוַויִם.,, אַגעֶלעָהרטעֶר האָט געֶהעֶרט, וב 
בּיי אונס האָט אַ מוּנדעָל געואָגט צוּ'ץ אַיוּנגעָל : עֶס 
נוִשט קיון טך גאָנזעָן- -פֿליֵש , עָם וועָט פֿוּן דיַר װעָרעֶך 
אַנאַרישעַ גאַנוּ, -- בּיו אוּנם גוט מעֶן קיַן חדר-- 
יוּנגעָליך. נושט צוּ עֶסְטעֶן דן האָרצליך פֿוּן עופות -= 


0 
: 
: 


ייט : יי - המשה עֲשֶׁר 


קוקט האָסט וּ אַ סך,, נוּר װעָניג געָועָהעֶן. | פּלאַטפֿאָרמע אוג שטעָהט ,, . נײיַן ,. איַך 


אײין אָרוּממאַן דאָ . איַן. הייזעָל, אֶרְעָר 
אַנדערש וואוּ,. װײַם פֿון קײַן לעֲבּעָן נישט ! 
די מעֲנשען-פֿרעָססעָר פֿרעָססעָן דיַך אוֹיף 
אי גאַנצעָן, דריִקקעָן אויס פֿון ריַר די 
גאַנצע זאַפֿט אוּג קראַפֿט ; דעָרנאָך, װועָכט. 
דוּ . אַלט וערעַן, װועֶט מּעֶן דיַך אַרױסשלײַ:. 
דעָרן וי אַפֿעָרפֿױלטע קאַרמאָפֿעֶל פֿאַר 
הזירים , , . װיַפֿיַעל בּעֶקומסט דוּ אַ חורש ? 
-- אַ בּיִסל װעָניָג.... 12 רוּבּעָל , 
-- אוּנג איִך בּעָקוּם דרייצעהן מיט אַ 
האַלבּם! פֿאַר װאָס:זשע, פֿראָג איִך דיַך, איּז 
דאָס אַזױ ? לוים פֿאָרשריפֿט קוּמט אַללעַ 
גלייך ; די קאַססע געֶט אַרוֹים פֿאַר יְעֶדעֶן 19 
רוּבּעָל אַ חורש, בּעֶהיַיצוּנְג. אוּנ * בַּעָלייבֿ 
טונג ; פֿאַר. װאָסזשע, פֿראָג איך דיַך , 
גים מען אוּנז צוועָלף, אָרעֶר דרייצעָן מיִט 
אַ האַלבּס ? אוּג דוּ זאָגסט נאָך, מען קאָנן 
אַװי לִעֶבּעֶן! איין זאַך, בֹּעָם איִך דיַך, 
פֿעָרשטעָה, אַז איִך רֹעֶר נישט וועָגעֶן רי 
אַנדעָרטהאַלבּעֶן אָדעֶר דריי רוּבַּעֶל . זאָללעָן 
זײַן דאָם גאַנצעָ צוּנעֶממעָן .. , איך רער 
נוּר.,,, װאַרט : אָט בּיַן איַך פֿאָריָגעֶן חוֹרש 
יאוֹיף דֹעָר סטאַנציץ. געֲװעָועֶן; דעֶר 
דירעָקטאָר + איַן. פֿאָרבּײ געָפֿאָהרעָן,. איִך 
האָבּ איָהן געָועהן, איַך האַבּץָ די עָהרעָ 
געָהאָט ! עֶר פֿאָהרט איַן אַבּעװונדעֶרן 
װאַגאָן ; עֶר איַז אַרוֹים געָנאַנגעָן אוֹיף די 
5 4 
זי זאָללעָן ננשט קרוגען קיין פֿעַרשטאָפּטע האָרצליַך 
אוג בנשט פֿעֲרג עֶסטעֶן דאָס לעֶרנעֶן, איַן דער קבּלה 
אנ בּעֶקאַנט. דו מוונונג ;. אַז װאָס מעָן עֶמט, ראָס 
װעָרט מען+ : 
אוּג. אנן דֹעַם , זי איַן יעדֹּעֶר זאַך, שטעקט אויך 
אַ שטוִקְס אמת, עָם איַז פֿוואָלאָגיש בּעָוווועָן, אַז 
דאָס עֶספעֶן האָט אַ שטאַרקע װװיַרקונג אוֹיפֿ'ן מוֹח, 
מהייל מאבלים מאַכֿעַן דאָם ז'עֲנקעַן ‏ שוועָר, טְהיַיל 
ליפֿט ; טהייַל הוובּעַן דו פֿאַנטאַז:ע' ובו' נוֹר,, נאַטיר: 
לנך, האָט עָם גאָר קיין שׁוּם אָנהאַנג מיַטן חאַרקטעֶר 
פֿון לעבּעַנדיֵגעֶן טֹהיר. , : 
דו. ועֶגעֶטעָריאַנעֶר. (װאָס װוללעֶן,. מעָן זאָלל 
יאױפֿהאַרעֶן צוּ עֶסטעָן פֿליַש אוּג בּעֲננוְנעֶן זיַך מיט 
פּלאַנצען). פֿעָרשפּרַיְטעֶן די מונוּנג , אַז אַללע אונ: 
ערעָ שלעָכֿטע מֹרוֹת. אוג תּאוֹת האָבּעֶן מיַר רעָרפֿין , 


: 


װעָל שוין ראָ לאַנג ניִשט פֿעָרבּלײבּעַן; 
אִיִך װעָלל אַװעָק װאָהיַן די אוֹיגעָן וועֶללעֶן 
מיך טראָגעֶן ! 

-- װאָהין=זשע- װעָסט רוּ געָהן סטע: 
פֿאַניַטש ? װאַרף ניִשט. אַװעָק קיַיַן בּרוֹיט 
צוּ זוּכּעֶן בּראָקלעָך . האָסט. אַ הֵייזעָל, עָם 
איָז דיַר װאַרם ,' אוּנ אַ שטיקעָל ער אויך 
דַעֶרצוּ,,., דאָס װײבּ דיינס אַרבּיַיִם ... 

-- עֶרד ! װאָלסט אַ קוּק מהוּן אויף 
מֵיין עֶרך , װאָלסט דוּ דאַן זאָגעֶן ! אַ שפּעָנ: 
דעָל איַז אוֹיף אֹיָהר ניִטאָ, אוֹיף זוּמטעֶר 
האָבּ. איִך אַבּיִםל קרויט פֿעֶרווָיַעָט , אי 
דער וװועֶג:מייסטער אָנגעֶפֿאָהרעָן . 

,װאָס איָו ראָס ? --- מאַכט עֶר -- פֿאַר 
װאָס האָסט דוּ נישט געֶפֿראָגט ? שוױן, 


איַן דעֶר מיָנוּם זָאָלֶל זיין ‏ אוֹים קרוים וי 


עֶר אי שכּור געֶוועָעֶן, אַ ניִשט װאָלט עֶר 
גאָר ניִשט געֲזאָגט,. אַַ צוּנר האָט עָם אֹיָהן 
אָנְגעָחאַפּט : דריי רוּבּעָל שטראָף !" 

װאַסיל שוויינט אַ וויילע, - גיִם אַ זייג 
פֿון דעֶר ליולקץ אוּנ זאָנט ווייטעָר שטיַלל : 

-- נאָך אַ װאָרט , װאָלט איַך איָהן צוּ 
טוירט געֶשלאָגעֶן ! 

-- נוּ, . װאַסיַל, דוּ בּיִםט דאָך עָפֹּיִם 
אַ כּעסן, עָפַּיִם צוּ הֹיָיִם ! 

-- גאָר נישט קיין כּעסן, גאָר ניִשט 
צוּ הייס !. איַך טראַפֿט אוּנ רעָר מעָהר 


, װאָס מיַר עֶססעֶן פֿלויֵשׁ פֿון בּעשעָפֿעָנושעַן, און וועָלכֿע 


רן שלעָכֿטץָ מרוֹת אוּג תּאווֹת שטעָקקעָן. 

נוּר רי נשמה פֿעָרלאָטט ד! דירה, ניִשְט רוקא 
דעֲמעֶלט, וועֶן זו וועָרט צוּשאַנדעָן אוּג פֿערדאָרבּעָן, 

גאַנץ אָפֿט בלייבּט עָפיִם לוַענעֶן ‏ טוט אוג. 
פֿעָרדאָרַבּען{- אונאױיפֿגעָגעֶססעֶן { גאַנץ אָפֿט בּלייבּט 
עָפּיִם לועגעֶן אָהן לעבּעָן, אָהן כּח אוג עָם אוו 
ננשט צוּ דעָרגעָהן, פֿאַר װאָס דּעֶר נשטה אֹיָו נמאס 
געָװאָרען ד! דירה אונ װאוּ. אַה עָר גניסט, די 
נשמה, װאָס האָט די זאַך בּעֶלעֶבּט אוו אַהין גע 
קוממען ? דינשמה, זעָהט אוֹים, אוו פֿרייעָר פֿױגעָל, 
זועָגן. זי װײַלל פֿליהט זי אַחיט פֿון נאָסט ; נור -- 
וואוּ קוּמט זי דעַמאָלט אַהין ? 

צוּ קאָגן זי יט אַחם פֿלוהען אוּן עָר לופֿט 1 

גאַטנרלנך האָט אוּצוט !;:לרעֶר מעֶנש פֿון דֹעָר 


משה עשר 
יע א 
ניישט, װיַ דֹעָר אמת איו; נוּ, עֶר וועָם -- דו בַּיט שוין לאַנג דאָ? -- פֿראָגט 
נאַך פֿוּן מיַר האָבּעָן, דער פּיאַניִצא, איִך | דעָר נאַמשאַלניק , 
ול מיַך נאָך בּיים הוֹיפי פֿון צװויִטעֶן מאַי, װאַשע בּלאַהאַראָריעָי 
--גוט, אַ דאַנק , אוּנ װעָר אי אין 
נומער הוּנדעָרט פֿיִער אוּנ זעָכֿציג ? 
דעֶר װעָג-מײיסטעָר, װאָם פֿאָהרט טיט 
איָהם , האָט געאָנטפֿעָרט : 
--- װאַסיל ספּיַריַדאָוו , 
--- ספּיַריַדאָװו, , , ספּיריִדאָװו, , , אַ האַ, 
דאָםס אי דעֶר זעֶלבּיַנער, אויף װועֶלכֿעַן 
איָהר האָט דאָס פֿאָריִנץָ יאֶהר אֵיין אוב 
געָװאָרפֿעָן ? : 
-- דאָם אוו עֶר . 
! --נוּ, גוּט, לאָמיָר זעֶהעֶן רעָן װאַסיל 
ספּיַריַדאָװו,. מאַרל 
דאָס וועָגעֶלְעָ פֿליָהט װייטעָר . 
סעָמיאָן קוקט פֿאַר זיִך אוּנ טראַכט: 
דאָרט װועָט זיין אַ חהוּנה ! 
אוַן אַ פּאָר שעה אַרוּם אִיז סעָמיאָן 
אַרױס אױף דעָר ליניעָ, פֿון אוּנטעָרן 
בּאָרגיֶל, זעָהט עֶר, רוּקט זיַך עפּיִם אַ פֿיניר 
מיִט עָפּיִם װייִם אוִבּעָר'ן קאָפּף ; עֶר קיקם 
זיך צוּן עֶס איַז װאַסיל. אין האַנר א 
שטאָקען , אויף עָר פּליִצע אַ קליין פּעָקיִל 
אוּג די בּאַק מיט אַ ווייס טוּך פֿעָרבּוּנדעָן . 
-- װאָהיַן, ‏ שבֿן ? -- שרייט סעָמיאָן . 


וועֲלל מיַך נאָך בּיים הויפּט:נאַטשאַלניק בּעי 
קלאָנעָן , מיַר וועַללעֶן זעָהן ! 

אוּנ עֶר האָט װאָרט געָהאַלטעָן; 
בּעֶקלאָגט זיַך, 

אייַנמאָל ‏ איז. דער הױיפט:נאַטשאַלניק 
דורפֿגעפֿאָהרעָן אוּנ אַלץ בּעֶטראַכֿט. אין 
דריי טאָג אַרוּם האָבּעָן געָאָלט קוּממען 
עָפּיִם גרויסע לייט פֿון פּעֶטעָרסבּוּרג אויף 


אַ רעֲוװויִויעָ, האָט מען געָמוּט אַלץ אין 
אָרדנוּנג ‏ בּרעֶנגעֶן . מעָן האָט אָנגעֶשיָטם , 
אױסגעָגלײבֿט , ר! שפּאַלעָן איְבּעֶר געָועָהן , 
צוּ ‏ נעֶדרעָהט די שרױפֿען , איּבּעֶר געָ= 
מאָלט די קלאָצלעָך. סעמיאָן האָט אַ 
גאַנצע װאָך געָאַרבּיַיִט, אַלץ פֿעָר זאָרגט , 
עֶן ראָק פֿעָרלאַטעט , אױסגעֶרייניָנט, אוג 


זיין מעֶש:בּלעֶך מיִט אַ ציְגעָל אַװױי אָבּנעָ 
ריַבּעָן, אַז עָם האָט געבּלאַנקט; װאַסי 
האָט אויך געאַרבּייַם. געָקוּממעָן אי דעָר 
נאַטשאַלניק ‏ אויף אַ װעָג:װאָגעָנלעָ. די 
מאַשינקע פֿליָהט, גלייַך רוּחוֹת װאָלטעָן 
זי געָטראָגעָן, ‏ אַ װיעָרסט צװאַנצנג אין א 
שעה ; אוּג ד! ראָדעָר קװיַטשעָן דוּלל צו 
װועָרעָן! עֶר איַז צוּ 'געפֿלױנעֶן צוּ סעָמיאָנס 
הייזעָל ; סעָמיאָן איָז אַרױסגעֶשפּרוּנגעֶן, פּאָד= 
קאָזעָראָק, װי אַסאָלראַט { אַרוּמנעָקוקם , 
אַללעָם איַן אָרדנוּנג ! 


ט 
יה 


וט 


זעהט אוים שרעָקליַך : דאָס געויבֿט װיים 


,יי ת,י,...--- 


סוּפֿט , װאָס מיַר קאָננען אַלין גאַז, ניַשט געוואוּסט , װאָס איו עס אַזױינס ? װאָס אוו געֲשׁעָהן ? 
: /-ת : די עו 8 שָ 


עֶר האָט נוּר געֲזעָהען אֵיין אונגעֶהייּעֶר. גרויסען , 
לדוג עֶן , געֶהייַמניספֿאָללעַן פּלאַץ צוויִשעֶן היממעָל 
אוּג עָרד. , . װאָס טהוט זך דאָרט ? צוּ איַו עֶם טאַקי 
בּאמת לעער ? 

טהייל מאָל הײַבּט אָן איַן דעָם לויַדיִגעֶן אָרט 
עפּיִם צוּ קלאַפּעָן, צוּ רוֹישעָן,. צוּ בּאָזעָרן זיַך , צוּ 
יאָגען, צוּ רײבּעָן,. עָפּיִם אַזוֹינס, װאָס מעֶן 
זעהט ניִשט, העבּט זיך אויף מיט איין אוּנג עֶהיַיַעֶר 
קראַפֿט אנ יאָגט דורך אוּג פֿערנובֿטעט אַלין, װאָס : 
עִם טרעַפֿט אופֿ'ץ ועָג ‏ , . רוַיגעַ בּוֹימעֶר פּלאַצעָן, (פ"פ) 
דײַאָבּרעפֿלאָכֿעַר (דעָר אַייבּעֶרשטעֶר שטה) פוּן װאַסעַר - 4''ה 20 2 
קריַגט אַגאָנזינע הוט פֿאַר שראָק, עֶס העֲבּט אָן 
דער ים צוּ ציַטטעָרן,,.,. די סטאַדעם אויפֿ'ן הימב עֶל עי יי 
ציִטטעֶרן אויך אוּנ יאָגעֶן, זיַך אוּג עֶנטלויפֿעָןי י. 


װאָס צאָרנט, װאָס דוננעָרט, װאָס יאָגט, װאָס 
קריצט מיַט די צאֵהן?... ‏ / 


דוי נשמות , װאָס פֿערלועוען, אָדעֶר פֿעָרלאָועֶן 
זײיַערע דירוֹת אוֹיף דֹעֶר עֶרד .י. 


+ 


פֿון אַ שד ! נוין ? 


װאַסיַל איַז צוּגעֲקוּממעָן נאָהנטעֶר, עָר. 
מנלג וא הנהנ באפוואשרפגצרינפט-א תאמ - 
װאָס שריים, װאָס קרעָכֿצט, װאָס בַּעם וך . 


אֶה ! דאָס זעֶננעֶן וכֿעֶר די רוּחוֹת ,. די גײַסטעֶר, 


צוּ װאַרפֿט איה ניַשט ער היוֹם אַ מעֶסְסעֶר איך- 
װויַרבּעֶלוװיִנר אַרײן, צוּ דעָרוֹעָהעֶן אַ טראָפּפָּן בּלום 


גד 


יע 


בי ןדנ = 
ן :3245 


די יט 
בי יט א יק 
א 


24 == 
.יי איי- יה 


280 חמיטה עשר 


טשער לאר הע השש 


וו קרייד, הי אויגעָן װיַלר , עֶר רערט אוּנ 
ד! שטימטץ בּרעָכֿט זיִך איָהם, 

-- איַן שטאָרט אַרײַן , --- זאָגט עָר, -- 
קיין. מאָסקװאַ. ,. צוֹם ריַרעָקטאָר . 

-- צוּם דירעֶקטאָר?.., אַהאָ! 
קלאָען זיַך, הײַסט עֶס ? לאָן אָב , װאַסיל, 
פֿעָרגעָם. 

-- נײיַן, בּרוּדעֶר , איַך ווְעֲלל ניִשְט פֿעָה 
געֶססעֶן; צוּ שפּעָט צוּ פֿעָרגעֶססעָן ! זעָהסט 
דוּ? עֶר האָט מיַר דאָס נאַנצע פּניִם צו 
שלאָנָן, צובּלוּטונט:. זייט איַך וועָלל לעֶבּעֶן 
ווֹעֶלף איַך עָם ניִשט -פֿעָרגעֶסטעָן, 

סעָמיאָן חאַפּט אֹיָהן אָן בּיי דעֶר האַנד; 

-- לאָז אָבּ, ‏ סטעפֿאַניַטש, איִך ראָט 
דֹיָר גום : דוּ וועֶסט בּעֶסעעֶר ניִשט מאַכֿעָן. 
וי עֶס איַן--- איָו, 

---װאָס זאָנסט דוּ מיַר דאָרטעָן 
בּעֶסטעֶר !". איַך װיַיִם אַללייַן, אַז בּעֶססעָר 
וועָט ניִשט זיין; רוּ האָסט אמה געָאָגט , 
אַז אַללעָם העֶנגט אב כוּן מול. זיַך װעָלל 
איך בּעֶססעֶר ניִשט טאַבֿעָן, + אֶבֹּעֶר פֿאַר ן 
אמת, בְּרוּרעֶר, מוּז מעָן שטעָהן ! 

' -- זאָג ; חאָטש, װאָס איַז דאָרט בַּי 

אייך געֲוועָועָן? 

--- װאָס זאָל זיין ?. . . אַלֹעָם אַרוּם גע 
קוקט, -- פֿון דער דרעֶנויַנעַ אַראָבּ געָנאַנ: 
געָן -- איַן היזעָל אַרײנגעָנאַנגעָן. איך 
האָבּ פֿאָראױים פֿעָרשטאַננעָן, אַז מעֶן וועָט 
שמרענג אַרוּמקיקעָן, עָם איַו אַלץ אין 
אָרדנוּנג נשוועָועֶן. עֶר האָט שוין געָואָלט 
ווייטעֶר פֿאָהרעֶן , בּיַן איַך צוגענאַנגעָן מיַך 
געקלאָגעֶן . אויִפֿ'ן ‏ װעָנ-טיַיסטְעֶר , . . הייבּט 
עֶר אָן שרייעָן: רֹאָ, זאָגט עֶר, וװעָט בּאַלר 
אַ רעָוויִיעָ זיין, אוג דוּ, אַזוֹינעֶר אוּג אַווֹיִנעָר, 
האָסט איִן זיַנן אַ גאָרטיָל ! /ראָס. שמעָקט, 
זאָגט עֶר, מיט ; טֵיינָ סאָװיעֶטניִקעָם" אוּג 
דוּ קריבֿסט מיִם דיין קרויט! איִך האָבּ 
נישט אױסגעָהאַלטעָן, עָפַּיִם אַ װאָרט נעָף 
זאָגט, ניִשט זעָהר קיַן גראָבּם, נוּר עָם 
האָט זיִך איָהם געֶדְאַבֿט, ,, נוּ, גיַט עֶר מיַר 
אַ פֿאָהר איִבּעֶר'ן פּנים', ., איַך שטעָה, נלייך 
וי איִך װאָלט איָהם רַעָכֿט געֶגעֶבּעָן, .. זי 


3 


זעננעָן אַװועָק געפֿאָהועָן, איך האָבּ סיך 
אַבּיִםל דעֶרמאַנט, אָבּנעָוואַשעֶן ראָס פּנים, 
אוּג אַזוֹי גֹעָה איִך. 

== נוּ, אוּנ דאָס הייועָל? 

--- ראָם ווייב איַז נעֶבּליִבּעָן, זי וועָט 
אוֹיך לאָננעֶן ! איִבּעָריַגעָנִם, חאַפּט זיִיַ רעָר 
רוּת /מיט זיַיעֶר וועָג. איִן אייְנעָם ! 

װאַסיַל האָט וֹיַך אָבּנעֶשטעָלט : 

-- בּלייבּ געָזוּנר, - סעָטיאָן, אוך װײַס 
ניִשט צוּ װועָלל איך געָפֿיַננעֶן װאָס איַך זיך , 

--- שׁוֹין געָהסט דוּ ? צוּ פֿום ? 

--- אויף דעֶר סטאַנציע װועָלל איך אַרין 
איַן אַ מאָװאַרנע, . . מאָרגעֶן אין מאָסקװאַ. 

ר שבנים האָבּעָן זיַך אָבּנעָועֶגעֶנט. 
װאַסיַל.איָז אַװוֹעָק אוּנ האָט זיך אַ צייט ניִשט 
געװיִועֶן. דאָס ווייבּ האָט אויף זיין אָרט גע 
אַרבּײַט, טאָג אוּג נאַפֿט ניַשט געָשׂלאָפֿעָן , 
אוּג טיט שרעָק געָװאַרט אױפֿן מאַן , אױפֿץ 
דריִטטעָן טאָג איז די רעֶוווויעָ אָנגעֶפֿאָהרעַן ; 
אַ לאָקאָמאָטיַו, ‏ אַ בּאַנאַזש:ואַגאָן , + צוויי 
עָרִשטץָ. קלאַססץ, ‏ אוּנ װאַסיַל איז נאָך 
אַלץ ניִשט געֲוועָזעֶן, אױפֿץ פֿיַרמעָן טאָג 
רעֲרזֹעָהט סעָמיאָן זיין װײיבּ: דאָס געֲויִבֿט 
פֿון מרעָרעֶן געָשװאָלעָן, די אױיגעָן רויט. 

-- װאָס, געֲקוּממעֶן דעָר מאַנן? -- 
פֿראָגט סעָמיאָן . 

דאָס ווייבּעָל האָט אַ מאַך געֶטהוּן מיַט 
רעֶר האַנד, ניִשט געאָנטפֿעָרט , אוּג אין 
אַװועָק איִן איָהר זייט , 


8ל אי 
אצ 


גאָר אַ מאָל, נאָך יוּנגעָלוויים ,. האָט 
זיַך סעָטמיאָן אױיסגעָלעָרנט פֿײפֿלעָך צוּ מאבֿעֶן 
פֿון װיַטשקעָם . דאָס האָרציָל פֿון העָר װויַטש: 
קע פֿלעָנט עֶר אוֹיסבּרעָננעָן, אויסֹּיעָרעֶן 
לאָכֿעָלעֶך ואוּ מעָן בּעָדאָרף; איַן עָקק 
אַרינזעָצעֶן אַ קלײיַן פֿלאָקעָלע, אוּנ אַזױי גום 
אױסריבֿטעָן, אַז ---שפּיעל חאָטש װאָם דוּ 
װויַלסט, אי אַ לײַריִנעַ צייט פֿלעָנט עֶר 
אָנאַרבּייִטעֶן אַ מאַסטץ פֿײפֿעָלעך אוּנ דורך 
אַ בּעֶקְאַנטעֶן קאָנרוּקטאָר שיַקקעֶן איִן שטאָרט 


חמישה עשל 


פא 
פש 
פא 


ערע 


אַרין, װואוּ עֶר פֿלעגט ליִועֶן צוויֵי קאָפּיקעָם 
אַשמיַק, צוּם רריַטטעָן מאָג נאָך דֹעֶר 
ריע האָט עֶר געָלאָ דאָם װייבּ פֿאַר 
דעם נאַכֿטצוּג. אוֹיף דעָר לֹיָנִיעָ אוּנ האָט 
עָנּממעֶן אַ קליין מעֶסעָר'ל אוב איז געָנאַנגען 
אין װאָלדעָס אַריין אָנשניירעֶן װיִטשקעָם . 
עֶר אי אָבּגעָגאַננגעֶן ‏ אַ װיעָרסט; דאָרט 
דועָהט זיך אוים דעָר וועָג; ער האָט זיִך 
אַראָבּגעלאָזט פֿוּן דער ליניעָ אוּג איָז אַוועָק 
אין מיט'ן װאַלר בּאַרג;אָבּ , אין אַ האַלבּץ 
װיעָרכט װײיטעֶר איָו געֲוועָועֶן אַגרויסעָר 
זומפף, וואוּ עָם זעָננעֶן געָוואַקסעֶן רי בּעֶסטעָ 
װיִטשקעָם, עֶר האָט אָנגעֶשניִטטעָן פֿוּן זי 
אַנאַנצעָן הױפֿעָן אוּג געָלאָום זיִך צוּריק אַ 
הײַם, די זּנן האָט זיך שׁוֹין גאַנץ נִיִדרְיָג 
אַראָבּגעָלאָזם, נלייך זי װאָלט זיַך געֶועֶצט 
אױפֿץ שפּיץ בּאָרנ'ל. עִם איַז אַזױ שטיָלל 
וו אויף אַ בּית-עלמין, עֶס העָרט זִיִך מעָהר 
ניִשט , - װויַ די פֿײַגעֶלעֶך פּיִשטשעֶן , פֿיִהרעֶן 
צויִשעָן זיִך אַ ליֶעבּליבֿעָן שמוּעָם , אוּנ וי 
עס בּרעַכֿט זיַך אוּנטעָר די פֿיִם אַ צװײיגיל 
נאָך אַ צװײיניַל, סעָמיאָן איַו אָבּגלָגאַנגעְן 
נאָך אַבּיִם'ל; בּאַלד איָז שוין די ליניץָ, אוּנ 
עם דאַכֿט זיַך איָהם, אַו עֶר העָרט עָפּיִם 
אַ גערויש, גלייך עֶס װאָלט געֶקלאַפּט. איין 
אֵייועָן אָן דעָם אַנדעָרן . סעָמיאָן אַײילט 
זיַך , טאַבֿט גראָסעָרעָ מריַט , ,װאָס קאָנן 
עֶס זיין ?7" טראַכֿט עֶר זיך . עֶר געָהט אַרוֹים 
פון װאַלד. - עֶר האָט פֿאַר זיִך די לייג: 
װאַנד (נאַסיִפּ), אַרױף צוּ צוּהעָר, אוֹיף דעָר 
לונִיעָ, זיצט אַ מעָנש אינגעָהוֹיקעָרט אוּנ 
טהוט עָפּיִם ; סעָמיאָן נעָהם װײטעָר , 
,מסתמא, טראַכֿט עֶר, גנב'עָט װעָר עָם 
אי מוּטעֶרקעָס", עֶר קוּקט -- דעָר טעָנש 
האָט זיך אויך אױפֿגעָהױבּעָן ; אין די האַנד 
האַלט עֶר. אֵיין אַייועָן, מיט'ן אַייועֶן גיִם עָר 
אַ קלאַפּ איַן רעָלם אוּנ רוּקט איָהן אָבּ אָן א 
זייט, עֶס איַז איָהם פֿיַנכטעָר נעָוואָרעָן איַן 
די אונעָן ; עֶר װיַלל שרייעָן -- עֶר קאָגן 
נישט, עֶר קוקט --- װאַסיָל !, , . עֶר לױפֿט 
מיַט די לעָצטעָ כּוֹחוֹת בּאַרנ;אַױף אוּנ 
יעָנעֶר קייקעָלט זיך װי אַ דריידעָל בּאַרג: 


: 


אואאארטטעאטאע ייה קאראקאמאיעקאטעגקאאמטקטעאעעקעעאוט 


אָבּ. פֿון יעֶנעֶר זייט , 

--- ואַסיּל !. בּרוּדעֶר ! קעָהר זיך אוּם ! 
גיב דאָס אַייועֶן 1 מיַר וועֶללעֶן צוּריָק לעָנעֶן 
דעָן ‏ רעָלם ,. קיינעֶר וועָם נישט װיִססעֶן , 
קעָהר זיך אוּם, ראַטיועָ דיין נשמה פֿון 
אַזאַ שרעקליכֿץ זיַנד ! 

װאַסיַל. קעָהרט זיִך ניַשט אוּם אוּג איז 
שוין איִן װאַלד , 

סעמיאָן שטעָהט נעַבּעָן דעֶר אויסגע 
דרעָהטעֶן רעָלֹם, די װיַטשקעָם אַרױם געָי 
לאָזט פֿון דער האַנד, א צוּג נעָהט מים 
פּאַסאַזשיַרעָן, פֿול געָפּאַקט מיִט מעָנשעָן , 
איָהן אָבּשטעָללעָן קאָנן עֶר נישט : עֶר האָט 
קיַן פֿאָה; די רעָלם צוּריִק ועֶצעָן קאַנן 
עֶר אֹיך ניִשט; מיט די בּלויסץ האָנר 
קאָנן מעָן נישט, -- טעֶן בּעָדאַרף לױפֿען, 
נישט אַנדעָרש װי לױפֿעָן אַ היַיִם נאָך אַ 
איִנסטרוּמעָנט, נאָך אַנעצייג, ‏ העֲלף 
גאָטט!,,, 

אוּג סעַמיאָן לױפֿט צוּם הייזעָל, אַו עָם 
פֿערחאַפּט איִרם דַעֶר אֶטֹהֵעָם , עֶר לױפֿט -- 
אָט---אָט -- פֿאַלט עֶר,, נײַן, עָר אי 
שוין אַרױס פֿוּן װאַלד -- בּיין הייז'ל איז 
נאָך אַ קלאַפֿטעֶר הוּנדעָרט, ניִשט מעָהֵר, -- 
עֶר העֶרט , אוֹיף רעָר פֿאַבּריִק גיִט מעֶן אַ 
פֿײף, עֶס הײַסט : 6 אַ זײַגעָר, אוּנ 9 מינוּם 
אויף זיַבּעֶן געָהט דוּרך דעֶר צוּג ! נאָטט!יי, 
ראַטיוץָ אונשולריַגץ מעָנשעָן ! אוּג סעָמיאָז 
נעָן דאַכֿט זיַך, אַז אָט -- אָט קוּטט אָן די 
לאָקאָמאַטיַו מיִט דעֶן ליִנקעֶן ראָר אוֹיף רעָר 
איבּעָרגעריִסעָנעֶר רעָלס, אָט, פֿעָרצ;טטעָרט 
זי, בּײַגט זיַך איבּעָר, די שפּאַלעָן רייִסעָן 
זיַך אוים, בּרעָכֿעֶן זיך אוֹיף שׂפעֶנדלעָר , 
אוּנ דאָ דרעָהם זיך אוים דעֶר װעָג, אוּנ 
דעֶר צוּג. קיוקעָלט , קייקעֲלט זיך פֿון דעָר 
ליונװאַנר אַראָבּ, פֿון עָלֹף קלאַפֿטעֶר די הייך ! 
אוּג דאָרט'ן איַן דריַטטעָן קלאַסס ועַננעָן 
מעֶנשעָן ! פֿוּל אָנגעפּאַקט : װײיבּעָר, קליַינע 
קֵיִנדעֶר ,,, = איִצטעֶר זיִצעָן זײַ נאָך נאַנץ 
רוּהיָג : קלעָרעָן גאָר ניִשְט, אוּנ דאָ װאַרט 
אוֹיף זי דאָס קבר, ,. ניין, לױפֿעָן בּנזֹיץ הייַל 
אוּנ צוריִק קוּממען איַז שוין קיין צייט ניִמא יי. 


עי 


,יינ 
א יי = יל רמאי ידידי יע 


מע יכ 


י.י 
יע ייט 


אוּנ סעָמיאָן לױפֿט צוּרוִק נאָך גיָכֿעֶר, וו 
פֿריַהעֶר , עֶר לױפֿט מיַט רי לעֶצטעָ כּחוֹת, 
ניִשם װיִססעָנדיג נאָך. אַליַן, װאָס 
ווייטעָר וועָט זיין. עֶר איַן צוגעָלאָפֿעֶן 
צוּ דעֶר אָבּגעֶדרעֶהטעֶר רעָלם : די װײַטשקעָם 
זיינץ לינעָן אויפ'ן אָרט, עֶר האָט ײך 
אינגעֶבּוינעָן,, געחאַפּט איינע, אַליין נישט 
וויִססעָנריג. צוּ װאָס; װייטעָר אַװעָק נעַ 
לאָפֿעַן, אוּג עֶס דאַבֿט זיִך איָהם, דעֶר צוּג 
יאָגם אין קבר אַרין. עֶס העָרט ױַך 
אַ װוייטעָר סװיַשטש , רי רעֶלסעָן האָבּעֶן אָנ 
געֶהוֹיבּעֶן שטיַלל צוּ ציַטטעָרן אונ צוּ טאַנ? 


צֹעֶן.. ווייטעָר לױפֿעָן איז ניִשט ראָ קינן. 


בּחוֹת , אָבּנעֶשטעֶלט האָט עֶר זיַך אַ קלאַפֿ: 
מעֶר הוּנדעָרט װייט פֿונ'ם שרעָקליכֿעֶן 
אָרט, דֵאָ האָט איָהם אַ ליִכֿטיגעֶר געֶראַנק, 
וי דוּרכֿגעֶבּליֵצם דורכֿץ מוֹח, עֶר האָט 
אַראָבּ געָהאַפּט ראָס ה טעל אַרֹים גֹעִ= 
נוממען פֿון דאָרט אַטוּבֿעָל ; אַרוֹיס גע 
האַפּט אַ מעֶסְסעֶר פֿון שטיַוועָל, געָמוּרטעָלט; 
עאָטט זי צוּ הילף" { אַזֹעָץ מיטן 
מַעֶססעֶר איַן דעֶר ליַנקער האַנר, איִבּעָר'ן 
עֶללעֶנבּוינעָן, ראָס בּלוט האָט אַ שפריץ 
געֶטהוּן,. אַגאָסס געֶטהוּן װ!ָ אַ הײַסעֶר 
שמראָם :. אַיינגעֶנעֶצט דאָם טיכֿל, פֿאַר: 
נאַנדעָר גענוּמטעָן, אױסגעצוינעָן, אָנגעײ 
בּוּנדעֶן אויף. דעֶר װיטשקע אוּנ אַרוֹים געָ: 
נעָשטעָלט אַ רוֹיטעָ פֿאָהן ! 

עֶר שטעָהט, דרעָהט רי פֿאָהן - אַהין 
אוּג אַ העָר,, אוּנ. פֿוּן װייטעָנם ווייוט זיִך 
שוין דֹעֶר צוּג ; רעָר מאַשיניסט בּעֶמעֶרקט 
איָהן ניִשט ! אַז עֶר וועֶט צוּ קוּממעָן נאָהנט, 
אויף אַ הוּנדעָרט קלאַפֿטעָר, וועֶר וויָיִם, אוֹיבּ 
עֶר וועָט קאָננעָן אָבּשטעללען דעָן שוועֶרעֶן 
שכן - 

אוּג ראָס בּלוּט ניסט אונ ניסט , סעָם: 
יאָן דריקם צוּ די ואוּנר צוּ דֹעֶר זיים, 


ו 
ג 


לה 
24 : המשה עשר 


יט 


עֶר װיַלל דאָס בּלוּט פֿעָרהּאַלטעָן, נור עָם: 
העֶלפֿט ניִשט ; עֶר האָט, זעָהט אוֹים , צוּ 
טיִעף דאָם -מעָסטעֶר אַריָיִן געֶזעָצִט. אין 
קאָפּף האָט זיך בּיי איָהם אָנגעֶהוֹיבּעֶן ררעָה: 
עֶן, שפּריַנגעָן } פֿאַר די אוֹיגעֶן שפּריַנגעַן , 
טאַנצעָן שװאַרצע פֿליַענען,. אוּג מיט אַטאָל 


! וועָרט פֿיַנסטער ; איַן די אוֹירעֶן קליננט 


שרעָקליִך,,, עֶר ועָהֶט ביַשט רעָן צוּג, העָרט 
ניִשט דאָס רוישעֶן ; אוַיַן געָדאַנק זײַנט אין 


טוֹח: איִך ועָל ניִשט אוֹיסשטעָהן, איִך 


וועָלל פֿאַללעָן, איִך לאָז אַרוֹיס רי פֿאָהן { 
דעֶר צוּג וועָט דוּרבֿפֿליָהעָן אֵיִבּעֶר מיַר .., 
העָלףטושץ גאָטט, אַָ העָלף!... 

אוּג עָם אי איָהם געֶװאָרן פֿיַנסטעָר 
איִן /רי אוֹינעָן, פּוסטץ איַן האַרץ אוּנ די 
פֿאָהן אִיַז פֿוּן האַנד אַרוֹים געָפֿאַללעָן , נוּר 
ניִשט אוֹיף דעֶר עָרֵר איַז די בּלוּטיִגעָ פֿאָהן 
געפֿאַלעָן : עָמִיִצעָֹם אַהאַנר האָם וי 
אוּנטעֶר געָהאַפּט אוּנ אוֹיף געֲהוֹיבַּעָן אין 
דּעָר הייך, ‏ אַקעֶנעֶן רֹעָם לױפֿענדיַנעָן צוּג , 
דֹעֶר מאַשיַניִסט האָט זי דעֲרזעָהן : פֿעָרמאַבֿט 


דעָן רעָנוּלאַטאָר אוּג געֶנעֶבּעָן דעָם לאָקאָ 


מאַטיָו. אַ צוּריקישטוים, -- דעָר צוּג האָט 
זיך געֶשטעָלט, 


8 


פֿון די װאַגאָנעֶן זעננעָן מעָנשעַן אַרױם: 


נעָשפּרוּנגעָן, - וי ועָהן ג א מעָנש ליעגט 
פּעָרחליִשט איִן אַ טייך בּלוּם ; אַ צװוייַטעָר 
שטעָהט' נעֶבּעֶן איָהם מיִם אַ בּלוטיַג טוּך 
אוֹיף אַ ויַטשקעָ. 

װאַסיל האָט אַלץ אַוּמנעֲנוּממען 
טיט אֵיין ‏ בּליָק ; עָר; האָט אַראָבּ געָלאָוט 
דעָן קאָפּף : 


-- בּיַנדטם מּיך, זאָגט עָר, --- ראָס 


האָבּ איִך אָבּנעֶדרעָהט די רעָלם... 
איבּערגעזעצט דורך 


ו 
4 פּגי|! : 


יט 


בַּיי דֶעם 


אַ סצעֶנעָ 


{68ף 


(=פו 


חמשה עשר 


= 


4 


עמדען חוּפָּה קלייד, : 


פֿון װאַרשױיעָר לעֲבּעֶן. 


ישר רשק הש ששח 


טועצונג) 


דיא צווייטע מאָריסטקאַ 


זוּ וועָט זיַצעָן צוושען בּלוּמעָן 


אויף אַ דווואַן--רייך ! 


אוּנ מנַד מאַבֿט אויף דר'עֲרֹד אַ בּוסל 


שטרוי נוּל גלייך! 


זײ דאַרף שפּגלעָן,. זשראנדאָלעָן , 
לאָמפּעַן אַללעָרלײ ; 

מור צוּ קאָפּענס --- גראָשענרוגעַ 
לנַכּטליך צווו;! 


אָהן מוויִק אוֹיך פֿוִהוּט מיך לעָנעָן, 
חאָטש היינט בּיַיַנאַבֿט , 
װיַלט איָהר דוקא --- װווונט אַ בּוָסֶל, 


װולט אוָהר -- לאַכט ; 


שטיַללעֶר ,. שטיַללעָר, שטיַללעָר , 
שטילל אֵיין אוֹיגעֲנבּליִק! 
מוּרו -- טוּרו: --- טורנן ! 
אָט , . דאָס הוָיסט מוּויִק ! 


װאָס האָט אֹיָהר פֿון די ליַעדעֶר ? 
דריַקעֶניִשׁ בנשט מעָהר ! 

עֶס ציִטטעָרן די בּרעָמעָן , 

אָט, אָט, פֿאַלט אַטועָרי., 


ָם אי געָוועֶן אַ מויַראַלץָ, 
אַמנַנַראַלע אַ פּראַכֿט. -- 

עָססְעֶן עֶסט עָם יעֶדעֶן טאָג , 
שלאָפֿט זיַך יעֶרעַ נאַֿט! 


ליַפּלוך האָט זי רוֹיטעֶנקְעַ., 
רוֹיטעֶנְקעַ, װאָס ניִשט ? 

נאָך נישט קיין צובּיִםסעָנעָ, 
נאָך ניַטט אוֹיסגעָקיִשט }. 


אוּנ זי האַלט דאָס קאָפּאַלעַ 
חנו'דיַג אוּג שטאָלץ! -- 

זאָרנט עָם אויף אַ בּרײטאַלץ? 
קוילעָ אֶדעֶר האָלץ ? 


אוו נאַריִשעָ קנאה, 
איַך קאָנן דיַך פוּן לאַנג 
איַך. קאָנן אוֹיך דיין צונגעָל-- 
די גיפֿטוגעָ שלאַנג ! 


מצַדאַם 


: 


| 


אוּג,. אַז טרעֲרעֶן פֿאַללעַן 

פֿון דער שװערעֶר נויט-- 
אויף די ווייסע קליַידעַר 

װעָרט אַ פֿלעָק אוֹיף טויט. 


טוּרי --- מוּרְיָי --- טוּרוי ז 
אָט, ראָס היָיסט מויִק -- 
האָט איָהר ניַט קויַן אווגענגס 
זונגט פֿון פֿרעָמדעֶן גלוק! 


אַללע (כֿאָר) 


אוג אויגאַלוּך -- פֿעָרחלומטע, 
בּלוּמעֲליִך-געֲני ! 
בּלומאַלעֶך , אוּנ כּלה.חן 
ליגט אוֹיף זי וו טו ! 


צוּנד נעָהעֶן מוַר דעָם מאַראַלעָ 
צוּ מזל אוּג צוּ גלוק -- 

אַ זיידען חוּפּהקלײנראַלע 
אַקלײ:ראַלע אַשוק ! 


מען וועָט אוֵהר געָין אַמאַנאַלץ, 
אני,, דעָם יוּנגעֶן בּלוּט,.. 
און--- אוָן - - אוי! דאָס מאַנאַלע. 
קאָננעָן מיַר דאָך גוּט ! 


אוֹי נאַרוַשעַ קנאה 

דן גאַלל איַז דיין האַרץ --- 
נאָלד װאָס אוו ? בּלאָטעַ! 

דער שנין אנז דיַר שװאַרץ ז 


שי לדער דיי 


538 


+) יאַדראָ, טויבע, 


מהוּ נוּר װאָס רער טאַטע װילל, 


חמשה עֲשֶׁר 


:ער 


זונן האָט דאָך פֿלעַקקען, 
די שטעָרן !-- צוּ קלנק!' 


ביינט, זו פֿרעָסט וַעֲנעָם 


אוג פֿרעסט זַך אַלַן! 


צָם אנז געְוועָן אַמאַמאַלץ, 
אַ מאַמאַלץָ, אַ פֿיינס ! 

זו האָט געהאַט. אַ טאָבֿטעָהַל, ' 
א טאָבֿטעָרול אַ קלוַגס! 


אוּג עֶס האָט דאָס מאַמאַלץ 
דאָס טאָכֿטעֲריל געֲקוישט, 

געֲקוישט , געהאַלזט , געָואָהרעֶנט עֶס 
זײַ קיין נאַשעֶר ניִשט ! 


: 


קיק נִשט אוֹיף קיין אַינגעָמאַכֿטס, 
- די אוֹיגעֶן האַלט פֿעָרגלײיסט !' 


אוג װאָס די מ אַמע אט 


אוֹג װאָס גוּטעָ, פֿרוּמע 5 
ָם ראָטהעֶן דיַר, מיין קְיֵנד ! 
זעָהסט דוּ נאַשעָן, קיק אַ ועָק! 
בּעֶסטעֶר -- מאַך דיַך אט 


די ירי דייה הי יי:556:5::5:5:55555::, 


זאָגט מעָן, , חס ושלום , דיָר ; 
,אייבגעָמאַכֿטס איִז. זיִםס", 

אָלסט דוּ וועָרעֶן פֿײעָר-פֿלאַם, 
טופּעָן מיַט די פֿיִם ! 


פֿאַר דאָס װעָלל אוִך שפּאָטעֶר די 
קוֹיפֿעֶן אויפֿ'ץ מאַרק, 

אם ירצה השם, אַ על : 
ווויסְט , איִך בּן נישט קאַרג } 


פֿאַר אַגאַנצעָן גראָטעָן געֶלה-- 
אַ גנסטאָלעָ פֿין גאָלר, 

פֿאַר דיַר אַלנַָן אַּסעֶלעָ, 
רוּ װועסט עָם האָבּעֶן האָלד | 


(אַללע. בֹאָר). 


פֿאַר אי אע גר; ;שעֶן געֲלֹר 
אַ נוּסס פֿאַר דיָר אַלונן.,- 0 
אונ די װעסט עִם קיַשעַן פֿרײ, 
אוב קנאקקען מיַט די צאַהן! ' 


אוֹג. עָם פֿאָלגט ראָס טאָבֿטעָרול 
װאָס טאַטעָ-מאַמע הייסט, 

אוּג זו האַלט אַ גאַנצעָן טאָג 
די אי פֿערגל::סט ! 


רייטעלט זיך,, אַז אַינגעָמאַפֿטס --- 
זאָגט מעָן אוַהר --- אוז זויסס, 
ס'צאַפּפּעָלט איָהר דאָס האָרצאַלע--- 

זױַ טופּעט מיט די פֿיס ! 


עָם קומט דו צייט, דאָס מאַמאַלעַ 
האַלט אֹוָהֶר װאָרו נושט קאַרג ! 
פֿאַר אַ גאַנצעָן גראָשעָן געֲלר 
קוױיפֿט זי אוָז ר און מאַרק 


אַ א ניִסטעָלע, 
, סאנ מלא חן ! 
מיַט א האָנדטאַליך 
האַפּט ו'עֶם אוֹיף די צאַהן! 


חאַפּט עֶס אויף די צאֵהן איג קנאַקט--- 
אי ! די ביסס איַז פֿויל, 

עָם שפּייט אוּג שפּייט ראָס װיבַלץַ- - 
טאַבּאַק פֿולל אַן מוֹיל! 


-- מאַמע, , וונגְט דאָס טאָפֿטאַריל 
די יאָנדאַרע ?) וואו אוו ? 
{מאַמעָשי" אוג , סאַמע-קרוּן" : 
אוו דאָס דעֶר טעם פֿון גיסס ?--ן 


דאָס האַרץ טהוט װעָה דעָם מאַמאַלץָ, 
דאָס פּנים מאַכֿט זי גלאַט;. - 
;עֶס אי אַזֹי ! דײַן טאַמאַלע 


* 


האָט אוֹיךְ אַווֹיגם ג? עָהאַט ! יל 


* 


חמשה עשר 
: די מאַדאַם , 
נוִשט דאָרט איַז גליַק, ווא צוַרונג בּלנצט 
זואוּ עֶדעֶלשטננְן מיַט פֿונקעָן שפּריצט, 
נישט אי איַז גאָלד, װאָס בּלאַנקט אוּג גלאַנצט, 
ניַשט דאָס אוז פֿרוַיַד, װאָס לאַכֿט אוּנ טאַנצט! 
עָס מייר גאַנץ אָפֿט דאָס גאָלדנע בּעֲטט 


דער שלאָף { דעָן גרוֹיפען זאַל די זאָטט! 


ווו אוֹיךְ דאָס גלוק דען זאַקק. טיט געלט, 

דאָס וװײַסט. שוֹין לאנג. דן גאַנצע וועָלט!' 
: דיא ערשמע פאָדיסמקא 

אַ מאָל אנז געֲועָועֶן,. נוּר וואוּ ? מן הפתם 
דאָרט עָרגיִץ און אי אויף יעָנעֶר זייט ים! 


נור-- צוּ אוָז געֲוועָועָן ? איהר פֿראָגט נאָך, א:קר קלעָרט? 


אוך האָבּ עָם אַלַן פֿון מיין בּאָבּעֶן געָהעֶרט! 


די מאַמע אין געָשטאָרבּעֶן-- דעֶר טאַטע? זֹ אַװעָק , 


דן טרוירוְגעָ װײַנטעָרינאַפֿט האָט גאָר קיין עֶק! 

די פֿעָנסטעָר פֿעָרקאָוועָט, די טהור אִיַז פֿעֶרשניָיִט , 
אוּנ ס'רייסט זוַך דער ווננך װון אַ הונד אוֹיף דֹעֶר קייט ! 
הוּרוּרוּ --- הוּרוּרוּ --- עֶס וואֶיעָט אוּג קלאָגט 


דאָס האַרֵץ איָן דעָרשראָקקען ,עֶס צוטטעָרט, עֶס נאָגט.., 


די בּאָבּעַ, זי האָרט נושט, נוּר דיאַ:דיאַבֿ-דיאַם! 
דן טוֹיבּעָ פֿעָרצײַלט טור פֿון יעָנעֶר זייט ים! 
= אט 4 


אַללע. 
נִעֶנוּג שוֹין הקרמוֹת, 
. ניִשט פּלוידעֶר , ננשט קיוניַל; 
פֿעָרגעֶסם איִן דעֶר בּאָבּעָן , 
דן מעשה 18 עֶרצוַיט ! 


די עֶרשטץָ מאָריסטקאַ 
אויף יעָנעָר זייט ים אוו געָשטאַננעָן אַמאָל 
אוֹיף היִהנעֶרנעַ פֿולוך אַ היַעָל +נן טהאָל, 


געָשטאַננעֶן זיִך פּראָסטעָ, אָהן שוו , אָהן שטאָלץ, 
אָהן פּוּצעָכֿץ  ,‏ אָהן צורוּנג --- פֿוּן ליָיִם אוג פֿון האָלץ ! 


אַ פֿענסטעָר אַ קלוונטשנקס , נּ חנו'דיג האָלר 

די זוּנן זי בּעֶשיטט עָס טאַג-טאָגליך טיט גאָלר ' 
לבנה אוּג שטעָרעֶן 
פֿעָרהאָלטעֶן זיַך געֶרעֶן 

אוּג מאָלעָן טיט זוַלבּעֶר די שויבּעֶן! 


דאָס האָט דעֶר היִממעָל רו לועבּעָ געֲלוינט ! 
עָם האָבּעֶן און הייזעָל צוו: בּרודעֶר געָוואהנט ! 
עֶס האַלטעַן צווננ העַרצעֶר צװאַממעָן געָטר,. 
שוועָר אוז ד! אַרבֿוַט,. נוּר ס'אַרבּייט זיך פֿרו! 
וויים אנז ראָס מעֲבּעָל , טיט קלויעָן דאָס בּרוֹיט,. 
נור אַלץ אוָז בּשוּתּפוֹת -- די פֿרַיַר אוּג דן נוֹיט ! 
עָס האָט זיך געֶלעֶבּט, 
די צייט האָט געוועֶבּט 
איָהר לאַנגעֶן,, איָהר כּשר'עֶן פֿאָדעָם ! 


240 


המשה עשר 5 
נוּר אײינטאָל בּעֲוייוְט זוַך אַ גאַסט אי דער שו שװעָלט, 

פֿילל גוַנגאָלר , שאַראַגדעָן , עֶס פֿונקעלט זיין פֿעָפל! 
די שלאַנג וז געֲקוממעָן מיט גלאַנץ אוג מיִט פּראַֿט{ 
דער אֶלְטעֲרעֶר בְּרוּדעֶר דעֲרֹעָהם זו אוּג טראַכֿט: 
עָם איַו אויף דעֶר װעָלט דאָך עשיות פֿעָרהאַנץ! 
װועָנן איַך האָבּ אַ שמאַראַגט, איַך אֶרומעֶר מאַגן, 

ך'פֿעָרקויף אוָהן,. װאָס ניט?. 

ך'װאָלט אויפֿץ יריד. 3 
באט מיַר צוּ אי א קוּה! : 


א 


די שלאַנגען ---זני װוניסעַן װאָס ס'טראַכֿט זיַך בּיי ליים, 
- זוּ װיַנקט אֹיָהֶם אוּנ הוּפֿט איָהן אַװעק און אַ זײיט! . 
אוג זאָגט אוָהם : אי בּרוּדעֶר , װאָלסט דוּ נור געַװאָלם, - 
װאָלסט רוּ. געָהאַט שוין 8 פֿעֶסְטעָר מיט גאָלר, 
קרעֶללָן , דיאַמאַנטעָן , ברנליאַנטען א וועָלט ץ 
אוּג אַלץ, װאָם מעֶן קאָנן נור בּעָקוּנמעֶן פֿאַר א 
איִך מאַך ניִשט קיין שפּאָט , 
אוָך וס שוֹין דעָן סוֹר, 
איִך קאָגן דיַר אנָהם זאָגעָן און האַלר! 


דו שלאַנג אוו אַװעָק אוג דעֶר יּנגעָרעֶר קלעָרט + 

וי נאָסט האָט זיַך יעָדעָם זיין שאָנקײט בְּעֶשׁעֶערֹט ; 
געָה פֿראָגץ! דער גלאַנין אוּג דן שאָנקײט װאָס טוג ? 
בּיי'ם אָלטעָרן פֿלאַמט שוֹין די תאוה אנִן אווג: 
קרעֶללעֶן , דיאַמאַנטעָן,. בּריַליאַנטעָן -- אַח גאָטט! 
זױזאָלל נוּךְ נישט נאַרעָן אוּג זאָגעָן דעָן סור! 

עָר קוּקט אויפֿ'ן האלר, 

אוּג גנב'יִט זנך בּאַלד 
פֿון בּרוּ ד עֶר אַרויס צוּ דעָר שלאַנג! 


דו זונן געָהט שוין אונטעֶר , פֿעָרנאָלר נאָך די זים 

פֿון װאָלקעֶן אנן היכמעָל; אוּג אוּנטעֶר אַ בּוֹים 
;יִצעֶן שוֹין בּייַדע ,-- דעֶר מטנש אוּג רו שלאַנג{ 
זי זצען צװאַממעָן אוג שמיעסעֶן שוין לאַנגֿ, 
עָר ציַטטעָרט אוּג װַיִם גנשט -- פֿאַר פֿרוַּת צוּ פֿאַר שועָק1 
זו װיִקקעָלט ראָס האַרין איָהם אַרוּם מוָט'ץ עָק 

אוּג רֹעֶר פֿון דיאַמאַנטעָן, 

קרעָללעֶן בּרילאַנטעָן 
{אַלץ װעֶסט רוּ האָבּעָן גאָר גרונג !ָ 


,בּעֶטראַבֿט נוּר דיין בּרוּדעֶר, . ראָס איַז אַ פֿאַבּרק 
פֿון קרעֶללעָן , בּריַליאַנטעָן,. דיאַמאַנטעָן אוּג. גליק, 
עֶס טרעָפֿט זיַך, עֶר אַרבּיִַט, אוּנ װאּנדעָרליך הײיַם 
אוועָרט איָהם ,. דער שטעָרן בּעָדעָקט זיַך מיַט. שװײיַס - 
, אוּג טראָפּעַן גאָר גרויסע!, ., עֶר ווֹיֵשט מיָט דער (האגר, - 
לאָז ניִשט ! דעֶר טראָפּען דאָס אוו אַ ריאַמאַנט! . 
;נור אַרבּייטעָן היַנִם ! ר 
,קלוֹיבּ. אוֹיף דען. שװײיִם ! 4 
{שיטסט דוּ אָן פֿעָססער דיאַמאַנטען } 


צ 


חמשה עשר 


יט 


,עֶס טרעָפֿט אוג עָס. פֿאַלט פֿון די בּרעֶמעֶן אַ מרעָר, 


- עדו שוטה, דוּ מנונסט, עֶס און. װאַססעֶר נישט מעֲָהו, 


עאוּג. טרויסט'עֶן,. אוּג האַלוט'עָן , דוּ האַלסט עֶס ננשט אוֹים , 
,אוּג קושסט אוָהם ד! טעֲרעֲן פֿין ד'אויגען אַרוֹים ! 
{פֿעָרשו:ענדסט דיין פֿעָרמאָגעָן , דוּ נאַריַשעֶר קאָפּף, 
לאָז װײננעָן , לאָז װײַנען ! אוב קלויב יעָרעֶן טראָפף! 

;אַ טראָפּה א פֿערשטאַנד 

יי וז אַ ברנליאנט 
ארייך װעסט דוּ. זיין וו אַ קאַנוג ! 


{דעָרנאָך = האָט דיין בּרוּרעֶר אֵיין עָרעֶלעַ פעלל, 

,אַ שטאָך מיט אַ אָנאָדעָל-- דוּ האָסט שוין אַ קרעלל! 
,בּלוּט -- זאָגסט דוּ -- אוו עָס, בּלוּט-- זאָגסט דוּ ---אַ קאַפּו 
,דוּ נאָרר ! עֶס אנז קרעללעָן, . דוּ צאַפּ נוּר אוּג צאַפּ ! 
,זאָלל. עֶר נור בּלוּטעָן אוּ בלושען ניַשט קאַרג { 
אָנשיַטטעֶן. װועָסט דוּ שוין קרעֶללעָן אַ בּאָרג ! 

;דוּ האָסט אַ פֿאַבּריַק, 

;אוּג מאַך דיַר דיין גליק, 
;בּיסט שטאַרקעֶר אוּנ וויָיִםט שוין דעֶן סור ! 


די לופּפּעֶן פֿעַרבּיססעָן, די פֿױסטען געֲבּאַלט, 
געָהט שוין דעָר אָלטעָרעָר בּרוּדעֶר פֿין װאַלר, 
די אוֹיגעָן,, זי בּרעֶנגען אוּג זיימען זיִך שװאַרץ, 
דאָך צאַפּפּעָלט די לוַעבְּע צוּם בּרוּרעָר און האַרץ, 
עֶר טריַיסט זיך : , איִך וועָל דאָך נוּר מאַכֿעָן אַ פּריף , 
;א שטאָך וועָל איך געָבּעָן, אַ קלייגעָן, נישט טעה * 
;מיין בּרוּדעָר ? אנך װיַיִם ! 
נוּר טרעֲרעֶן אוּג שויַיִם , 
העָרסט דוּ דאָך, זעָננעֶן בּרוליאַנטעָן ! 
עֶס הֵעָרט די לבנה נאָך די אֵייגעָנְעָ נאַבֿט, 
זון ס'האָט אנָגם שטיבּעָל. געֶוונגְט. אוּג געלאַכֿט, 
עָם קוּקקעַן ד: שטעָרן איַן פֿעַנסטעָר אַרײן : 
וי לאַכֿט עָם אַ בּרוּדעָך בּיי'ם בַּרוּרעֲר'ם געוו +! 
די זונן האָט צוּ מאָרגעָנם ‏ געָוואוּנדעָרט זיִך שטאַרק, 
וו שלאָגט עָם אַ בּרוֹדעֶר דֹעָם צווייטעָן אין קאַרק 1 
עֶס זואונדעָרט זוך גלייך : 
דעָר װאַלד אוג דער טייך ' : : 
װאָס אוו עֶם און שטוַבּעֶל : געָשׁעָהְן 5 


אונ עָס אוז געַקוּממעֶן אוֹיף בּנַנדע גאָטס שטואָה! 
דאָס גליָק. א פֿעָרשװאונדען,, עָס: װײכט זי דער שלאָף, 
אַוועָק א די ליַעבּץָ, דֹעֶר פֿריַעדעָן אַװעק-- 
דעֶר שלאָפֿט נוִשט פֿאַר- װוניַטאָג ‏ דֹעָר צוויטעֶר פֿאַר שרעָק, : 
דעָר שרייט : מיין עשירות, . מיין רײיכֿטהוּם , מיין גוּט ! 
דעָר צוװויַטעֶר : ס'אנז טרעֲרען  ,‏ מייןשווניַם אוּג מיין בּלוּט} 
דיאַס, . דיאָם,, דיאַם, ‏ דיאַם! 
0 אויף יעֵנ עֶר זייט ים ! 
רייסט מע זיִך, ל' זין בי די האָהר } 


546 חמשה עשר 


יי עב 


(אַללע -- כֿאָר) 


מַעֶן שלאָגט זיַך , מעַן רייסט זיַך 0 : 
טראַך - טראַך, טראַך: טראַך -- 
גוּר װאָס אנז געֲוועָועַן 5 


דעֶר סִוֹף פֿוּן דער זאַך ? 


דער סוֹף פֿון די בּריַרעֶר 
פֿון. שראַקליַכֿעָן הויו? בּוכהענר ער אוּנד בן ער עג ער 
פֿעֶרְצוָיֵל שׁוֹין אוּג ציָה ניַשט ; 
די העֲרצעֶר אַרוױם! 7 : וּ 
דיא ערשטע מאָדיסטקאַ | | = וואר שא 
עֶס איז געֲקִיממעֶן אַ שרעֲקלוכֿץ נאַכֿט ! 7 
אוך לוַעג בּיִי דעֶר בּאָבּעֶן און שׁוֹיס אוּג איִך טראַכֿט: 
,װאָס לעָגט זיִך דעֶר שאָטעָן, זי לאַנג ,, אזוי בּרוַיט ? 
,װאָס רייסט זיך דעָר װונר וי אַ הוּנד אוֹיף דעָר קייט? : 
עװאָס בּרעָבֿעֶן רו מוירעָן, װאָס רײַסט זך דעָר דאַך ? 


נאלעווקי שטראססע 88 .מא; 


7 
עָצוּ העֶר איִך דו בּאָבּעֶן, צוּ בּיַן איַך נאָך װאַך ?ֵי | 200 ט ליא 
ו 
ו 
אוך ליעג בּיי דער בּאָבּעֶן איַן שׁוים אונ איִך טואַכֿט} : א 
צוּ זעָה אנ אנן חלוט רו שראָקלנבע נאַֿט ? | 16 מיין בוכהאנדלונג אי צו בעקומען ביכער פון היזינע אונר 
, צוּ העֶר אוך אַ מעשה ? צוּ בּנִן איִך דעֶנן װאַך ? ן אויסלענדישע אויסגאבען . : 
מוואוּ בּרעֶכֹעֶן ד! מוֹירעֶן ? וואוּ רייסט זיִך דעֶר דאַך ? הויפמ אנ ענ מז פֿון אללע אמעריקאנישע אונה איינגלישע אויס;אבען 
נְוֹאוּ רייסט זיַך ראָס הייעָל אַװועָק פֿין זיין אָרט ? 
וְ 


אללע סארטען לעהר * ביכער מעטאדעם צו ערלערנען העבראיש, 
רוסיש, דייטש, עננליש, פראנצייז אונד ‏ שפאניש 2 
כיללע סארטען טהעאטער שטיקע אונד פאלקס ליעדער, 
{טירישע נאטען (מוזיק) פיר געזאנג פיאנא, אונד פידול פון ריא פאפולערסטע 
וֹ 0 | = אידישע אפעראס און אנק יי / : י 
: | פיללע פערשיעדענע סארמען אידי ילדער אונד אנזיכטין. 
דער א שא א ., שלאָגט, | פיללע פערשיע א יו 8 א ער אוג כטין : 
א וט טע ראט אצ אויסוואהל פון ווינש קארטען, פון 50 קאפ' פיר 100 ביז 75 קאפ' אַ שטיק } 
' 


עַהוּרוּרוּ --- הוּרוּרוּ = ראָ אֶרֹעֶר דאָרט ?* 
שטאַנדוג געקלעַרט. 
אוּנ. קויַנמאָל געֲהעָרט 

דעָן סוֹ פֿון דעֶר שראָקליכֿעָר זאַך ! 


אַללע, אויסער מאַדאַם 


אַהוּיִם בּיּו און דֹעֶר פֿרוה ! אויך קען מען ביי מיר בעקומען אללעס וואס אנבעלאננט צום . 
ספרים געשעפט. 


איַן בּעֶטט אַרײן ‏ אַ בּעֶטט װעֶר ס'האָט, 
וׁ אללעס צוא דיא בי*ינסטע פרייוען , 


נור שלאָפֿעַן געָהט, געָרעֶנקט אָן גאָטט ‏ 


שלאָפֿעַן דאַרף דן נויט ! א קאטאלאג פון שוארנאנישע ביכער װערט צו יעדען ואס 
2 שלאָפֿעַן אוַז אַ גוּט געשעפֿט: 1 יי בטשי 5 
מעָן רוהט זיִך אוֹים, אוּג טהייל מאָל טרעָפֿט פערלאננט יא שי יי 1 
עֶס חלום'ט זיַך -- אַ בּרוֹיט ! : : | פ'מעבפצהזוה עזזזטנ הס1 
אַח, צעֶהנעָן שלאָגט צוּם עֶק ר מוּה-- ,2 .4, 
גוטינאַבֿט , מאַדאַם -- : - {1888ק1224 
2 


מאַראַם : 


קוּמט מאָרגעֶן פֿווָה ! : 
9 1 סין- 


47 5034